Қытайдың батыс бөлікті игеру стратегиясы және оның Қазақстан-Қытай қатынасына әсері

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңғыру жолында» атты 2005 жылғы Қазақстан халқына Жолдауының 5 тараудың бірінші тараушасында «Ресей, Қытай, АҚШ, Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты дамыту басым бағыттар болып қала береді. Азия мен Таяу Шығыстың негізгі елдерімен өзара іс.қимылға зор маңыз беріледі» (1) . деп көрсетілді. Бұдан Елбасының сыртқы саясатта Қытайға ҝлкен маңыз бергендігін аңғаруға болады. Өйткені, Қытай Еліміздің дипломатиясында Ресейден кейінгі маңызды орынды ұстауға тиісті. Олармен болған көршілік, тарихи мәдени байланысты айтпағанда, Қытайдың жаңа ғасырдан бастап, өзінің әлеуметтік даму стратегиясының басым бағытын батыс бөлігін игеруге аударуы, Елімізді бей.жай қалтырмауға тиісті. Ендеше осы мәселеге тоқталайық.
        
        Қытайдың батыс бөлікті игеру стратегиясы және оның Қазақстан-Қытай
қатынасына әсері
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің «Қазақстан
экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел ... ... атты 2005 ... ... ... 5 ... бірінші тараушасында «Ресей, Қытай,
АҚШ, Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты дамыту басым ... ... ... Азия мен Таяу Шығыстың негізгі елдерімен өзара іс-қимылға зор маңыз
беріледі» (1) - деп ... ... ... ... ... ... маңыз бергендігін аңғаруға болады. Өйткені, Қытай Еліміздің
дипломатиясында Ресейден кейінгі маңызды орынды ұстауға ... ... ... ... ... ... ... Қытайдың жаңа
ғасырдан бастап, өзінің әлеуметтік даму стратегиясының ... ... ... ... ... Елімізді бей-жай қалтырмауға тиісті. Ендеше осы
мәселеге тоқталайық.
Қытайдың Батыс бөлікті игеру ... - ... ... ... әлеуметтік даму стратегиясының құрамдас бөлігі болып табылады.
Қытайдың «Ши бу - ... ... ... - ... ... орта-батыс өңірін
меңзейді. Онда қытайдың жалпы жер көлемінің 50 пайызын, ... ... 22 ... ... аз ... ... ... 80 пайызын қамтыған
он провинция мен автономиялы райондар орналасқан.
Қытай Халық Республикасы өзінің «Батыс бөлікті қауырт игеру» стратегиялық
жоспарын 2000 жылдан жҝзеге ... ... Бұл ... ... іске ... келе ... әлеуметтік даму бағдарламаларының аса
зор көлемдегі ең кҝрделісі болып табылады.
Әлемге аян, Қытай Компартиясы 1978 жылы желтоқсан айында өткен ХІ ... ... ... «әлеуметтік реформа жҝргізу, есікті ашық ұстау»
деген бас бағдарламасы бойынша, жоспарлы тҝрде алдымен аграрлық салаға,
одан соң сауда-өнеркәсіп саласына, одан соң ... ... ... ... қытай қоғамын жоспарлы экономикалық жҝйеден нарықтық
экономикалық ҝрдіске аустырды. Сонымен қатар, Шығыс Оңтҝстік ... ... одан соң ... Солтҝстік пен Яньцзы өзені
бойындағы Орталық аймақтарды дамыту жоспарын іске асырды. Соның
нәтижесінде, Қытай әлемдегі ең қуатты мемлекеттер қатарынан орын алды.
Бірақ ... ішкі ... ... ... ... пайда
болып, қоғамдық қайшылықтар белең алды. Өйткені, әлеуметтік-экономика және
ғылым-техника саласында Қытайдың Шығыс оңтҝстік және Шығыс солтҝстік
аймақтарының ... ... ... да, Батыс және Батыс оңтҝстік аймақтары
салыстырмалы тҝрде баяу дамып, олардан ... ... ... ... ... ... ... орын алды.
Біртұтас елдің әлеуметтік дамуында аймақтық айырмашылықтардың тым алшақтап
кетуінің соңы жақсылыққа апарып соқпайтыны белгілі. Сондықтан Қытай
басшылары, ... ... ... ... ... ... ... жылы науырызда Пекинде өткен Бҝкіл мемлекеттік Халық құрылтайының
(Бҝкілқытайлық халық өкілдері жиналысы кеңесінің) ІХ кезекті ІІ пленумында
сөйлеген сөзінде ... ... Цзян ... (қазақ тілі фонотикасы бойынша
транскрипциялағанда - Жаң Зымин болып дұрыс аталады): «Орталық Комитет
орталық – батыс бөлікті ... ... ... ... Сондай-ақ
оған ел ішіндегі қажетсінуді экономикалық дамудың басты шарты ретінде
қабылдап, белсенді тҝрде қаржы саясатын ... Бұл ... ... ... идеясы болып табылады» (2) - деді. Содан кейін ... ... ... ... ... игерудің нақтылы жоспарларын
жасауға кірісті.
1999 жылдың маусым айында Қытайдың Батыс аймағындағы бес провинция ... ... ... ... Ши ань ... өткен
конференцияда Цзян Цзымин сөз сөйлеп: «... Батыс бөлікті ... ... ... саяси, әскери және әлеуметтік маңызы айтып тауысқысыз
ерекше. Батыс бөліктің орнықтылығы болмаса, ... елде ... ... ... ... игеруді тездету – ұлы жҝйелі құрылыс, сондай-ақ ол бұрын-
соңды болмаған машақатты тарихи міндет. ... Біз белді бекем ... ... ... ... толық ХХІ ғасыр бойы кҝрес жҝргізу арқылы, ... ... ... ... ... ... ... тау -
өзендері жайнаған Батыс аймақ құрамыз» (3) -деп атап көрсетті. Міне, бұдан
Қытай ҝкіметі Батыс өлікті игеру әрекетін өзінің ең ... ... ... ғасыр бойы жҝргізетінін аңғаруға болады. Алдына ұзақ арман қою, оған
ғасырлық жоспарлар жасау, және оны бес, он ... ... ... іске ...... еленің дәстҝрлі ерекшелігі болып табылады.
2000 жылы 16 ... ҚХР ... ... ... ... ... басшылық
тобы құрылды. Оның жетекшісі болып сол кездегі Қытай ҝкіметінің премьер-
министрі Чжу Жунцуи (Жоу ... оның ... ... сол ... ... ... қазіргі премьер-министр Вэнь Цзябао (Ҝн Жябау)
тағайындалды. Соған сәйкес, орталық – батыс бөліктегі провинциялар ... ... ... ... да ... бөлікті игеру басшылық
топтары құрылып, ұлы стратегиялық жоспарды іске асырудың нақтылы
бағдарламаларын жасауды ... ... 2000 жылы ... ... ... Батыс
аймақты игерудің саясаттық шараларын» (2000 ж. № 33 қаулы) ... ... ... игеруге жұмсалатын қаржыны жергілікті ҝкіметтерге
бөліп беріп, игеру жұмысын бастап кетті.
Қытайдың ... ... ... стратегиялық жоспары экономиканың белгілі бір
саласын ғана дамыту емес, жалпы қоғамды комплексті тҝрде ілгерлетуді
көздеген. Жҝйелеп айтқанда, ол әлеуметтік кешенді ... ... ... ... реттеуді, ғылым техника мен білім беруді
дамытуды толық қамтыған әлеуметтік прогрессивті тездетудің нақтылы шаралары
қарастырылған кҝрделі жоспар. Бұған қытайлар ойланып толғанып, ... ... ... бар ... жҝгінсек, Қытай ҝкіметі алғашқы ҝш
жыл ішінде мемлекттік бюджеттің құрылыс қаражатынан ... ... ... юань ... ... сырт ... 200 ... юань,
әлеуметтік істерге 10 миллиард юань қаржы істеткен (4) көрінеді. Одан
кейінде жұмсалатын қаржының көлемі жыл ... өсіп ... ... ... ... ... науқаны жыл сайын қарқын алып бара жатыр.
Дегенменде, Қытай ҝкіметі өзінің ... ... ... ... «маңыздыларының ішіндегі маңыздысы – Шыңжанды қауырт
игеру» деп санайды. Өйткені Шыңжан Қытайдың ең батысындағы жері кең ... ... км. ... ... ... мол, аз ... ұлттары көп,
шетелдермен іргелескен өлке. Сондықтан Шыңжанды қауырт игерудің Қытай ҝшін
саяси стратегиялық маңызы айрықша болмақ. Ал Шыңжанның әлеуметтік
жағдайындағы өзгерістер ... мен ... ... әсер етуі
сөзсіз. Сондықтан Шыңжан ұйғыр автономия районының әлеуметтік дамуындағы
жағдайларға көбірек назар аударуға тиіспіз.
ҚХР ҝкіметінің ... ... ... стратегиясына сәйкес 2000 жылы Шыңжан
ҝкметінің жанынан «Шынжаң Батыс бөлікті қауырт игеру кеңсесі» құрылды. Ол
«Батыс ... ...... ... игеру жоспарын» дайындады. Осы
«Жоспар» негізінде Шыңжан ҝкіметі «Инвестиция тартудың саясаттық
белгілерін», «Шетелден инвестиция тартудың бірнеше саясаттық белгілемелері»
қатарлы бірқатар заң-ережелік кҝші бар ... ... ... ... ... ... мақсаттарын анықтады. Онда Шыңжан «ХХІ
ғасырдың алғашқы он жылында әлеуметтік дамуға қолайлы орта жарату; ішкі
дамудың ... ... ... ... ... ... және ... жақсы механизмін қалыптастыру; қауырт игеру арқылы Шыңжанды бҝкіл
мемлекет көлемінде ең ҝлкен сапалы мақта өндірісі, мақта-мата өндірісі,
астық өндірісі, мал ... ... ... қант қызылшасын
өндіретін және оларды өңдейтін базаға айналдыру; мұнай-газ өндірісі және
мұнай-газ ... ... ... ... ... ... бҝкіл ұлттық
экономиканың дамуының тың тірегі етіп құру» көзделген. Бұл мақсатты олар
алты тҝрлі жетекші бағдарлама бойынша іске асырылмақшы. Солардың алғашқы ... атап ... ... 1- Табиғи ресурстық потециалды негіздік
өнімдер рыногін кеңейту стратегиясына өзгерту, негіздік инфрақұрылымдық
құрылыстарды ... ... ... ... ... сұранысы
бойынша экономикалық қимылдарды жҝргізу. 2– Экономикалық өнімділікті
жоғарлатуды шаруашылық істердің басты ... ету. 3 - ... ... ... ... есік ашуды кеңету арқылы Шыңжанды игеруге кең
бостық орта қалыптастыру (6). Осы мақсатқа жетудің нақтылы жоспарлары да
жасалған. Мысалы, Шыңжан ХХІ ... ... ҝш ... ... даму қарқынын 8 пайызға жеткізу. Ал 2004 жылдан 2010 жылға
дейін ішкі ... ... өсу ... 10 ... ... Сол ... ҝкіметі су құрылысы, көлік қатнасы, энергетика, байланыс
коммуникациясы қатарлы аса ... ... ... салу ... аса зор ... игерудің негізін мықтап орнату жоспарын жасады.
Сонымен қатар, Шыңжан тұрғындарының тұрмыстық деңгейін ... ... де ... Атап ... ... қала тұрғындарының
адамбасындық жылдық табысын 7 пайызға көтеру; ауыл-қыстақтағы ... ... таза ... 150 юань ... жоғарлату жоспарланған.
Қазір осы жоспардың алғашқы ҝш жылындағы орындалу жағдайын ҝкіметтік
мәліметтерге сҝйеніп айтар болсақ: Қауырт игеру жоспары іске асырыла
бастаған ... ... 2000, 2001 және 2002 ... ішкі ... құны 136.5 миллиард юань, 148.5 миллиард юань және 159.8 миллиард
юань болған. Яғни ішкі өндірістің жалпы құнының артуы 8.2 пайыз, 8.1 ... 8.1 ... (7) . Ал қала ... 2000 жылғы табысы 5817 юань –7.2
пайыз, 2001 жылғы табысы 6590 юань – 13.3 пайыз, 2002 жылғы табысы 6941
юань – 14.4 ... ... ... тұрғындарының адамбасындық таза
кірісі 2000 жылы 1618 юань – 9.8 ... 2001 ... таза ... 1710 юань –
5.7 пайыз, 2002 жылы таза табысы 1863 юань – 8.9 пайызға көтерілген (8).
Егер соңғы жылдардағы Шыңжандағы қала-қыстақтардың бет-бейнесінің ... ... ... мен ... ... ... мен арзандауын,
қытай тұрғындарының беттері ажарланып, жҝздерінің жадырап қалғандығын
ескеретін болсақ, жоғарыда ... ... ... ... ... ... сенгіңіз келеді.
Демек, бұл Қытайдың Батыс бөлікті игерудің алғашқы сатысындағы жетістігі.
Зор көлемдегі қауырт игеру осы жылдан (2005 ... ... ... ... ... ... Солардың ішінде тек су құрылыстарын
атап айта кетейік. Шыңжан ҝкіметі жаңа су ... ... ... ... Олар 2010 ... ... бірнеше өзендерді арнасынан бұрып ағызатын ірі
каналдар мен су қоймаларын салу жұмысын жҝргізіп жатыр. Атап ... ... мен ... ... су ... тҝбегейцлі шешу ҝшін,
Қара Ертістен Жоңғар ойпаты арқылы ... ... ... ... ... Енді Қара Ертіске құйятын Буыршын өзенінен Ҝрімші ... ірі ... ... ... алынды. Сонымен қатар, ол шөлейт
жерлерді басып өтетін бұл каналдың бойын жағалатып, тез ... ... ... даладан жасыл белдеу жазира қалыптастырып, оны ағаш
материалдары ... мен ... сиыр ... базасына айналдыру шаралары да
қатар жҝргізілуде.
Ал Іле аймағында Іле өзенін бұру каналы мен ҝлкен су құймасын салу құрылысы
өзінің ... ... ... ... ... Бұл ... ... ауданы мен Текес ауданның қиылысқан қысаңында салынуда. Олардың
Іле өзенін белгілі мөлшерін ... ... ... ... ... ... 1 ... өңірінен 120 мың гектар тың жер игеріп, оны Шыңжан биязы жҝнді қойын
өсіретін және ет пен ... ... ... сиыр өсіретін базаға айналдару. 2
- Іле өзенінің негізгі қайнар ... бір ... ... ... ... Тянь-
Шань тауының аржағына тесіп өткізіп, онда суалып баражатқан Әйбиху көлінің
экологиялық пробелемасын шешуге пайдалану. ... ... ... ... ... ... қауырт игеруде трансшекаралық Қара Ертіс пен Іле
өзендерінен жаңа ... салу мен ірі су ... ... ... ол
өзендерден Қазақстанға келетін су мөлшерін азайтатындығы сөзсіз. Тек су
мөлшері азайып қана қоймайды, сонымен қатар, ол өзендер бойындағы
кәсіпорындардан шығарылатын ылас ... ол ... ... кетпеуіне
кепілдік жасалмаған. Сонда одан келетін зардапты алдымен Қазақстан тартады.
Бұл мәселе екі ел ... ... ... ... ... мҝмкін. Оны
Қытай басшылары жақсы тҝсінеді. Сондықтан өткен жылы мамырда ... ... ... ... Қытайға мемлекеттік сапармен
барып Ху Цзинтаомен (Ху Жинтау) кездескенде, Қытай президентінің: «Қытай
трансшекаралық су ресурстарын әділетті әрі тиымды пайдану ... (9) ... ... болуы сол себептен екені белгілі. Әрине бұл мәселе
Нұрсұлтан Назарбаевтың назарынан қашанда тыс қалған емес. Осы ... ... ... ... ... ҚХР ... Ху Цзинтаомен болған
жоғары дәрежелі кездесуінде көтерген» (10). Бұл мәселе бойынша екі жақты
келісімді жҝзеге асыру ҝшін құрылған арнайы комиссия ... ... Оның ... ... өзі ... ... ... келер
зардап аз болғай деп тілейік.
Дегенмен Қытайдың Батыс аймақты игеруі немесе Шыңжанды қауырт игеру
жоспарының іске асырылуы Қазақстан ҝшін де ... ... ... ... ... және одан пайдалана білуіміз керек деп ойлаймын.
Шыңжан ҝкіметі ішкері өлкелерден және шетелдерден инвестиция тартудың
заңдық негіздерін жариялады. ... ... ... ҝкіметтің бюджетінен
тыс, жергілікті ҝкіметтер мен ірі компаниялар және жеке саудагерлердің
қаржысы құйылуда. Сонымен қатар Шыңжана жҝз мыңдаған еңбек ... де ... ... нәтижесінде, қазір Шыңжана өндіріс қызып, базар қайнай
бастады.
ҚХР Шыңжан ... ... ... ... 2000 жылы 30 тамызда «ШҰАР
шетел инвестрларын инвестиция салуға ынталандырудың бірнеше саясаттық
белгілемерін» мәліәмдеді. Ол жалпы 25 тараудан тұратын белгілемеде,
инвестиция салатын ... ... ... ... саясаттары және
тартылған инвестицияға кепілдік беру мәселелері нақтылап айқындалған.
Аталмыш белгілеменің 5–ші ... ... ... инвестициясымен
құрылған кәсіпорындардың он жылдан артық жұмыс істегендеріне, ... ... мен ... кәсіпорындарының пайдасынан
алынатын жергілікті салықтан босатылады» (11) - деген сияқты кәсіпкерлерге
көптеген жеңілдіктер көрсетілген. Соған орай, ... ... ... ... ... Демек, Шыңжанды қауырт игеру науқаны және соған
сәйкес қабылданған заң ережелер мен саясаттық белгілемер ... ... ... ... өте ... ... отыр деп
санаймын. Өйткені, Қытай ҝкіметі Шыңжан тұрғындарының жалпы саны таяуда 30
миллионға жетеді деп отыр (іс ... одан да көп ... ... ... ... сұранысты көбейтеді, яғни оның өзі ҝлкен рыног. Оның
ҝстіне Қытайдағы еңбеккҝштің арзандығы өндірген тауардың ... ... ... ... ... ... өзінде Қазақстан өндірген азық-
тҝлік пен сусындықтар Шыңжан базарында жоғары бағада сұранысқа ие.
Сондықтан отандық азық-тҝлік, компит және сусындық өнімдерін ... ... ... ... ... ... Елбасының өзі нұсқап отырғандығын атап айту артық болмас. Өткен
жылы мамырда Ҝрімжі қаласында өткен «Қазақстан мен Қытай – сауда ... ... атты ... ... ... ... және қытайлық кәсіпкерлердің бірлесіп қатысуы екі жаққа да
тиімді, әрі пайдалы болатынын алға ... ... ... осы ... ... ... ... қазірдің өзінде дайын
екендігін жеткізді» (12). Сондай-ақ оның нақтылы мысалы ... ... ... ... ... орын ... ... өндіретін
«Райымбек – фуд» кәсіпорынның шымылдығын ашып берді. Бұл Қытайда ашылған ең
алғашқы кәсіпорын болды. Ендігі жерде осындай ынтымақтастықты дамытатын 30-
дан астам ... қол ... – екі ел ... ... әлі кең ... дами тҝстіндігінен дерек береді.
Елбасының осы реткі сапарында қол қойылған Қазақстаннан ... ... ... жҝк тасымалы көлемін арттыру сынды келісімдерге негізделсек,
ҝстегі жылы екі елдың өзара барыс-келісі анағұрлым арта тҝспек. Нақтылап
айтқанда, ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың саны еселеп артады. Әрине олардың уақыттық шектемесі
болуы керек.
Ал Қытайдың Қазақстаннан астық алуға аса зор ынта ... ... ... ... ... екі тҝрлі жолмен алғысы келетіні байқалады.
Біріншіден, өндірілген дайын астықты тікелей сатып алу; екіншіден, өздеріне
жақын облыстардан жерді жалға алып, астық егіп оның ... ... ... Егер ... ... ... іске асатын болса, онда
еліміздің шығыс жақ шекара аудандарындағы тұрғындары сиреп қалған жерлерге
қытай дихандары «уақытша» орын теуіп, астық ... ... Бір елде ... елдің азаматтарының «уақытша» ұзақ мерзім отбасмен
тұрақтап тұрып жұмыс істеуі, қашанда әлеуметтік мәселелерді келтіріп
шығармай қоймаған. Ондай тарихи мысалдар өте көп. ... ... ... ... алдын-ала қарастырған, екі ел арасында
қалыптасқан тату көршілік қатынастарды сақтауға ... деп ... ... ... ... бастап Қазақстан мен Қытай қарым-қатынастары
бұрынғыдан жоғары деңгейде дами тҝседі. Дегенмен даму барысындағы
бҝркемеленіп жатқан ... ... екі ел ... ... әсер етуінен осы бастан сақтанған жөн. «Сақтықта қорлық жоқ» демей ме
халқымыз.
1. Егемен ... Ас., 19 ... ... Зың ... Го жа ши бу кай фа бау гау – ... ... ... жөніндегі есеп-материалдары. Пекин, 2003 ж. 555 б.
3. Бұл да сонда. 556 ... Бұл да ... 4 ... Шынжаң нянь жиян – Шынжаңның жылдық мәліметтер жинағы. Ҝрімжі, 2001 ж.,
30 б.
6. Шынжаң нянь ... 30 ... Го жа ши бу кай фа бау гау – ... Батыс бөлікті игеру жөніндегі
есеп-материалдары. 416 б.
8. Бұл да ... 418 ... Асар ... А., 24 ... 2004 ... Егемен Қазақстан. А., 21 мамыр 2004 ж.
11. Шынжаң нянь жиян. 41 б.
12. Егемен ... 21 ... 2004 ж.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалардың бас ми инсульті кезіндегі гемостаздың бұзылысы және оның үстемелі емі15 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
XІХ-ХХ – ғасырдағы батыс философиясы3 бет
XХ ғ. батыс философиясы, экзистенциализм8 бет
XХ ғасырдағы батыс еуропа музыкасы48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь