Қытайдың батыс бөлікті игеру стратегиясы және оның Қазақстан-Қытай қатынасына әсері


Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңғыру жолында» атты 2005 жылғы Қазақстан халқына Жолдауының 5 тараудың бірінші тараушасында «Ресей, Қытай, АҚШ, Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты дамыту басым бағыттар болып қала береді. Азия мен Таяу Шығыстың негізгі елдерімен өзара іс.қимылға зор маңыз беріледі» (1) . деп көрсетілді. Бұдан Елбасының сыртқы саясатта Қытайға ҝлкен маңыз бергендігін аңғаруға болады. Өйткені, Қытай Еліміздің дипломатиясында Ресейден кейінгі маңызды орынды ұстауға тиісті. Олармен болған көршілік, тарихи мәдени байланысты айтпағанда, Қытайдың жаңа ғасырдан бастап, өзінің әлеуметтік даму стратегиясының басым бағытын батыс бөлігін игеруге аударуы, Елімізді бей.жай қалтырмауға тиісті. Ендеше осы мәселеге тоқталайық.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Қытайдың батыс бөлікті игеру стратегиясы және оның Қазақстан-Қытай
қатынасына әсері

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің Қазақстан
экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңғыру жолында атты 2005 жылғы
Қазақстан халқына Жолдауының 5 тараудың бірінші тараушасында Ресей, Қытай,
АҚШ, Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты дамыту басым бағыттар болып қала
береді. Азия мен Таяу Шығыстың негізгі елдерімен өзара іс-қимылға зор маңыз
беріледі (1) - деп көрсетілді. Бұдан Елбасының сыртқы саясатта Қытайға
ҝлкен маңыз бергендігін аңғаруға болады. Өйткені, Қытай Еліміздің
дипломатиясында Ресейден кейінгі маңызды орынды ұстауға тиісті. Олармен
болған көршілік, тарихи мәдени байланысты айтпағанда, Қытайдың жаңа
ғасырдан бастап, өзінің әлеуметтік даму стратегиясының басым бағытын батыс
бөлігін игеруге аударуы, Елімізді бей-жай қалтырмауға тиісті. Ендеше осы
мәселеге тоқталайық.

Қытайдың Батыс бөлікті игеру стратегиясы - Қытай Халық Республикасының
жалпы әлеуметтік даму стратегиясының құрамдас бөлігі болып табылады.
Қытайдың Ши бу - Батыс бөлік дегені - Қытайдың жерінің орта-батыс өңірін
меңзейді. Онда қытайдың жалпы жер көлемінің 50 пайызын, жалпы тұрғындар
санының 22 пайызын, Қытайдағы аз санды ұлттар халқының 80 пайызын қамтыған
он провинция мен автономиялы райондар орналасқан.
Қытай Халық Республикасы өзінің Батыс бөлікті қауырт игеру стратегиялық
жоспарын 2000 жылдан жҝзеге асыра бастады. Бұл Қытайдың кезек-кезегімен,
рет-ретімен іске асырылып келе жатқан әлеуметтік даму бағдарламаларының аса
зор көлемдегі ең кҝрделісі болып табылады.

Әлемге аян, Қытай Компартиясы 1978 жылы желтоқсан айында өткен ХІ кезекті
ІІІ пленумында қабылдаған әлеуметтік реформа жҝргізу, есікті ашық ұстау
деген бас бағдарламасы бойынша, жоспарлы тҝрде алдымен аграрлық салаға,
одан соң сауда-өнеркәсіп саласына, одан соң білім-ғылым саласына реформа
жҝргізу арқылы қытай қоғамын жоспарлы экономикалық жҝйеден нарықтық
экономикалық ҝрдіске аустырды. Сонымен қатар, Шығыс Оңтҝстік теңіз
жағалауындағы аудандарды, одан соң Шығыс Солтҝстік пен Яньцзы өзені
бойындағы Орталық аймақтарды дамыту жоспарын іске асырды. Соның
нәтижесінде, Қытай әлемдегі ең қуатты мемлекеттер қатарынан орын алды.
Бірақ қытайдың ішкі әлеуметтік дамуында аймақтық айырмашылықтар пайда
болып, қоғамдық қайшылықтар белең алды. Өйткені, әлеуметтік-экономика және
ғылым-техника саласында Қытайдың Шығыс оңтҝстік және Шығыс солтҝстік
аймақтарының дамуы қарқынды болды да, Батыс және Батыс оңтҝстік аймақтары
салыстырмалы тҝрде баяу дамып, олардан артта қалып қойды. Соның салдарынан
әртҝрлі әлеуметтік қарама-қайшылықтар орын алды.

Біртұтас елдің әлеуметтік дамуында аймақтық айырмашылықтардың тым алшақтап
кетуінің соңы жақсылыққа апарып соқпайтыны белгілі. Сондықтан Қытай
басшылары, ондай қайшылықтарды шешудің жолын Батыс бөлігін дамытудан
қарастырды.

1999 жылы науырызда Пекинде өткен Бҝкіл мемлекеттік Халық құрылтайының
(Бҝкілқытайлық халық өкілдері жиналысы кеңесінің) ІХ кезекті ІІ пленумында
сөйлеген сөзінде Қытай Президенті Цзян Цымин (қазақ тілі фонотикасы бойынша
транскрипциялағанда - Жаң Зымин болып дұрыс аталады): Орталық Комитет
орталық – батыс бөлікті игеруді тездету бағдарламасын анықтады. Сондай-ақ
оған ел ішіндегі қажетсінуді экономикалық дамудың басты шарты ретінде
қабылдап, белсенді тҝрде қаржы саясатын қолданады. Бұл біздің дамуымыздың
ұлы стратегиялық идеясы болып табылады (2) - деді. Содан кейін Қытай
Мемлекеттік жоспарлау комитеті Батыс аймақты игерудің нақтылы жоспарларын
жасауға кірісті.

1999 жылдың маусым айында Қытайдың Батыс аймағындағы бес провинция мен
автономиялы райондардың басшыларының қатысуымен Ши ань қаласында өткен
конференцияда Цзян Цзымин сөз сөйлеп: ... Батыс бөлікті қауырт игерудің
экономикалық, мәдени, саяси, әскери және әлеуметтік маңызы айтып тауысқысыз
ерекше. Батыс бөліктің орнықтылығы болмаса, бҝкіл елде тұрақтылық болмайды.
... Батыс бөлікті игеруді тездету – ұлы жҝйелі құрылыс, сондай-ақ ол бұрын-
соңды болмаған машақатты тарихи міндет. ... Біз белді бекем байлап, бірнеше
он жылда, тіпті толық ХХІ ғасыр бойы кҝрес жҝргізу арқылы, шаруашылығы
шалқыған, қоғамы дамыған, тұрмысы орныққан, ұлттары ынтымақтасқан, тау -
өзендері жайнаған Батыс аймақ құрамыз (3) -деп атап көрсетті. Міне, бұдан
Қытай ҝкіметі Батыс өлікті игеру әрекетін өзінің ең маңызды жұмысы ретінде
ХХІ ғасыр бойы жҝргізетінін аңғаруға болады. Алдына ұзақ арман қою, оған
ғасырлық жоспарлар жасау, және оны бес, он жылдық бағдарлама бойынша
біртіндеп іске асырыу – қытай еленің дәстҝрлі ерекшелігі болып табылады.

2000 жылы 16 қаңтарда ҚХР ҝкіметінің қасынан Батыс аймақты игеру басшылық
тобы құрылды. Оның жетекшісі болып сол кездегі Қытай ҝкіметінің премьер-
министрі Чжу Жунцуи (Жоу Роңжи), оның орынбасары болып сол кездегі премьер-
министрінің орынбасы, қазіргі премьер-министр Вэнь Цзябао (Ҝн Жябау)
тағайындалды. Соған сәйкес, орталық – батыс бөліктегі провинциялар мен
автоноимиялы райондық ҝкіметтердің қасынан да Батыс бөлікті игеру басшылық
топтары құрылып, ұлы стратегиялық жоспарды іске асырудың нақтылы
бағдарламаларын жасауды қолға алды. 2000 жылы қазанда Қытай ҝкіметі Батыс
аймақты игерудің саясаттық шараларын (2000 ж. № 33 қаулы) жариялады.
Сондай-ақ Батыс бөлікті игеруге жұмсалатын қаржыны жергілікті ҝкіметтерге
бөліп беріп, игеру жұмысын бастап кетті.

Қытайдың Батыс аймақты игеру стратегиялық жоспары экономиканың белгілі бір
саласын ғана дамыту емес, жалпы қоғамды комплексті тҝрде ілгерлетуді
көздеген. Жҝйелеп айтқанда, ол әлеуметтік кешенді құрылыстарды, экологияны
қорғауды, экономикалық секторларды реттеуді, ғылым техника мен білім беруді
дамытуды толық қамтыған әлеуметтік прогрессивті тездетудің нақтылы шаралары
қарастырылған кҝрделі жоспар. Бұған қытайлар ойланып толғанып, ҝлкен
дайындықпен келді. Қолда бар деректерге жҝгінсек, Қытай ҝкіметі алғашқы ҝш
жыл ішінде мемлекттік бюджеттің құрылыс қаражатынан Батыс аймаққа 270
миллиард юань жұмсаған. Бұдан сырт инфрақұрылымға 200 миллиард юань,
әлеуметтік істерге 10 миллиард юань қаржы істеткен (4) көрінеді. Одан
кейінде жұмсалатын қаржының көлемі жыл сайын өсіп отырғандығы белгілі.
Демек, Батыс бөлікті игеру науқаны жыл сайын қарқын алып бара жатыр.

Дегенменде, Қытай ҝкіметі өзінің Батыс бөлігін қауырт игеру
стратегиясындағы маңыздыларының ішіндегі маңыздысы – Шыңжанды қауырт
игеру деп санайды. Өйткені Шыңжан Қытайдың ең батысындағы жері кең (1.6
млн. шаршы км. асты), тәбиғи ресурстары мол, аз санды ұлттары көп,
шетелдермен іргелескен өлке. Сондықтан Шыңжанды қауырт игерудің Қытай ҝшін
саяси стратегиялық маңызы айрықша болмақ. Ал Шыңжанның әлеуметтік
жағдайындағы өзгерістер Қазақстан мен Қытай қарым-қатынастарына әсер етуі
сөзсіз. Сондықтан Шыңжан ұйғыр автономия районының әлеуметтік дамуындағы
жағдайларға көбірек назар аударуға тиіспіз.

ҚХР ҝкіметінің Батыс бөлікті игеру стратегиясына сәйкес 2000 жылы Шыңжан
ҝкметінің жанынан Шынжаң Батыс бөлікті қауырт игеру кеңсесі құрылды. Ол
Батыс бөлікті игеру – Шыңжанды қауырт игеру жоспарын дайындады. Осы
Жоспар негізінде Шыңжан ҝкіметі Инвестиция тартудың саясаттық
белгілерін, Шетелден инвестиция тартудың бірнеше саясаттық белгілемелері
қатарлы бірқатар заң-ережелік кҝші бар шешімдерді қабылдады. Сондай-ақ
Шыңжанды қауырт игерудің басты мақсаттарын анықтады. Онда Шыңжан ХХІ
ғасырдың алғашқы он жылында әлеуметтік дамуға қолайлы орта жарату; ішкі
дамудың қуатын арттыру, өзін-өзі игеру мҝмкіндігін жоғарлату және қауырт
игерудің жақсы механизмін қалыптастыру; қауырт игеру арқылы Шыңжанды бҝкіл
мемлекет көлемінде ең ҝлкен сапалы мақта өндірісі, мақта-мата өндірісі,
астық өндірісі, мал шаруашылық өндірісі, жеміс-жидек, қант қызылшасын
өндіретін және оларды өңдейтін базаға айналдыру; мұнай-газ өндірісі және
мұнай-газ химия өнеркәсіп өндірісі базасына айналдыру арқылы, бҝкіл ұлттық
экономиканың дамуының тың тірегі етіп құру көзделген. Бұл мақсатты олар
алты тҝрлі жетекші бағдарлама бойынша іске асырылмақшы. Солардың алғашқы ҝш
бағдарламасын атап айтуға тұрады. 1- Табиғи ресурстық потециалды негіздік
өнімдер рыногін кеңейту стратегиясына өзгерту, негіздік инфрақұрылымдық
құрылыстарды жақсатру, өндіріс құрылымдарын оңтайландырып, рыног сұранысы
бойынша экономикалық қимылдарды жҝргізу. 2– Экономикалық өнімділікті
жоғарлатуды шаруашылық істердің басты мақсаты ету. 3 - Әлеуметтік жҝйеге
жаңалықтар енгізіу. Сыртқа есік ашуды кеңету арқылы Шыңжанды игеруге кең
бостық орта қалыптастыру (6). Осы мақсатқа жетудің нақтылы жоспарлары да
жасалған. Мысалы, Шыңжан ХХІ ғасырдың алғашқы ҝш жылында халық
шаруашылығының даму қарқынын 8 пайызға жеткізу. Ал 2004 жылдан 2010 жылға
дейін ішкі өндірістің жылдық өсу қарқынын 10 пайыздан асыру. Сол ҝшін
Шыңжан ҝкіметі су құрылысы, көлік қатнасы, энергетика, байланыс
коммуникациясы қатарлы аса маңызды кешендік инфрақұрлымдарды салу арқылы,
Шыңжаңды аса зор көлемде игерудің негізін мықтап орнату жоспарын жасады.
Сонымен қатар, Шыңжан тұрғындарының тұрмыстық деңгейін жоғарлатудың нақтылы
көрсеткіштері де жариялаған. Атап айтар болсақ, қала тұрғындарының
адамбасындық жылдық табысын 7 пайызға көтеру; ауыл-қыстақтағы шаруалардың
адамбасындық жылдық таза табысын 150 юань көлемінде жоғарлату жоспарланған.

Қазір осы жоспардың алғашқы ҝш жылындағы орындалу жағдайын ҝкіметтік
мәліметтерге сҝйеніп айтар болсақ: Қауырт игеру жоспары іске асырыла
бастаған бергі Шыңжанның 2000, 2001 және 2002 жылдағы ішкі өндірісінің
жалпы құны 136.5 миллиард ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қытайдың АТА-дағы сыртқы саясат стратегиясы
Оңтүстік Қазақстан облысы аумағынан өтетін Батыс Қытай-Батыс Еуропа трассасы
Тың және тыңайған жерлерді игеру және оның қазақстанға әсері
Қазақстан қауіпсіздігі құрылымының стратегиясы және қалыптасу принциптері
Қазақстан - 2030 даму стратегиясы
Синьхай революциясы және оның Қытай тарихындағы орны
Қазақстан мұнай-газ секторына Қытайдың қатысы
Қазақстан Республикасының 2030 жылғы стратегиясы
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы
Қазақстан-Қытай қатынасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь