Сабақтастық. Алаш идеялары және Қазақстан мұраттары

Алаш идеялары және тәуелсіз Қазақстан мұраттары

Қазақстанға Сталин жендеті Голощекин келгенше Алаш қозғалысы, Алашорда өкіметі және оның серкелері туралы әредік обьективті пікірлер де айтылып отырды. Бұл ретте Ахмет Байтұрсыновтың өмірі мен қоғамдық.шығармашылық қызметі туралы М.Дулатов очеркі мен М.Әуезов мақаласын, Мағжан Жұмабаевтың ұлы ақындық сырын ашқан Ж.Аймауытов эссесінің салмағы мен құны, ғылыми және та­­нымдық мәні бүгінде бір мысқал төмендеген жоқ.

Арнайы партиялық тапсырмамен құрастырылған Шафиро, Мартыненко жинақтарында қасақана жасалған бұрмалаулар, жабылған өтірік жалалар жыртылып айырылады. Соған қарамастан, бұл кітаптардағы бірталай тарихи де­ректер мен құжаттар Алаштануға нақты қызмет ете алады.

Жиырмасыншы жылдардың аяғында басталған репрессия алпыс жылдай Алаш қайраткерлерінің атын атасаң . аузыңды қарыды, жазсаң . қолыңды шапты. Орыс отаршылары, коммунистік идеология қанша қылышынан қан тамғанмен, қазақ санасынан Алаш идеясын сөндіре алған жоқ. Алаш ұранды әдебиетті оқып біліп өскен тұтас буын бар еді. Олар көптеген шығармаларды жатқа айтатын. Жазушы Тахауи Ахтанов Мағжанның “Батыр Баянын” композитор Ахмет Жұбановтан естіген. Сөз саптауға келгенде Жүсіпбек Аймауытовты ұстаз тұтатынын Ғабит Мүсірепов жасырмай айтатын болған. Большевизмнің ұраншысы Сәбит Мұқановтың өзі қыз­ды.қыздымен Мағжанның ғашықтық жырларын қалай жатқа айтып кеткенін байқамай қалатын. Әдеби сарындастық Мағжан . Ілияс . Қасым . Әбділда . Мұқағали болып жалғасты. Дала циклын, өлім туралы жырларды, өмір . өзен мотивін еске түсіріңіз.
        
        САБАҚТАСТЫҚ
Алаш идеялары және тәуелсіз Қазақстан мұраттары
Қазақстанға Сталин жендеті ... ... Алаш ... өкіметі және оның серкелері туралы әредік обьективті пікірлер де
айтылып отырды. Бұл ... ... ... ... мен ... қызметі туралы М.Дулатов очеркі мен М.Әуезов мақаласын, Мағжан
Жұмабаевтың ұлы ақындық сырын ашқан Ж.Аймауытов эссесінің салмағы мен ... және ... мәні ... бір ... ... ... ... тапсырмамен құрастырылған Шафиро, Мартыненко
жинақтарында қасақана жасалған ... ... ... ... ... ... ... бұл кітаптардағы бірталай тарихи
де­ректер мен құжаттар Алаштануға нақты қызмет ете алады.
Жиырмасыншы жылдардың аяғында басталған ... ... ... ... атын ...... қарыды, жазсаң – қолыңды шапты. Орыс
отаршылары, коммунистік ... ... ... қан ... ... Алаш идеясын сөндіре алған жоқ. Алаш ұранды әдебиетті оқып біліп
өскен тұтас буын бар еді. Олар ... ... ... ... ... Ахтанов Мағжанның “Батыр Баянын” композитор Ахмет Жұбановтан
естіген. Сөз ... ... ... Аймауытовты ұстаз тұтатынын Ғабит
Мүсірепов жасырмай айтатын болған. Большевизмнің ұраншысы Сәбит ... ... ... ... ... қалай жатқа айтып кеткенін
байқамай қалатын. Әдеби сарындастық Мағжан – ......... ... ... ... Дала ... өлім туралы жырларды, өмір – өзен
мотивін еске түсіріңіз.
Қолда бар, кітапханада ... Алаш ... ... түгелге
жуық жиналып, өртелгенімен, арнаулы қорларда олар бәрібір сақталды.
Жандарын шүберекке ... ... ... ... ... адамдар үрейлі
кітаптарды үйлерінде ұстады. Бұл қатарда өзіміз араласқан, білген жазушы
Сапарғали ...... ... ... ... ...
Ахмет, Міржақып еңбектерін алпысыншы жылдарда аспирант кезімізде оқып
білуімізге мүмкіндік берді. ... ... ... ... өрбіді. Мысалы
Мекемтас Мырзахметов ... ... ... ал Әди ... ... ... ... Алаш жазушылары шығармаларын оқыған.
Университетке бізбен бірге түскен ақын Құрманбай Толыбаев ... ... ... ... ... ... жинағын студент ... ... тағы бір ... айта ... Алматыда Жазушылар одағы
ғимараты жанындағы саябақта егде тартса да, сұлу өңі ... ... ... әйел ... сөйлесе білсеңіз, сұраған нәрсеңізді жан-жағына бір қарап
қойып, қолыңызға ұстатар еді. Ол машинкаға ... ... ... ... ол – әйел ... жары Зухра шешей болатын.
Қазақ мемлекеттік ... 1966 жылы бір ... ... профессор Бейсенбай Кенжебаев пен профессор ... ... ... ... ... доцент Александр
Жовтис, жазушы ... ... ... Мағжан, оның поэзиясы, кітабын
бастыру ... ... ... қызметкерлері жиналысқа келген адамдардың бәрін
тізімдепті. Сөйленген сөздердің бәрі магнитофонға жазылыпты. Кейін ... жиын ... ... ... ... ... ... арнайы
мәселе қараған. Татар Хайролла Махмудов, еврей Александр Жовтис партияда
жоқ екен, ал ... ... ... ... ... қатаң сөгіс
берілген.
Мағжан өлеңдерін орыс тіліне аударып, енді ... ... ... бас ... ... Иван Шухов, осы әрекетті қолдаған мәдениет
министрі Ілияс ... ... ... ... ... деген естелік кітабында башқұрт жазушысы Сәйфи
Құдаш Мағжан Жұмабаевты ұлы ақын деп ... Сол ... КСРО ... ... біздің ағайындар башқұрт “ұлтшылын” әшкерелеп, арыз
түсірді. Сыйлық берілмей қалды.
Тағы да сол ... ... ... ... мен ... ... оны
ақтау керектігін дәлелдеп Қонаевқа 100 беттік хат-зерттеу жіберді. Бірақ
одан ештеңе ... ... ... ... ... Алаш қайраткерлері туралы шетелдерде
қазақ Мұстафа Шоқай, башқұрт Зәки ... ... ... ... ... ... ағылшын, жапон ғалымдары ... ... ... ... ... Ең ... ерлікті Қытайдағы Такламакан
шөлінен өтіп, Гималай тауларынан асып, Кашмир арқылы Түркияға ... ... ... ... ... ... ... Оралтай жасады. Ол 1973
жылы Түркияда “Алаш – Орта Азия ... ... ... ... атты ... ... өз қолы жеткен құжаттар, деректер, суреттер, мәтіндер арқылы
Алашорда, Алаш қайрат­керлері ... ... ... ... ... ... Кейін бұл саладағы қызметтерін Хасен Оралтай
“Азаттық” ... ... ... ... өмір” және “Елім-айлап
өткен өмірден кейін” кітапта­рында толық ... ... ... туралы анықтамалық кітапқа Ахмет
Байтұрсыновтың өмірбаяндық деректерін бергені үшін ... өзі ... ... ... ... ... академик А.Кононов үстінен қазақтар
арыз айтты. Ол аз болғандай В.Колбин алдында 1987 жылы сөйлеген бір ... ... өз ... өзіміз-ақ күресе алатын деңгейге
әлдеқашан ... деп ... ... ... национальной
политики в Казахстане” деген кітапшадан оқи аласыздар. ... ... ... қайраткерлерінің түпқазық идеясы – қазақ мемлекеті. Ол үшін ата-
баба қанын төгіп қорғаған, ... ... ... ... бойы ешқайда
көшпей, тұрақты мекен еткен ... ... ... ... сатпау,
жерден айрылғаның барлық байлықтан, дәулетіңнен, құт-берекеңнен айрылу,
өлу, өшу деген сөз; мемлекеттік басқару дәстүрлерді ... ... ... ... Америка, Жапония үлгісіндегі қағидаттарға негізделген
демократиялық сайлаушылар арқылы жасалған жүйелермен жүру керек; бұл ... ... ... ... ... ... жоқ; ... емес,
ұқсатып жасаған, пайда әкелетін өнім шығару мемлекет әрекетінің ең ... ... ... ... ... сөздіктер жасау, ... ашу; өз ... ... ... құрып, елді – мемлекетті
қорғау керек.
Қазақы дәстүрлерді берік ұстану, шариғат шарттарына адалдық, әлемдік
ақсүйектік әдептерді жете ... ... ... ... ең ... ... үшін ... құрбан ету сияқты асыл қасиеттерді Алаш қайраткерлерінің
баршасының бойынан табуға болады. Қазақ елінің пайдасына қызмет етер ... ...... ... Ахмет пен Мұхтар коммунистік партияға
мүше болды. Бұл үміт ... соң, ... де ол ... ... ... ... кеткен. Олар мансапқа сатылу, билік алдында құлшылық
ету, дүниеге, байлыққа ... ... ... ... ... ала жібін
аттау жоқ. Ашаршылыққа ұшыраған қазақтарға ... жылу ... ... ағайын­дарына берді деген жаламен жауапқа тартылып Қызылордада көп
алдына шыққан Жүсіпбек Аймауытов сүттен ақ, ... таза ... ... ... аты ... ... ... деп ұран тастаған ұлы Міржақып еліне
қаламымен еңбек етемін деп, Думаның депутаттығынан бас ... ғой. ... ... ... қарақан басы болмаса әлеуметке жасаған тырнақтай
еңбегі жоқ, сайлау десе атын борбайлап шаба жөнелетін қазіргі ... үлгі алса ... ... білген ағалар: Әлихан, ... ... ...... Абылайды, Шоқанды, Абайды, ... ... ... ... ... ... ... серке деп мойындады.
Сұлтанмахмұт, Шә­кәрім, Ахмет, Міржақып, ... ... сөзі бір ... Мұндай рухани табысу, бағалау, емірене сүю Ахмет – Міржақып, ... ... ...... Әлихан – Ахмет араларындағы бауырластық
сыйластық құрметтен көрініп тұр. Олар басқа ұлт өкілдерімен де ... ... ... білген – Щербина – Ә.Бөкейханов, ... ... ...... ... ақтау үшін құрылған арнаулы комиссия 1988 ... зор ... ... сот ... ... ... шығармаларды, зерттеу еңбектерін, газет-журнал материалдарын, ... ... ... түгел қарап, зердеден өткізіп,
ақырында ұлтымыздың алып тұлғаларын өзіне қайтарды. Бұл іске ... ... ... ... ... шешімнен кейін тез арада газет-журналдар, баспалар алпыс ... ... ... ... ... асыл дүниелерді жариялай бастады.
Зерттеушілерге мүмкіндік туды. ... ... ... ... ... ... орта ... жоғары оқу орындарында оқытылатын
болды. Алаш зерттеуші ғалымдардың үлкен ... ... ... заңгерлер
С.Зиманов, М.Құл-Мұхаммед, Ө.Озғанбаев, С.Өзбекұлы, философтар Ж.Әбділдин,
Ә.Нысанбаев, Ғ.Есім, тарихшылар М.Қозыбаев, ... ... ... ... ... ... ... Ш.Елеукенов, ... ... ... ... ... тілшілер Т.Қордабаев, Р.Сыздықова,
Ш.Құрман­байұлы, баспагерлер Ғ.Әнес, Д.Әшімханов, ... ... ... ... бола ... ... ... Астанада, Семейде
ашылған, жұмыс істеп жатқан Алаштану орталықтарын қосыңыз. ... ... ... ... “Алаш” энциклопедиясы дайындалып жатыр.
Алаш қозғалысының әлеуметтік істердегі салған арнасы азат Қазақстан
мұраттарымен сабақтас болса, ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамып, барлық жанрларда қарыштап өскен,
ұлттың рухани сұранысына жауап берген бай-бағылан дәуірін ... ХХ ... ... ... ... ... ... бүгінге дейін
айтылып келген пікір, талдау, зерттеу енді жаңа тұрғыда ... ... ... ... қоюлана түспек.
Жасыратыны жоқ, Кеңес ... ... ... ... ... жетпіс жыл бойы әдебиет, өнер, гуманитарлық ... ... ... ... ... ... ... сөйлейтін әдебиет тұп-
тура саясат шапанын кие алмайды, бірақ әдебиеттану, сын саласында зорлықпен
енгізілген ... көп ... ... да ХХ ... ... ... оның ... стильдік-жанрлық ізденістеріне, бейне,
көркемдік қазынасына баға беру, талантты қаламгерлер ... ... ... бір ... бос ... ... аршып алу –
жеңіл-желпі шаруа емес, бұл – көп қажыр-қайрат жұмсауды талап ететін ... ... ... рухының тамырына балта шабу үшін коммунистер ең
алдымен осы қозғалыстың бастау көзінде тұрған Алаш ... ... ... бір ... ... да артынан большевизмді жақтаған,
Кеңес өкіметін мадақтаған коммунист зиялылардың өзін де ... ... ... ... ... оқығандарды үнемі үркітіп-қорқытып ... ... ... ... ... де ... ... алып,
түрмеге тығумен болды.
Кеңес өкіметі, партиялық органдар қаншалықты қаталдық жасап, ... ... Алаш ... ... ... ... тәуелсіздік
сарындары, әсіресе әдебиетте, өнерде, ғылымда жойылып кеткен жоқ.
Партия ... ой ... ... ... бейне
бағытын, әдіс-тәсілін белгілеп ... ... ... ... алғашқы
өкілдерінің бәрі де Алаш ұранды әдебиет шығармаларымен ауызданған, жазу-
сызудың әліпбиін солардан үйренген.
Тарихшылар, әдебиетшілер еңбектерінде, оқулықтарда, ... ... ... ... күні ... ... партия, үкімет
тарапынан қадағаланып, жоспарлы түрде бағытталып отырған арнаулы саясаттың
салдарынан Алаш қозғалысы, Алаш партиясы, ... ... ... тарихи
шындық бұрмаланып, қып-қызыл өтірік айтылып келді. Ең ... ... ... ... қас ... болып көрсетіліп, олардың
шығармаларына тыйым салынды.
Әділіне келгенде, Алаш ... ... ... ... ұлт мүддесіне арналған күнделікті ... іс, ... ... ... ... ... қарамастан, әдебиет,
публицистика, ғылым, аударма салаларында орасан бай мұра қалдырды.
Кейін қолдарынан билік кетіп, халыққа қызмет етудің бір-ақ жолы – ... ... ғана ... аз ... ... ... ұлт ... ғылымның
барлық жүйесі бойынша оқулықтар жазуға ... Алаш ... ... қаламгерлердің жеке басына, шығармаларына тән ... ... ... ... ... ... құбылыс ретінде қарауға
мүмкіндік береді.
Қоғамдық белсенді әрекетке, негізінен ХХ ғасыр ... ... ... 1905 ... ... орыс ... 1917 жылғы ақпан, қазан
революциялары, ... ... ... ... Кеңес өкіметінің орнауы
секілді аспан жарылып, жер сілкінгендей ғаламат жарылыстар тұсында қайрат
көрсетті. Осы ұлы ... ... ... жеке өміріне, қоғамдық,
шығармашылық тағдырына ықпал ... ... із ... ... ... бұл буын өкілдері қазақы тал бесікте
тербетіліп, исламның иманды бұлағынан нәр алып, мұсылманша хат ... ... ... ... оқып, орта, жоғары дәрежелі білім алған: Орынбор,
Омбы, Семей, ... ... Уфа, ... ... Петербор секілді шаһарлар
тәрбиесін көрген, өз ... көзі ашық ... ... ... ... экономистік, дәрігерлік секілді сан алуан мамандық
иелері. Түркі, славянды былай қойғанда, араб-парсы, ағылшын, неміс, ... жеті ... ... ... ... жолына шыққан кезде бұл
ерлердің бес қаруы сай еді. Сол ... кез ... озық ... асып түспесе, кем соқ­пайтын, әр түрлі ғылым ... ... ... бір сырлы тұлғалар еді. Алаш қозғалысына қатысып,
Алаш партиясын құрысып, Алашорда өкіметін жасаған қайраткерлер ішінен ... ... ... сом ... ... ... шайқас, артта
қалушылыққа қарсылық, надандықты мансұқтау, азат, тәуелсіз демократиялық,
дербес мемлекет құруды биік нысана ету, ... бір тап ... ... ... мақсаты үшін күресу, өркениетті нысана тұту – бұл ағымда болған ұлылы-
кішілі азаматтардың баршасының дү­ниетанымына ортақ, етене ... ... ... ... ... ... бар үлгілермен қоса жанрлық
формалар арқылы жүзеге асырылып, роман, драма, публицистиканың соны түрлері
туды. Әлем әдебиетінің ... ... ... ... әсіресе
Абай сабақтарын нысана тұтқан, бұрынғы озық дәстүрлерді жалғастырған жаңа
сапалы Алаш ... ... ... ерекше кезең болып табылады.
Кеңес өкіметі мен Компартия тап тартысы, саясат, шаруашылық саласында
ғана емес, ғылым, ... ... да ... ... ... ұстап
отырды. Дәлірек айтқанда, марксизм-ленинизм ілімін темір заңға айналдырды,
бұра тартқандардың басын шапты, тілін кесті. Орасан зор ... іске ... ... ... құрылды (Пролетар жазушылардың ассоциациясы, Жазушылар
одағы). Партия, қауіпсіздік комитеттерінде өнер қызметін бақылап, бағыттап,
тексеріп, жазалап ... ... ... ... Бұлар жазушы, әнші-
күйші, суретші, компо­зитор, ... ... ... ғана ... ... ... ымдаған-сөйлегеніне
дейін түгел аңдып, жіпке тізіп, біліп отырды. Тап ... орыс ... ... ... ... сәл нәрсенің өзі қырқылып, өшіріліп,
жойылды. Бұл үшін жоғарыдан қаулы-қарарлар түсірілді, оларды талқылайтын,
жан беріп, жан алатын ... ... ... тас ... жасалды.
Кеңестік идеология санасына әбден сіңген, соған ұйыған, Алланы ... ... ... ... ... қаныпезерлер
әулеті қалыптасып, олар ел тарихын мансұқтап, отаршылар алдында бас шұлғып,
ұлттық игіліктерден безіп шығып, ... ... ... ... ... ... ... Кешегі бай, кедей, завод, фабрика, колхоз,
совхоз, 8 март, 23 февраль, 1 май, Халықтар достығы, Октябрь ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықты қалпына келтіру, тың шабуылы, космосты игеру секілді
тақырып қуалап, саяси тапсырыспен өнер заңдарын мансұқ ... ... ... ... ... ... ... өтірік шығармалар
бүгінде жер жастанды.
Алаш тарихын 1917 ... ... ... келмейді деп білеміз.
Тұтастай алғанда қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысының нақты әрекеттері,
әдебиеті мен музыкасындағы сарын-мотивтер, ... ой ... ... ... қуат 1905 жылы жанартаудай атылды. Бұл әйгілі Қарқаралы
құзырхатында (петициясында) көрініс ... ... елі орыс ... кейінгі әлеуметтік – саяси жағдайға толық баға берілген. Жер-
суға, экономикаға, ... ... ... ... ... ... нақты айтылған. Осы көкейкесті ойлар 1913 жылдан шыға
бастаған “Қазақ” газетінің негізгі ... ... 1917 жылы ... ... бағдарламасының жұмыс жүйесіне айналды.
Алаш қайраткерлері шоқ жұлдыз іспетті ... ... ... өлкелерінде
туған аса дарынды, жан-жақты таланттар. Олар партиялық ұйымдастыру
істерінде, ... ... ... ... ... ... ғылымда, педагогикада, дипломатияда қатар, тең еңбек ете
білді. Партияға мүше ... ұлт үшін ... ... ... қатардағы
қаракөз тағы бар.
Алаш мүшелерін түгелдей қырып тастағанмен, олардың идеялары ... ... ... ... іс ... ... жатты.
Бұл ретте Алаштың бас шығармасын тудырған Мұхтар Әуезов, коммунист бола
жүріп Алаш ... іске ... ... ... Ілияс Омаров, Бауыржан
Момышұлы, Ілияс Есенберлин, Ермұхан Бекмаханов, Бейсенбай ... ... ... ... ерліктері ұмытылмақ емес.
Авторы: Рымғали НҰРҒАЛИ, академик. Астана.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М.Шоқай—түрік әлемінің ХХ ғасырдағы демократиялық қозғалысының негізін салушысы34 бет
Тәуелсіз Қазақстан мұраттарының алаш идеяларымен сабақтастығы8 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы3 бет
Балабақша мен мектеп жұмысындағы сабақтастық25 бет
Даярлық топта математиканы дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері28 бет
Математиканың білім мазмұнындағы мектептің бастауыш және орта сатысындағы сабақтастығы20 бет
Мұсылман әлемінің философиясы7 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастық23 бет
Халықаралық қатынастарды сараптаудың теориялық негіздері4 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь