Нұрғиса Тілендиевтің өмірбаяны

Жоспар

І Кіріспе

ІІ Негізгі бөлім
1.Нұрғиса Тілендиевтің өмірбаяны
2.Белестен көрінген бесеу
3.Әуелгі жол
4.Орындаушы
5.Аққу ән
6.Күйші.композитор
7.Музыка тағлымы
8.Нұрғиса сөздері
9. «Көш керуен» күйін талдау

ІІІ Қорытынды

IV Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Қазаққа жат жұрттың көзімен қараған, ішкі төл мүддемізді қайырып, сыртқы бөгде әсерді барынша енгізіп, барынша түбегейлі өзгерту, соны сатылай жүргізу міндеттері еді бұл. Партия айтты — опера жазылды. Партия айтты — кантата, симфония, оратория жазылды. Партия айтты — бүкіл қазақ даласында кларнет, гобой, фортепиано, скрипка, виоленчель, фогот, труба, тромбон аспаптары ойналуға тиісті, солар сабақ ретінде бүкіл музыка мектептерінде оқытылуы қажет деп түйінделді. Партия айтты — съезімізге музыка орындаңыздар деп, орындалды, партия айтты игеруге музыка арнаңдар деп, арналды. Бәрі де әкімшілік, бұйрықтық тапсырмалар еді. Бәрі де орындалды. Орындалмағаны қалмады. Шығармашы адамның ұлттық болмысы орталықтың сара жолына икемделуге мәжбүр етілді. Ал шарадан асып бара жатса - ол адамның орны түрме болып, "халық жауы" атанды. Адамның ішіне емес, түсіне қарап тон пішу саясаты еді бұл.
Түркілігімізді тану, тілімізді айшықтау, ата жолын аңсау, хандық билігімізді дәріптеу тәрізді қазақтың ең қажетті тарихының жібін үзе отырып, қазақ тарихының арғы түбі бейне бір Кеңестік дәуірден басталатындай-ақ дәріптелді. Ол кезде мектеп оқушыларына Қабанбай, Бөгенбай, Қарасай тәрізді батырларымыз тарихта болмағандай, Илья Муромец, Александр Невский, Дмитрий Донской, Суворов, Кутузов ерліктері оқытылды. Музыкалық оқу орындарында негізінен Гайдн, Глюк, Бетховен, Бах, Моцарт, Рубинштейн, Чайковский, Глазунов тәрізді Еуропаның және Ресейдің ком-позиторлары дәріптелінді. Батыстың джаз, эстрада, поп музыкалары ноталық үлгіде, күйтабақ, магниттік таспалар арқылы қазақ жеріне телегей теңіздей ағылды. Осылайша қазақ музыкасының насихаты жан-жақтан қысылды, қыспаққа тірелді. Осының бәрі де мәдени төңкеріс жұмыстарындағы орталықтың жоспарлы саясаты еді.
Кеңестік жүйе жас жеткіншекті осылайша баулыды. Өсе келе ол еуропалық білімімен еуропалық музыка жолына бағыт түзеді. Осылайша жалғасын тапты.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Респуликалық газет «Жас алаш» 2008 ж. 14 ақпан
2. Нұрғиса Тіледиев Алматы - Алматы - 2003 жыл
        
        Жоспар
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1.Нұрғиса Тілендиевтің өмірбаяны
2.Белестен көрінген бесеу
3.Әуелгі жол
4.Орындаушы
5.Аққу ән
6.Күйші-композитор
7.Музыка тағлымы
8.Нұрғиса сөздері
9. «Көш керуен» күйін талдау
ІІІ Қорытынды
IV Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Қазаққа жат ... ... ... ішкі төл ... ... ... ... барынша енгізіп, барынша түбегейлі өзгерту, ... ... ... еді бұл. ... ...... жазылды. Партия
айтты — кантата, симфония, оратория жазылды. Партия айтты — ... ... ... гобой, фортепиано, скрипка, виоленчель, фогот, труба,
тромбон аспаптары ... ... ... ... ... бүкіл музыка
мектептерінде оқытылуы қажет деп түйінделді. Партия айтты — съезімізге
музыка орындаңыздар деп, ... ... ... игеруге музыка арнаңдар
деп, арналды. Бәрі де ... ... ... еді. Бәрі де
орындалды. Орындалмағаны қалмады. Шығармашы адамның ұлттық ... сара ... ... ... етілді. Ал шарадан асып бара жатса
- ол ... орны ... ... ... жауы" атанды. Адамның ішіне емес,
түсіне қарап тон пішу саясаты еді ... ... ... ... ата жолын аңсау, хандық
билігімізді дәріптеу тәрізді ... ең ... ... ... ... ... тарихының арғы түбі бейне бір Кеңестік дәуірден басталатындай-
ақ дәріптелді. Ол кезде ... ... ... Бөгенбай, Қарасай
тәрізді батырларымыз тарихта болмағандай, Илья Муромец, Александр Невский,
Дмитрий Донской, Суворов, ... ... ... ... ... негізінен Гайдн, Глюк, Бетховен, Бах, Моцарт, Рубинштейн,
Чайковский, Глазунов ... ... және ... ... ... ... эстрада, поп музыкалары ноталық үлгіде,
күйтабақ, ... ... ... қазақ жеріне телегей теңіздей ағылды.
Осылайша қазақ музыкасының насихаты жан-жақтан ... ... ... бәрі де ... төңкеріс жұмыстарындағы орталықтың жоспарлы ... жүйе жас ... ... баулыды. Өсе келе ол еуропалық
білімімен еуропалық музыка жолына бағыт түзеді. Осылайша жалғасын тапты.
1. НҰРҒИСА ТІЛЕНДИЕВТІҢ ӨМІРБАЯНЫ
        Тілендиев ... ... ... ... ... Іле ... ауылы – 15.10.1998, Алматы, Алматы облысы ... ...... ... ... Қазақстанның (1975) және КСРО
(1984) халық артисі, Қазақстанның Халық Қаһарманы (1998). ... ... ... ... 1949-50 жылдарында Алматы консерваториясында
(қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы), 1950-52 ... ... ... ... ... ... оқыды. 1952-61
жылдары Қазақ академиялық опера және балет театрының ... ... ... ... ... аспаптары оркестрінің бас дирижері болып
қызмет атқарды. 1968-81 ... ... ... ... бас ... 1981-98 жылдары өзі ұйымдастырған «Отырар
сазы» фольклорлық ... ... ... жағын басқарды. Еркін
төгілген әсем әуен, сымбатты ырғақ, ... ... ... ... пен
динамикалық серпін – композитор шығармаларына тән қасиет. Н.Тілендиев –
«Ортеке» балет-поэмасының (1957) және ... ... ... ... ... ... (1958, ... және
Е.Манаевпен бірге), «Алтын таулар» операсының (1961, ... ... ... «Поэма» (1962), «Ата толғауы» (1975), «Алтын
дән», «Ақсақ құлан», «Аққу», ... ... «Көш ... ... «Халық қуанышы» (1963), «Қайрат» (1964), «Жеңіс салтанаты» (1975) ... ... ... ән мен романстардың авторы. Ол 50-ден астам
драмалық спектакльдерге, 19 ... ... ... ... ... ... атым – ... т.б.), 17 мультипликациялық фильмге («Қарлығаштың
құйрығы неге айыр?», «Ақсақ құлан», т.б.), 14 ... ... ... ... ... т.б.) ... ... Алматы
консерваториясының құрметті профессоры (1995) ... ... ... (1978) иегері. 1999 жылы ... ... ... көше ... Софья Ковалевская атындағы), «Отырар
сазы» фольклорлық этнографиялық ансамблі (2000) ... және ол ... ... ... ... көшесі, 96-үй) мемориалдық тақта орнатылды. Отан
ордені, 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен және ... ... ... – Қазақ академиялық фольклорлық-этнографиялық халық
музыкалық аспаптары оркестрі. 1980 жылы ... ... ... ... ... ... ... ретінде жұмыс істеді; 1982
жылдан ... ... қос ... үш ... ... ... сыбызғы,
саз сырнай, жетіген, шаң қобыз, асатаяқ секілді ... ... ... орындауындағы шығармалар өзінің ұлттық нақышымен ерекшеленеді.
Кейіннен оркестрдің аспаптар құрамы кең ... және ... ... ... жез ... мес қобыз, (сазген), аса шертер, адырна, даңғыра,
т.б. музыкалық аспаптармен толықтырылды. Репертуарында ... ... ... ... ... ... ... басар», «Сарыжайлау», «Сылқылдақ»; Сүгірдің «Кер толғау», «Бес жорға»;
Ықыластың «Ерден күйі», ... ... осы ... ... ... «Еске алу»; Н.Тілендиевтің «Ата толғауы»,
«Аңсау», «Көш керуен»; К.Күмісбековтің «Фараби сазы», ... ... бар. ... 1984 жылы ... қаласында өткен Бүкілодақтық
фестивальға қатысты. 1985 жылы Мәскеудің П.И.Чайковский атындағы ... ... ... шығармашылық концертте жоғары кәсіби орындаушылық
шеберлігін танытты. Оркестр Бүкілодақтық ... ... ... БЕЛЕСТЕН КӨРІНГЕН БЕСЕУ
Ой - адам санасының ... ... ... адам ... көздеген
мақсатына ұмтылады. Ой арманға жетелейді. Ой терең, түпсіз ұғым. Қандай
дана болса да ой ... жете ... "Су ... ... ... ... жетпейсің ойлағанмен" деген сөз осы ұғымнан туған. Бірақ, "'Кең
ойлаған кем ойламас" ... ... адам өз ... ... ... "Көп ойласаң - дана боласың, көп ойнасаң — бала боласың", деген
сөз осыған меңзейді. Даналар ойы — ... ... Ой — адам ... отырған ақыл айтар. Есікте отырған нақыл айтар. Босағада ... ... ... кісі ... ... дегенде ойдың әрбір саналы адамға қатыстылығын, ... ... адам ... тұрмыс-тіршілігіне, өз заманының көрінісіне, өткені
мен болашағына ой жүгіртері хақ. Қара басының қамын ойлап от басынан аса
алмайтындар ... ... ... ел ... ойлайтындар да болады.
Нұрғиса заманы Абай атамыздың:
Әркімді заман ... ... қай жан ... ... ... ... оны билемек - деп айтқанындай, заманы мен адамын партия
билеген кез еді.
Енді, ойдан ой ... ... ... 70 жыл ... ... насихат
жұмысына барлау жасап көрелік. Нәтижесі қандай екен?
«Бірінші фактор: Кеңестік жүйе ... ... ... ... ... ... ... музыкасына еуропалық-батыстық музыкалық аспаптар
кірді.
Үшінші фактор: Музыкалық шығармаларға түрі ұлттық, мазмұны социалистік
делінетін сипат енгізілді.
Біріншіден: нақтылай айтқанда, ән, күй, ... ... ... ... ... қазақ тыңдармандары енді 20 ... ... ... ... ... опера, эстрадалық музыка тәрізді Еуропадан
кірген бөгде музыкалық жанрларды санасына қабылдады.
Екіншіден: Кеңес қазақ ... ... ... енді,
басында айтқанымыздай, фортепиано, ... ... ... ... ... труба тәрізді, басқадай да әлемдік деп танылған музыкалық
аспаптар негізінде құралған симфониялық, камералық, эстра-далық ... ... ... ... Партия алға қойған мақсатта түрі ... ... ... мазмұны социалистік шындықты ... ... ... ... ... бұл ... жанрлар мен музыкалық
аспаптар өркениеттің мәдени көрінісі, ғасырлар тағылымның жетістігі
екенінде дау жоқ және шек ... де ... ... ... ... және ... ... шығармаларының дүниеге келуі
әлемдік, кәсіпқойлық музыкаға қанат қаққанымыздың көрінісі де еді. ... ... ... төл ... ғана тән ... ... ... көне музыкалық аспаптарды насихаттау кенжелеп қалғаны да рас. 1934
жылдан Ахмет Жұбанов ұйымдастырған ... ... ... комитеті атындағы
жалғыз ұлт аспаптар ... ... 1970 ... ... ... ... Рахмадиевтің Жаппас Қаламбаев пен Дәулет
Мықтыбаевты консерваторияға шақыртып, шәкірттер тәрбиелеп, жоғалып кетуге
шақ ... көне ... ... - қыл қобызды қолға алып, қайтадан
жаңғыртқанға дейінгі аралықта төл музыка ... ... ... ... ... еуропалық музыка насихатының қалтарысында
қалғанын жасыруға ... дәл осы ... төл ... аспаптармыз бен көне күйлеріміз-дің
насихатында көк жүзінде музыка мәдениеті күмбезінің шамшырағындай бес адам
белестен көрінді Олар:
Болат ... - ... ... ... көне ... зерттеп
жаңғыртты. Тұңғыш рет көне музыкалық аспаптар ... ... ... - ... ... ... ... қазақтың төл музыка мәдениетін нысаналы түрде үзбей насихаттай
отырып, бастама көтерді. Болат Сарыбаевқа қолдау көрсетті.
Өзбекәлі Жәнібеков - ... ... ... төл ... ... дара қайраткер ретінде, көне ... да ... ат ... ... ... ... көрсете отырып, республика бойынша бірнеше көне аспаптар ансамблін
ұйымдастыруға және Республикалық ... ... ... мұражайын ашуға
ұйытқы болды.
Композитор Еркеғали Рахмадиев - Құрманғазы атындағы өнер институтының
ректоры қызметінде жүріп ... рет ... ... ашуға, шәкірттер
тәрбиелеуге қолғабыс жасады. Жаппас Қаламбаев, Дәулет Мықтыбаев, ... ... ... қылқобызшылар консерваторияға тартылды.
Нұрғиса Тілендиев - композитор ретінде көне музыкалық аспаптар үнін
алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... оркестрін ұйымдастырды. Келмеске кетті делініп, ... көне ... ... ... ... ... отырып,
сайып келгенде, ұлт кәдесіне жаратып, ел мақтанышына айналдырып, ұлы
көшпелілер ... ... дала ... рухын бүгінгі ұрпақ санасына
енгізу — белестен көрінген бесеудің ой ... ... түрі ... да, ұлттың інжу-маржанындай қоспасыз таза, қазақтың өзіне ғана тән
мүддесіндегі қайыспас рухы, сол ... ... ... ... еді. Бұл ... жылдар идеологиясындағы ұлттық дәстүрге деген
жаңаша бетбұрыс болды.
Енді қазақтың аспаптық музыкасын дамытуда, оның ... да, ... ... ... соны соқпақ, сара жол салған Нұрғиса белесіне ... оның ... ... ... ӘУЕЛГІ ЖОЛ
Өмір қайта айналып келсе, неден бастар едіңіз?- деп сұрақ қойған ... ... ... қарындасымыз. Сонда Нұрғиса: "Бірінші кластан
бастан аяқ қайтадан оқыр ... ... ол ... ... ... —саясаттың
білімі. Коммунистік партияның үгітшісі ретінде халқымның алдында қарыздар
дүниемді аяқтай алмай қалдым,- деп жауап қайтарыпты.
Иә, ... ... ... еді. Ал, ... жол ... көз жүгіртіп
көрелікші.
Кішкентайынан қолына алғаны - домбырашылығы. Ол ... ... ... ... күй ... ән айтқандағы домбыра үнін ана құрсағында
жатып сезінген. Дүниеге шыр етіп келгенде, ... ... ... ... ... салып, көтеріп күн нұрына балап есімін ... ... бет жүзі мен ... аялы ... ... тәрізді,
домбыраға да жан сезімі құндақтауынан ұялап, қол создырған. Өзі аңшы, ... өзі ... ... ... қолына алып, күй орындағанын Нұрғиса ес
біліп, еңбектеуге жарағаннан құлағы үйреніп, домбырамен ... ... ... ... үйірсектеу болған. Көзі үйреніп, ... ... ... сол қол мен оң қолдың қимыл-дарын келтіріп, ... ... ... ... ана ... салып "Әйе.., Әйе... " деп ыңылдап
ән айтуға талпынған. Осы ... төрт ... ... ... кейбір
күй ырғақтарын, анасының кейбір ән әуендерін домбыраға салатын. "Мына балам
қайтеді-ей",- деп ерекше мән ... ... ... ... домбыра жасап
береді.
Міне, осыдан бастап, қаршадай Нұрғисаның домбыраға деген әуестігі
басталады. Бұл кез Жетісу ... ... ... ... ... ... халық композиторларының есімдері тарай қоймаған, астана
Алматыға ауысып, музыкалық ортада енді-енді есімдері атала ... ... ... ... ә деп ... ... естігені, мөлдір бұлақ
көзіндей өнер бастауынан сусындағаны Жетісу өңірінің өнер дәстүрі ... ... өнер ... ... аты ... Тіленді үй іші
әңгімесінде майын тамызып айтып отыратын Жетісудың шаң жұқтырмас ақындары ... ... ... ... ... Үмбетәлі, Өтен, Орақбай,
Кенен, ... - ... ... Шортанбай, Байсерке, Бердібек,
Сатқынбай, Дәурен сал, Қатшыбай тәрізді дүлдүлдері есімдерін ... ... ... ... ... мен ... бірі ... бірі
әншілігімен айналасында таласқа түскенді отты сөзімен әжуалай алатын,
алғырлығымен аты ... ... ата ... ... ... ... қырлы өнердің қас шебері, елдің қадірлі адамдары болды.
Ел аузына іліккен ... ... ... ... бас сұға ... ... деп ... ақын інісіне балап,
Кенен ақын күйеу баласына балап, арлы-берлі жол ... ... ... болған.
Қоғам қайраткері, жазушы Балғабек Қыдырбекұлы "Қазақ, шөп шыққан
жеріне шығады ... деп ... ... да шөп ... ... ... дей ... патша үкіметімен араға елшілікке жүрген сегізінші бабасы
Көштай еді" ... ... ... одан ... одан Құттымбет дей
келе, Құттымбеттен туған бесеудің бірі кәдімгі ... ... ... ... соғыста өлген, Нұрғисаның төртінші бабасы,- деп жазды.
Жаугершілікте, ел қорғаған батырлармен қатар айналасына ақыл төккен
небір от ... орақ ... ... есімдері әсіресе, аты шыққан
Шортанбай мен Дәурен сал тәрізді аталас ... ... ... ... ... де ... ... Бойымдағы бар өнерім
ата тегімнен ... деп ... Осы ... ... ... ... жақын тартқан Жетісу өңіріндегі әннен алқа, ... ... ... ... ... күй ... ... қаққан, бал
бармақты домбырашы Шаштайдың, Қыдырқожа тәрізді өнершіл жастың бірі дос,
бірі іні болып, ... ... ... ең ... өнер ... өнер ... тоғысуы деп түсінгеніміз орынды.
1930 жылы қала ... ... ... көшіп келіппіз.
Қазіргі екінші темір жол вокзалының алдындағы бір-бірімен жалғасқан жатаған
үйлердің бірінде ... ... Әкем ет ... ... ... үй
шаруасындағы әйел. Менің бар тындыратыным - үйдің ... шөп ... ... әкем ... ... ... домбыраны ертелі-кеш ермек ету",-дей
келе
- Әкемнен ерте айырылдым. Бірақ бес жасыма дейін құлағыма құйып алғанымды
осы ... азық ... ... Көп ... сарынында сол жылдардың ізі
жатыр,- деп еске алады Нұрғиса, жазушы Серік ... ... ... ... ... күй ... ... сүйсініп,
оған: "білім жолына түс, балам!" деп музыка мектебіне әкелетін жылдары да
сол түс ... ... ... ... балауса баланың домбыра
орындаудағы ешкімге ұқсамайтын өзіндік мәнері және ол кездері әлі зерттеле
қоймаған ... ... мен ... ... молдығы еді. Бес жасында-
ақ Нұрғиса әкесінің "Терісқақпай", "Арман", "Аққудың сарыны", Қатшыбайдан
үйренген "Баламишка", тағы да басқадай осы ... ... күй ... ... ... ... болатың. Осы қалпымен музыкалық
білімге бас ұра отырып және Алматыдағы №18 ... ... ... ... де ... оқи жүріп, 12 жасында Құрманғазы атындағы оркестрге
домбырашы болып, 14 жасында дирижердің шәкірті ретінде өнер ... ... Отан ... басталғанға дейінгі аралықта жеткіншек Нұрғиса
алпынысы оның ... ... ... Оның осы кездердегі домбырашылығы
туралы бір мектепте оқыған Балғабек Қыдырбекұлы:
"Ол қатарынан төрт күй тартты. Мектептің клубы іші шапалақ ... ... ... ... ... ... ... бір-ақ күнде домбырашы
болуға құмартып қалдық. Оның ... ... ... ... әсер етті.
Бәлкім ол шақта ол домбыраны керемет тартпаған да шығар, бірақ біздің бала
көңілімізге оның ... ... ... ... жоқ болып көрінді",- деп
жазған да ... еске ... Ал ... ... ... ... ... атқарған жылдарында өзінің ұстаз санаған адамы - әйгілі
домбырашы Қали Жантілеуов: Іштен тоқып ... ... ... ... ... ... та берген,- дейді екен риза болып. Жүрген ортасында.
Бала кезінен қадірі артып, өнер ... ... ... ... өнер ... ... тізбесіне көз жүгіртсек, оның екі жоғары
оқу орнында білім алғанын, бар ... төрт ... ... ... Отан соғысы аяқталған соң, ол әуелі жаңадан ашылған Құрманғазы
атындағы консерваторияның оркестр факультетінің ұлт-аспаптар класына ... ... жылы ... П. И. ... ... ... түсіп,
оның дирижерлік факультетін профессор Н. П. ... ... ... ... Абай ... ... опера және балет театрында, 1961-
64 жылдары ... ... ... ... ... бас ... 1968 жылы ... киностудиясының музыка редакциясының ... 1980 ... ... ... сазы ... ... бар өмірінің соңына дейін осы ... ... әрі ... ... ... Бұл ... - өмірдегі
іздері. Ал шығармашылық ерекшеліктері не дейді? Енді осыған кезек берелік.
4. ОРЫНДАУШЫ
Тағлымы мол, көзі қарақты, жүзінен нұр ... ... ақыл ... көз ... ... ... сүйекті, қасиетті адам" деп жақсы
қасиеттілікке ... ... - асыл ... ... ... ... ... адам бел ортасы елу жаста күй орындаудың өзіндік шыңына жетеді де,
алпысқа аяқ басқанда ... ... да, ... түсіне бастайды.
Бұрынғыдай жігер мен жүрдек күш артта қалып, адам салмақтылыққа, ойлылыққа
бейімделеді. Болдырғысы келмейді-ақ, бірақ дене ... иық пен ... ... ... ... бастағаны жібермейді. Мұны жасы кемелденуге
аяқ басқан адам денесінің физиологиялық заңдылығы деп түйгеніміз орынды.
Нұрғисаның жетпіс жасында домбырада ойнауы - дол сол ... ... ... ... ... Оның ... ... бірнеше
тұрғыдан көз жүгіртуге болар еді, әрине.
Әуелі "'бір бойыңа құдай құлақ та, құлық та ... ... деп ... ... өнер оның ... туа ... әке, шеше тәрбиесінің шынайылығын балауса кезінен жадына
тұтып, ... ... ... ... ... ... ... қазақ әдебиеті мен
өнері шоқжұздызындағы жеке тұлғалардың Нұрғисаға берген батасы қаршадай
баланың өнерге ... ... ... ... ... ... дыбыс қаққыштығы және ырғақ өлшемін айқындайтын ритмді
қабылдауы — ... ... деп ... ең ... ... ... болып табылады және тұла бойына туа ... ... ол: ... осы ... жетістігім — бес жасыма дейінгі
әкеден ... ... ... ... ... ... ... бар", - демеп пе еді.
Демек, бес жасына дейін ол домбырада ойнап қана қойған жоқ, орындаған
күйлерінің мән-мазмұнын, мағынасын ... ... ... танылады.
Бес жасындағы жетістігі — оның домбыраны тіпті де әрі, үш ... ... ... бастағанын дәлелдейді. Бұл харакет-адам баласында болатын
сирек ... ... ... соншалықты талпыныс, соншалықты сүйіспеншілік
Нұрғисаны өмір бойы алға жетелеп, тағдыры оны ... тек осы ... Ұлы Отан ... от пен ... ... ... ... жыл
өнерден қол үзсе де, қайтып домбырасына оралады.
Тағлымы мол, көзі ... ... нұр ... ... ақыл ... көз ... әдетте "асыл сүйекті, қасиетті адам" деп жақсы
қасиеттілікке балайды. ... - асыл ... ... ... ... ... адам бел ... елу жаста күй орындаудың өзіндік шыңына жетеді де,
алпысқа аяқ басқанда ... ... да, ... ... бастайды.
Бұрынғыдай жігер мен жүрдек күш артта қалып, адам салмақтылыққа, ойлылыққа
бейімделеді. Болдырғысы ... ... дене ... иық пен қол
саусақ буындарының семіп қатая бастағаны жібермейді. Мұны жасы ... ... адам ... физиологиялық заңдылығы деп түйгеніміз орынды.
Нұрғисаның жетпіс жасында домбырада ойнауы – дәл сол ... ... ... ... ... Оның ... ... бірнеше
тұрғыдан көз жүгіртуге болар еді, әрине.
Әуелі "'бір бойыңа құдай құлақ та, құлық та берген екен" деп ... ... өнер оның ... туа ... әке, шеше тәрбиесінің шынайылығын балауса ... ... ... ... ... ... ... Жұбанов тәрізді қазақ әдебиеті мен
өнері шоқжұлдызындағы жеке тұлғалардың Нұрғисаға берген батасы ... ... ... қағуының басты себебі екендігі,
Нұрғиса құлағының дыбыс қаққыштығы және ырғақ өлшемін айқындайтын ...... ... деп аталатын ең жоғарғы сатысының
мүмкіндігін ... ... ... және тұла бойына туа біткен
қасиеті.
Бір сөзінде ол: "Менің осы күнгі жетістігім — бес ... ... ... ... ... ... шығармаларымда сол
үйренгендерімнің сарыны бар", - демеп пе еді.
Демек, бес жасына ... ол ... ... қана ... жоқ, ... мән-мазмұнын, мағынасын бойына сіңіріп үлгергендігі танылады.
Бес жасындағы ... — оның ... ... де әрі, үш ... ... ... бастағанын дәлелдейді. Бұл харакет-адам баласында болатын
сирек құбылыс!
Домбыраға, музыкаға ... ... ... соншалықты
сүйіспеншілік Нұрғисаны өмір бойы алға жетелеп, ... оны ... ... ... ... Ұлы Отан ... от пен оқтың ортасында жүріп,
бірнеше жыл ... қол үзсе де, ... ... ... Музыкадан
ауытқып, әнші де, боксер де болып ... шақ ... ... ... ... ... бишілер ортасына түсіп, филармонияда
"Қаражорға" әнін билеп ... ... ... ... ... ... ... сенің орның күйшіге лайық",—деп ақыл ... ... ... ... ... ... ... деп әйгілі боксшы Шоқыр Бөл-
текұлының жаттығуларына да барған. Қолы қатып қалған адам қалайша ... ... ... "Әй, ... не ... бол, не боксер бол,—
деген соң, ... ... ... ауытқымай жүрген жолы біреу ғана, ол - музыка!
Нұрғисаның тілге тиек ... тағы бір ... — оның ... ... тартқанда иық, шынтақ, саусақ буын-иіндері биші қайыңдай,
тал шыбықтай майысады. Білімі қандайлық ... ... ... ... ... ... ... бишілік ұшқыны ... ... қолы — ... ... - ірі. Оның ... -
тас жарар күш, сайысқа түссе, сүйек сындырар, ... ... - ... ... ... деген талпынысындағы қол сілтесі домбырадағы
орындаушылығына ауысқандай. Неге ... ірі ... ... нық ... қол ... ... өшіп алғандай, іліп те, орап та, ... да, ... ... де ... ... қағады. "Вибрация" делінетін перне
мен ішек шайырын ... ... ... ... анық ... ... ... да, қай кезде де болдырмайтын жүйріктей, самғаған сұңқардай
тың көрінуі, тыңдаушысын қайран қалдыруы, ... ... ... ... ... Момбеков, Мұқаметжан Тілеуханов, Генерал Асқаров,
Таласбек ... ... ... дене ... қол ... ... Тап сондай бітім, салмақты қол, салалы саусақ
Нұрғисада да ... - ... жан ... ... ең ... Онда ... ... сағынышы, ата-бабаның арманы мен тілегі, қазақтың рухы бар деп
түсінеді.
Нұрғиса қай күйді орындаса да, ... ... ... ...... - анық, қалықтаған үні - құлаққа жағымды.
Халқымыздың орындаушылық өнерінде баға ... тағы бір ... ... Ол -қол ... ... ... ... Сол жолды Нұрғиса
қайтадан жаңғыртты. Түсіне ... бұл да ... ... ... ... ... ... Иса, Әли Құрманов, ... ... аты ... ... ... өткен. Олар домбыраны да, сырнайды да
сан қырлы құбылтып, қолдарын өрнектей қимылдатып, ... ... ... ... күйі сол бір ... ойнау дәстүрінің жалғасындай
еді. Амал не, өнердің осы үлгісі партияның еуропалық музыкалық стандартқа
жаппай ... ... ... тыс қалған. Музыкалық оқу ... ... ... Сол ... ... өзінде-ақ Нұрғиса Қатшыбайдан
үйренген "Баламишканы" майын тамыза дегендей, ел сүйсіндірерлік дәрежеде
домбырада орындады, ... ... ... үлгі ... ... ... ... қалған Дина Нұрпейсованың орындауындағы "Науысқы"
күйін іздеп тауып, жетпісінші жылдар ... ғана ... ... ... ... ұсынғанымыз шындық. Және
Құрманғазыны көзі ... ... өзі ... ... ... ... үлгіні жалғастырмасқа деген ой салдырды. Бүгінгі Тәуелсіздік
таңында бұл күйді ... ... та, ... ... да, олардың
шәкірттері де асқан шеберлікпен, елін сүйсіндіре орындап жүр. ... ... да ... ... ел ... ... домбырашы Сапаржан
Торсықбаевтың бізге жеткен "Арнау" күйін де ... жас ... ... ұмыт қала ... ... тақау ағашқа су құйып қайта жеміс
бергізіп түлеткен, шынайы ... ... ... ... осы үлгісін
танытқан Нұрғиса болғанын айту парыз. Бұл төл дәстүрлі ... ... мен ... ... ... Алматыда аты белгілі болған әнші, ақын, домбырашы,
сырнайшы, күлдіргі Таубайдың Қатшыбайы деген болды. Ол ... ... ... ... ... ... налымаған, өмірді сүйген, көптеген өлең-ән
қалдырып кеткен адам, - деп жазған ... ... ... АҚҚУ ӘН
Нұрғиса білімді оны-мұны емес, ... ... ... дирижер мамандығы бойынша алды деп басында айттық.
Заманының ... сай сол ... сол ... ... ... ... ... дирижер болып қалыптасса да, жастайынан тұла ... ... әуен ... ... ... ... ... мен
ырғақтар келеді. Соны ыңылдайды. Кеудесіне сыймай толғандырады, ... ... ... ... ... күй кешеді, ойдан ой туындайды.
Ой жетегінде өзін-өзі сүйрей ... ... тағы бір өнер ... "Мен ... деді ол ... ... Өмір ... тағы
бір белеске бет бұрды. Кәсіпқой композитор ... жету үшін ... ... ... (гармония), көп дауыстылық (полифания) тәрізді
білім. Ең бастысы терең ой, ... ... ... бәрі де Нұрғисаның бойында
бар.
"Ән - өмірдің шындығын жырлайды. Ұшқан ұясын қимай сыңси әндетіп
қайтқан ... ... ... өтіп бара жатқан ғұмырдың адам ... бір ... көз ... әкеледі. Жүрегің сыздайды. Онда мұн ... ... ... бар. ... бір-біріне, өткен күн-деріне деген
қимастығы бар. Болашаққа деген үміт-сенімнің жүректе оты ... ... айта ... ... ойланасың. Іштей есейесің. Әннің тіршілік
жайындағы шындығы өз ... ... ... ... деп ... Кәрменов айтқандай, Нұрғисаның сыршыл да сезімтал
лирикалық, жігерлі де Отан сүйюге баулитын жоғары дәрежелі ... ... Оның ... ... өз ... ... 400 ... жуық
әндердің нотасы бар. Солардың ең алғашқысы жөнінде: "Ән... ән... ... ... ән ... жаңа ән ... ... ... ... Бірақ әлденеден жол
таппай тұрғандай бөгеле береді. Ол тағы да ... ... Әлде ... әуені ме? Жоқ. Ешкімнен де естімеген сияқты. Өз ... ... ... ... құйылып жатқан сияқты. Ән туды. ... ... деп ат ... Ән ... да ... Бұл әнді тұңғыш
орындаған Жамал Омарова болды. "Мынау тамаша ән ... ... ... ... ... жаңылма, қарағым" деді қамқоршы өнер адамы. Содан
кейін ... ... ... ... арнап он шақты ән жазды. Бұл 1954 жылы
болатын,- деп ... ... ... ... ... ... сөзін Ұзақ
Бағаев жазғанды.
Бұл Нұрғисаның алғаш композитор болуға қанат қаққандағы талпынысын
білдірді. Ал ... ... ... ... ... ... ... әні жөнінде Нұрғисаның өзі былай дейді:
"Соның өзі қалай болып еді. Ия, жаңа есіме түсті. ... әнші ... ... үйінде қонақта отырған едім. Жұрттың қолдауымен
домбыра тартып, пианинода ... ... ... бір әуен ... ... ... берді. Бейтаныс, әрі таныс әуен. Өзімнің туған
жерім Алатау баурайының әніндей бір ән. ... ... ... ... - ... бір ... әуен ғой. Бұл кімнің әні деп?- елеңдесе қалды.
Әлгі әнді тағы ... ... ... деп ... ... ... ойнадым. Жап-жақсы дүние сияқты. Өзім өскен дала ... ән ... рет тіл ... Әнге "Кең ... деп ат қойдым да:
- Жолдастар, бұл ән менің өз әнім, өзім шығарған ән,-деп айқай салдым. ... ... ... ... ... атағы жоқ кісінің әніне қай ... ақын өлең жаза ... ... ... сол күні ... ақын ... Айтжан Байқожаев жазды. Не ... ... ... ... "Кең ... ... рет ... келді. Содан кейін көңілімді
ән ... ... Абай ... жүгінетін болдым. "Жасымда ғылым бар деп
ескермедім" атты әнді Абай ... ... оқу ... ... едім.
Тұманбай Молдағалиевтың "Алғашқы әніңіз қашан, қай жағдайда туды?"
деген сұрағына Нұрғисаның ... ... ... ... ... Нұрғиса Тілендиевтің нағыз композитор ... ... ... ... бірі "Жан ... ... ... бәрі біле бермеуі
мүмкін. "Жан сәулем" әнінің өлеңін сол кезде-ақ ... ... ... ... ... ақын Нұтфолла Шәкенов жазды. Бұл әнді алғаш
рет Қазақ ССР-нің халық әртісі Байғали Досымжанов орындады. ... ... тек ... ғана емес, қазақ музыкасының елуінші жылдарындағы
елеулі табысы ... ... ... ... ... ... бұл ... өз жүрегінің әніндей ұзақ шырқалды. Осыдан кейін Нүрекең музыканың
күрделі жанрларында да өз ... ... ... 1967 жыл ... Дариғамен жаңа танысқан кезім. Сонда ғой,
Петербордан екі-үш танымал кинорежиссер ... осы ... ... ... ... Абдолла Қарсақбаев, Қамал Смайылов бар, барлығы жиылып,
орталарынан қаржы жинап, 2-3 қой сойып, ... ... ... ... ... ... әсем бір бұрышына барып бастаңғы жасадық. Өй,
бір жасап қалдық-ау, шіркін! Сөзден сөз ... ... ... ... ... де ... Ол кезде кең заман еді ғой. Достардың ... ... ... нағыз адамдар! Нағыз азамат-тар! Әйтпесе мен
олардың екі туып бір ... ... ғой. ... ... да жоқ.
Өмірінде жарымаған Тілендінің одан да ... ... ... ғана ... ғана ... түн жарымы ауғанша созылды. Тамаша өтті. Дариға екеуіміз
түнімен ... ... ... таяу ма ... ... ... шығарып алып,
сарқырап ағып жатқан Есентайдың жағасындағы үлкен бір қойтасқа отырғызып
қойдым. Қандай сұлулық, ... ... ... ... ... ай, ... жұлдыз. Анадайдан Алатаудың сүлбасы қарауытып
көрінеді. Ал көз алдыңда ... қыз. Сұлу ... ... леп. ... ... қан. ... ... осындайда шалқымағанда қайда
толқып-шалқисың! Тебіреніп кеттім. Кеудемді әлдене керіп, ... ... ... ... ... ... "Куә бол, жұлдыз, куә бол айым, куә бол,
Алатауым... А-а-а-а... "
Шолпан туды. Шолпанмен ... ән ... ... әуен ... ... ... құлағына құйып, жаттап алды. Екеуміз әлгі әнді ... ... ... ... ... жаяу ... ... келеміз. Сылдырап
аққан Есентайдың суы рояльдің клавиштеріндей ... ... ... Таң ... бере төбемізде торғайлар ... ... ... ... Олар да әнге ... Тау жақ
жаңғырып, Алатау да ақ батасын беріп, аялай шығарып сап тұрғандай.
Содан ... ... ... Әмен ... ... кеп ... тоқтадық.
Одан шығып Абдолланыкіне бас сұқтық. Барған жерімізде әлгі әнді ... ... ... үйге келдік. Дереу Тұманбайды шақырып алып, ... та, сол ... ... ... Әнді ... ... үшін Бақыт
Әшімова да жетті. Ертеңінде "Куә бол" эфирден шықты да кетті.
6. ... ... ... ... түп ... ... ... сөзінің мағанасын білдіреді. Музыкалық әуендерді бір-бірімен жалғап,
қиыстырған адамды қазақшалап айтсақ әуен ... ... ... композитор дегенге саяды. Музыкалық әуен-дерді құрастырудың да
өзіндік нақтылы есеп-қисаптары бар. Түп ... ... ... көп ... түрі ... естудегі және нота оқудағы үн
қабілеті (сольфеджио) тәрізді ... ... ... ... грек ... Пифагор салса, орта ... ... ... ... ... Әл-Фараби сол жолды жалғастырғаны
тарихтан белгілі. Әл-Фарабидің төрт бөлімнен тұратын "Музыканың ұлы кітабы
("Китаб аль-мусики аль ... ... ... өлшемдік жүйесі,
интервал, консонанс, дисонанс үндестіктері, тоналдық жүйе, музыкалық
композиция ... ... ... ... ... негізделді.
"Мен тек музыка ғылымын бағалаушы ғана емеспін, музыка өнерін де
бағалаушымын, сондықтан да ... ... ... ... ... ... болды" деп жазды Әл-Фараби. Ұлы ойшылдың бұл сөзінен
ғылымның қай ... ... ... ілімін, оның ішінде Пифагордың
музыкалық сандық теориясын жалғастырып ... ... ... ... ... ... ... "композитор" делінетін
музыка термині жайлы болғандықтан оның ғылыми бастауына жол салған, бүкіл
дүние мойындаған, күні бүгінге ... өз ... ... жалғасын тапқан Әл-
Фараби бабамыздың еңбегін айрықша айшықтап өту еді. Қай ... ... ... ... ... композиторлары баршылық. Азия құрлығында мекен етсекте,
кеңестік жүйеде музыкадағы ұстанған бағытымыз еуропалық үлгі ... ... ... ... еуропалық-батыстық есімдер алдымен аталады.
Мысалы: Л. Бетховен, И. Бах, И. ... Дж. ... Ф. ... М. ... ... А. ... Д. ... П. Чайковский тәрізді композиторлардың
классикалық шығармалары әлем жұртшылығына танылды. Олар өз жерінде таралған
музыкалық аспаптары мен оркестрлері үшін шығармалар ... ... өз ... ... танытты. Батыс Еуропа мәдениетінің классикалық музыка
үлгісі Ресей жеріне XVIII ғасырда кеңінен тараса, қазақ ... ... ... ... 20 ... жеткені мәлім. Сөйтіп, қазақ жерінде алғаш
симфониялық оркестр сүйемелдеуінде қазақ ... ... ... ... ұйымдастырылды.
Қазақта XX ғасырдың басында ... ... ... ... ... төл ән, күй, ... жыр, ... жоқтау
тәрізді музыкалық жанрларымыз домбыра мен қыл қобыз, шертер мен ... да көне ... ... ... Тіпті әдеби жанр саналатын
айтыс өнерінің де қолына домбыра ұстаған ақынның ... ... ... немесе сырнаймен үндестіріп сүйемелдейтін көркемдігі
тағы бар. Қазақта күй орындай алатын адамды - ... ... Өз ... ... адамды - күйші деген. Мы-салы: Байжігіт, ... ... Дина - ... ... ... ... ... оратория, кантата тәрізді жанр
түрлерінің қазақ, ортасына енуі ... ... ... сөз ... ... ... Содан халық күйшілері - халық композиторлары болып,
күйшілер — күйші-композитор болып айдарланған.
Нұрғиса "Ана дауысы" ... ... ... ... да ... ... ... Ертай Арысов "Мәдениет және тұрмыс" журналының 1962
жылғы маусым айындағы санында. ... ... ... ... ... ... ... жазып бітуге, аяқтауға жақын ... ... ... клавирі табылса Нұрғиса мұраларының қоры толықтырылады деген
үміттеміз. 1968 жылы Нұрғиса қазақ ... ... ... ... операсының либреттосын Ілияс Есенберлин жазғанын айтады. Алайда түрлі
себептерге байланысты ол операны да аяқтай алмаған.
Композиторлыққа бет бұрғаннан ... ... ... ... пьесаларға да музыка жазды. Мұхтар ... ... ... ... ... ... "Махаббат мұңы", "Боран",
Шыңғыс Айтматовтың "Жәмила", "Алғашқы ... ... ... ... ... қаз" пьесаларына музыка жазды. Абдолла Қарсақбаев
қойған "Менің атым Қожа", ... ... ... шаққа саяхат", "Беу,
балалар-ай" ... және Ә. ... ... ... неге
айыр?", "Ақсақ құлан", "Бозторғай" мульт-фильмдеріне Нұрғиса музыка жазды.
XX ғасырдың 30 жылдарына дейін қазаққа тансық болған өнердің бір түрі
- ... ... ... ... ... ... ... ұғымды
білдіреді. Оркестрді басқарып, дирижерлық ету Еуропада XVIII ... ... ... атағанымыздай дирижерлық өнер Ресей жері арқылы казақ еліне
жеткен.
Нүрекең ... ... ... ... ... ... дирижері болатын, - деп жазды ... ... ... да Нұрғиса бойындағы импровизация мен ... ... ... ... ... ... бөлек жаратылысты ішкі ой дүниесіндегі ағыл-тегіл
тулаған ағынның импровизациясы және тұнғанды толқытып, тұңғиықтан толғанған
сезімтал жүректің тыным таппай шарк ... ... ... Көңіл түбіндегі эмоция мен ағынды импровизация алға жетелейді.
Сол арқылы халқына ұсынған сыйы - ... ... ... Ол ... қосқан үлесі.
7. МУЗЫКА ТАҒЛЫМЫ
Нұрғиса ең алдымен ... Оның ... ... ... ... да ... басын қысқаша да болса музыка жайлы
өрбітіп, оның тағлымдық ... ... жөн ... ұлы ... трактатында Әбунасыр Әл-Фа-раби "музыка"
(мусика) деген термин мелодияны ... ... ... ... сөз тонның
жүйелік ретін немесе тонның ... ... үшін ... ... ол ... бір ... (комбинациялар) арқылы сөз
құрастыратын фонемамен байланысады, сөйтіп, фраза құрып, кәдімгі тілдің
заңдылығына ... ойды ... ... ... муза деген сөзінен алынған. Дыбыс арқылы
көркемдік ... ... ... идеологияның бір пошымы.
Мелодия - әр үндестіктегі көркемдік ойдан туған дыбыстар ... ... ... үн, саз - ... ... "Күйдің толғанысты
сазы", "Әннің әуенді сазы" ... ғой кей ... Саз ... ... ... деген сөз ұялайды. Сарын да үн. Әлемде жер бетіндегі бар
халықта "музыка", ... ... ... ... ... XX ... ... ішінде де бұл сөздер кеңінен тарап, ән, күй, жыр, терме,
жоқтау тәрізді және ... ... ... ... үн ... жанр түрі ... - ... музыкасы делініп белең алған.
Әл-Фарабидің өзі де ... ... ... ... көне түркіге
телімей, ежелгі гректен жеткен "мусика" деген қалпымен айта ... ... ... ... ... де ... үлес ... оның "Музыканың ұлы
кітабы" трактатына зер салған кезі қарақты адам түсінеді. ... ... Әбу Әли ... ... ... музыкада Әл-
Фараби бабамыздың еңбектері әлемдік ғылымның ... ... ... ... бір ғана ... ... бүкіл әлемдік өнер ағымы ретінде
"музыка" терминін ауызға алып, санамызға енгіздік. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... түп ... орта
ғасырлық Әл-Фараби бабамыздан жеткен.
Үн, әуен, ырғақ - адамның жан сезіміне әсер етеді. Әр ... ... ... ішкі үн ... ... Осындай тебіреністе өз әуен
үніне өзі сүйсініп, менің әуенім ғой, ... ... ғой деп, соны ... тұра ... ... ... Ол адам әуезді үн шығаруға талпынып,
ырғақтар келтіруге әуестенеді және сазгерлікке ұмтылады.
Бір адам болады айналасына ғана көз ... ... ... ағымдар
шылауында жүріп, соны мансұқ етіп, әндеткен әуені әуеге жетпей тынатын.
Бір адам болады, ... ... ... жырақтан іздеп, "космополитизм"
делінетін қиял-ғажайып дүниесіне енетін.
Енді бір адам ... ... ... ана ... ... ... сәуледен нұр құйылып, адам әуенді ... әуен ... ... ... ... әуен ... айналасын күмбірлі күйге, айызды әнге
толтыратын.
Әке, бесік, ана ұғымы - түп ... ең ... ... Тұрмыс-
салтымыз - ең ыстық ата жолы дәстүрінің символы. "Бесіктен ... ... ... ен дүние" 161 дегендегі өмір жалғастығымыз. Бүгінгі қоғамымыз
үшін ең асылы да, ең ... де сол ... ... ... ... ... ... айшықтауымыз хақ. Міне, аңсаған арман -
тәуелсіздікке де ... ... ... ... ... ... ... мұраларымызға үңіле түсуге, сараптап
салмақтауға, жаңаша рең беруге мүмкіндік ... ... ... өте ... кеткен адам. Мүңлы кетті. Зарлы кетті. Өйткені,
елінің бостандығы үшін, болашақ өмірі үшін, ... болу ... ... алу
үшін, сол кездегі көкірегі көксегені сол Абай емес пе еді.
Демек, сол замандағы ... ... ... үстемдік алып, үлкен
мемлекеттердің бірі болып отыр. Оны жер жүзі қолдап отыр. Бұл ... ... ... барлығы, соның ішінде ең құрығанда 60-70 пайызы ... ... ... ... ... ... шығу ... бастау керек.
Қай халық болмасын өлең ... ия ... ән ... ... ... ойнамай келген жоқ. Бәрі де өз ... өз ... ... қарай өрнектей білген. Демек, біз қазір, қазақ ... ... ... ... ... бай ... ... болған. Сондағы
Қорқыттың көксегені - музыка. Қобызды да, ... да ... ... ... ... ... не болады деп ойлай жүрген адам. Бұл кісі
осы кітап авторы 1994 жылы ... ... ... ... өз
аузымен сөйлеген қоғамымыздың мәдени көрінісінің өткендігі мен бүгінгісін
толғайтын сөздері. Сол жылы ... ... ... 2003 ... ... күні ... ... күніне орай қайталанып көрсетілді. Баспа
бетінде үзінді түрінде тұңғыш жарияланып отыр.
Өлімнен ... ... ... ... Қорқыттың көрі дейді. ... ... ... ... ... ... ... алған. Астрономиядан,
математикадан да білім алған адам.
* * *
Мен екі тіл дегеніңізге де, екі ... тұру ... де ... ақыр ... ба, ... ... білу ... Егемендіктің бізге
қандай пайдасы бар, біз соны іздеуіміз керек.
Брусиловскийдің жазған операларының барлығы халықтың әндері ... Оның ... ... ... қайсысы да болса халықтық әуен
негізінде ... ... ... ... шығар-малары).
* * *
Біздің атамыз да, әкеміз де, ұлы адамымыз да профессионал ... ... ... Мәскеуде бірге оқыдық. Ол ... алып ... ... Мен ... бітірген жоқпын, дирижерлықты
бітірген адаммын. Нұрғиса ... ... ... ... ... сол.
Жалғыз "Біржанымен"-ақ бүкіл қазақ халқының ұраны ғып қалдырып кетті.
Бұл қазақ ... қаны мен ... ... ... ... ... ... ән айтып туады, ән айтып өледі",- деген Абайдың керемет сөзі ... ... ... өзі ән ғой, солай емес пе? Бір ... өзі ... жоқ қой, келе ... ... ... музыкантпыз. Біз халықтың гүліміз. Сонау Батыстың мәдениетін алып
келіп, мінеки "Азия дауысы" дегенді шығарды. Оны көп ... Ал ... ... бар ... ... Біз ... Әміре 1925 жылы
Парижде Ла Скала театрының солисі ұлы ... ... ... таң ... ба? Қуанған жоқпыз ба? Мақтанған жоқпыз ба? Сол Әміре қайда? Сол Иса
қайда? Сол ... ... ... қайда? Қалибек қайда? Шәкен Айманов қайда?
Айта берсең сөз көп. Жоқ, ... ... ... ... ... ... би ... ән айтатын адамдар келгенде ... ... ... ... ... Балуан Шолақтардың ... ... ария емес пе? Соны неге ... ... болса
өзгеріп келе жатыр. Тарих деген, мәдениет, ... ... ... ... 70 ... дүниеден басқа. Соның бәрі жаңадан ашылайын
деп ... ... өзі өте ... ... халық. Бірақ төзгіш екен
деп баса беруге бола ма? Бір күні ... бір күні бұлт ... ... ... ма? Қар ... ма? Үсік ... ме? Міне ... малдың
да берекесі кетті. Елдің осы жағдайын ... ... ... ... келеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Әрине, еуропалық, әлемдік танылған бұл музыкалық жанрлар мен
музыкалық ... ... ... көрінісі, ғасырлар тағылымның
жетістігі екенінде дау жоқ және шек ... де ... ... ... ... және ... ... шығармаларының
дүниеге келуі әлемдік, кәсіпқойлық музыкаға қанат қаққанымыздың көрінісі де
еді. Алайда, сол көріністе қазақтың төл сөзіне ғана тән ... ... ... көне ... ... ... ... қалғаны да
рас.
Нұрғиса - асыл сүйекті адам. Әдетте қолына домбыра ұстаған адам бел
ортасы елу жаста күй ... ... ... ... де, ... аяқ
басқанда қанша талпынса да, болдырғанын түсіне бастайды. Бұрынғыдай жігер
мен жүрдек күш артта қалып, адам ... ... ... ... ... дене ... иық пен қол ... семіп қатая бастағаны жібермейді. Мұны жасы ... ... адам ... ... ... деп ... ... жетпіс жасында домбырада ойнауы - дол сол баяғы, ... ... ... қоймайды. Оның мұндай қасиетіне бірнеше
тұрғыдан көз жүгіртуге ... еді, ... "'бір ... ... құлақ та, құлық та берген екен" деп Қали
Жантілеуов айтқандай, өнер оның бойына туа ... XX ... ... ... ... термин
қолданылмағаны белгілі. Өзіміздің төл ән, күй, ... жыр, ... ... музыкалық жанрларымыз домбыра мен қыл қобыз, шертер мен жетіген,
басқадай да көне аспаптар үндерімен орындалған. Тіпті ... жанр ... ... де ... ... ұстаған ақынның айтыс толғанысының
домбырамен, қобызбен немесе сырнаймен ... ... ... бар. ... күй орындай алатын адамды - орындаушы ... Өз ... ... ... - күйші деген.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Респуликалық газет «Жас алаш» 2008 ж. 14 ақпан
2. Нұрғиса Тіледиев Алматы - ... - 2003 жыл

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аққулар3 бет
Комедия. Драмадағы тарихи тұлға9 бет
Нұрғиса Тiлендiұлы2 бет
Нұрғиса Тілендиев4 бет
Қазақстан Реcпубликасының мемлекеттік рәміздері6 бет
Қазақстанның ең ірі жазушыларының шығармасы (шет тілінде)6 бет
Әдебиет пен сынның биік белесі17 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің тарихы6 бет
Ілияс Есенберлин өмірбаяны24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь