Қазақ гуманитаристикасы және ұлт тарихын зерттеу

Қазақ гуманитаристикасы және ұлт тарихын зерттеу

Тәуелсіз Қазақстанның тарих ғылымы ұлт тарихын терең, жан.жақты зерттеп, жаңаша пайымдаулар жасауға батыл кірісуде(1). Бұл әрекеттердің отандық тарих ғылымының осы уақытқа дейінгі жетістіктері негізінде жүзеге асып жатқандығы да шындық. Сонымен бірге үш ғасырға жуық тілі, діні, ділі мүлдем бөлек жат жұрттың қол астында бодандықта болып келген ұлттың тарихын барынша шынайы танып.білуде маңызы зор проблемалар да айқындала бастады. Бұған . тарихымызды зерттеуде тарихи дерек көздері ретінде қатыстырыла қоймаған, әр қилы себептермен мән берілмеген қазақ ауыз әдебиеті туындылары дәлел бола алады. Ақиқатында, бұл ауызша руханиятымыз . түрлі тарихи жағдайлардың әсерінен жазуы тұрақты сипат алмаған көшпенді халықтың өмір сүру дағдысын, бүкіл болмысын, дүниетанымын, өткен тарихи даму жолын келер ұрпаққа жеткізіп, сақтап келгендігі мәлім. Ұлттық дерек көздері деген атауға толық лайықты қазақ әдебиеті сонысымен де баға жетпес құнды мұра. Мәселен, олардың арасында соңғы кездері тарихшылардың назарын аудартып жүрген мәселелердің бірі . ауызша тарихи дәстүр(2) жақсы дамыған. Осындай рухани мұраларды кең көлемде тарих ғылымының мүддесі тұрғысынан қарастырудың өзектілігін бүгінгі уақыт көрсетіп отыр.

Тарихтану бұл мақсатқа жету үшін отандық гуманитаристиканың . әдебиеттану, тіл білімі ғылымы, фольклортану салаларына арқа сүйері сөзсіз. Өйткені, аталған проблемалармен бұрын осы ғылым салалары ғана айналысты. Оның үстіне фольклортану мен деректану ғылымының зерттеу әдіс.тәсілдерінің ұқсастығы, жақындығы, олардың бірлесе жұмыс істеуі ұлттық ауызша деректерді деректанулық сыннан өткізуге кең жол ашады.

Түп төркіні ХVІІІ ғасырдың екінші жартысынан бастау алатын фольклортану Кеңес үкіметі тұсында дербес ғылым саласы ретінде қалыптасты, дамыды. Бұл жайындағы ірі фольклортанушы.ғалым М.Ғабдуллиннің пікірі: «...Әрине, біз қазақ фольклористикасын советтік дәуірде ғана қалыптасты деуімізбен революцияға дейін қазақ ауыз әдебиеті жайында жүргізілген кейбір зерттеу еңбектерін жоққа шығармаймыз. Революцияға дейін қазақ ауыз әдебиеті жайында жазылған монографиялық зерттеулер болмаса да, бірен.сарандап айтылған пікірлер болатын. Бұл жөнінде Ш.Уәлихановтың, В.Радлов пен Г.Потаниннің, И.Фалев пен П.Мелиоранскийдің т.б. ғалымдар мен ағартушылардың жалпы қазақ фольклоры туралы және оның кейбір жанрлары жайында айтқандары да бар еді.
        
        "Отан тарихы"
Қазақ гуманитаристикасы және ұлт тарихын зерттеу
Г.Жугенбаева
Тәуелсіз Қазақстанның тарих ғылымы ұлт тарихын терең, ... ... ... жасауға батыл кірісуде(1). Бұл ... ... ... осы ... ... ... негізінде жүзеге
асып жатқандығы да шындық. Сонымен бірге үш ғасырға жуық ... ... ... ... жат ... қол астында бодандықта болып келген ұлттың тарихын
барынша шынайы танып-білуде маңызы зор проблемалар да ... ... - ... ... ... дерек көздері ретінде қатыстырыла
қоймаған, әр қилы себептермен мән берілмеген қазақ ауыз әдебиеті ... бола ... ... бұл ауызша руханиятымыз – түрлі тарихи
жағдайлардың әсерінен жазуы тұрақты сипат алмаған ... ... ... ... ... ... дүниетанымын, өткен тарихи даму жолын келер
ұрпаққа ... ... ... ... ... дерек көздері деген
атауға толық лайықты қазақ әдебиеті сонысымен де баға ... ... ... ... арасында соңғы кездері тарихшылардың назарын ... ... бірі – ... ... ... жақсы дамыған. Осындай
рухани мұраларды кең ... ... ... ... ... ... бүгінгі уақыт көрсетіп отыр.
Тарихтану бұл мақсатқа жету үшін ... ... ... тіл ... ... ... ... арқа сүйері сөзсіз.
Өйткені, аталған проблемалармен бұрын осы ғылым салалары ғана ... ... ... мен ... ... ... әдіс-тәсілдерінің
ұқсастығы, жақындығы, олардың бірлесе жұмыс істеуі ұлттық ауызша деректерді
деректанулық сыннан өткізуге кең жол ашады.
Түп төркіні ХVІІІ ғасырдың ... ... ... ... ... үкіметі тұсында дербес ғылым саласы ретінде қалыптасты, дамыды. Бұл
жайындағы ірі ... ... ... ... біз
қазақ фольклористикасын советтік дәуірде ғана қалыптасты ... ... ... ауыз ... ... ... ... зерттеу
еңбектерін жоққа шығармаймыз. Революцияға дейін қазақ ауыз әдебиеті жайында
жазылған монографиялық зерттеулер ... да, ... ... ... Бұл жөнінде Ш.Уәлихановтың, В.Радлов пен ... пен ... т.б. ... мен ағартушылардың жалпы қазақ
фольклоры туралы және оның кейбір ... ... ... да бар ... ... әрине, үлкен ғылыми зерттеу еңбектерінің міндеттерін
атқармаса да, қазақ фольклорының ... даму ... ... ... мәнін түсіну, оның сырын ұғыну жөнінде айтарлықтай мәнді екенін
естен шығармаймыз. Және де бұл ... ... ... ... ... үшін ... та ... болғанын білеміз»(3).
Иә, шынында да –ХІХ ғасыр зерттеушілерінің ғылымдағы орындары қазақ
деген ұлттың ... ... ... еш кем емес, ауызша дамыған
рухани мұрасы бар екендігін, сол арқылы ұлтты, оның тарихын ... дер ... ... ... ... де ... ... Жалпы, фольклорлық туындылар ғылымда жиналуы,
жариялануы және ... ... ... ... байланысты бірнеше кезеңдерден
өтетіндігі белгілі. Осыдан кейін ғана ол ... ... ... ... ете ... ... ... осы процестердің барлығынан дерлік
өтіп келеді(5) Енді осы ... ... ... ... Алдымен
фольклорлық деректерді іздеу, ... ... ... ... ел арасынан жаппай жинап, жазып алу ... ... ... ... қызу жүргізілді. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін 20-
жылдары Қазақстандағы өлке тану ... бұл іске ... ... ... жылы ... ұлт ... ... Ғылми-зерттеу институты
құрылады. Осы институт ел ішінен ауыз ... ... ... арнаулы
экспедициялар жіберуді қолға алды. Мұндай аса маңызды шараларға М.Әуезов,
І.Жансүгіров, ... ... ... ... ... т.б. ұлт ... ... ат салысады(6).
Мұнымен қоса қазақтардың ауыз әдебиеті үлгілерін жинауға мемлекеттік
деңгейде баса көңіл бөлу ... ... ... ... ... бастап Қазақ ССР Ғылым Академиясы) құрылуымен де тығыз байланысты.
Ғылым Академиясы ұйымдастыруымен жыл ... ... ... ... әдебиетін жинау жүргізілді.
Қазақ ССР Ғылым Академиясы Президиумының 1948 жылы 1 ... ... ... бар ... ... ... ... сақтау үшін
Орталық Ғылыми кітапхананың қолжазбалар бөлімін ашу ... ... ... зор ... ... ... жиналуы тиіс қолжазбалардың ... ... ... ... ... ... құны бар ... ескі қолжазба кітаптар» аталды(7). Ұлттық рухани ... ... ... ... ... ... кітапхананың
қолжазбалар қорында ұзын саны 20-40 мың шамасында ... түрі ... ... ғылыми сипаттамалары жасалынды(8). Бұл істің
ең салмақтысы - ... ... мен ... ... Әдебиет және Өнер
институтының қолжазбалар қоры ... ... ... және ... ... қолжазбалардың «Қазақ ... ... ... ... 7-том болып шыққан басылымдары(9).
Осынау екі ... ... ... күш ... ... ... 1-ші ... 1975 жылы жарық көрді. Мұнда
қазақтардың елдік, отан сүйгіштік қасиеттерін айқын танытатын эпосымыздың
шыңы – ... ... 68 ... сипаттама жазылған. Оның версия,
варианттарымен (133 ... ... ... ... саны 201 ... ... қырық батырындағы», сондай-ақ жеке жыр ретінде де
жырланатын «Төрехан» жырының ... ... ... ... 830 (ОҒК) Инв. ... Б.4; ... ... батырдан»)
А т а у ы. Төрехан (Қырық батырдан).
Ж и н а у ш ы с ы.Асайын Хангелдіұлы жырды Мұрын жыраудан ... ... ... ... ... – Арал ... маңы» дегеннен басқа мәлімет әзірге
жоқ.
А н н о т а ц и я с ы. ... ... ... ... ... ... жинаған «Төрехан» жыры бұрын ешқайда басылмаған.
Тақырып, тарауға бөлінбеген. «Төрехан» жыры «Қырық батыр циклінің үшінші
тобына кіреді.
Н ұ с қ а с ы. ... ... ... Бұл ... жырлаған «Төрехан» жырының қысқа
бір үзіндісі, 7-8 буынды жыр үлгісімен айтылады.
Б а с қ ы с ө з і ... ... ... ... ... ... ... о ң ғ ы с ө з і (8-б.):
Қалғанымен соғыс салады,
Қалғанын жеңіп тастап,ауылына қайтады.
Қолжазба 1941 жылы Гурьев облысында жазылып ... №830, ... ... ... қазақтың батырлық жырлары», бірінші
тіз., бірінші дәп. Қолжазба бір жолды дәптерге бүгінгі қазақ ... ... ... ө м і р л е н у і. Европалық пагинациялық үлгі.
Қ а л п ы н а к е л т і р і л у і. ... бір рет ... ... ... ... ... қ а у ы. ... төменнен жоғары санағанда 7-жолы көк сиямен сызылып
өшірілген. Парақтың төменгі шеті жыртылған(11).
Мұндағы ... ... ... ... ... етеді. Айталық,
сипаттаманың сол жақ шекесінде қолжазба салынған папканың шифры, оның
қасындағы жақшаның ішінде мекеменің немесе ... ... ... ... ... аты көрсетілген. «Сипаттаманың» оң жақ шекесіне
бірінші қатарға қолжазбаның инвентарь нөмірі ... оның ... ... ... бет нөмірі, әр беттің жол саны, үшінші қатарға
қолжазбаның және текстің (ұзындығы, көлденеңі) көлемі мен өлшемі
сантиметрмен өлшеніп қойылған. Осыдан кейін жол ... ... ... оның ... ... аты жазылған(12).
Ал 1979 жылы жарық көрген 2-ші кітап түрлі ... ... ... ... ... арналыпты. Кітаптың аңдатпасында:
«Хроникалық жағынан алғанда ... ... ең ... ... ... ХІХ ғ. 1- жартысынан басталады. Мысалы, «Қозы Көрпеш ... 1834, 1841 ... ... алынған. Кітапқа Совет үкіметінің алғашқы
жылдарында ... ... ... жырлардан «Орқа Күлше»,
«Назымбек», «Еңлік Кебек», «Ер ... ... ... енгізілді.
Сипаттамаға енген шығармалардың көпшілігі қазақ өмірінен алынса,
біразы Шығыс сюжетіне құрылған. ... ... ... ... ... ... қашан тарағаны баяндалады.
Жиналуы, басылуы, зерттелуі, жайында және оның ... ... ... ... ... ... жылы шыққан «Тарихи жырларға» арналған 3-кітапта: ... ... ... ... Бөгенбай, Өтеген, Сырым, Исатай,
Махамбет, Жанқожа, Бекет, ... ... Иса, ... Бекболат, Аманкелді
т.б. аттарына байланысты туған жырлардың нұсқалары ... ... ... ... ... ... ... шығармалары» деген тақырыптағы 4-
томда аталған дәуірде өмір сүрген жүз екі ... 322 ... ... ... 1986 жылы басылған «Сипаттаманың» 5-ші кітабы «ХХ ... ... ... ... Мұнда 48 ақын-жазушының ... ... ... ... ... белгісіздеу, қорларда
сақтаулы тұрған 478 ақын-жыраудың шығармаларының көрсеткіші бар(16).
Саны 220-дан асатын үлкен ... ... алты ... шағын
айтыстарды қамтыған 6-шы кітап (1989 ж.) қазан төңкерісіне дейінгі ақындар
айтысының сипаттамасына арналған(17). Әзірге соңғысы болып тұрған 7- ... 2003 жылы ... ... ... Орталық Ғылыми кітапхана мен М.О.Әуезов
атындағы Әдебиет және Өнер институты қолжазба қорларындағы 270-ден астам
ертегі ... ... ... ... ... түр-сипаты былай:
Ш. 299 (ОҒК) Б.10-0; Ж.30
21х14,5; 19х13
А т а л у ы: Құламерген. Арабша
Ж и н а у ш ы с ы: ... ... н н о т а ц и я с : ... ... ... сұлу ... адам ... ешкімге көрсетпеймін деп бір аралды мекендейді. Екі жасар баласы
мен әйелін аң етімен асырайды. Суға ағып кеткен Қарақастың бір тал шашына
кездескен хан ... ... ... ... ... ... алып бермек болып
таныстырады. Әйел жігітке көніп, Құла мергенді өлтірмек болады. Қолын
қанжығасымен байлап, терекке ... ... ... ... ... ... ... шешесінен қылыштың қынын сұрап әкеледі. Байлаудан
құтылған мерген жауынан кек алады. Азғын әйел мен ... ... ... ... ... ғ а з ы, с и я с ы, ә р п і. ... дәптерге көк сиялы қаламмен араб
әрпінде жазылған.
Ж а з ы л ғ а н ж ы л ы, ж е р і. 1947 ... ө р і. ... ... ... мөрі бар. ... «299, 1947 ж.» ... ... е к с т і ң о р н а л а с т ы р ы л у ы. Қара ... ... ... екі ... де ... а л п ы н а к е л т і р і л у і: Қолжазба ақ қағазбен ... ... қ а у ы: 4 жол ... ... а п ка с ы. №299. «Ертегілері». 2-дәп(19).
Барлық томдары Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көріп жатқан
«Қазақ қолжазбаларының ... ... ... ... ... ... ... да түрлеріне жасалар ғылыми сипаттама алда жалғаса
берері сөзсіз. Енді осы аталған қолжазбалардың баспа бетінде жариялану
мәселесіне көшейік. Бұл жұмыстармен де әдебиеттанудың ... ... - ... ... ... Оған ауыз әдебиетінің сан түрлі
жанрларының толық мәтіндері, түрлі нұсқалары енгізілген материалдар,
хрестоматиялар, жинақтар дәлел(20). Басылымдарда қазақ фольклорының
ерекшелігінен ... ... ... ... да ... беру әрекеттері
байқалады. Негізінде, қазақ фольклортану ғылымының текстологиясы мынадай
жұмыстармен айналысады:
1. Фольклор шығармаларын жарыққа шығарудың негізгі типтерін анықтау
(академиялық, ғылыми, ғылыми-көпшілік, ... ... ... ... шарттарын белгілеу;
3. Дәстүрлі ауыз әдебиетінің текстологиясын зерттеу;
4. Ауыз әдебиеті үлгілерін жазып алу, жинау, ... ... ... ... ... ... ғылыми редакциялаудың жүйесін, мөлшерін және міндетін
сипаттау(21).
Отандық текстология ғылымы даму үстінде. Бұл бағытта жазылған ... ... аз. 1983 жылы ... ... ... фольклоры мен әдебиет
шығармаларының текстологиялық зерттелуі» деп аталатын жұмыс осы ... ... ... төмендегі фольклорлық шығармалардың
текстологиясы талданады: «Қазақ ... ... ... жырының қолжазбадағы нұсқалары, «Қобланды батыр» эпосының ғылыми
басылымын баспаға әзірлеу тәжірибесінен, «Ш. Уәлиханов жинаған ... ... сұлу « ... ... ... «Қыз ... ... ғылыми
басылымын баспаға әзірлеу тәжірибесінен, «Біржан-Сара ... және ... ... - ... ... ... «Қазақ
ертегілерінің текстологиясы» деп аталатын зерттеуіне тоқталайық(24). Мақала
ертегі текстерін ғылыми жүйеде ... ... ... ... Мұнда
автор осыған дейін қазақ ертегілерінің жарық көруі, шығаушылардың мүддесіне
орайластырылғандығын көрсетеді. Мәселен, ... ... ... ...... В.В.Радлов қазақ фольклорын тілді
зерттеу үшін қажетті материал ... ғана ... ... ертегі мен
жырды жазып алғанда, ол жыршы мен ертек ... ... ... диалектілік және фонетикалық ерекшеліктерді барынша қамтып
отыруға тырысқан»(24). «Ал Потанин ... ... ... ... ... ... мен сюжеттер болды. Сол себепті ол өзі ... ... ... ... ... ... жазып алмай, оның орысша аудармасын
(тілмәштары арқылы) хатқа түсіріп ... ... ... ... ертегілер негізінен, көпшілік қауымға арналып ... ... ...... ... ... халыққа кеңінен таралуына мүмкіндік
туғызады. Бұдан әрі зерттеуші ертегілердің ... ... ... өзінің ұстанымын дәлелдейді.
«Қандай да болмасын ертегіні баспаға дайындағанда, текстің ішінде
кездесетін ертекшінің немесе жинаушының ... ... ... ... ... Және ... енген текстерді түгелдей нөмірлеген абзал. ... ... ... ... ... кейбір түсініксіз
жерлерді анықтау үшін немесе ... ... ... ... ... ... ... сөздер мен сөйлем қосатыны белгілі. Мұндай сөздер мен
сөз тіркестерін, сондай-ақ құрастырушының өзі қойған ... атын ... алу ... ... оның ертекшіге қатыссыз екені білініп тұрады. Бұл
ғылыми жинақтың бірден-бір шарты. ...Енді бір әңгіме ... ... ... ... ... ... аппараты. Автордың пікірінше енді ... ... ... ... бірнеше зерттеу мақалалар ... ... ... ... ... ... зерттеу мақала –
қазақ қиял-ғажайып ертегісінің жиналуы, басылуы, және зерттелуі жайлы,
сонымен бірге оның негізгі ... ... мен ... ... ... ... енді бір ... – түсініктемелер. Ғалым бұған жақсы
үлгі ретінде Г.Потанинге ... ... ... ... онда 1957 ... ... түсініктемелерінде жіберілген кемшіліктер
түгел ескерілген, сондай-ақ тарихи, фольклорлық, этнографиялық ... ... ... Бұл ... оның ... ... ретінде
шартты белгілердің шешімі, кісі ... мен ... ... де бар»(26). Белгілі ғалымның бұл ұсыныстарын ... ... ... басылымдарын шығару барысында ескерудің
артықтығы ... ... ... ... ... таяуда (2004 ж.) «Жазушы»
баспасынан жарық көрген «Жеті ... ... ... екі томдықта кездеседі.
Мұнда енгізілген ХІІІ-ХХ ғғ. басында өмір сүрген қырық екі ... ... ... ... текстологиясы
жайында: «...Кітапты әзірлеу үстінде бұған дейінгі жарық көрген сан ... ... ... ... ... ... ... мен өнерпаздардың өз жеке жинақтары,
сондай-ақ кезінде осы томның ... ... ... ... «Нар ... мен зар ... поэзиясы», Бұқар жырау жинағы, т.б.
салыстыра тексеру ... ... ... ... ... ... ... текстологиялық сүзгіден өткізіліп қалпына
келтірілді; жаңадан ... да ... деп ... ... қазақ текстологиясының дамыған, іргелі ғылымға айналуы
болашақтың ісі. Мұны ... ауыз ... ... ... ... өткізіліп, ол туралы арнайы ... ... ... бар ғылыми басылымдар дәлелдер деген үміттеміз.
Ендігі кезек ауыз әдебиеті туындыларын шығарушылар, таратушылар,
жеткізушілер, яғни «дерек ... ... ... ... ... ... ... тақырыпты иеленген проблемаға Е.Ысмаилов, Қ.Жұмалиев,
Ә.Қоңыратбаев, Қ.Сыдиқов, ... ... т.б. ... ... ... арнады(28) Е.Ысмаиловтың «Ақындар» деп аталатын
еңбегі аталмыш мәселені ... ... ... ... ... ауыз ... ... мен жыраулар тақырыбы
біртұтас организм. Ол - заңдылық. Өйткені олардың бірінсіз - бірінің ... оның ... ... ... Мұны Е.Ысмаиловтың «жырау» терминіне
қатысты зерттеуінің нәтижесінен ұғамыз.
Ғалымның түсінігінде, «қазақтың ... жыр ... ... ... салып айтушы ақын дей беру жөнсіз. Қазақ халқы өлең-жыр
шығарып, не жаттап айтушыларды ... ақын ғана ... одан ... ... ... сал, сері деп те ... Бұлардың ақыннан, немесе, өзара
айырмалары қандай? Қазақтың көне ауыз әдебиеті нұсқаларында жырау ... ең көне түрі ... ... ... ... ... ... ақынның аттары: Сыпыра жырау, Шалгез жыраулар. Ал ... ... ... ... ... Үмбетей жыраулар аталады. Біздің
дәуірімізде жырау атымен аталып келгендер Мұрын жырау. Жырау – ... ... жыр, ... ... ... Жырауда суырыпсалмалық, шешендік қасиет
бар. Жырау деген сөздің ... ... (иыр) ... дегеннен шыққандығы
сөзсіз»(29). Автор жыраулардың қоғамдағы ... ... да күш ... ... ... ... ... қарағанда жыраудың қоғамдық
мәні, көне, орта ғасырлардағы жрецке жақын емес пе ... ойға ... – көне ... ... ... мен адам ... жалғастырушы әулие
де саналған. Бақсылық, болжағыш, балгерлік ... де ... ... жағдайындағы жырауларды алатын болсақ, көне ... ... ... өзі ... ... ... ... бірқатар
ұқсастығы барлығы байқалады. Потанин Оғыз ханның қасындағы ақылшысы Ерқылы
қожа, шешен кеңесші, жыршының бейнесіне ұқсайды деген ... ... ... ирен (көне бақсы, шашан), гургульдай (жыршы құстың аты) ... ақын да ... ... әр ... ... бір ... дейтіні,
әр ханның заманда өзінің бір ақылшысы, шешні бар ... ойды ... ... ұсақ ... аз ... ... көбінесе, заман-дәуір
өткен мен келешек, адамгершілік, ... ... ... ойлар, болжаулар,
қағидалы сөздер айтып отырған. Бұл тақырыптағы толғау сөздерінде сезімге
ұратын лирика болмайды, ... ... ... ... ... ... термелер болып отырады»(30). Е.Ысмаилов осы жерде ... ... да ... ... ... ... ... болса, енді бір тобы халықтың ерлігін, еркіндік
жолындағы арман-тілектерін жырлайтындығына ... Бұл ... ... ... ... ... ... Марабай, Нұрым,
Мергенбай, Мұрын жыраулар. Желілі ... ... ... ... әрі ... әрі жырау деп те атайтын болған. Бұлардың ... ... ... ... толғаулы тақпақ жырлар жоқ, негізінен ел
есіндегі тарихи, батырлық оқиғаларды өз ... ... ... ... ... ... басқа да «авторлар» жыршы, ақындар біраз сөз
болады(32).
Ауыз әдебиеті туындыларымен ... ... ... ... соң, ол ... ғылым салаларының өзіндік ерекшеліктеріне
байланысты одан әрі талдауға ... ... ... қатысар болса,
онда деректану ғылымы араласады. Деректану ендігі жазба дерекке айналған
ауыз әдебиеті ... ... ... жүргізуге кіріседі(33). Бұдан соң
қарастырып отырған ... ... ... ... ... ... жерде халқымыздың ірі энциклопедист-ғалымы ... ... ... ... дерек көзі ретіндегі сипатын айқындайтын танымал
еңбегінің («О ... и ... ... казахского
эпоса»)(34) методологиялық маңызы да күшейе түседі. ... ... ... туу тарихы бес батырлық кезеңмен анықталады:
«1.Архаический ... ... ... ... и ... ... вошедшие в более позднее время в состав эпических
сказаний казахского народа. Сюда относятся сказания, отражающие идеологию ... ... ... и их ... с ... ... ... основного мифологического сюжета в ранний период выступает культ
неба (тангри), культ отца ... ... о ... ... - «борте
–шеше», «кок-бори», о лебеде – «Ак-ку», сказания об источниках жизни и
счастья ... ... и их ... в ... быка – ... ... («Огуз-наме»).
В героических сказаниях этого периода ясно обнаруживаются следы тех
общественных отношений, которые существовали ... ... ... с ... ... и Китаем – с другой («Саймактың –Сары ... В ... ... ... мы ... ... ... на поход
Александра Македонского на Сырь-Дарью и в ... ... В ... ... ... ... идея ... во имя которого,
по сказаниям казахского ... ... ... ... ... Из
героических сказаний, отражающих более архаический быт, чаяния и стремления
древних племен, уцелели лишь немногие. До ... дней ... ... ... ... ... ... и некоторые
другие.
2. Наиболее широкого развития степной эпос достигает особенно с эпохи
огузов-кипчаков (VІ-ХІІ вв.). Этот ... ... ... ... Азии ... историческими событиями (борьба местных племен против
экспансии Китая, Ирана и Византии и против ... ... ... создания самых замечательных ... ... ... ... ... ... ... легенд и преданий. Из
этой эпохи до нас ... ... ... ... ... ... как
легенда о древнем мыслителе-поэте, композиторе Коркуде, ... ... ... и ... ... и ... ... поэма о
«Козы-Корпеш и Баян-Слу».
3. Третий этап развития степного эпоса открывается эпохой «Ногайлы»
(ХІІІ-ХVІ), т.е. с эпохи тех же ... о ... мы ... ... ... ... ... их жизни и основная группа которых впоследствии вошла
в общий политический союз с более широким этническим наименованием ... ... ... ... по своему содержанию делятся на два
периода: а) героические песни, рисующие ход сложения и ... ... ... ... ... «Едыге», «Кобланды» и «Ерсаин»,); б) ... ... ... ... и ... ... среди феодалов
(«Камбар», «Мусахан и Казтуган», «Орак и Мамай», «Ертаргын» и др.).
4. Четвертый этап в ... ... ... ... связан с
двухвековой борьбой каазахского народа с ... ... ... ... еще в ... веке дали эпическое имя «Куба-Калмак». Наиболее
популярными песнями, отражающими картину этого периода, являются ... ... об ... и его ... ... ... ... и Сююндык Олжабае, а также цикл сказаний об ... ... ... Бахадура. Во всех этих ... ... ... ... картина борьбы казахского народа против
завоевателей джунгаров и описывается казахское общество ХVІІ и ... ... ... ... по ... глубокой историчности близко стоят к
историческим песням.
5. Наконец, пятый период в ... ... ... ... ... ... батыров, боровшихся против угнетателей народных
масс (ханов, султанов и ... Сюда ... ... ... ... и Махамбете, о Бекет-батыре, о Кенесары и Наурызбае, о Джанходже и
др. Но все эти песни должны быть ... ... к ... ... так как ... героических событий в них еще не приняли эпического
характера»(35).
Басы ашық, айқын нәрсе – Қазақтардың өз отанында ұлт тарихын ... ... ... ... ... ... ғана
толыққанды нәтижелерге қол жеткізбек. Бұған қазіргі ... ... ... ... ... мұра» бағдарламасы(36) мен
қазақ әдебиеттану ғылымының жетістіктері дәлел бола ... ... ... 2005/1

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Delphi ортасында Гуманитарлық-техникалық бөлім меңгерушінің автоматтандырылған жұмыс орыны81 бет
Арнайы педагогика және қазіргі гуманистикалық білім беру жүйелері33 бет
Білім беруді гуманитарландыру 7 бет
Бастауыш мектептің оқу-тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқыту182 бет
Бастауыш сыныптарындағы оқу – тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқытудың педагогикалық негіздері65 бет
Гуманистік білім беру парадигмасының рухани адамгершілік тәрбиелеудегі рөлі6 бет
Гуманистік отбасы9 бет
Гуманистикалық психология және жанұяға негізделген қарым-қатынас көзқарасымен ішкі отбасы жағдайының рөлі7 бет
Гуманитарлық ғылымда биографиялық әдістің тарихы5 бет
Гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі девионтологияның орны28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь