Вексель және вексель айналымы

Мазмұны


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


1. Бағалы қағаздар нарығының теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Бағалы қағаздар нарығы . қаржы нарығының
құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының,
вексельдің құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3. Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының және
қазыналық вексельдердің пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

2. Вексель және вексель айналымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.1. Вексельдің экономикалық мәні және вексель нарығының қызметі.19
2.2. Вексельдің түрлері және олардың пайдаланылуы ... ... ... ... ... ... ... .22
2.3. Вексель айналымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: «Вексель және вексель айналымы»
Жоспары
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1. Бағалы қағаздар ... ... ... ... нарығы - қаржы нарығының
құрамдас бөлігі
ретінде.....................................................................
......5
1.2. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының,
вексельдің құқықтық
негіздері.............................................................9
1.3. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... Вексель және вексель
айналымы............................................................19
2.1. Вексельдің экономикалық мәні және ... ... ... ... түрлері және олардың
пайдаланылуы.............................22
2.3. Вексель
айналымы....................................................................
.............27
Қорытынды...................................................................
.........................................31
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..33
Кіріспе
Қаржы нарығының дамуы халықтың көпшілік бөлігінің тұрмыс деңгейінің
төмендігінен тежеліп ... ... өзі жеке ... ... азайтады.
Кәсіпорындардың төлеуге созылмалы қабілетсіздігі жағдайында олардың
қаражаттарды бағалы ... ... екі ... Ақша қаражаттарының
тапшылығы қысқа мерзімде кредиттер мен ... ... ... ... ... мұның нәтижесінде бағалы қағаздардың
табыстылығы банктердің ақша – ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуінің маңызды факторы сонымен ... ... ... ... ал ... қағаздардың айналысы бірқатар елдердің
экономикалық кеңістігін қамтуы ... ТМД ... ... ... не ... бұл ... ... қатысты ұзақ мерзімді болжамның
мүмкіндігін жоққа шығарады және ... ... соң ... ... ... ... шектейді.
Вексель – заңда көрсетілген нысанда жасалған және өз ... ... ... ... ... ... онда жазылған ақша
сомасын төлеуін талап етуге ... ... ... ... ... Ол
беру жазбасы арқылы қолма – қол ақшаның ... ... ... ... тобы ... ... жүре алады.
Бұл жұмыстың актуалдылығы қазіргі таңдағы іскерлік белесенділіктің
қарқынды артуы жағдайында ... ... өз ... ... ... ... қор ... ашық (InitiaI PubIic
Offering IPO) ... ... жаңа әрі ... ... ... инвестицияларды тарту мәселесінен туындап отыр.
Курстық жұмыстың мақсаты – вексельдің ... ... ашу ... ... сипаттама беру, вексельдерді отандық бағалы қағаздар
нарығында орналастыруға талдау жасау болып табылады.
Жұмыстың негізгі міндеті:
- бағалы ... ... және оның ... ... ... нарығы дамуының шетелдік тәжірибесін;
- вексельдің түрлері мен олардың экономикалық сипаттмасын;
- Қазасьтандағы вексель айналымының қалыптасуы мен даму ... ... ... қағзадардың негізгі мәселелері мен оны шешу
жолдарын қарастыру болып табылады.
Жұмыстың ... ... ... ... ... экономист-
практиктерінің еңбектері, отандық ғалымдарымыз ... мен ... ... ... заңдылық актілері,
үкімдері мен «Қаржы ... мен ... ... ... және қадағалау
жөніндегі Қазақстан Республикасы агенттігінің» нормативтік ... ... жазу ... ... ... ... статистика
мәліметтерін, ағымдық баспасөз ... ... ... және ... ... ... мен оқу ... Бағалы қағаздар нарығының теориялық аспектілері
1.1. Бағалы қағаздар нарығы - қаржы ... ... ... ... ... ... ... мемлекет реттейтін
экономикаға өтуі елімізде қаржы нарығын және оның ... ... ... ... талап етеді. Бұл өте күрделі және ауқымды
мақсат. Көптеген ... бойы ... шын ... ия ... ... ия ... яғни жеке коммерциялық және инвестициялық ... ... ... болған жоқ. Қаржы саласының барлығын
мемлекет айырықша құқықпен (монопольно) өзіне ... ... ... халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге ... ... ... ... мысал, ұлттық жалпы өнімнің заттай құрылымының
3/4 бөлігі ... ... ... ... Негізгі құрал-жабдықтар ... ... ... ... қолдануға болмаған. Елімізде "ұзаққа
созылған тапшылық экономикасы" ... ол тек ... ... кемшілігін ғана емес, сонымен ... ... ... де ... ... ... ұйымдастыру мен оны
басқаруды жаңа әдіспен ... ... ... еді.
Нарықтық экономика — адамзат өркениеттілігінің ең жоғарғы жетістігі
және өндірісті ұйымдастырудың ең ... түрі ... ... ... ... ... ... шындық. Ал Қазақстан
Республикасы үшін шаруашылықты жүргізудің жаңа әдістеріне өту - тек ... өту ғана ... ... ... ... ... ... (әділетсіздіктен) бас тарту.
Шаруашылықты нарық едістерімен жүргізу қаржы ... мол ... ... ... ... нарығы — мемлекеттің бүкіл ақша қорларының
жиынтығы. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... және үнемі қозғалыста
болады. Қазіргі кезде дүниежүзінде АҚШ-тың, ... ... ... қаржы нарығы ең ... ... ... ... Республикасының ңарықтық, экономикаға өтпелі кезеңіңде оның қаржы
нарығының қоры мол, өз ... ... ... әзір ... ... және ... ... қаржы рыногы
ұғымы ақша, валюта, кредит, капитал ... қоса ... ... Бұл ... ... ақша мен құн ... ... ретінде қарастыратын практикамен, негізінен ... ... ... ... ресурстардың кез келген түрі
меншіктің титулдары болып ... ... ... ... ... басқа құжаттармен ортақтастырлуы мүмкін.
Сурет 1 – Қаржы нарығының құрылымы
Жалпы қаржы нарығы біріне-бірі байланысты және ... ... ... ... өз алдына қызмет жасайтын үш нарықтан тұрады:
Біріншіден, айналымдағы қолма-қол ақша нарығы және ... ... ... ... ... ... ... (вексельдер,
чектер және с.с.) жатады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қағаз ақшаның құнсыздануынан ... Егер ... ... өнім ... 5%-ке, ал ... ақша - ... өссе, онда жалпы ұлттық өнімді сату да ... ... ... ... ... ... болады. Егер де жалпы
ұлттық өнім жылына сол 5%-ке, ал айналымдағы ақша 10-20%-ке жөне одан ... ... онда ... ... ... ... құлдырап төмен
кетеді. Қазіргі кезде біздің мемлекеттің экономикасы дағдарыста.
Екіншіден, несие ... ... яғни ... және ұзақ
мерзімді банктік ... ... ... ... ... 71) қысқа мерзімді несиені қайтарылуына көзі жеткенде ғана ... ... ... Бұл ... ... айналым қаржысы жоқ
кәсіпорындар алуына мәжбұр. ... ... ... және ... жаңартуға
проценттік есімі өзгеріп, қайта ... ... ұзақ ... ... ... ... нарығының бұл бөлігіне де дағдарыс тән;
Үшіншіден, бағалы қағаздар ... Бұл ... ... ... ... ... ... дейін болғанымен, соңғы 70 жыл бойы оның ешқандай
өсу белгісі болған жоқ. Ал 90-шы ... ... ТМД ... ... ... ... ... қатынастары даму және одан әрі жетілу
үшін белгілі бір уақыт ... ... ... ... ... және
мемлекет пен жергілікті басқару ... ... ... ... Айта кету ... ... ең бірінші меншікті жекеменшіктендіру
және мемлекеттік кәсіпорыңдарды акцияландырудан басталады. ... ... жас ... ... ... ... мақсатында бұрынғы
үйренген әдіс - ақша ... ... ... оның ... ... ... бірі - қысқа мерзімді мемлекеттік
вексельдерді (ГКО) ... ... ... ... ... ... осы ... пайдалануда.
Бағалы қағаздар нарығы экономиканың кез-келген саласының өз ... ... ... жол ... ... акция ... осы ... яғни ... ... ... ... ... шығару несиені банктен алудан тиімділеу жағдай ... ... ... ... нарығын өрістетуге мүмкіндік береді.
Қаржы нарығына ... ... ... кезде, ол ... тек ... ... әсерімен қызмет жасайды. Егер қаржы нарығы
жеке меншікке негізделсе, ... оның ... ... ... ... ... Кәсіпорын мемлекеттік меншіктең акционерлік меншікке
өткенде бүкіл табыстың салық ... ... ... өз меншігінде
болады. Кәсіпорындар осы ... бос ... ... ... ... ... нарық деңгейіне сай
келгенде ғана есепшотта ... ... ... ... ... - ... өсуін қамтамасыз ... ... ... ... әлеуметтік оң өзгерістердің
болуының кепілі.
1.2. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының, ... ... ... ... қоғамда орын алып және одан әрі дамып келе
жатқан экономикалық құбылыстарға сай болуы шарт. Себебі құқықтык ... ... ... ... қызмет көрсетуге бағытталған.
Халық шаруашылығын дамытудың "кеңестік" үлгісінен ... ... ... ... өту кезі құқықтық негіздерді түбегейлі
реформалау арқылы нарықтық қатынастарды дамытуға жол ... заң ... ... Әлбетте бұндай реформа жүргізудің мақсаты - осы түрғыда тіпті
жаңа заң шығару емес, революцияға ... ... ... мен ... жаңа экономикалық саясат кезінде орын алған ... ... ... еді. ... ... нарықтық
үлгімен дамыған өркениетті мемлекеттердің (мыс. АҚШ, ... ... және т. б.) ... ... оны ... экономикасын
реттеуге бейімдендіру керек. Соның ішінде, ... ... ... және оның қызметін қамтамасыз ететін құқықтық ережелерді
қайта дамыту қажет.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... органдардың бағалы кағаздар айналымы тиімді және мағналы
болуы үшін ... ... ... зандар шығару. Және сол сандардың
мемлекет ... мен ... ... ... ... бет ... ... объективті экономикалық
заңдарына сай ... ... ... ... ... ... ... алғаннан бергі шыққан
заңдар, Президентгің жарлықтары және ... ... ... ... ... ... ... комиссияның құқықтық
актілері жатады. ... ... ... ... ... ету мәселесіне ақшалы қарыз міндеттемелерінің
айналысы (яғни оларды сату және ... алу) және ... ... ... ... ... субъектілерін басқару мен
олардың меншігіне қатынасу ... ... ... отырған бағалы қағаздар
нарығындағы мүліктік құқық олар туралы шықкан ... ... ... ... Ол құжат бағалы қағаздар деп аталады. Бірақ
азаматтық ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздар нарығына айналысқа түспейді. Мысалы, Қазақстан зандары ... ... ... сол ... ... және ... орналастыру
құжаттары тауарлар нарығында, яғни тауар биржасында айналымға түседі. Ал
бағалы қағаздар нарығы, ... ... ... кеткеніміздей, қаржы
нарығының құрамдас бөлігі. Қаржы нарығы капитал нарығы мен ақша ... бұл ... осы ... екі нарыктың құқықтық қамтамасыз
етілуі сөз болады.
Бағалы кағаздар туралы Қазақстан ... ... ... (саудалық)
құқықтарына негізделіп шығарылады. Қазіргі кезде заң шығару ... ... ... ... революциясына дейін Қазақстан Ресей империясының бір
бөлігі болғандықган XVIII-XIX ғасырларда қазақ даласында азаматтық ... ... ... ... ... ... ... кейінгі Кеңес үкіметінін алғашқы онжылдықтарында ... ... ... ... ... Сол ... бағшіы
қағаздардың айналуына ... ... ... ... ... ... байланысты шығарылған зандар болды. Атап айтқанда,
ақша нарығында вексель және чектер, яғни ... ... ... ... келісімінде кеңінен қолданылды,
Сол уақытта, яғни 1922 жылы РСФСР-дың Азаматтық ... ... ... 1937 жылы 7 ... ... Федеративтік республикасының Орталық
атқару комитеті мен ... ... ... ... ... және жай
вексель туралы" ереже;
• 1929 жылы 6 ... ... ... Орталық атқару
комитеті мен Халық комиссарлары кеңесі бекіткен "Чектер туралы ереже' және
сол сиякты заң ... ... ... ... және ... ... ... жылжымайтын мүліктерді сатып алу-сату келісімдерінде қоймалық,
кепілдік куәліктер және т.б. бағалы қағаздар ... Заң ... ... ... ... ұғым болғанымен, бұл айтылған қағаздар
бағалы ... ... ... ... жоқ. ... ... бағалы
қағаздардың ұлттық экономиканы дамыту мақсатында өндірісті, ұйымдастыру
үшін қаражат жинауына мүмкіндігі жок. Ал ... ... ... ... ... тұлғалардың облигацияларын шығаратын және оларды
айналымға түсіретін механизм тіпті ... жоқ. Қор ... ... қағаздар нарығының кәсіпкер делдалдары (дилерлер мен ... ... ... ... ... ... делдалдар социализм
және коммунизм идеяларына жат ... деп ... ... келесі кезеңінің негізі - 1977 жылы ... ... мен 1962 жылы ... КСРО және Одақтас республикалардың
азаматтық ... ... ... оның ... жаллы "ішкі нарықта" қандай болса да бағалы ... ... КСРО ... жеке ... ... ... қаралмағандыктан айналымға акциялар,
облигациялар ... ... ... және ... ... қоғамдары
мен серіктестіктер құру туралы құқық болған жоқ.
Мемлекеттің "өз ішінде" айналымға түсетін мемлекеттік облигациялар
шығарылды. Олар бағалы ... деп ... ... облигация сатып,
ақша тарту тиімді болса, ал халыкқа облигацияны сатып алып, аз болса да ... ... не ұтыс алу ... ... Бірақ ол облигациялардың қолдан-
қолға өтіп, сату-сатып алу айналысы, яғни бағалы қағаздармен ... ... ынта ... ... мұнда азаматтық құқықтың
негізі - келісім еркіндігі сақталған жоқ, яғни облигациялар міндетті тұрде
күшпен жалақының бір ... ... ... КСРО халықаралық сауда-есеп айырысуында төлем қаржысы ретінде
вексельдер, чектер және сол ... ... ... ... ... ... 1936 жылы Кеңес Одағы 1930 жылы Халықаралық ... ... және жай ... ... біркелкі занға қосылып, 1937 жылы
"Аудармалы және жай вексельдер туралы Ережені ... ... ... ... ... Ол ... ... Одағы ыдырағанша пайдаланылды.
Қазірде оны пайдаланбау ... ... ... ... жоқ. Ал ... ... 1929 жылғы "Чектер туралы ереже" бойынша қазірде ... ... құру ... өндірісті қосымша инвестициялау көздерін
табу, кәсіпшіліктің тиімділігін арттыру, сол сияқты азаматтардың өз бетімен
шаруашылық жүргізуге қызығушылығын арттыратын механизмін құру жолдарын ... ... Осы ... КСРО ... ... 1990 жылғы 19
маусымындағы шешімі "Бағалы қағаздар туралы Ережені" бекітті, одан кейін
1991 жылғы 31 ... ... ... және Одақтас республикалардың жаңа
Азаматтық зандарының Негіздері қабылданды. Оның ... бір ... ... туралы ұғымға және оның түрлеріне, сол сияқты бағалы кағаздарды
басқа біреуге беру ережесінің негіздерін бекітуге арналған. Бағалы ... дәл осы ... 1993 ... 30 каңтарында Қазақстан Республикасы
Жоғарғы ... ... ... ... ... азаматтық құқық қатынастарын
реттеу туралы" және ... ... ... ... өз күшінде болды.
Қазақстанда 1990-1994 жылдары бағалы қағаздар шытарып және оларды
кейбір нарықта сатуға ... ... ... ... негіздер
құрылды. Олар:
• Жоғарыда айтылған ... ... ... 1991 ... 21 ... ... серіктестіктері және
акционерлік қоғамдар туралы" Қазақстан ... ... заң ... ... және ... шектеулі
серіктестіктер құрып, ... өз ... ... ... мен ... шығаруына мүмкіндік беретін заң;
• 1991 жылдың 11 маусымындағы "Бағалы қағаздар айналымы және ... ... ... ... ... Бұл заң бағалы
қағаздарды шығаруды реттеуге, оларды тіркеуге, бағалы қағаздар ... ... ... қор ... кұруға және оның жұмыс
істеуіне рұқсат беретін ... 1991 ... 13 ... ... ... Министрлер
Кабинетінің қаулысы бекіткен "Бағалы қағаздар туралы Ереже". ... ... ... кағаздардың түрлерін ... ... ... ... ... белгіледі;
• жоғарыда аталған зандар негізінде шығарылған басқа ... Олар да ... ... ... шығару, занды тұлғалар
шығарған бағалы қағаздардың эмиссиясын мемлекетгік тіркеу және ... ... ... ... белгіленген;
• мүлікті мемлекет меншігінен алу және жекеменшіктендіру арқылы
акцияландыру, сол ... ... ... ... ... ... бірсыпыра заңдар мен заң күші бар
ережелер;
... ... ... ... ... ... айналымға түсіруді, сондай-ақ банктік қызмет ... ... ... банкісінін ережелері.
Сол жылдары акционерлік қоғамдар, оның ішінде жекеменшіктендірілген
қоғамдар, акциялар шығарыи, оларды ... ... ... ... қор
биржалары, ия болмаса тауарлы-қор биржалары құрылды. Жергілікті мемлекеттік
басқару органдары ... ... ... ... ... қағаздар
нарығының алғашқы кәсіби мамандары пайда бола бастады. Қазақстандағы ... ... ... шығарылған зандардың жетілмегендігіне ... ... ... ... бағалы қағаздар нарытын
қалыптастыру идеясын іске асырудың алғашқы қадамдары жасалып, бұл жүйеде ... ... және онын ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығында мемлекеттің атқаратын релін
көрсетті. Бір уақытта ол әрі бағалы ... ... әрі ... ... қағаздар нарығын реттеуші және ондағы қатынастарды бақылаушы субъект
ретінде қатынасады. Бұнда мемлекет өзінің әртүрлі ... ... ... бір мемлекеттік орган басқа жақпен әрі ... әрі ... де ... ... ... да ... ережесін
шығаруына болмайды.
Сондықтан 1994 жылдың 20 наурызында Республика Президентінін "Бағалы
қағаздар нарығын қалыптастыру ... ... ... ... Бұл бағалы
қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу мен ол туралы ... ... ... еді. Осы ... ... ... қатынастарды реттейтін ... ... ... ретінде бағалы
қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияның Ережесін бекітті.
Жарлық ... ... ... 1991 ... ... ... "Бағалы қағаздар айналымы және қор биржасы ... және ... ... Ереже" өз күшін жойды. 1994 жылдың алты айы ... ... ... ... құқықтық қамтамасыз етілмеген
жағдайда қалды. Тек 1994 ... 3 ... ... ... "Бағалы қағаздарды ... оны ... ... және қор ... ... ... ереже" және "Бағалы
қағаздар туралы уақытша ереже" бекітілді. Уақытша ережелер ... ... ... ... ... негіздері ретінде 1995 жылдын сәуіріне
дейін пайдаланылды. 1995 жылдық қаңтарында ... ... ... ... ... комиссияның төрағасы мен онын ... ... және осы ... ... атқару комитетінің құрылуы
бағалы қағаздар нарығын қалыптастырудағы асулы кезең ... ... ... ... ... ... ... бекітілген қызметтерді
атқаруға ... ... ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың
және оның құқықтық негіздерін қалаудын қазіргі кезеңі басталды. Осы кезде
негізгі ... ... ... ... қаласында
салтанатты жағдайда Орталық Азия қор биржасы ашылды.
1.3. Қазақстан ... ... ... ... және ... пайда болуы
Бағалы қағаздар нарығының кейбір элементгері 20-шы жылдары ... ... ... ... ... Ал ... егемен Қазақстанда
бағалы қағаздар нарығының алғашқы нұсқалары Кеңес Одағы ... 90-шы ... ... ... ... бола бастады.
Елде дамыған бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... қажет. Олар:
• сұраныс пен ұсыныс;
• делдалдар мен басқа қатысушылар;
... ... яғни ... ... ... ... институттар және с.с.;
• нарықты реттейтін және ... ... ... осы құрамдас бөліктері қазіргі уақытта ... ... Бұл ... ... ... жүйені реформалауды терендету
жолында қабылданған Қазақстанда ... ... ... ... ... ... нарығының негізгі субъектілері
-акционерлік қоғамдардың құрылуын тездетуде шешуші роль атқарды.
Дегенмен, Қазақстан ... ... ... ... қағаздар нарығы болуы мүмкін емес. Бағалы қағаздар нарығының даму
деңгейі көп жағдайда халықтың ... ... ... ... ... ... ... айқындайды. Сондықтан халықтың
табысының өсуі - Қазақстанда бағалы қағаздар нарығы дамуының басты шарты.
Қазақстандағы ... ... ... ... және бағалы
қағаздардың өтімдісі кандай? Республикада ... ... ... ... ең ... және ең ... қарыз міндеттемелері. Мемлекеттік ... ... ... оған ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың эмитенті - ... ... банк - оның ... Министрлігінің) қаржы агенті
(уәкілі), сонымен ... ... ... ... дилері. Дегенмен,
бағалы қағаздар нарығына бұл ... ... ... ... мен ... айналымға түсіру шарттарын анықтаушылар. Мемлекеттік
бағалы қағаздар:
• мемлекеттік қазыналық вексельдер;
... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкінің ... ... ... ... купондары.
Мемлекеттік қазыналық вексельдер мен мемлекеттік ... ішкі ... ... мөлшерінде мемлекеттік бюджетті
қаржыландыру мақсатында Қаржы Министрлігі шығарады. Ал қысқа ... банк ... ... ... ... ... ... қорын
толтыру мақсатында Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... оның көптеген мөлшері жеке ... ... ... дейін сақталуда. Кәсіпорындар банкротқа ұшырап, жұмыс істемей
тұрған қазіргі ... ... ... ... ... ... ... әлі дивиденд (пайда) түсіре койған жоқ.
2. ВЕКСЕЛЬ және вексель айналымы
2.1. Вексельдің экономикалық мәні және вексель нарығының қызметі
Өндірістегі жұмыстың айналымдылығы, яғни ... ... оны сату ... да ... ... ... ... қаржы қорының жетіспеуі
сияқты жағдайға душар болады. Сол кезде өнімді сатып алушы жобдықтаушымен
есеп айырысуды ... ... ... өнім ... ... ... ... несие ақшаларының бір түрі ретінде – вексель пайдаланылады.
Вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем ... ... ... ... ... яғни ... беруші тауарды несиеге
алғанда тауар сатушыға яғни вексель инмденушіге ... мәні – ... ... ... бір ... төлем уақыты
жеткенде келісілген жерде өтеу үшін тауар сатып ... ... ... ... ... ... міндеттемесі.
Вексель – бұл оны иеленушіге көрсетілген соманы вексель берушіден
талап етуге құқық беретін құнды қағаз ... Ең ... ... ... оны ... ... есеп ... құралы ретінде пайдалануға
болады.
Вексель шығарып және оны пайдалануды дамыту ертеден несие – ... ... ... ... ... бірі ... келеді. Себебі
векселдің мәні – тек қарызды ... ... ғана ... ... ... қарымқатынастардың тиімділігін арттыру мақсатында осы ... ... ... ...... ... жетелдету.
Сондықтан вексель иемденуші төлемнің түсуін күтпей – ақ ... ... ... оны тауар сатып алу үшін, ия болмаса қызмет көрсету үшін
төлем қаржысы ... ... ... ... вексельді банк
сатып алады.
Вексель – тауар-ақша қатынастарын және коммерциялық несиені ... келе ... ... ... ... ... ... жүйесі дамыған
елідердің ақша айналымында ... ... орын ... ... ... несие жүйесінің кез–келген операцияны бар болғаны 1 ... ... ... бар ... ... ... ақша
айналымының 20- 25% құрайды).
Егер кәсіпорын өз ісін парасаттылықпен жүргізіп отырса оған айналым
қаржысының уақытша ... ... ... онша қиын емес. Ол үшін
саудадағы сенімді серігіне тауарды ... ... ... тауар – ақша
айналымын жеделдетеді. Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың
қалыптасу кезінде, төлем құралдарының жетіспеушілігі, ... ... ... ... және ... мөлшерде өтелмеген төлемдер
жиналуы жағдайында қолма–қол ақшасыз есеп ретінде вексельге деген ынта аса
түсуде. Сондықтан ... ... ... кең көлемденуде. Қазірдің
өзінде вексель айналымын реттейтін бірсыпыра ереже-құжаттар пайда болды.
Вексель төлем дағадарысын реттеп, заттық қорлардың ... ... ... ... – зат құндылықтарының қорын азайтып және
халық ... ... ... ... ... экономикалық
қатынастардың сан- алуан жүйесін қамти алады.
Вексель нарығының қызметі – қысқа ... ... беру ... ... ... Вексель айналымының негізі – серіктердің бірін–бірі еркін
таңдауымен және бірін–бірі бақылауымен ... ... ... ... және оны ... ... келісімнің мәні және оның
маңызы зор.
Вексель несиені ... ... ... ... ол вексель
берушіге шамалы болса да сенім болғасын төмен құралы ретінде қабылданады.
Егер вексель беруші ... ... ... ... ... және
басқа да жағдайларын бақыласа, ал вексель иемденуші серіктестің тек вексель
алған ... ... ... ғана ... ... ... ол ... оның төлем уақыты жеткенге дейінгі болашықтағы қаржы мүмкіншілігін
де бақылайды. Вексель келісіміне қатысушылардың бірін–бірі бақылауы ... ... ... сенуі, олардың қабылданған міндеттемені нақты
орындауға ұмылуы, нарықтық қарым–қатынастарды дамытуға жол ... ... ... ... үш түрлі айырмашылығы бар:
▪ Біріншіден, вексельдің дерексіздігі, яғни ... ... не ... алғандығы көрсетілмейді;
▪ Екіншіден, оның даусыздығы, яғни қарызды ... ... ... ... ... өтеу ... ... вексельдің айналмалығы, яғни вексель иемденуші оны
басқа адамдарға беруіне болады.
Бұл ерекшелігі вексельді айналыс ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сол себепті вексельді сауда ... те ... ... ... және ... ... ... тауардың төлем мерзімін ұзарту түріндегі сатып
алушының сатушыға ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, вексельдің берілуі негізіне қарамастан
вексель ұстаушыға белгілі бір соманы ... ... ... берушінің
міндеттемесін қамтитын құнды қағаз болып ... ... ... ... ... 2 – ... ... мынадай түрлері бар:
• Қолдану өрісіне қарай: жай вексель; аудармалы вексель (тратта).
• Келісім жағдайына, қолдану аясына, және ... ... ... қамтамасыз етілуіне байланысты: коммерциялық
вексель; қаржылық вексель; жалған вексель.
Векселдің жай түрі – ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде төлеуі туралы құжат.
Аудармалы вексель (таратта ) – вексель берушінің ... ... ... мен ... ... ... ... төлеуі туралы берген
ұсынысы.
Вексельдің жай және аудармалы ... оның ... ... ... ... вексельді төлеуші, яғни вексель беруші жазады. Онда ... ... ... қандай сомаға толтырылды, қай уақытта және қай жерде
өтеу ... ... ... ... ... ... бірге,
вексель берушінің аты – жөні жазылып, қолы қойылады.
Жай ... ... тек екі жақ ... ... жасайды,
яғни вексель беруші өзі делдалды қатыстырмай –ақ ... ... ... ... ... Егер ... вексель (немесе тратта )
пайдаланылса, онда вексель біреше земесе жеке ... ... - ... және одан да көп контрагенттер қатысуы мүмкін.
Аудармалы вексель деп несие берушінің (трассанттың) қарыз ... ) ... ... ... ... ... (ремитентке ) төлеу
жөніндегі берген жазбаша үкімін айтады. Трассат тратта бойынша акцепт
берген ... ғана ... ... ... ... - есеп айырысуда төлеушінің (акцептанттың) өз
қарызын төлеуге жазбаша берген келісімі. Демек, акцепт есеп ... ... ... ... пайдалануға берген жағдайда «индоссамент»
деген белгі жазылады. Оны ... ... яғни ... ... ... ... адам индоссат деп аталады. Вексельді өтеу үшін ... ... ... ... ... деп аталады. Векселді төлеуде
индоссант та басқа вексель ... ... ... ... ... ... ... вексельді екі түрлі пайдалануы
мүмкін:
➢ Төлеу үшін трассатқа ұсынуы керек;
➢ Ия болмаса вексельдің сырт жағына аудару туралы ... ... ... ... ... беруі мүмкін.
Бұл жағдайда вексель иемденуші:
Біріншіден, төлем уақыты келгенше вексельді өзінде сақтап, ал ... ... оны ... ... керек;
Екіншіден, төлемді өтеу үшін вексельді үшінші адамға (ол адам басқаға)
беруіне болады;
Үшіншіден, вексельді кепілге беріп, банктер несие алуына болады.
Вексельді толтырғанда ... ... мен оның бас ... қол
қояды. Егер вексельді жеке адам берсе, онда ол өзі қол қояды.
Вексельде мынадай қажетті реквизиттер (мәліметтер) ... ... ... ... яғни ... ... ... аты құржат
толтырылған тілде көрсетілуі керек;
➢ Төлемнің уақыты көрсетілуі керек;
➢ Міндеттеме бойынша келісілген соманы төлеу керек;
... ... жер ... керек;
➢ Кімге және кімнің үкімі бойынша төлем төленді;
➢ Вексельді ... жері және ... ... ... ... ... мәліметтердің тек біреуі ғана көрсетілмеген жағдайда
вексельдің құқықтық күші ... ... ... ... ондай
вексельді ұсынған уақытта өтелетін деп қарау керек. Аудармалы ... ... ... ... ол ... қатар вексель берушінің
өзіне беріліп, үшінші адамның есебіне жазылуы ... ... ... келісім жағдайына және олардың тауарлармен
немесе ақшамен қамтамасыз етілуіне байланысты коммерциялық, ... ... ... ... та ... ... ... - өнім сатып алушы сатушымен есеп
айырысу үшін ақша ... жоқ ... онда ... ... ... ... соманы төлейтіні туралы міндеттеме вексель жазып береді, ... ... ... ... сөз ... ... вексель сомасында несие
үшін процентте қосылады.
Коммерциялық (немесе сауда) вексель тауарларды сату және сатып алу
келісімдерінің ... ... ... Бұндай вексель нақты тауар
кепілдігіне беріледі, яғни ол сату ... ... ... Келісім шарты жасалған шақта сатып алушының қажетті мөлшерде бос
ақшасы болмаған жағдайда оның ... ... ... төлем құралы –
вексельді ұсынады. Ол өзінікі болумен ... ... де, ... ... ... ... бар) ... мүмкін.
Әлбетте, вексель айналасының негізі – коммерциялық вексельдер.
Несие келісімдерінің ақшалай түрін рәсімдеу қаржы ... ... Оған ... ... траст жіне басқа банк емес несие
ұйымдарының вексельдері жатады. Бұған, мысалы, қаржы нарығында өзіне ... ... бір ... ... ... берген тратталары дәлел бола
алады.
Ал қазыналық вексельдер деп ... ... ... ... ... ... ... вексельдің бұл түрі кең өріс алуда.
Траст компаниялары ақша салушылардың өздеріне ... ... ... ... бойынша вексель міндеттемелерін беруде. Әрине қазыналық
және басқа да қаржылық вексельдерді пайдаланғанда ол үшін өсім ... ... беру ... не ... не ақша ... ... ... Оларға достық, қола (бронза), яғни құр-қуыс
және қарсы жүретін вексельдер жатады. Олардың кепілімен несие алу үшін және
банкте ... болу ... ... ... ... вексельдер ештеңемен
қамтамасыз етілмеген құжат.
2.3. Вексель айналымы
Вексель айналымын вексельдің жай (қарапайым) және ... ... ... қарастыралық.
Жай вексельдің айналымын келесі суреттегі өрнекпен көрсетуге болады.
Сурет 3 – Жай вексель айналымы
1. ... ... ... ... ... ... ... – вексель
иемденушіге);
2. Сатушы тауарды тиеп қояды немесе тапсырыс бойынша қызмет ... ... ... ... уақытта вексель бойынша төлем өтеуді ұсынады;
4. Сатып алушы көрсетілген қызметке, алынған тауарға ақы төлейді ... ... ... пайдаланғанда тек екі жақ (контрагенттер) өзара жасайды,
яғни вексель беруші өзі ... ... –ақ ... ... ... ... ... Егер аудармалы вексель (немесе тратта )
пайдаланылса, онда вексель біреше ... жеке ... ... - ... және одан да көп контрагенттер қатысуы мүмкін.
Аудармалы вексельдің айналысын келесі суреттегі ... ... 3 – ... ... ... беруші (трассант) төлеушіге (трассатқа), яғни қарыздарға
тауарды және траны (аудармалы вексельді) береді;
2. Төлеуші ... ... ... ... беріп, оны вексель
берушіге (трассантқа) қайтарады;
3. Вексель беруші (трассант) акцепттелген ... ... ... вексель бойынша ақша алушыға жібереді;
4. Ремитент аудармалы вексельді трассатқа төлемді өтеуге жібереді;
5. Трассат банкке вексельді төлеуге үкім беріп және ... ... сырт ... оның төленгені жөнінде белгі қояды;
6. Ремитент вексельді несие ... ... ... ... ... өз шотына аудару үшін трассаттың банеіне
жібереді;
8. Ақша трассаттан несие берушіге несиені өтеу ретінде түседі.
Төлем ... ... ... ... ... өтеу үшін ... яғни
вексельді акцепттеген төлеушіге вексельді ұсынады. Трассат ақшаны несие
берушіге аударған соң ... ... Өз ... ... ... трассатқа
(төлеушіге) қарыздар болуы мүмкін, оған бұл жағдайда төлеу үшін вексель
жіберілуі мүмкін. Онда ... ... ... ... өтеу ... туралы айтады. Сол сияқты ремитент тенесие берушіге қарыздар
болуы мүмкін, бұл жағдайда ол вексельге ... ... ... ... ... ... несие, берушіге берген өзінің міндеттемесін жояды.
Вексельдер айналысы ... ... ...... Оны арттырудың бірнеше жолдары қарастырылған. Оның біреуі –
акцепт-авальды ... ... ... дегеніміз төлеушінің
вексельді төлеуге берген келісімі. Сол сияқты, акцептант (төлеуші) ... ... ... заңды мекеме немесе жеке тұлға болуы мүмкін. Егер
акцептанттың рөлін банк атқарса, онда ... ... ... ... ... Вексельдің акцепті міндетті емес, бірақ ол ... ... ... ... ... авалы – вексель бойынша ... ... ... ... вексель беруші (егер жай вексель болған жағдайда) немесе акцептант
(аудармалы вексель болған жағдайда) тарапынан төлем төленбеген жағдайда оны
төлеу ... ... ... ... мерзімі келген кезде вексель төлеу
үшін тікелей банкке жіберіледі. «Аваль бойынша есептелсін» деген ... ... ... ... ... (аллонжеге) жазады. Вексельді
өтеудің бұл түрі – аваль ... ... ... ... ... ... ... да басқа бірсыпыра операциялар жүргізеді. Мысалы,
айналымдағы вексельдерді есептеуді коммерциялық банктер жүргізсе, ... ... ... ... банкі шұғылданады. Сол сияқты банк
вексельді кепілдікке ... ... ... және ... ... да ... Айта ... жәйт, вексельдерді есептеу және оны
кепілдікке алу операцияларының негізінде коммерциялық несие банктік несиеге
айналады, яғни несиенің бір ... оның ... түрі ... ... Шын
мәнінде банктің клиенті қолындағы вексельді банкке сатып, оның ... ақша ... ... ... ... ... бар ... меншігіне айналады.
Қорыта айтқанда, банктер вексель бойынша неше түрлі операция жүргізіп,
бір жағынан олардың ... ... ... екінші жағынан
өздеріне пайда түсіреді.
Қорытынды
Бағалы қағаздар – ең ... ... ... ... ... ақшалы
құжат немесе қарыз берушіге қарыз алушының берген қарыз міндеттемесі.
Бағалы Қағаздар толтырылуы ... ... ... екі ... ... мүмкін:
не заң жүзінде бекітілген жеке құүжат ... не ... ... ... Егер ... ... ... берілсе бағалы қағаздардың екінші түрі
бойынша ... ... ... беріледі. Оны иемдену құқын ... ... деп ... ... нарығы басқа нарықтардан өзінің айырықша тауарымен
өзгешеленеді. Ол өзгеше тауар – ... ... Олар ... ... ... ... ... яғни олар ... алу құқы және ... ... ... ... ... Бұдан бұрын
айтқанымыздай, бұл тауарды өз құны аз болсада, өте жоғары нарық бағасымен
сатуға болады. ... ... ... құны өте ... ... өндіріс кәсіпорнына жұмсалған нақты капиталдың белгілі-
бір мөлшерін көрсетеді. Егер бағалы қағаздарға нарықтық ... ... ... болса, оңда оның бағасы көрсетілген ... ... ... ... де ... мүмкін). Бұндай нарықтық
бағаның номиналдан ... ... ... ... ... көрсетеді.
Вексель – бұл оны иеленушіге көрсетілген соманы вексель берушіден
талап етуге құқық беретін құнды қағаз ... Ең ... ... құрамы, оны сонымен бірге есеп айырысу қуралы ретінде пайдалануға
болады. ... ... ... - өнім ... алушы сатушымен есеп
айырысу үшін ақша қаражаты жоқ болса, онда ... ... ... ... ... төлейтіні туралы міндеттеме вексель жазып ... ... ... ... ... сөз ... ... вексель сомасында несие
үшін процентте қосылады.
Векселдің қарапайым түрі – вексель берушінің ... ... ... белгіленген мерзімде міндетті түрде төлеуі туралы құжат.
Ауыспалы вексель (таратта ) – вексель берушінің көрсетілген соманы ... мен ... ... ... ұстаушыға төлеуі туралы берген
ұсынысы.
Қорыта айтқанда, банктер вексель ... неше ... ... жүргізіп,
бір жағынан олардың айналым жылдамдығын ... ... ... ... ... ... ... қарқынды артуы жағдайында отандық
компаниялардың өз бағалы қағаздарын ... ... ... ... ... ашық (InitiaI PubIic Offering IPO) орналастыру ниеті жаңа
әрі тиімді қаржыландыру ... ... ... ... ... отыр.
Бағалы қағаздардың басым көпшілігі Еуропа мен АҚШ қор нарықтарында
орналастырылатыны хақ. ... мен АҚШ заң ... ... ... қор ... ... американдық үлгі басым.
Қорыта айтқанда, Қазақстан Республикасында қалыптасып келе жатқан
бағалы қағаздар нарығының үлгісіне нақты ... ... жоқ. ... ... ... уақыт талабына сай әлі де біраз өзгерістер
енгізілуі мүмкін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Қазақстан Республикасының ... ҚР ... 1995ж. 30 ... 7 қазандағы өзгертулер және толықтырулармен)
2. Закон РК «О ... ... в ... Казахстан». -
Алматы: ЮРИСТ, 2002. - 36с.
3. Закон РК «О вексельном обращении в Республике Казахстан» от ... ... ... М.Ю. ... ... бумаг. - М.: Финансы и статистика,
1992. -352с.
5. Бохаев Д. Қаржы нарығының ... мәні мен ... ... ... №1 (13) ... Денежно-кредитное регулирование. Банки и рынок ценных бумаг. /под
ред. Мажитова Д.Н. – ... ... ... ... Л.А. Финансы. Учебник для вузов. – М.: ... 2000. ... ... Ж.М., ... система Республики Казахстан: теория,
практика и направления развития. – Алматы: 2004 – 346с.
9. Евритов О.Ю. ... ... ... ... –на ... 2001. с. ... Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и
механизм использования. – Алматы. Қаржы-қаражат. 1995. – 160с.
11. ... С. Және ... ... ... Оқу ... – Алматы:
Мерей, 2001. – 176 бет.
12. Дэвид С. ... ... Л. ... ... У. Блэкуэлл. Финансовые
институты, рынки и деньги. – СПб.: Питер, 2000
13. 3ейнельгабдин А.Б. Қаржылық жүйе: ... ... ... использования. - Алматы: Каржы-Каражат, 1995
14. Интыкбаева С.Ж. Фискальная политика и ее роль в ... ... ... ... - ... Каржы-Каражат,
2002
15. Кажикаримов Б.К., Омирбаев С.М. Теория финансов. Учебное пособие. -
Караганда, КарГУ, 1991. - ... ... Дж. М. ... ... ... с ... /под ред.
Худокормова А.Г. —М.: Экономика, 1993. - ... ... Г.И. ... и ... ... дела (в ...... ТОО «LEM», 2000
18. Маянлаева Г.И. Организация страхового дела в Республике Казахстан.
– Алматы: ТОО «LEM», ... ... ... Р., Брю ... Л. ... ... проблемы
и политика (в 2 томах). Перевод с англ. - М.: Республика, 1992
20. Международные валютно-кредитные и финансовые ... ... ... Красавиной Л.Н. – М.: Финансы и статистика, 2002
21. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. - ... ... ... О.И. Деньги, кредит, банки. М. Фианасы и статистика.
2002ж. 188 с.
23. Мельников В.Д. ... ... ... для ... - Алматы: ТОО
«LEM», 2005. – 560с.
24. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – ... 2005. – ... ... ... ... и его финансовые институты: Учебное пособие ... ... B.C. - СПб.: АО ... 1997. — ... ... ценных бумаг в Республике Казахстан: Сборник нормативных
актов. - Алматы: ЮРИСТ, 2002. — ... ... Ғ.С. ... ... банктер: Оқулық. – Алматы:
«Экономика», 2005. – 416 бет.
28. Тьюлз Р., ... Э., ... Т. ... ... - 6-е изд.: перевод
с англ. - М.: ИНФРА-М, 1997. - 648с.
29. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. ... ... дело и ... ... М. – Л. 1991. ... ... В.И. Деньги, кредит, банки. Учебное пособие. Минск:
Миланта, 2003. – С.10.
-----------------------
Қаржы ... ... ақша ... ... ... ... қағаздар нарығы
Туынды бағалы қағаздар нарығы
Вексельдің түрлері
Келісім жағдайына, ақшамен қамтаиасыз ... ... ... ... ... ... ... (ауыспалы) вексель
Жай (қарапайым) вексель
Вексель беруші (сатып алушы – төлеуші)
Вексель иемденуші (сатушы төлем алушы – несие беруші)
1
4
3
2
Ремитент
(тратта бойынша ақша алушы)
Трассант
(вексель ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Банктің вексельдермен операциялары және есебі»44 бет
ІI-деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастыру90 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Вексельдер7 бет
Дебиторлық борыштар есебі (алынуға тиісті шоттар)31 бет
Несие ақшаларының түрлері және несие формалары10 бет
Несие туралы3 бет
Қаржылық құралдар портфелінің нарықтық тәуекелін есептеу методикасы7 бет
Вексель айналысы және оның Қазақстандағы даму болашағы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь