Қазіргі заманғы және түркі дәуіріндегі руханияттың өзіндік ерекшеліктері мен сабақтастығы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
1-Аралық бақылау
1. Қазіргі заманғы және түркі дәуіріндегі руханияттың өзіндік ерекшеліктері мен сабақтастығы.
Қазақстанның ортағасырлық тарихында, оның тегінде көне түріктердің орны маңызды екендігі тарихтан бізге белгілі жайт. Адамзаттың кемелденуіне алғаш аяқ басып, білімге, ғылым мен өнерге жол ашқан алғашқы адамдар осы түркілер болған. Осыған негіз ретінде әлемнің екінші ұстазы-Әбу Насыр әл- Фарабиді келтіре аламыз. Оның осы күнге дейін сақталған еңбектері қаншама жылдардан жиылған қазына десек, артық емес. Себебі, Мемлекет қайраткерінің афоризмдерінде, Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары деген трактаттарында әл-Фараби өз заманында сирек кездесетін ойлар айтады, тіршілік пен ой-пікірдің тарихи негіздерін қайта құру тұрғысынан алғанда аса маңызды қағидалар ұсынады. Адамның мінез-құлық ережелері, тарих, ғылым, музыка саласында жасаған еңбектері қазіргі күнге дейін актуалды. Ақыл-парасатқа жүгіну әл-Фарабиден кейін кең қанат жая бастады. Жүсіп Баласағұнның құндылықтар жүйесінде этикалық ұғымдар - Ақыл-ой, Әділдік, Бақыт және Теңдікке ерекше мән берілген. Бұл адам мен қоғамның үйлесімділігін жоғарыда аталған игіліктер атқарады деген пікірді, идеяны білдіреді. Ал, енді Махмұд Қашқаридің түркі халықтарының сөздік қорын ғылыми ретке келтіріп, оны Дивани лұғат-ат түрк деген атпен әлемге таныстыруы үлкен маңызы бар оқиға екенін айта кеткеніміз жөн. Бұл еңбекте түркі тілдес халықтардың фольклоры мен тарихи аңыздары, тілдік байлығы өз дәуірінің талаптарының барынша жоғарғы деңгейінде сипатталады. Ахмет Иүгінекидің "Ақиқат сыйы" деген еңбегі нағыз діни философия үлгісі, ол әрқашан өз замандастарына білім мен ғылымның шындыққа жетелейтін сырын ашуға тырысқан. Сөз - адамның күнделікті өміріндегі жасампаздыққа жетелейтін күш, оған әсер ететін Рухани күштер мен табиғат берген ерекше қасиеттер екенін Ахмед Иүгінеки өз шығармашылығында баса көрсетеді. Орта ғасырдағы сопылық дәстүрдің көрнекті өкілі Қожа Ахмет Ясауи ерекше тұлға ретінде халық ділінде сақталған. Оның өлеңдері кезінде халық арасына кең тарап, ауыз әдебиеті түрінде өмір сүріп келген. Сонымен қатар олар фольклордың бағытбағдарын анықтаушы рөлді де атқарған. Әрбір классикалық шығармаға тән қасиетке ие Диуани хикмет қазіргі заманның өзінде құндылығы мен өзектілігін жоғалтқан емес, бұл еңбекте қойылған мәселелер идеялық жағынан халықты біріктіреді және адамның рухани дамуындағы биік белестер болып қала бермек. Сонау Орхон-Енисей жазбалары мен Шәкәрімнің ар-ұят, ұждан философиясы аралығында игерілмеген, өзінің толық философиялық тұжырымдамасын жеткілікті деңгейде ала қоймаған дүниелер әлі де жеткілікті.
Айтылған дәлелдемелер түркі руханиятының адамзат қолындағы байлығы екендігін дәлелдейді. Түркілік даналардың жасаған еңбектері бүгінгі қазақ руханиятына тигізген еңбегінің ролі өте зор. Себебі, түркі даласында өмір сүрген түркі халықтары бір нәрден бастау алып, дамығанын түсініп отырмыз. Ұлттың болмысын, басқалардан ерекшелендіріп тұратын маңызды рухани табиғатын түсінген Алаш қайраткерлері әрқашан тіл мәселесін ұлттан бөліп қарамаған. Мәселен, А.Байтұрсынұлы Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы - тіл. Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады. Өз ұлтына басқа жұртты қосамын дегендер, әуелі сол жұрттың тілін аздыруға тырысады. Егерде біз қазақ деген ұлт болып тұруды тілесек қарнымыз ашпас қамын ойлағанда, тіліміздің де сақталу қамын қатар ойлауымыз керек десе, М.Шоқай Ұлттық рухтың негізі - ұлттық тіл, М.Жұмабаев Ұлттың ұлт болуына бірінші шарт - тіл. Ұлт үшін тілінен қымбат ешнәрсе жоқ деп жазған еді. Еліміздің бас қаласы - Астанада қазақы рух, ұлттық нышан қалыптасуы үшін көптеген нәтижелі шаруалар атқарылуда. Ұлт болашағы бүгінгі бүлдіршіндер десек, астана болғалы бері 20 қазақ мектебі ашылды. Қазақтардың саны көпшілікке айналып, алпыс пайыз шамасына жетті. Күні кеше бір ғана қазақ мектебінің болғанын, қандастарымыздың жиырма пайызға жетер-жетпес болғанын айтсақ, Астананың қазақтана бастағанына толық көз жеткізесіз. Үстіміздегі жылы қаламыздың даңғылдары мен көшелеріне үш жүзден астам қазақы атаулар берілді. Атаулар беруде ұлтымыздың тарихында айрықша орынға ие болған тұлғалардың есімдері, Қазақстанның әр түкпіріндегі жер-су атаулары молынан қамтылды. Олардың ішінде Алаш қайраткерлерінің барлығының дерлік есімдері бар. Біз бұларды ... жалғасы
1. Қазіргі заманғы және түркі дәуіріндегі руханияттың өзіндік ерекшеліктері мен сабақтастығы.
Қазақстанның ортағасырлық тарихында, оның тегінде көне түріктердің орны маңызды екендігі тарихтан бізге белгілі жайт. Адамзаттың кемелденуіне алғаш аяқ басып, білімге, ғылым мен өнерге жол ашқан алғашқы адамдар осы түркілер болған. Осыған негіз ретінде әлемнің екінші ұстазы-Әбу Насыр әл- Фарабиді келтіре аламыз. Оның осы күнге дейін сақталған еңбектері қаншама жылдардан жиылған қазына десек, артық емес. Себебі, Мемлекет қайраткерінің афоризмдерінде, Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары деген трактаттарында әл-Фараби өз заманында сирек кездесетін ойлар айтады, тіршілік пен ой-пікірдің тарихи негіздерін қайта құру тұрғысынан алғанда аса маңызды қағидалар ұсынады. Адамның мінез-құлық ережелері, тарих, ғылым, музыка саласында жасаған еңбектері қазіргі күнге дейін актуалды. Ақыл-парасатқа жүгіну әл-Фарабиден кейін кең қанат жая бастады. Жүсіп Баласағұнның құндылықтар жүйесінде этикалық ұғымдар - Ақыл-ой, Әділдік, Бақыт және Теңдікке ерекше мән берілген. Бұл адам мен қоғамның үйлесімділігін жоғарыда аталған игіліктер атқарады деген пікірді, идеяны білдіреді. Ал, енді Махмұд Қашқаридің түркі халықтарының сөздік қорын ғылыми ретке келтіріп, оны Дивани лұғат-ат түрк деген атпен әлемге таныстыруы үлкен маңызы бар оқиға екенін айта кеткеніміз жөн. Бұл еңбекте түркі тілдес халықтардың фольклоры мен тарихи аңыздары, тілдік байлығы өз дәуірінің талаптарының барынша жоғарғы деңгейінде сипатталады. Ахмет Иүгінекидің "Ақиқат сыйы" деген еңбегі нағыз діни философия үлгісі, ол әрқашан өз замандастарына білім мен ғылымның шындыққа жетелейтін сырын ашуға тырысқан. Сөз - адамның күнделікті өміріндегі жасампаздыққа жетелейтін күш, оған әсер ететін Рухани күштер мен табиғат берген ерекше қасиеттер екенін Ахмед Иүгінеки өз шығармашылығында баса көрсетеді. Орта ғасырдағы сопылық дәстүрдің көрнекті өкілі Қожа Ахмет Ясауи ерекше тұлға ретінде халық ділінде сақталған. Оның өлеңдері кезінде халық арасына кең тарап, ауыз әдебиеті түрінде өмір сүріп келген. Сонымен қатар олар фольклордың бағытбағдарын анықтаушы рөлді де атқарған. Әрбір классикалық шығармаға тән қасиетке ие Диуани хикмет қазіргі заманның өзінде құндылығы мен өзектілігін жоғалтқан емес, бұл еңбекте қойылған мәселелер идеялық жағынан халықты біріктіреді және адамның рухани дамуындағы биік белестер болып қала бермек. Сонау Орхон-Енисей жазбалары мен Шәкәрімнің ар-ұят, ұждан философиясы аралығында игерілмеген, өзінің толық философиялық тұжырымдамасын жеткілікті деңгейде ала қоймаған дүниелер әлі де жеткілікті.
Айтылған дәлелдемелер түркі руханиятының адамзат қолындағы байлығы екендігін дәлелдейді. Түркілік даналардың жасаған еңбектері бүгінгі қазақ руханиятына тигізген еңбегінің ролі өте зор. Себебі, түркі даласында өмір сүрген түркі халықтары бір нәрден бастау алып, дамығанын түсініп отырмыз. Ұлттың болмысын, басқалардан ерекшелендіріп тұратын маңызды рухани табиғатын түсінген Алаш қайраткерлері әрқашан тіл мәселесін ұлттан бөліп қарамаған. Мәселен, А.Байтұрсынұлы Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы - тіл. Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады. Өз ұлтына басқа жұртты қосамын дегендер, әуелі сол жұрттың тілін аздыруға тырысады. Егерде біз қазақ деген ұлт болып тұруды тілесек қарнымыз ашпас қамын ойлағанда, тіліміздің де сақталу қамын қатар ойлауымыз керек десе, М.Шоқай Ұлттық рухтың негізі - ұлттық тіл, М.Жұмабаев Ұлттың ұлт болуына бірінші шарт - тіл. Ұлт үшін тілінен қымбат ешнәрсе жоқ деп жазған еді. Еліміздің бас қаласы - Астанада қазақы рух, ұлттық нышан қалыптасуы үшін көптеген нәтижелі шаруалар атқарылуда. Ұлт болашағы бүгінгі бүлдіршіндер десек, астана болғалы бері 20 қазақ мектебі ашылды. Қазақтардың саны көпшілікке айналып, алпыс пайыз шамасына жетті. Күні кеше бір ғана қазақ мектебінің болғанын, қандастарымыздың жиырма пайызға жетер-жетпес болғанын айтсақ, Астананың қазақтана бастағанына толық көз жеткізесіз. Үстіміздегі жылы қаламыздың даңғылдары мен көшелеріне үш жүзден астам қазақы атаулар берілді. Атаулар беруде ұлтымыздың тарихында айрықша орынға ие болған тұлғалардың есімдері, Қазақстанның әр түкпіріндегі жер-су атаулары молынан қамтылды. Олардың ішінде Алаш қайраткерлерінің барлығының дерлік есімдері бар. Біз бұларды ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz