Қаржылық есептілікті талдау

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6

1. Кәсіпорынның жалпы экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.1 Кәсіпорынның өндірістік және технико . экономикалық сипаттамасы ... ..8
1.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік есебін ұйымдастыру және есеп саясаты ... ... .10

2. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.1 Активтерінің есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2 Міндеттемелердің есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
2.3 Табыстар мен шығыстардың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47

3. Кәсіпорындағы аудитті ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
3.1 Аудиторлық тексерудің мақсаттары мен ақпарат көздері ... ... ... ... ... ... ... .52
3.2 Активтердің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56
3.3 Міндеттемелердің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..77

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 80

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 82
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
...........................................6
1. ... ... ... ... өндірістік және технико – экономикалық сипаттамасы……8
1.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік есебін ұйымдастыру және есеп саясаты……...10
2. ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... тексерудің ... мен ... ... ... ... тізімі ………………………………………...........80
Қосымшалар
............................................................................
................................82
Кіріспе
Кәсіпорындар мен ұйымдардағы болып отыратын барлық үдерістерді алдымен
бақылап, орындалған жұмыстар мен ... ... ... ... олар үшін ... материалдар мен шикізаттарды,
қаржы-қаражаттарды сандық өлшемге келтіріп және оны арнаулы құжаттарға
қарай ... ... ... ... ... ... ... міндеті болып табылады. Қандай да болмасын ... ... ... есеп ... ... бір кезеңдерге сай
дамитындығы белгілі. Ал шаруашылық есеп мәліметтері ... ... ... бір ... ... ... ... қандайда бір
шешім қабылдаудың басты мақсаттарын жүзеге ... ... пән ... ... бір ... құбылыстарын зерттеп оларға экономикалық
талдау жасау үшін белгілі бір есеп ... ... ... ... ... ... ... өндірістің теориялық
негізін зерттеуге байланысты. Қандайда ... есеп ... ... ... мәселе болып табылады. Кәсіпорынның қаржы-
шаруашылық ... ... ... мәліметтерді жинақтау бухгалтерлік
есеп пәні болып ... ... ... ... - ... ... ... уақытылы есепке алынып, олардың ... ... ... сай орындалуына, яғни жүзеге асырылуына бақылау жасау.
Қоғамдық дамудың қай кезеңінде болмасын ... есеп кез ... яғни өнім ... мен ... ... ... бөлу
үдерістерімен айналысу барысында жүргізілгендігі бүгінгі таңда ... ... ... ... ... - ... есеп ... арттыруға, есептеу жұмысының барысында ... ... ... ... әрі ... болуына және ондағы
көрсеткіштердің ... ... ... ... ... даму кезеңдерінің қай сатысында болмасын дамудың объективті
экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол ... ... ... ... үшін есеп жұмыстарын, әсіресе бухгалтерлік есеп жұмыстарын
дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор.[1]
Қоғамдық нәтижесінде бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуына ... ... ... даму ... болғаны, оған сәйкес
бухгалтерлік есеп формаларының үнемі жетілдіріп ... ... даму ... ... ... ... ... міндетті шарт, қолда ... ... ... ... – бұл ... ... ... құру, пайдалану
және үздіксіз өндірістік процестермен өнімді ... ... ету ... ... қаражаттарының жиынтығы.
Ұйымның қаржылық жағдайы, қаншалықты салынған қаражат активтерге жылдам
ақша қаражатына айналады, соған байланысты.
Ағымдағы қаражаттарының айналым жылдамдығы ... ... ... ... азайтады оның ішінде материалдар, ... ... ... және сақтауға арналған шығындарды
азайтады, ең соңында ... ... ... жасайды» сонымен
қатар ұйымның қаржылық жағдайын жасқсартады.
Айналым қаражаттары - бұл өндірістік айналым ... ... ... ... өндірістік процестер мен өнімді өткізуді қамтамасыз ету үшін
авансылаудың ақшалай қаражаттарының жиынтығы. Айналым қаражаттарының мәні ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Айналым қаражаттарының өндірістік процеске бірнеше рет
қатысатын негізгі қорларға ... ... ол тек бір ... кезеңде қызмет етеді және өндірістік ... ... ... ... ... дайын өнімге апарады. Қандай болмасын бизнес қолма-қол
ақша бар ... ... олар ... ... өнім ... немесе
тауарды қайта сақтауға пайдаланады.
Одан кейін өндірістік фирмадан айналым капиталы тауарлық ... ... ... ... капиталының айналу шеңбері негізгі шаруашылық операцияларға
байланысты:
сатып алу ... ... ... ... және ... ... әкеліп соғады;
өндіріс, дебиторлық борыштың ақша қаражаттарының кассада және есеп
айырысу шотында көбеюге ықпал жасайды.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... жүргізу құқығындағы «Қапшағай Су құбыры» мемлекеттік
коммуналдық кәсіпорын материалдары негізінде кәсіпорындардың бухгалтерлік
есебін дұрыс жүргізілуін және ұйымдастырылуын, сондай-ақ ... ... ... тұрғыдан зерттеу болып табылады.
Дипломдық жұмыс кіріспе, үш бөлімнен және қорытынды мен ... ... ... Кәсіпорынның жалпы экономикалық сипаттамасы
1. Кәсіпорынның өндірістік және ... ... ... қаласы әкімдігінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Қапшағай Су
құбыры» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын (одан әрі-кәсіпорын) Қазақстан
Республикасының ... ... ... Республикасының Су кодексі
және «Мемлекеттік кәсіпорын туралы» Заңдары бойынша заңды тұлға ... ... ... ... Қапшағай қаласы әкімдігінің
шаруашылық жүргізу құқығындағы «Қапшағай Су құбыры» мемлекеттік коммуналдық
кәсіпорын.
Орыс тілде: Государственное ... ... на ... ... ... Су ... акимата города Капшагай.
Кәсіпорынның орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Капшағай ... ... мен құру ... ... ... ... табыстары негізінде кәсіпорынның қатысушылары ... ... және ... ... ... ... болып
табылады.
Кәсіпорын өз мақсаттарына жету үшін келесі қызметті жүзеге асырады:
• сумен қамтамасыздандыру.
Тізімі заңды ... ... ... жеке ... ... негізінде ғана айналыса алады.
Кәсіпорын мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен бастап заңды ... ие ... ... жеке ... ... ... өз атауы жазылған
құжаттары бар.
Кәсіпорын өз әрекетінің мақсаттарына жету үшін өз ... ... ... және жеке ... емес құқықтарға ие болуға, міндеттерді
атқаруға, сотта талапкер және жауапкер болуға құқығы бар.
Кәсіпорын Қазақстан Республикасының аймағында және ... ... ... ... өзге ... ... ... (одақтарға)
кіруге, өзге заңды тұлғалардың қатысушысы болуға қақылы.
Кәсіпорын заңдарға ... есеп және есеп беру ... мен ... үшін ... артады.
Кәсіпорынның директорының қаржылық-шаруашылық әрекетіне бақылауды
жүзеге асыру үшін қатысушы тексеру комиссиясын құра алады.
Тексеруді жүргізу үшін ... ... ... кірісе алады. Тексеру
комиссиясының жұмыс тәртібі серіктестіктің ішкі әрекетін ретке келтіретін
ережелер мен өзге құжаттармен белгіленеді.
Кәсіпорын ... ... ... заңдарымен
белгіленетін барлық әлеуметтік-экономикалық құқықтармен қамтамасыз етуге
кепілдік ... ... ... ... ... мен ... жеке ... тарифті жұмысшылар мен сәйкес мамандардың еңбек ... ең аз ... ... ретінде қарастыра отырып, еңбек келісім-
шарттарында тарифтік қойылым мен ... ... ... ... ... ... қауіпсіз еңбек жағдай үшін еңбек
шарттарымен қамтамасыз етуге міндетті және ... ... ... ... мен ... қабылетіне тигізген зияны үшін жауапкершілік
артады.
Жалпы ұйымның экономикалық жағдайын көрсету үшін негізгі көрсеткіштерді
пайдаланамыз.
Кесте 1.
Кәсіпорынның ... ... ... ... |Көрсеткіштер |Өлшем |2008 |2009 ... |
| | ... |жыл |жыл |(+; -) |
|1 ... ... ... |мың. тг. ... |151350,0 |+9125,0 |
| |кіріс | | | | |
|2 ... ... саны ... |137 |125 |-12 |
|3 ... ... орташа |мың. тг. |17158,2 |16861,7 |-296,5 |
| ... құны | | | | |
|4 ... ... |мың. тг. |1038,1 |1210,8 |+172,7 |
| |(1 /2 жол) | | | | |
|5 |Қор ... |тг. |8,3 |8,9 |+0,6 |
| |(1 /3 жол) | | | | |
|6 ... ... |мың. тг. |163169,0 |142348,0 ... |
| ... құны | | | | |
|7 ... ... ... |мың. тг. ... |9002,0 |- |
|8 ... ... |мың. тг. |22450,0 |29309,0 |+6859,0 |
|9 ... ... түскен | ... ... |- |
| ... ... | | | | ... ... табыстар |мың. тг |5825,0 |8620,0 |+2795,0 ... ... ... дейінгі |мың. тг. |-37569,0 |-11687,0 |- |
| ... ... | | | | ... ... ... ... |мың. тг. |- |- |- ... |Таза табыс (зиян) |мың. тг. |-37569,0 |-11687,0 |- ... - ... ... ... ... мәліметтері бойынша |
Кестенің талдау қызметке байланысты 2009 жылы ... ... ... 9125,0 мың ... ... көрсетеді, барлығы 151350,0 мың
теңгені құрайды. Көрсетілген қызметтердің өзіндік құны 20821,0 мың ... алып ... ... 142348,0 мың теңгені құрайды. Жұмысшылар саны
12 адамға азайған, ал еңбек өнімділігі 172,7 мың теңгеге өсті немесе ... ... ... ... ... 9002 мың ... болды, бірақ 2008 жылда
кәсіпорынның жалпы зияны 20944,0 мың ... ... ... кезең
шығындары 29309,0 мың теңгені құрайды, ... ... ... 2008 ... жылдарда табыстылығы жоқ деп айтуға болады. Өзге табыстар 2795,0 ... ... ... ... екі ... нәтижелері кәсіпорынның зияндылығын
көрсетеді. Егер 2008 жылда зиян 37569,0 мың теңге болса, бірақ 2009 жылда
ол 11687,0 мың ... ... ... ... орташа жылдық құны 296,5
мың теңгеге азайғандығын көрсетеді, 16861,7 мың теңгені ... ... ... ... және есеп ... ... Президентінің 28.02.2007 жылы «Бухгалтерлік
есеп пен ... есеп беру ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беру
жүйесін реттеп ... ... ... мен ... ... ережелерін
бекітетін, субъектілер үшін ішкі бақылау мен сыртқы аудитке мынандай ... ... есеп ... ... ... ... есеп стандарттары (ХҚЕС);
- методикалық нұсқаулар;
- субъектінің есеп саясаты;
- типтік шот ... ...... ... ... жүргізу әдісінің
жиынтығынан, яғни алғашқы бақылау, құндық өлшеу, ... ... ... ... ... ... қорытындылау жолдарын айтады.
«Қапшағай Су құбыры» кәсіпорынның бухгалтерлік есеп журналды-ордерлі
жүйе бойынша ұйымдастырылған.
Директор жұмысшылардың санын (тізімін) ... ... – үкім ... қаржы-есептік құжатқа жазылуға құқы бар, жыл ... ... ... ... екіншінің орнына қою және ауыстыру.
Құжат қозғалысының келесі кездегі, ... ... ... мерзімі, есеп аппарады ішінде құжаттың өңделуі және есеп беру
кезеңдегі барлық жұмыстың, яғни ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Олар құжатты ... ... ... ... ... ... ... бойынша. Ол үшін
әрбір қызметшіге график жазылып беріледі, онда ... ... ... сол ... байланысты құжатты таныстыру мерзімі мен орны
белгіленеді.[3]
Бухгалтерлік есеп өзінше жиналық ... ... ... ... тіркеу, меншік капитал, міндеттемелер, шығыстар мен кірістер,
регламентталған бухгалтерлік есеп стандартты және т.б. ... ... ... ... ... жарлығы.
Есеп саясатының қалыптасуы өте қажет және міндетті процедура, ол
қаржылық есеп беруге үлкен әсер ... Есеп ... ... ... ... ... ... ол есеп саясаты ашып көрсету, оның ... ... ... ... ашып көрсеткенде қаржылық есеп және ... ... әсер ... есептік және салықтық саясаты мынаны қамтамасыз етуі керек:
- шаруашылық бухгалтерлік ... ... ... бухгалтерлік есептің шығындары мен пассивтеріне үлкен дайындық, ал
мүмкін болатын кірістер мен активтерге қарағанда.
- бухгалтерлік ... ... ... ... бірақ экономикалық
шаруашылық мазмұны;
- әрбір айдың бірінші күні синтетикалық есептік шоттар айналымы
соған қоса синтетикалық және ... есеп ... ... ... ... ... рационалды және экономикалық кіріспе, осыдан
шыға келе шаруашылық дайындық пен кәсіпорын көлемі – рационалдықты
қажет етеді.
Есеп ... ... ... ... есеп принциптерін
мұқият орындау керек:
1. Үздіксіз қызмет. Субъект үздіксіз қозғалушы ретінде суреттеледі,
яғни ... ... ... ... ... Кірістер мен шығыстар бухгалтерлік есепте бекітіледі
және субъектінің қаржылық есеп ... ... және ... ... ... ... және ... түрінде емес.
3. Анықтылық. Ақпарат, шаруашылықтағы субъектінің қаржылық есеп
беру ұсынымы ... ... ... ... ... ... ... ақпарат үлкен және аса ... ... ... ... ... үшін және
оларға дұрыс шешім қабылдауға көмек көрсету.
5. Маңыздық. Есеп саясаты қаржылық есеп беру ақпаратын ашып көрсету
үшін бағытталған және ол өте ... ... ... оның ... және қате ... қаржылық есеп беру ... ... кері әсер ... ... ... анықтылық. Ақпарат анық болып табылады, егер ... ... ... оған ... ... ... Бейтараптылық. Ақпарат, ұсынылып отырған қаржылық есеп беру
еркін бейтарапта болуы өте ... ... ... ... беру кезінде мұқияттылық, активтер
мен кірістер аса бағаланып, ал міндетті іспен шығындар ... ... ... ... Қаржылық есеп беруді қамтамасыз ету мақсатында ақпарат
сенімді толық болу керек.
10. Салыстыру. Қаржылық ақпарат қажетті және ... болу ... ... ... ... өту үшін ... ... керек.
11. Бір ізділік. Есеп саясаты, субъектпен таңдалған, есеп ... ... ... өту үшін ... ... ұсыным. Қаржылық есеп беру қолданушыларға қаржылық қалып
туралы шындық ұсыным ... ... ... ақша
қозғалысының, қаржы – шаруашылық іскерлігінің қорытындысы.
13. Өз нақты уақытындылығы. Ақпарат өз ... ... ... ... мен ... ... баланс. Берілген ақпараттан түскен
түсім, өзінің алған бағасынан жоғары болуы керек. Басқа сөзбен
айтқанда, керек ақпаратты өз ... ... алу ... ... ... Жоғарыда көрсетілгендердің оптималды
үйлесімділігі болу керек, мақсаттар мен тапсырмаға есеп беру.
Есеп саясатын ... ... ... мен ... №8 ... жан-
жақты берілген. Атап айтқанда, есеп саясатын әзірлеген кезде кәсіпорын өз
мүліктері мен ... ... ... ... ... бөліп көрсетуі тиіс, кәсіпорын өзінің көз ... ... өз ... ... көздейтін болса, яғни ... ... ... ... жоқтығын білдірсе, онда толассыздық,
үздіксіздік қағидасын сақтағаны болып табылады. Кәсіпорын өзі таңдап алған
бухгалтерлік есепті ... ... ... ... тек ... ғана ... отырса, онда ол жүйелілік қағидасын сақтағаны, ал
егер де кәсіпорында орын алған ... ... ... сол ... ... онда ... ... қағидасын ұстағаны болып
табылады.[4]
Сонымен қатар, есеп саясатында ... ... ... ... ... ... ... бөлiмiнiң қызметкерлерi
жалдық т.б. келiсiмдер бойынша шоттар ұсыну үшiн ... ... ... қаржылар қозғалысы жөнiнде есеп беру үшiн ... ... ... ... ... ... кварталдық, бюджеттiк көрсеткiштер алады және
бухгалтерияға шаруашылық қызметiн талдауға қажеттi, ... да ... ... ... ұстауға кеткен шығындар жөнiнде ақпарат бередi.
Еңбек және жалақы бөлiмiнен ... ... ... ... жеңiлдiктер, сыйақы беру жөнiндегi бекiтiлген ережелер ... және ... ... ... ... ... ... мәлiметтер,
материалдық көмек, әлеуметтiк игiлiктер жөнiндегi мәлiметтердi бередi.
Басқалай бөлiмдерден бухгалтерлiк есеп және құжатты ... ... ... ... ... келiсiм-шарттар, сметалар, нормативтер
алады.
Бөлiмнiң ұйымдық ... және ... ... ұйым ... ... ... есеп ... мен тапсыру жөніндегі жекелеген
факторларға сай жалпы бухгалтерлік есеп ережелеріне ... ... есеп ... ... рөлі өте ... саясаты көпсатылы бухгалтерлік есеп ережелерінің жалпы талабына
сай жасалынып, мұның өзі ұйымдардың бухгалтерлік есеп жөніндегі ішкі ... ... ... ... мен ... ... ... есеп саясаты
бухгалтерлік есеп жөніндегі принциптерден, ереже-нұсқаулардан, әдістер мен
әртүрлі ішкі ... ... ... ... ... ... есеп
жүйесін жүйелеп тапсыру мақсатындағы шындық көрсеткіштерді дәлелдеу
мақсатында іске асырылады.
Қаржылық ... және ... ... ... ... ... жағдайын дәлелді түрде іске асырып, ... ... ... беру үшін ұйымдар басшылары бухгалтерлік есеп ... ... мен ... ... ең қажеттілерін таңдап, бұларды
қолдану жөніндегі тұжырымдама ... ... ... саясатының түпкі мақсаты - нарық пен базарлы саудаға түсетін
ұтымды жолдарды анықтау, өндірісті ары ... ... жаңа ... өнімдер өндіруге ықпал ету, қаржылық күйреу жағдайын ... ... мен ... да ... ... ... мен ... резервтік қорлар көздерін көбейту, өндірістік шығындар тиімділігін
ұтымды ... ... ... Түпкі мақсаттың ең дәлелдісі ұйымдардың таза
пайдамен ... ... ... ... ... ... ... таза пайдамен қызмет атқарып
жұмыс ... ең ... ... өзі, үлес қосушы акционерлер мен қаржы
салымшы инвесторлар, дайын өнімдерді сатып алушылар, ... ... ... ... ... ұйымдардың есеп саясаты ішкі ... ... ... ... ... ... мен ... негізгі және
айналым қаражаттарын бағалау мен ... ... ... емес және
материалды активтерге амортизация мен тозу сомаларын ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалды құндылықтарды
бағалау мен сату, шығындарды реттеу, басқару жөніндегі көптеген әдістер
ішінен осы ... тән ... ... ең ... таңдай отырып,
бухгалтерлік есеп жүйесін жүргізу мақсаты ... Су ... ... есеп ... ... амортизациялық құн шегірімдері түзу әдіс бойынша анықталады.
Материал шегеру тәртібі сатылған жұмыс арқылы ФИФО әдісімен шегеріледі.
Басқарушылық ... ... ... ... ... жедел толық
және нақты ақпаратпен анықталады, қажетті басқарушылық шешім қабылдау үшін.
Тауар – материал қорын қайта өңдеу ... ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстары және т.б. шығындарды
қосады.
Негізгі құралдардың келіп түсуі құрылған комиссияның ... ... ... актісімен» (үлгі НҚ-1) рәсімделеді, актілерге
берілген объектінің техникалық құжаттары (төлқұжаты) тіркеледі, мынадай
жазу ... Дт 2410, Кт 3310 ... мен ... қысқа
мерзімді кредиторлық қарыз» немесе 4110 «Жабдықтаушылар мен мердігерлерге
ұзақ мерзімді кредиторлық қарыз».
Негізгі құралдардың есептен ... ... ... құнына
келесі шоттар корреспонденциясы жасалады: Дт 7410, Кт 2410, ... ... Дт 2420, Кт ... ... алынған жеке бөлшектердің ... ... ... 1350 ... да ... Кт 6210 ... (істен) шығуы бойынша табыстар», 6280 «Басқа да табыстар».
«Ғимараттар мен ... ... ... мен ... ... ... «Көлік құралдарының тозуы», «Басқа да негізгі
құралдардың тозуы» 2420 «Негізгі ... ... ... ... ... нормативтік пайдалы қызмет ету мерзімі ішінде
әрбір есептік ... ... ... ... есепке алынады және
кәсіпорынның шығыстары ретінде танылады.[5]
Серіктестіктің материалдық емес ... ... ... және ... ... тұрады.
Тауарлы-материалдық босалқылардың есебі «Босалқылар» 2 ХҚЕС-на сәйкес
1300 «Босалқылар» бөлімшесінің негізгі ... ... 1310 ... ... 1350 ... да ... шоттарында жүргізіледі.
Қоймадағы тауарлы-материалдық босалқыларды жоспарлы түгендеу жылына бір
рет 1 ... ... ... Түгендеу комиссиясы «Тауарлы-материалдық
құндылықтардың түгендеу тізімдемесін» жасайды, онда ... ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық
құндылықтардың іс жүзіндегі қолда бары көрсетіледі. Тізімдемелердің
негізінде бухгалтер «Түгендеу нәтижелерінің ... ... ... мақсаттарға жұмсалған материалдарды есептен шығару олардың
нақты өзіндік құны бойынша жүргізіледі және ... ... ... ... Дт 8110 ... ... Кт 1310, 1350, ... шығыстарға
жұмсалған материалдардың нақты өзіндік құны есептен шығарылады: Дт 7210
«Әкімшілік шығыстар», Кт 1310, 1350. ... ... ... ... ... ... өзіндік құны бойынша жүргізіледі және есепте
келесі түрде ... ... Дт 8310 ... өндірістер», Кт 1310, 1350.
Шығындардың есебі әрбір цех бойынша жүргізіледі. Шығындар негізгі
өндіріс шығындарының ... ... ... ... алынады.
Өндіріс шығындарын жинақтау 8100 «Негізгі өндіріс» ... ... ... ... ... асырылады.
Корпоративтік табыс салығының есебі «Пайдаға салықтар» 12 ХҚЕС-на
сәйкес жүргізіледі.
Салық салынатын табыс – бұл салық ... ... ... ... ... ... ... есепке алу үшін 3350 «Еңбек ақы ... ... ... шоты ... Ол ... ... ... есеп айырысу
бойынша 8110 «Негізгі өндіріс» шотымен, ... ... ... ... бойынша 8310 «Көмекші өндірістер» ... ... есеп ... ... 7210 ... шығыстар» шотымен,
тауарларды өткізумен айналысатын қызметкерлермен есеп айырысу бойынша 7110
«Өнім өткізу және ... ... ... ... ... ... ... ақыны есептеудің бірнеше түрі бар:
а) кесімді; ә) мерзімдік; б) кесімді-сыйлықтық; в) мерзімдік -сыйлықтық; ... ... ... ақы ... ғ) бір ... еңбек келісім-
шарттарының негізінде еңбек ақы төлеу.[6]
Атап айтқанда, есеп саясатын әзірлеген кезде кәсіпорын өз ... ... ... кәсіпорынның мүліктері мен міндеттемелерінен бөліп
көрсету тиіс (яғни мүліктік жеке ... ... ... ... көз ... ... кезеңінде өз қызметін жалғастыруды ... яғни өз ... ... ... ... жоқтығын білдерсе, онда
толассыздық, үздіксіздік қағидасын сақтағаны болып табылады, кәсіпорын ... ... ... ... ... тәсілін жүйелі пайдаланып, тек
тиімді түзетулерді ғана жасап отырса, онда ол жүйелі ... ... ... ... орын алған барлық шаруашылық фактілерін сол кезеңіне
жатқызатын болса, онда мерзімділігі анықталған қағидасын ұстағаны ... ... және ... есеп ... ... ЖШС – ның Директоры
қамтамасыз етеді. Ол тағы да бухгалтерлік құжаттарға қол қоятын адамдарды
анықтайды.
Басқарушылық ... ... ... ... Бас ... ... ... талаптары компания қызметкерлеріне міндеттеме жұмыс
болады. ... ... ... ... көзі ... ... құжаттар т.б.
Жұмыс кезінде ұйым есеп саясатына экономикалық өзгертулер енгізе
алады, бөлек ішкі нормативті ... сай ... ... жарлық және
тағы басқалар).
Есеп саясатының орнын өзгерту мына жағдайларда мүмкін болады:
- ... ... ... өзгерту;
- Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік есептің нормативтік
жүйесінің өзгеруі;
- меншіктің ауысуы;
- шаруашылық операциялардың, жеке ... ... ... ... ... қаржылық есеп Салық Кодексіне сәйкес «Бюджетке
міндетті салық және басқа да ... ... ... есепте аударым
тәсілі қолданылады. Есеп беру кезеңдегі салық төлемі міндетті ... ... ... ... өзгермеген жағдайға ақпарат уақытша салық
тұрақтылығына енгізулерді, яғни есеп беру күші бар кезде.
2. Кәсіпорындағы ... ... ... ... есебі
Әр түрлі көздерден алынған қаржылық қаражаттар екі үлкен топтан
тұратын: ұзақ ... және ... ... ... ... бір ... артық уақыт пайдаланылатын активтерді ұзақ мерзімді,
ал бір жыл ішінде ... және ... ... ... ... активтер деп атайды.
Ұзақ мерзімді активтер ұйымның экономикалық ... ... ... көп жыл ... ... ... осы ... ақшалай табыстар келтіру
керек.
Ұзақ мерзімді активтер Типтік шот жоспарында ... ... ... ... Ұзақ ... ... ... Ұзақ мерзімді дебиторлық борыш;
2200-Үлестік қатысу әдісімен есепке алынатын инвестициялар;
2300-Қозғалмаған мүлікке салынған инвестициялар;
2400-Негізгі құралдар;
2500-Биологиялық активтер;
2600-Барлау және бағалау активтер;
2700-Материалдық емес активтер;
2800-Кейінге қалдырылған ... ... ... да ұзақ ... ... үш ... анықтау, тану және бағалаудан тұрады. Анықтау
сатысында ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдар қызметтінің қалыпты жағдайында қызмет атқаруына
және алдағы кезеңде экономикалық табыс келтіретін ... ... ұзақ ... және ... болып екіге бөлінеді. Балансқа
түскен ... ... ... ... активтер деп
атайды. Егер барлық жинақталған активтер сомасынан басқадай ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың
меншікті капиталы деп атайды.
Активтерді тану деп - активтерді ... ... ... ... есеп ... пайдаланушыларды талабына ... ... ... ... бастапқы кұнымен (тарихи), сатып алу
бағасымен, ... ... ... ... есеп тәжірибесінде активтер төрт түрлі құнмен бағаланады:
1) бастапқы өзіндік құнымен;
2) қалпына келтіру құнымен;
3) жоюдағы кұнымен;
4) ағымдағы құнмен (немесе базарлы құнға ... ... ... ... ... кұндылықтардан (ғимараттар,
кұрылғылар, жабдықтар, тауарлар, босалқылар, дайын өнімдер); материалды
емес активтерден (авторлық кұқық - ... ... ... ... пайдалану құкығы, ақпаратмен қамту т.б.); ақша қаражаттарынан
(кассадағы және ... ... ... қағаздар, берешектердің
қарыздары) құрылады.
Активтердің кұрамының ... ... ... ... ... ... ... жазылады. Активтерге тән базарлы саудадағы баға бухгалтерлік
есепке алынбайды. Яғни бастапқыдағы нақтылы өзіндік ... ... ... ... құны ... ... ... кұнды өзгерте беруге
болмайды.[7]
Бухгалтерлік есептің 16 ... ... деп ... ... ... ... құралдар дегеніміз – кәсіпорында өнім өндіру,
тауарларды ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға жалға
беру үшін немесе әкімшілік мақсаттар үшін пайдаланылатын және бір кезеңнен
артық мерзім ... ... деп ... ... активтер.
Негізгі құралдарға: қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер ... ... ... ... мен ... ... және ... мен қондырғылар, есептеу машиналары мен техникалары және олардың
бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік
және ... ... өнім және ... ... көп ... ... ... ішкі жолы, тағы да басқалары жатқызылады.
Негізгі құралдар объектісі төмендегі шарттарға сай келгенде ғана ... ... ... егер кәсіпорынның активпен байланысты келешек экономикалық пайда
алатындығы аса үлкен ықтималдықпен сендіру мүмкін болса;
ә) егер ... үшін ... ... ... ... түрде бағалау
мүмкін болса;
Негізгі құралдар есебін ойдағыдай жүргізу үшін алдымен оларды ... ... Бұл ... ... ... барлық салаларында
бірыңғай болғаны жөн.
Барлық негізгі құралдар өздерінің өндіріске қатысуына қарай ... ... емес ... екі ... ... ... құралдар – деп өндірісте қызмет ететін, яғни
пайдаланылатын негізгі құралдарды айтады. Оларға: ... ... ... үйлер мен ғимараттар, ... ... ... ... ... және реттеу аспаптары мен қондырғылар, есептеу ... ... және ... бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау
құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және
жұмыс малдары, көп ... екпе ... ... ішкі ... тағы ... жатқызылады.
Өндірістік емес негізгі құралдардың қатарына шаруашылықтың ... ... ... ... құралдар жатқызылады. Оларға
тұрмыстық үй-жай ... ... ... әлеуметтік
қамсыздандыру, білім беру және ... ... ... негізгі
құралдар жатқызылады. Экономикалық салаларына және ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы, орман
шаруашылығы, тасымалдау, байланыс, құрылыс, ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру, ғылым және білім беру, ... ... және тағы да ... ... ... ... құралдарды экономикалық салаларына қарай топтастырған кезде
олардың қатысуымен ... ... ... ... ... мен
қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы негізге алынады.
Егер шаруашылық ... ... ... бәрі тек ... ... ... ... ғана қызмет көрсететін ... ол ... ... ... барлығы түгелімен сол шаруашылық
субъектінің атқаратын қызметі саласындағы топқа жатқызылады.
Мысалы: Өнеркәсіптік өнімдерін өндіру процесіне ... ... ... ... ... ... жатқызылады.
Егер кәсіпорынның балансында оның негізгі қызметінен басқа салаларында
қызмет атқаратын өндірістері мен бөлімшелері болса, онда осы ... ... ... ... ... ... келетін экономика саласы
қызметі түрінде топқа жатқызылады.
Негізгі құралдар пайдалану мақсатына және ... ... ... ... ... ... жер (кәсіпорында пайдаланылатын барлық жер);
- өндірістік ғимараттар мен құрылғылар;
- машиналар мен жабдықтар, өткізгіш ... ... ... ... ... құралдар;
Негізгі құралдар кімнің меншігінде, иелігінде екендігіне ... яғни ... ... ... және уақытша жалға алынған болып
екіге бөлінеді. Кәсіпорын уақытша жалға алған негізгі құралдарды баланстан
тыс 001-ші ... ... ... ... - деп аталатын шотта ... ... ... ... ... қарай негізгі құралдар жұмыс
істейтін, жұмыс істемейтін және сақтауда тұрған – деп үш ... ... ... – деп ... ... кіретін, яғни өзіне тиісті
керекті жабдықтармен, саймандармен сатылып алынған, орнатуды керек етпейтін
жабдықтарды, салынып біткен жеке құрылыстарды, ... ... ... ... ... бірі ... бойынша біріктірілген, яғни
қосылған, бір зат болып ... ... бір ... ... ... ... негізгі құралдардың есебін дұрыс жүргізу
үшін және ... ... ... ... ... ету үшін әрбір негізгі
құралдарға инвентарлық номер беріледі. Ол тұрақты түрде белгіленеді.
Негізгі құралдар тозуына, ... ... ... мен ... ... тағы да ... ... байланысты есептен
шығарылғанда оның инвентарлық номері шаруашылық субъектінің жаңадан кіріске
алынған ... ... ... ... ... негізгі
құралдарға бекітілген жиынға немесе құралдардың өзіне бояумен жазылады.
Инвентарлық объектілерді реттік сериялық ... мен ... ... жағдайда әрбір жіктеу тобына кіретін негізгі құралдарға ... ... ... ... ол ... реттік номерді негізгі
құралдардың ... ... ... ... ... етіп
тағайындаған дұрыс. Негізгі құралдарға бастапқыда берілген инвентарлық
номері оның инвентарлық ... және бір ... ... ... орын
ауысуы үшін толтырылатын алғашқы құжаттарда көрсетілуі тиіс.[8]
Негізгі құрал – жабдықтардың бастапқы, ... ... ... ... және ... ... болады.
Бастапқы (тарихи) құны – негізгі құралды алуға немесе салуға кеткен
нақты өндіріс шығындарынан, ... қоса ... ... пен ... ҚҚС, ... ... ... алу кезінде төленген, баж салығы
т.б.) сондай – ақ ... ... ... монтаждау, пайдалануға қосы
шығындары, несие үшін пайыздар, және т.б. шығындарынан ... ... ... құны – бұл ... белгілі бір
уақыттағы (мерзімдегі), яғни бүгінгі күнгі ... ... ... ... табылады.
Негізгі құралдардың баланстық құны - бұл кәсіпорынның бухгалтерлік
есебінде немесе ... есеп беру ... ... ... бастапқы құнынан жинақталған тозу сомасын алып ... ... ... ... ... ... құны – ... құралды пайдалану
мерзімі аяқталғаннан кейін оны ... ... ... іске жарамды
бөлшектерінің (материал, металл сынығы, отын тағы да басқа ... ... ... ... ... ... ... (алдағы уақыттағы) шығындарды алып тастау арқылы анықталады.
Негізгі құралдардың келісілген құны – бұл кез ... екі ... ... ... ... мен ... арасындағы келісілген құн болып
табылады.
Негізгі құралдардың түсуі мынадай құжаттармен рәсімделеді. Негізгі
құралдарды ...... ... ... актісі негізгі құралдар
құрамына жекелеген объектілерді енгізу үшін; қолданылып жүрген заңға сәйкес
олардың енгізілуі ... ... ... тиіс жағдайлардан басқасы,
оларды пайдалануға беріліуін рәсімдеу үшін; негізгі ...... ... ... ... ... орын ауыстыруын рәсімдеу үшін;
негізгі құралдарды қоймадан (қордан) ... ... ... ... – ақ ... да ... берілген кезінде (жарғылық капиталға
қосқан үлестерді, сатуды, сыйақыларды) оларды негізгі құралдардың құрамынан
шығару үшін қолданылады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы және құны бірдей шаруашылық мүліктің бір
типті заттарымен, ...... ... олар ... бір ... ... ... түскен объектіні материалдық жауапты адамға бекітіп,
мүліктік карточка ашады, объектіге мүліктік тізімдеу номерін беріп, мүлікті
Мүліктік тізімге алады, негізгі құралдарды алу ... ... ... мүліктерді бір ғана карточкада есепке алуға рұқсат етіледі. Барлық
негізгі құралдар үшін Мүліктік ... ... Бұл ... ... ... ... ... актілері, техникалық
төлқұжаттары және басқа құжаттар ... ... ... және ... ... ... элементтерінің қысқаша
техникалық сипаттамасы беріледі, бірақ сол техникалық ... ... ... құралдардың келіп түсу туралы жазбалар
|№ | ... ... ... ... ... ... |
| | ... |Кредит |
|1 |Негізгі құралдар кәсіпорынның өз ... ... |2410 |2410 |
| ... (бір ... ... ... ... т.б.) | | |
|2 ... ... ... ... ... жеке | | |
| ... ... | | |
| ... ... ... |2410 |3310 |
| |ҚҚС ... |1420 |3310 |
|3 ... (қатысушылардың) кәсіпорынның | | |
| ... ... ... салымдарына салған | | |
| ... ... ... ... |2410 |5010 |
|4 ... ... ... тәуелді және | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... |2410 |3340 |
| |ҚҚС ... (12%) |1420 |3340 |
| ... ... есептеген тозу сомасы |2410 |2420 |
|5 ... ... ... ... кірістелді: | | |
| ... ... |2410 |6280 |
| ... күніне дейін есептелінген тозу сомасына|2410 |2420 ... - ... ... ... түсу ... ... мәлімет |
Шаруашылықты жүргізуші субъект ... ... ... сәйкес, өзіне
тиісті үйлерді, ғимараттарды, құрал – ... ... ... ... саймандарды басқа субъектілерге беруге, айырбастауға, жалға беруге,
уақытша тегін пайдалануға ... ... – ақ ... шығарып тастауына
болады.
Негізгі құрал – жабдықтарды есептен шығару: табиғи және моральдық
(сапалық) тозуына ... жою ... ... ... жүргізгенде;
кәсіпорында немесе басқа объектілерді техникалық ... ... ... ... ... мен ... пайдаланудың қалыпты жағдайлары өзгергенде; баланстан ... ... ... және ... ... ... бергенде (сатқанда), өткізгенде және айырбастағанда жүзеге асады.
Объектілер немесе ішінара (объектіні қайта жабдықтау және ... ... ... ... ... – ақ жоюдан және үйлерді,
ғимараттарды ... ...... ... ... ... ... актінің «Объектіні есептен ... ... ... ... қарастырылады. Баланстан автокөлік
құралдарының барлық ... ... ... ... құралдарын есептен
шығару актісінде» көрсетіледі.
Автокөлік құралдарын жоюдан және бөлшектеуден ... ... ... ... ... ... ... есептен
шығару нәтижесінің есебі» деген бөлімшесінде көрсетіледі.
Негізгі құралдар субъектінің өз ішінде (цехтан цехқа) орын ауыстыру
кезінде, орын ... ... ... құрал – жабдықтарды жою ... ... ... түседі де талдамалық есеп тізімдемесіне жазылады. Негізгі
құралдарды жою туралы дайындалған актілер бухгалтерияға келіп ... ... ... есеп ... жазу үшін ... ... ал ол 2410 «Негізгі
құралдар» бөлімшесіндегі шоттарының кредиті бойынша ... ... ... ... ... техникалық прогреске,
өндіріс әдістерін жетілдіруге және жаңартуға ... ... ... мен ... ... ... істеп тұрған негізгі
құралдардың ұқсас ... ... ... ... ... ... ... кұралдар өздерінің құнының бөлігін ... ... ... жабдықтардың, үйлер мен ғимараттардың
барынша жаңа, неғұрлым жетілдірілген және үнемді ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің түрлері мен
сорттарын өндіріске енгізуге байланысты пайдаланылып ... ... ... әрі ... ... ... тиімсіз болып қалады.[9]
Негізгі кұралдардың сапалық (моральдық) тозуын мынадай факторлар арқылы
анықтайды: өндірісте немесе ... ... ... (ескі
машиналарды жаңа, неғұрлым өнімді машиналармен ауыстыру); технологиялық
процесті жетілдіру - жаңа ... ... ... ... мен жабдықтар жарамайды; шығарылатын өнімнің номенклатурасын
өзгерткенде және жаңартқанда (ескі машиналар мен ... ... ... жұмысшы күшінің еңбекке камтылуындағы, жұмысшылар
біліктілігіндегі, өндірісті ... ... ... және ... ... мен жабдықтар санының азайтылуын
талап етуі мүмкін; өндірістің өңдеуші ... ... ... ... қажетті шикізат кұрамындағы өзгерістер өнеркәсіптің
өндіретін салаларында өндіріс көлемінің ... ... ... ... ... ... ... табиғи тозу мерзімі келгенге дейін
негізгі құрал-жабдықтар объектілері ... әрі ... ... ... ... ... тозуды болдырмау мақсатында негізгі құрал-
жабдықтар объектілерін қайта құрып, жаңарту жұмыстарын жүргізеді.
Жаңадан пайдалануға берілген негізгі ... ... ... ... ... айдан кейінгі айдың бірінші күнінен ... ... ... негізгі кұралдар бойынша - шыққан айдан кейінгі айдың бірінші
күнінен бастап тоқтатылады. Толығымен амортизацияланған негізгі ... ... ... қорлардың құны өнімнің (жұмыстың, қызметтің)
құнына толықтай ауысқан айдан кейін туатын айдың бірінші күні тоқтатылады.
Негізгі ... ... ... үшін 2420 ... ... ... ... синтетикалық шот пайдаланады.
Кесте 3.
Амортизацияны есептеу бойынша жазулар
|№ |Шаруашылық операциялардың мазмұны ... ... |
| | ... ... ... |Қолданыстағы, негізгі құралдар бойынша есептелген | | |
| ... | | |
| |- ... ... цехтарында пайдаланған негізгі |8410 |2420 |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... ... ... |8310 |2420 ... ... ... бойынша есептелген амортизация: | | |
| ... ... ... ... ... |2420 |
| |б) ... объектілерінде |7210 |2420 |
| ... ... | | |
| |в) ... сату ... ... ... |2420 |
|Ескерту - Амортизацияның есептеуі бойынша мәліметтер ... құн ... құны мен жою ... ... ... ... ... есептік кезеңнің шығысы ретінде танылады.
Негізгі құралдардың амортизациясын ... ... ... ... жүргізуші субъектінің бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес
дербес тұрғыда, өздерінің есеп саясатында амортизацияны ... ... ... ... ... ... ... сызықты) жолмен есептен шығару;
- құнын орындалған жұмыстың көлеміне пропорционалды (немесе пара-пар)
етіп есептен шығару (өндірістік әдіс);
- жеделдетіп есептен ... ... ... жолымен есептен шығару;
Негізгі құралдардың түрлері бойынша амортизацияны есептеудің ... ... Бұл ... ... ... бір түрі бойынша бір
ғана тәсілі пайдаланады.
Таңдап ... ... ... ... ... есептік саясатымен
анықталуы тиіс және ол бір есептік жылдан ... бір ... ... өтуі
мүмкін. Егер де амортизацияны есептеу әдісі өзгермейтін болса, онда ... ашу ... ... құны ... ... бір ... ... есептеу әдісі, яғни объектінің құны, оның қызмет ету ... ... ... ... норма бойынша жатқызылады. Бұл әдіс
негізгі ... ... оның ... ету ... ұзақтығына
байланысты болып келеді.Осы әдісті кәсіпорын қолданады .
Негізгі құрал-жабдықтар уақытынан бұрын ... ... ... ... ... ... тұру ... Ұйымдастыру-техникалық белгілеріне қарап,
жөндеуді күрделі және жай (ағымды) етіп бөледі.
Күрделі жөндеу деп негізгі ... ... ... ... тозу ... ... жекелеген бөліктерін қалпына келтіруді
айтады. Машиналардың, жабдықтардың және ... ... ... ... бір ... ... ... агрегатты толық бөлшектеп, барлық ... мен ... ... немесе қалпына келтіріп, агрегатты
қайта жинауды және ... ... ... ... ... ... ... Машиналардың негізгі ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала
белгіленген жолын жүріп өткеннен кейін күрделі жендеу жұмысы жасалынады.)
Ағымды жөндеу дегеніміз ... ... ... жағдайында ұстап тұру
үшін оның тозған детальдарын ауыстыру ... ... ... табылады. Оны
негізгі құрал-жабдықтарды пайдалану процесінде жасайды. Негізгі ... ... ... алу үшін күні ... ... ... мерзімінде жүргізудің маңызы зор.
Жөндеу есебінде атқарылған (орындалған) жұмыс түрі ... түрі ... ... көлемін және оның өзіндік ... ... ... ... ... ... пайдалануды бақылайды.
Негізгі құралдарды жөндеу мердігерлік және шаруашылық тәсілмен ... ... ... және ... ... ... мердігерлік
әдісте негізгі құралдарды арнайы жабдықталған субъектілер (автожөндеу,
жөндеу-құрылыс шаруашылығын жүргізуші субъектілер) жөндейді; ал ... ... ... ... өз ... және ... жүзеге
асырылады.
Материалды емес активтердің есебі
Бухгалтерлік есепті Ұлттық стандарттар мен ... ... ... ... ... және ... жолымен қайта құруы, алғашқы рет отандық
бухгалтерияның тарихында материалды-заттық мазмұны жоқ ... ... ... емес ... түсінігі қалыптасты. «Материалды
емес активтер есебі» ХҚЕ 38 стандартына сәйкес материалды емес ... ... ... мәні жоқ, өндірісте немесе дайын ... ... ... және ... ... ... беруге ұзақ уақыт пайдалануына арналған
ақшалай емес ... ... ... ... ... өткен жағдайлары бойынша бақылауға болады;
3) пайдаланудан ұйым болашақта экономикалық пайда алуды күтеді.
Бухгалтерлік есеп мақсаты үшін материалды емес ... ... ... ғана ... ... ... ... кезіндегі объектілер
жатқызылады, соның ішінде физикалық (материалды-заттық) мәннің жоқтығы,
объектіні бір жылдан аса ... ... және ... ... қабілеттігін бөлуге болады.
Материалды емес активтер теңестіріледі, егер:
- кәсіпорын оны сатуға немесе жалға ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда;
Материалдық емес активтер бақылауға төмендегі жағдайда:
- материалдық емес активтерден экономикалық тиімділікті ... ... ... емес ... ... ... басқа тұлғалардың
пайдалануынан қорғаса.[10]
Материалдық емес активтердің кәсіпорындағы маңызы өте үлкен, себебі кез
келген кәсіпорын шаруашылық ... ... ... үшін ... ... алуы шарт. Осы шарт бойынша болашақта қызметті жетілдіру үшін
жаңалықтар ашып оны ... ... ... ... ... әсер ... басты фактор. Кәсіпорындағы шығатын тауардың маркасын
заңдастыру оның имиджін, яғни нарықтағы беделін жоғарлатады.
Жоғарыда келтірілген шарттарға ... ... емес ... ... ... ... ресурстарды пайдалану құқығы,
тауар белгісі және ... ... ... ... мен ... ... ... лицензия, патенттер, ЭВМ бағдарламасы және ... ... ... ... бағыты мен
қызметіне байланысты материалды емес активтер халықаралық ... ... ... бөлінеді:
1. Өндірістік меншік объектілер құқығы. Олар жаңалық патенттерінен,
селекциондық жетістіктен, пайдалы модельдің куәлігінен, тауарлық
белгі мен қызмет ету белгісінен немесе лицензиялық ... ... ... туындайды;
2. Авторлық және басқа да келісімнен туындайтын интеллектуалдық
меншік құқығы.
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... 961 ... ... меншік құқығы объектілеріне келесілер жатады:
- интеллектуалдық шығармашылық ... ... ... ... және өнер ... жаңалықтар, пайдалы модельдер, өндірістік үлгілер;
- селекциондық жетістік;
- микросхемалардың интегралды топологиялары;
- ашылмаған ақпарат, соның ішінде ... ... ... ... Кодекс немесе басқа да заңды актілерімен қарастырылған
басқа да интеллектуалдық шығармашылық қызмет нәтижелері.
3. Айналым, тауарлар, жұмыстар мен ... ... ... фирмалық атауы; тауарлық белгілер ... ... ... ... ... ... ... немесе басқа да заңды актілерімен қарастырылған басқа да
азаматтық айналым, тауарлар мен қызметтер ... ... ... ... және ... Мүлік құқығы. Мүлік құқығына келесілер жатады: жерді, ... жер ... ... ... ... ... пайдалану құқығы;
6. Ұйымдастыру шығындары – бұл ... құру және ... ... ... ... ... шығындары,
құрылтайшылық құжаттарды дайындауға және ... ... ... ... фирмалар қызметі үшін төлем;
тіркеу үшін мемлекеттік баждар, кәсіпорынды мемлекеттік тіркеу
үшін алымдар; мөрді дайындау үшін төлем, ... шот ашу ... ... ... үшін төлем; заңдылығына сәйкес
қызметтің бөлек түрін жүзеге ... ... ... алу ... құрылтайшылық құжаттарына сәйкес мойындалған ұқсас
шығындар.
Тиістілігіне байланысты материалды емес активтерді төрт ... ... ... ... ... емес ... ... жататындар:
«ноу-хау»; өндірістік меншік объектілер құқығы; өндірістік ақпаратты
пайдалану құқығы; интегралды микросхемалар технологиялары; өндірістік
үлгілер, ... ... ... шығындары; ЭВМ және
мәліметтер базасы қамсыздандыру ... ... ... құқығы;
2. сауда қызметімен байланысты материалды емес ... Осы ... ... ... мен ... ету ... ... тауардың орналасу жерінің атауы; ұйымдастыру шығындары; ЭВМ
және ... ... ... ... және ... пайдалану ережесімен байланысты материалды емес активтер. Осы топқа
жаңалық құқығы; патенттер; лицензия; франшиза; өндірістік ... ... ... ... емес ... басқа түрлері. Осыған кіретіндер: гудвилл
(фирманың бағасы), интеллектуалдық ... және ... емес ... ... есептің 38 (гудвиллдан болек)
«Материалды емес активтер есебі» атты ... ... ... ... түрлері бойынша есепке алынады:
Бастапқы құн – бұл материалды емес активтерді құру немесе алу кезінде
ақшалай немесе оның ... ... ... ағымдағы бағадағы
немесе басқа да компенсациялардың құны. Материалды емес ... ... ... бұл ... емес ... сырттан сатып
алынатынына немесе ұйымның өзімен құрылатынына байланысты.[11]
Материалды емес активтер ұйымды сатып алу, ... ... ... ... ... ... және оның ... сатып алу нәтижесінде алынатын материалды
емес активтердің бастапқы құны, ұйымды сатып ... ... ... ... ... ... ... мен алымдарды және
материалды емес активтерді пайдалануына дайын түріне ... ... ... ретінде мойындалады.
Ұйымды біріктіру нәтижесінде алынатын материалды емес активтердің
бастапқы құны сату құны ... ... құны – бұл ... жүргізуге дайын және хабардар тәуелсіз
жақтардың арасында айырбастауы мүмкін ... емес ... ... ... ұйымның бөлігі ретінде алынатын материалды ... сату құны ... ... ... ... онда ... бөлек
материалды емес актив болып мойындалмайды, алайда гудвиллдің ішіне кіреді.
Баланстық құн – бұл бастапқы құны мен ... ... ... ... ... ... ... есептілікте көрсетілетін
материалды емес активтер соммасы.
Амортизациялық сомма – бұл бастапқы құны мен ... құны ... ... емес ... амортизациялық соммасын, оның пайдалы
қызмет ету мерзімінің ішінде жүйелі бөлу ... деп ... құны – бұл ... сату ... ... ... ... ету мерзімінің соңында материалды емес активтер үшін ұйым алуға
дайын соммасы.
Материалды емес активтер есебі үшін ... емес ... ... ... ... ... «Гудвилл»;
2730 «Басқа да материалды емес активтер».
Осы шоттар дебеті бойынша айдың басы мен ... ... ... қалдығы, олардың келіп түсуі бойынша ... ...... емес активтердің жойылуы көрсетіледі.
Материалды емес активтер сауда ұйымдарына келесі жағдайларда ... ... ... келісімі бойынша құрылған ұйымның жарғылық капиталына
құрылтайшылардың салымы есебінен енгізілген жағдайда;
• сатылымның нақты ... ... ... ... ... мен ... қоса) заңды және жеке тұлғалары үшін төлем
арқылы ... ... ... және жеке ... және ... ... ... немесе
мемлекеттік субсидия есебінен алынған жағдайда – нөльдік немесе
номиналдық құны бойынша;
• ұқсас немесе ... емес ... ... ...... құны немесе алмасқан активтің баланстық құны бойынша;
• ұйымның өзімен жасалған жағдайда.
Материалды емес ... ... ... ... емес активтерді
қабылдау-өткізу актісімен» (ф.№НОК-1) рәсімделеді, оның ... ... ... ... емес активтердің дұрыс атауы, оның қысқаша
сипаттамасы, қабылданған және өткізілген жақтардың атауы, объектінің ... ... ... оның ... ... ... ... тозудың
нормасы мен соммасы, өткізудің себебі және т.б. көрсетіледі.[12]
Материалды емес активтерді ... ... акт әр бір ... бір ... ... Бірнеше бір типті материалды емес активтер
келіп түскен кезде, жалпы актіні құруға рұқсат етеді.
2730 «Басқа да материалды емес ... ... ... Лицензиялық келісім
2. Қамсыздандыру бағдарламасы
3. Патенттер сәйкес шоттардың дебеті 5110 ... ... ... емес ... ... ... оның шығысталу кезінде
немесе егер олардың пайдалануынан ешқандай экономикалық пайда ... ... ... ... емес активтердің шығысталуы, олардың сатылуымен, моральдық
тозу салдарынан есептен шығарылуымен, ... ... ... ... және ... ... жарғылық капиталына салым ретінде
салуымен байланысты болуы мүмкін. Материалды емес активтердің шығысталуын,
олардың ... ... ... емес активтерді өткізу-қабылдау
актісіне» және ... емес ... ... ... ... емес ... сатылуы, есептен шығарылуы, өткізілуі және
басқа да жолмен шығысталуы кезінде, олардың амортизацияланбаған ... емес ... ... ... керек. (шығысталуынан түскен
табыс пен шығыстың ... емес ... ... сату кезінде келесі бухгалтерлік
жазу жасалады:
• Материалды емес активтердің сатылған ... ... ... ... ... ... шотының дебеті
2730 «Басқа да материалды емес активтер» шотының кредиті
• Материалды емес активтердің объектілерін сату сәтінде жинақталған
амортизация соммасына:
2740 ... емес ... ... ... ... «Басқа да материалды емес активтер» шотының кредиті
... ... ... ... ... ... емес
активтердің келісім құнына:
1210 «Төленуге тиісті шот» шотының дебеті
6240 «Материалды емес активтердің шығысталуынан түскен табыс» ... ... ... ... емес ... әр ... үшін бір ... ашылады. Оның ішіндегі жазулар «Материалды
емес активтерді қабылдау-өткізу актісі», техникалық және басқа да ... ... ... ... емес ... ... ... атауы,
қысқаша сипаттамасы, есепке қабылдау мерзімі және ... ... ... ... ... мен соммасы, пайдалы қызмет ету мерзімі
келтіріледі. Болашақта материалды емес ... ... ... ... ... ... емес ... қабылдау-өткізу
актісінің» негізінде олардың шығысталуы және шығысталу себебі, құжат нөмірі
мен мерзімі туралы ... ... емес ... ... ... карточкасын материалды емес
активтердің атауы, қысқаша сипаттамасы, ай басындағы қалдығы, бір айдағы
бастапқы құны ... ... ... және ай ... қалдығы
көрсетілетін «Материалды емес активтер есебінің Ведомосінде» жинақтайды.
Есептің компьютерлендіруі кезінде материалды емес ... ... мен ... ... ... ... ... есеп пен қаржылық есептілік ... ... ... ету ... және ... ... ... тану» 1 ҚЕХС сәйкес материалды емес ... ... ... ... сияқты түгендеуге жатады. Материалды емес активтердің мақсаты
болып табылады:
• материалды емес активтердің ... бар ... ... дұрыс құрылуы
мен бағалауын, пайдалы қызмет ету мерзімін анықтаудың нақтылығын
тексеру;
• материалды емес ... ... ... және ... ... растайтын бастапқы құжаттардың дұрыс рәсімделуін тексеру;
• ұйым балансында материалды емес активтерді көрсету ... ... ... ... емес объектілердің есептелген амортизация соммасы мен
нормасын анықтаудың дұрыстығын тексеру.
Материалды емес активтердің ... ... ... ... ету ... мен ... құны негізінде есептелген айлық
норма бойынша анықталады.
Қысқа мерзімді ... ... шот ... ... ... келесі шоттарда:
1000- Ақша
Дебиторлық борыштардың есебі
Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды немесе жеке тұлғалардан оларға
сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ... ... ... ... үшін ... ... – Дебиторлық борыштар (Алынуға
тиісті шоттар) деп аталады. Осы ... мен ... ... ... заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. Өтелетін (алынатын)
уақытына ... ... ... ... қарыздар ағымдағы алынуға тиісті
қарыздар және ұзақ мерзімді ... ... ... болып екіге бөлінеді.
Бұл қарыздардың есебі «Қысқа ... ... ... бөлімінің
шоттарында есептеледі.
Есеп беретін уақыттан ... бір жыл ... ... ... ... ... ... есептеледі. Олардың қатарына
жататындар:
• ағымдағы активтерді сатып алуға ... ... ... төлем;
• тапсырылған (берілген) шоттар бойынша алынуға тиісті қарыздар;
• вексельдер бойынша алынуға тиісті қарыздар;
• негізгі ... мен оның ... ... арасындағы түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық қарыздар;
... ... ... ... ... қарызы;
• басқадай дебиторлық қарыздар.
Дебиторлық қарыз – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің
(бизнес ... ... ... ... ... ... (жұмыс, көрсетілген қызмет) үшін ақша төлеу ... Ол ... ... мерзімі бір жыл бойы) немесе операциялық
циклді және ағымдағы емес болып бөлінеді. Есепте ... және ... ... ... бөліп көрсетеді.[14]
Саудалық дебиторлық қарыз – негізгі іс-әрекет ... ... мен ... ... үшін ... ... ... сомасы.
Саудалық емес дебитолық қарыз – іс-әрекеттің басқа түрлері нәтижесінде
(субъект қызметкерлеріне немесе филиалдарына аванстар, ... ... ... алуға арналған дивиденттер, проценттер, үкімет
органдарына салықтарды қайтару жөніндегі тілек-талап және ... ... ... ... келесідей бөлімдерден тұрады:
1210 «Сатып – алушылар мен ... ... ... мерзімді
дебиторлық борыштар».
1210 «Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарызы».
1230 «Қауымдасқан және бірлескен ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық
борыштары»
1240 «Филиалдар мен ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді дебиторлық борыштар».
1260 «Жалдау бойынша қықа мерзімді дебиторлық борыштар»
1270 «Алынуға тиісті қысқа мерзімді сыйақылар»
1280 «Басқа да қысқа мерзімді ... ... ... ... ... резервтер».
Яғни, осы жоғарыда аталған баптар бойынша кәсіпорындар мен ұйымдардың
басқа ... ... жеке ... ... ... ... ... болып
табылады.
Бұлар активті шоттар болып табылады. Сондықтан да бұл ... ... ... ... ал кредитінде қарыздың азаюы
көрсетіледі. Алынуға тиісті шоттар (дебиторлық қарыздар шоты) ... ... ... жеке ... сатып алған тауарлары, сондай-ақ кәсіпорынның
оларға көрсеткен қызметі үшін ... ... ... ...... мен ... берушілердің қысқа мерзімді
дебиторлық борыштар» деп аталатын шотта ... ... ... ... ... мен тапсырыс берушілердің банк мекемесі
қабылдаған есеп айырысу құжаттары бойынша төлеуге тиісті сомасы ... ... ... шоттар» шотын сипаттай келе олардың қысқа мерзімді
активтер екендігін және олардың сату ... ... ... ... ... оларды кейбір уақыттарда «саудалық
міндеттемелер» деп те ... Олар ... ... сату ... де ... Міндеттемелердің өтелу (орындалу) көздеріне ... ... ... ... ... ... деп санайды. Халықаралық
тәжірибеде кез ... ... ... ... сату кең көлемде етек
алған, сонымен бірге сатып алушылар үшін сатып алған ... ... ... бірнеше айдан кейін төлеу құқығы да ... ... ... ... деп те ... Тауарларды несиеге сататын фирмалар,сатып
алушының шотты тиісті уақытында төлеу қабілеттігі бар болатындығына бақылау
шараларын жүргізулері қажет. Сол үшін ... ... ... ... істейді. Бұл бөлімдер арқылы, жеке және заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... несиеге
сатуға немесе бермеу жайлы мәселені ... ... ... ... ... ... ... сатушының арнаулы ақпараттың несиелік
бюролар арқылы да клиент жайлы басқадай мәліметтер алуға ... ... ... ... ... ... бойынша да несиеге
тауарларды сату, сатпау жайлы шешімдер қабылданады. Несиелік ... ... ... ... ... ... және сатып алушылар мен тапсырыс
берушілерден ... ... ... ... ететін белгілі бір
қаражаттарды талап етуі мүмкін. Осыған орай ... мен ... ... ... мен ... ... есеп ... атап
көрсетуі қажет. Бұл шотта сатылған материалдық емес активтер, ... ... ... және тағы ... ... қарыздар
есептеледі.[15]
Кесте 4.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің ... шоты ... ... ... ... ... |
| | |Д-т |К-т |
|1 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... алушы, тапсырыс берушілердің | | |
| ... |1210 |6010 |
|2 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... құн ... ... |1210 |3130 |
|3 ... ... ... ... ... ... |3510 |1210 |
| ... | | |
|4 ... ... және ... ... есеп айырысу| | |
| ... ... ... сома |1040 |1210 |
|5 ... алушы және тапсырыс берушілердің қарызы | | |
| ... ... ... ... ... |3320 |1210 |
|6 ... (тиеп жіберілген) тауар, өнім, көрсетілген| | |
| ... үшін ... ... |1210 |1210 |
|7 ... ... және тапсырыс берушілер берген | | |
| ... үшін ... ... |1030 |1210 ... - ... ... мен тапсырыс берушілердің борыштарына сәйкес ... ... ... мен ... беруші заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... ... арттырғанымен, оларға несиеге
сатылған тауарлар немесе көрсетілген қызмет үшін ... есеп ... ... ... ... бір бөлігі ғана өтеліп, қалған ... ... ... ... кездесіп отырады. Мұндай жағдайлардың
алғашқы нысандары болып қарызгер кәсіпорындар мен ұйымдардың банкрот ... ... ол ... мен ... ... сондай-ақ қарызды
талап ету мерзімінің өтіп кетуі табылады. ... ... ... белгіленген мерзімде төлемеген шоттары «күмәнді қарыздар» ... ...... төленбеген, жабылмаған және де тиісті
кепілдікпен қамтамасыз ... ... ... ... ... заңына сәйкес талап ету мерзімі өтіп кеткен дебиторлық
берешек күмәнді қарыз ... ... ... ... ... ... ... шығарудың екі тәсілі бар. Біріншісі – тікелей
есептен шығару әдісі, мұнда шығындар нақты ... ... деп ... ғана тікелей есептен шығарылады. Екіншісі – резервтік әдіс, ... ... ... ала ... ... есептеледі.[16]
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы болып
саналмайды. өйткені ол кірістер мен шығындарды сәйкестілікке ... ... ... ... ... жеткізіліп түсірілген немесе қызметтер
көрсетілген сәтінде (кезде) емес, оның күдікті деп ... ... ғана ... ... Кәсіпорындар мен ұйымдар күмәнді
қарыздарға шығындардың ... ... ... ... ... ... ... есебі «Күмәнді қарыздар бойынша резервтер» шотында
жүргізіледі. Күмәнді қарыздар бойынша резервтер есеп беретін жылдың ... мен ... ... ... ... ... түгендеу
жүргізу нәтижесіне сүйене отырып ... ... ... ... 178 ... сәйкес қарыздың өтелу мерзімінің жалпы уақыты 3 (үш)
жыл болып ... Үш жыл ... ... ... қарыз күмәнді
қарыздарға жасалған резерв сомасының есебінен есептен шығарылады.
Қазақстан ... ... ... ... ету мерзімі өтіп кеткен
дебиторлық қарыздар «үмітсіз қарыз» - деп ... Ал ... ... ... ... ... бойынша резерв есебінен есептен шығарылады.
Егер кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... қарыздың айқындалу жағдайы пайда болса, онда бұл сома ... ... ... ... ... бұл сома ... қызметінің нәтижесі туралы есеп беруде көрсетілуі тиіс.
«Жұмысшылар мен басқа тұлғалардың қарызы» деп ... ... ... ... да ... ... ... жайлы ақпараттар жинақталады.
Бұл шотта жұмысшылар мен басқа да ... ... ... ... үшін және ... шығындар үшін берілген сомалар, сонымен
қатар жұмысшылар мен қызметкерлерден олардың кәсіпорынға ... ... ... ... ... Жалпы әкімшілік-шаруашылық қажеттілігі және қызметтегі іс-сапарлар
үшін есеп беруге тиісті тұлғаларға берілген ... 1250 ... ... ... ... ... шоты, К-
т 1010 «Қассадағы ақша қаражаттары» шоты түріндегі ... ... ... ... ... бүлінген немесе іздеуге салынған
жетіспеушіліктерге кінәлі тұлға табылып және оның төлеуге ... ... 1250 ... қысқа мерзімді дебиторлық борыштары»,
К-т: 3520 «Алдағы кезеңдердің кірістері» шоты түріндегі бухгалтерлік
жазу жазылады.
Тауарлы-материалдық қорлардың есебі
Тауарлы – материалдық ... - ... ... ... әр ... заттары. Олар процесінде тұтынылып, өзінің құнын ... ... ... ... есеп ... 2 ... стандарттарына
сәйкес тауарлы-материалдық қорларға мыналар жатады:
• шикізат, материал, сатып алынатын ... ... ... ... құрылғылар мен тетіктер, отын, ыдыс ... ... т.б.) және ыдыс ... ... ... ... ... жұмыстар мен қызметтерді орындауңға
арналған ... да ... ... ... өндіріс;
• субьектінің іс әрекеті барысында сатуға арналған дайын өнімдер,
тауарлар.
Материалдар есебінен дұрыс ... үшін ... есеп ... таңдау мен бағалау өте маңызды.
Материалдық қорлар былайша жіктеледі:
• негізгі материалдар – шығарылатын өнімге заттық негіз ... ... ... (нан пісіргенде, тері – аяқ –киім тіккенде, ... ... ... ... ... көмекші материалдар - өндірілетін өнімге белгілі бір қасиеттер
дарытады ... ... ... ... және ... қатар материалдар синтетикалық шоттар бойынша (шотттардың Бас
жоспарын қолдану нұсақаулығына сәйкес) мынандай топтарға жіктеледі:
• 1310 « ... мен ... ...... ... өнімнің негізін құрайтын немесе оны өндіруге қажетті
негізгі компонент болып табылатын негізгі метериалдар (бұған ... да ... мен ... өнім ... қатысатын
немесе шаруашылық ... ... ... ... ... үшін тұтынылатын қосалқы
материалдардың, қайта өңдеуге арналған ... ... ... мен ... ... 1310 ... алынған жартылай фабрикаттар мен іріктеп ... ... мен ... ...... ... ... шығарылатын өнімді (құрылысты) ... үшін ... ... ... ... ... іріктеп
жинақталатын бұйымдар (оның ішінде ... ... мен ... да бар) ... бары мен ... олар ... немесе жинау бойынша шығын шығаруды талап
етеді және дайындалатын материалдық негізін құрайды.
• 1310 ... шоты - ... ... ... өндірістік
технологиялық қажеттіліктеріне арналған мұнай өнімдерінің (мұнай,
дизельдік отын, ... ... және ... ... ... ... газ ... отын, өндіріс қалдықтары мен қатты отын ... ... ... рет ... қайталама материалдардың
нақты бары сонымен бірге қозғалысын есепке алуға арналған.
• 1310 «ыдыс және ыдыстық ... ... ... барлық
түрінің (ыдыс, қап, күбі, бөшке, қорап, жәшік және т.б.) (шаруашылық
мүлкі ретінде пайдаланылатындардан ... ... ... ... жөндеуге (жәшіктерді жинауға қажетті тетіктер, бөшкені
жөндеу, қадақ, бөлшектер, темір ... және т.б.) ... мен ... ... ... олар ... немесе пайдалану үшін сатып
алынады. Сатып алынған тауарлардың есебі үшін 1330 ... ... Бұл ... шот, 1330 ... ... сауда, қоғамдық
тамақтандыру, жабдықтау-сату, делдалдық және сыртқы экономикалық ұйымдар
пайдаланады.
Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттының 2 «Қорлар» ... ... екі ... ең ... ... ... және ... және
өткізудің таза құнымен бағалануы тиіс.
Қорлардың өзіндік құнына қорларды қазіргі тұрған жеріне ... ... ... мен ... ... ... ... кіреді. «Тауарлы-
материалдық қорлар» есебі бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес алуға кеткен
шығындарға ... алу ... ... ... ... жабдықтаушы ұйымдар төлеген
делдалдық сыйақылар, көліктік дайындау шығындары мен қорларды алуға тікелей
байланысты басқа да ... ... ... ... төлеуді қайтару
және басқа да ... ... алу ... анықтаған кезде қоса
есептеледі) кіреді.
ХҚЕС 2 сәйкес тауарлы-материалдық ... ... таза құны ... ... ... ... алым ... тең минус сатуды
ұйымдастыру мен жинақтап құрастыру ... ... ... ... ... ... құны ... болса, өйткені қорлар бүлінегн , толық
немесе жарым - ... ... және ... ... ... да ... – ақ ... алдындағы әзірлік немесе өткізуді іске асыруға арналып
бағаланған шығындар өсуі мүмкін болса, материалдар ... таза ... ... ... ... ... ... құны өткізудің
немесе материалдық қорларды қолданудан алу күтілетін сомадан артпайды.
Материалдар алу сәтінде нақты құны (синтетикалық есепте) немесе есептік
баға ... ... ... ... алудың нақты құны субьектінің осы қорларды дайындау мен
жеткізу шығындарынан және сатып алу бағасынан ... ... ... ... ... құны орташа сатып алу
бағасымен және басқалар) бойынша материалдарды есептеуде ... ... ... құны мен қор ... ... құны ... ... осы
шоттағы есептеу арқылы айқындалады.
Баланста материалдар есебі нақты құны ... ... осы ... олар ... ... ал ... есепте – тұрақты есептік
бағалармен (келісім – ... ... ... ... ... ... ... келісім – шарттық бағңалар бойынша
ұйымдастырылса, онда ... ... құны осы ... ... материалдар
сомасына қосу көліктік–дайындау шығындары (ҚДШ) қосылып ... ... ... ҚДШ құрамына жабдықтау-өткізу ұйымдарына төленген ... ... ... ... бірге жүкті тасығаны үшін кіре ақы
төлемін, субьектінің қоймасына материалдарды түсіру мен жеткізу ... ... ... арнайы дайындау кеңселерін, қоймалар
мен агенттіктерді ұстауға ... ... ... алу мен
жеткізуге байланысты (жабдықтаушылардан жүк жеткізгендігі субьектінің
жүргізушілері, жүк ... және іс ... ... ... ... ... алудың жоспарлы өзіндік құны бойынша жүргізілсе,
онда олардың нақты өзіндік құны осы бағалар ... ... ... ... ... ... құнынан алу нақты өзіндік құнының ауытқулары
есептеліп шығарылады. Жоспарлық- есептік бағаларды ҚДШ жоспарлы мөлшердегі
есепке алынған келісім- ... ... ... ... өзі ... ... есебі жоспарлы- есептік бағалар бойынша олардың ... ... ... ... ... есептеп, жоспарлы-
есептік бағалар бойынша ұйымдастырылса, мұндай жағдайда субьект жоспарлы
есептік ... ... ... ... ... және топтарына
орай, сол шекте белгілейді, ал ауытқулар өндірістік қор ... ... және ай ... ... ... ... ... және
босатылған материалдардың (ҚДШ мен ауытқулар талдаушы есеп ... ... ... ... жоспарлы есептік құны есебі
обьектілеріне есептеп шығарылады.
Материалдар есебіне, ... ... ... ... 2 ... және ... ұтымды ұйымдастыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... 2 ... ... материалдық қорлардың өзіндік құнына: қорларды
алуға жұмсалған шығындар, оларды қазіргі тұратын ... ... ... ... ... ... материалдар құнын анықтаған кезде. ХҚЕС 2 «Қорлар»
ұсынған бағалау тәсілдері қолданылуы мүмкін:
• Орташа өлшемді құн бойынша – есепті ... ... ... ... ... ... ... қолданылмағандардың да,
өндіріске босатылғандар да бірлік орташа ... ... ... ... ... ФИФО - есепті кезең соңында есепте тұрған ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құны бойынша
материалдарды есептен шығаруды болжайды. Яғни, алдымен есепті кезең
соңында пайдаланылмаған өзіндік құн ... ... ... ... ... - ... ... бірін-
бірі ауыстырмайтын және арнайы жобалар, тапсырыстарға арналған
тауарлық-материалдық қорлар бірлігінің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... жалғасқан, материалдарды партиялық есептеуді
ұйымдастыру мүмкіндігі бар болса, қолданылады).
Ұйымның әр ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар,
бірақ тәсіл талдағаннан кейін ол ... ... бір ... ... соң
екіншісінде қолданылуы тиіс. Алайда материалдардың түрі үшін бір ... ... ... есте ... ... ... ... таңдауды
субьектінің есеп саясаты белгілейді. Егер түйінді негіз болған жағдайда
есеп беруге түсініктеме хат-жазбада түсіндірілуі тиіс. ... Су ... ФИФО ... қолданады.[18]
Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарты ұсынған материалдық
қорларды ... ... ... ... Бұл жүйеде материалдық қорлар жыл ішіндегі
егжей-тегжейлі есептеу жүргізілмейді. Олардың ... ... ... ... қаржыларды түгендеу қорытындылары
бойынша анықталады. Өткізілген қорлардың өзіндік құны тек түгендеу
аяталған соң және мынадай формула бойынша: есепті ... ... ... ... ... қорлардың өзіндік құнын.
• Үздіксіз есеп. Үздіксіз есеп жүйесін қолданғанда ... ... ... түсуі мен жұмсалуы толық
көрсетіледі. ... ... ... ... уақытша шоты
бұл жүйеде пайдаланбайды. Барлық есепте кезең ішіндегі нәтижелер
белгілі және қорлардың белгілі бір түрлерінің бар ... ... ... қарай өткізілгендердің өзіндік құны ... ... ... ... қызметтің) өзіндік
құны» шотында көрсетіледі.
Ақша қаражаттарының есебі
Барлық ұйымдар өз ақша ... банк ... ... сақтап және міндеттемелері бойынша ... ... ... арқылы ақшасыз ... ал ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банктің нормативтік құжаттарымен белгіленген шегінде
нақты ақшамен есептесуді жүзеге асырады.
Ақша қаражаттарын сақтау үшін және заңды ... ... есеп ... ... ... банк ... банк шоттарын ашады. Банк
шоттары – бұл банк пен клиенттер арасындағы ... ... ... Банк шоттары теңгемен де, валютамен де жүргізіледі және ол
ағымдық, жинақтық, корреспонденттік болып бөлінеді.
Есеп айырысу және т.б. шоттарды ... үшін ... ... құжаттар
пайдаланылады: қолма-қол ақша жарнасына берілетін хабарлама.
Хабарлама сиямен бір дана ... ... ... ... ... береді және ол кассаның шығыс ордеріне тіркеледі.
Есеп айырысу шоты бойынша операцияларының есебі 1030 «Банктегі ағымдағы
шоттарындағы ақша қаражаттар» шотында ... Ұйым ... ... екі дана етіп бет ... ... Бірінші дана бет есептің көшірмесі
болып табылады және ол ... ... ... ... ... – бет ... ... қалады. Көшірме мөр таңбамен расталады.
Көшірмелердегі әрбір түзету атқарушы мен бас бухгалтердің және оның
орынбасарының қоцған қолдарымен куәландырылуы және банк ... ... ... қате ... сомаларының мән-жайын анықтағанға дейін 1030
шоттың ... 1250 ... ... ... ... ал ... ... 1030 шоттың дебеті және 3390 шотының кредитінде табады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ... ... ақша ... ... (кассир) касса қызметкері кассалық кіріс ету
және кассалық шығыс ету ордерлерінің дұрыс толтырылғандығын бұл ... ... мен бас ... ... ... және ордерлерде
керсетілген қосымша құн түгелдігіне тексеру ... ... Бұл ... ... ... ... тиісті жеріне
касса қызметкері өз қолын қоюы керек.
Кассадағы операциялар есебі 1010 « Кассадағы ақша ... ... ... ... акша ... шоты ... республикасының Ұлттық
банкісі бекіткен кассалық ... ... ... сәйкес
жүргізіледі .
Кассаға ақша қабылдау кассаның кіріс ордері бойынша жүзеге асады, оған
бас бухгалтер мен кассир қол қояды. Кассаға ақша ... жеке және ... бас ... мен ... қол қойған ақша туралы түбіртек
беріледі. ... ... ... ... кассир «Төлем таңбаларын
анықтау тәртібін» басшылыққа алу ... ... ... ... ... ... тиын сандармен жазылады. Толтырылған кассалық кіріс ... ... ... ақша беру ... ... ... ... басшы мен бас
бухгалтер қол қойған тиісінше ... ... ... және ... рәсімделеді. Егер касса шығыс ордерлеріне қоса тіркелген
құжаттарда ұйым басшысының рұқсат берілген қолы ... ... оның ... ... ... ... адамға кассаның шығыс ордері бойынша ақша
берген ... ... ... ... ... жеке басының куәлігін
көрсетуді талап ... Оның аты мен ... оның ... және ... ... ... ... касса ордеріне қол қояды және ... ... ... ... ... ... ақша берген жағдайында кассалық шығыс ордеріне ... ... ... ... тегі, аты мен әкесінің аты көрсетіледі. Егер
ақша төлем тізімдемесі бойынша жүргізілетін болса, ол ... ... ... жазу ... Бұл ... ... шығыс ордеріне немесе
ведомосқа қоса тіркейді.
Кіріс және шығыс ... ... мен оның ... ... ... дәл әрі ... етіп сиямен немесе түтікше қаламмен жазып береді.
Жалақы, уақытша ... ... ... ... ... ... ... бойынша таралады, оның қас бетінде (титул) ақша
беретін мерзімі мен оның ... ... ... және оған ... мен ... қол қояды.
Банктен ақша алғаннан кейін үш күн өткен соң, ... ... ... ... ... ... ... алмаған адамдардың аты-
тегінің тұсына мөртаңба соғады немесе «Депозитке салынды» деп ... ... ... ... сома ... ... ... енгізіледі;
тізімдемеде нақты төленген сома мен депозитке салынуға тиісті сома жөнінде
жазылады. Егер төлемді ... ... ... алған адам жасайтын болса,
төлем тізімдемесінде «Тізімдеме» бойынша ақша тартқан деген жазу ... ... ... ... ... және түзетуге жол берілмейді.
Кесте 5.
Ақша қаражаттарының есебі
|№ |Шаруашылық операциялардың мазмұны ... |
| | |Дт |Кт ... ... есеп ... ... ақша ... |1010 |1030 ... |Кәсіпорын қызметкерлеріне берілген сомаға |1252 |1010 |
|3 ... ... ... еңбек ақысының |3350 |1010 |
| ... | | |
|4 ... ... ... ... ... ... |1030 |1010 |
| |жалақы және басқа да түсімінің сомасына | | |
|5 ... ... ... ... ... |1030 |1210 |
| ... ... ... үшін алынуға тиісті | | |
|6 ... деп ... ... ... есеп ... |1020 |
| ... кіріске алынды. | | |
|7 ... ... ... ... ... ... |1030 |1270 |
| ... үшін түскен қаржы | | |
|8 ... ... ... ... ... |
|9 ... ... шотынан зейнет ақы қорына ақша |3220 |1030 |
| ... | | ... ... ... ... кем шыққан ақша қаражаттарға|1250 |1010 |
|Ескерту - Ақша ... ... ... ... ... ... ... ордерлері немесе олардың орнына жүретін құжаттар кіріс
және шығыс касса ... ... ... ... ол кіріс және
шығыс касса құжаттарына жеке ... Онда ... ... ... ... ... ордерлерінің толтырылған күні мен нөмірлері, кассаға түскен
және ... ... ... ... ... Егер ақша
қаражаттарының нысаналы мақсаты ... ... ... ... ... кіріс және шығыс касса құжаттарын тіркеу журналында тек
құжаттың ... ... ... мен ... ... ордерлері бойынша ақшаны қабылдау мен беру тек ... ... ғана ... ... ... ... басшы мен бас бухгалтердің
қолдарын, олардың дұрыс рәсімделуін, ... ... ... ... ... ... ... болғаннан кейін ордерге
кассир қол қояды, ал оған ... ... ... ... ... жазумен күнін, айы мен ... ... ... ... немесе
«Төленді» деген белгі соғады.
Касса кітабының әрбір парағы тең екі бөліктен тұрады. ... ... ... дана ... ... және ол ... қалады. Касса
операцияларының жазбалары парақтың жыртпалы емес бөлігінің бет жағынан
басталады. Алдын-ала парақтың жыртпалы ... ... ... ... сай
етіп парақты қиылатын сызық бойымен қойғаннан кейін жазу үшін жыртылатын
парақтың бөлігін жыртылмайтын ... бет ... ... ... ... сыртқы жағының көлбеу сызығы бойымен жазуды одан әрі
жалғастырады.[19]
Кассаны түгендеу кезенде ақша қаражаттарын нақты барлығын және басқа да
құндылықтарды ... ... ... ... есептілік бланкілері де
жатады. Ақшаны ... ... ... және ... басқа құндылытарды,
бағалы қағаздар есепке қабылданады .
Түгендеу ... ... ... құжатқа келесі нысан
қолданылады: « Ақша қаражаттарын ... » ( ф.№ Инв ... ... ... ... кассада ақша қаражаттарының
сәйкестігі шығарылады.
Егер ақша қаражаттарының жетіспеушілігі ... ... ... ... ... 1250 « ... қысқа мерзімді дебиторлық борыштар»
Кт 1010 «Кассадағы ақша қаражаттар»,
Ал кассада ақша ... ... ... ... ... ... 1010 ... ақша қаражаттар»,
Кт 6280 «Басқа да табыстар».
2.2 Міндеттемелердің есебі
Басқалай заңды және жеке тұлғалардан келісім ... сай ... ... ... ... ... ... әліде жабыла қоймаған банктер қарызы
(займдар) мен несиелер ... ұзак ... ... ал 12 ай ... ... ... ... мен несиелер сомасын қысқа мерзімді
міндеттемелер деп атаймыз.
Қарыз жөнінде жасалынған келісім-шартқа сай ... жақ ... ... ... ақша ... басқада береді, ал қарыз алушы жак, осындай
сомадағы ақшаны мүліктерді кайтаруды өз міндетіне алады.
Несиелік келісім-шартқа сай ... ... банк ... ... ... ... беруді өз міндетіне алады, ал несие алушы жақ ... ... ... ... ... ... ... қайтаруды
өз міндетіне алады.
Қарыз және несие ұғымының негізгі айырмашылығы төмендегіше:
Біріншіден, қарыз ... ... ... және ... ... ... келісім-шарт тек қана акша каражаты өлшемімен орындалады.
Екіншіден, қандайда болмасын ұйым осы компанияға қарыз бере ... ... тек ... ... мен ... ... ғана ... қарыз пайыздық және пайыздык емес тұрғыда беріледі, ал несие
тек несиені пайдаланғаны үшін қосымша пайыздық ставкамен ғана беріледі.
Кәсіпорын үзіліссіз және ырғақты ... ... ... үшін оны ... ... ... ... маңызы зор болып табылады. Ұйымды
материалдық қорлармен жабдықтау экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... өнім ... ұйымдармен, сондай-
ақ делдалдық ұйымдармен өзіне керекті материалдық қорлармен ... ... ету ... ... ... ... ... арқылы биржадан сатып алады.
Қоюшылар және мердігерлермен есеп айырысу операциялары екі ... ... ... ... Келісім-шарт жасаудың мақсаты
- ұйым қызметін материалды техникалық жағынан камтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жұмыстар, көрсетілген
қызметтер бойынша да келісім-шарт жасалынады. Қоюшылар және ... ... ... есеп айырысу құжатының негізінде 3310 «Қоюшылар
және мердігерлермен есеп айырысу» счеты арқылы жүргізіледі. Бұл ... ... ... есеп ... ... негізінде қойылған
материалды кұндылықтар (орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер) үшін
төленетін ақша ... ... ... ... ... ... 3310 «Қоюшылар және мердігерлермен есеп айырысу»,
2) «Материалдарды дайындау және алу»,
3) 1310 «Материалдар» ... ... және ... ... бойынша 3310 «Қоюшылар
және мердігерлермен есеп айырысу» счеты кредиттеліп, тиісті ... ... ... ... ... ... ... орындалған
жүмыстар және көрсетілген қызметтер құны қосылып ... Құны ... ... 3310 ... және ... есеп айырысу»
Кт 1610 «Берілген аванстар» счеттары бойынша ... ... ... ... ... соң ... алынған
материалды кұндылықтар сапасыз ... ... саны мен ... ... келісім-шарт талабына сәйкес келмеген жағдайларда
анықталған айырым сомалар 1290 «Күмәнды қарыздар талабы» счетына жазылады.
Салық және ... салу ... ... көп ... ... ... ... Республикасының Салық кодексінде салықтың
барлық түрлері бойынша нормативтік ережелер ... ... ... ... байланысты сұрақтар осы кодексте жіктелінген.
Бюджет жалпы мемлекеттік тұрғыдан бөлініп (бекітіліп) пайдалану, жұмсау
үшін құрылатын қаржы қоры болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... жеке және ... ... салықтар, Мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі
көзі болып табылады.
Салық кодексі ... ... ... ... ... ... ... объектілерің, салықтың негізгі түрлері бойынша төлеушілерін анықтайды.
Салықтар, алымдар мен басқа да міндетті ... деп ... ... ... ҚР ... ... ... аударылған құжаттарды
айтамыз.[20]
«Бюджетпен есеп айырысу» счетының кредиті ... ... ... негізінде бюджетке төленетін мынандай төлемдердің есебі
жүргізіледі.
Кәсіпорынның бюджетпен есеп айырысу операциялары 3100 ... ... ... ... ... ... Бұл бөлімшеге:
3110 «Төленуге тиісті корпоративтік табыс салығы»;
3120 «Жеке табыс салығы»;
3130 «Қосылған құн салығы»;
3140 «Акциздер»;
3150 «Әлеуметтік ... «Жер ... ... ... ... ... «Мүлік салығы»;
3190 «Басқа салықтар»;
Корпоративтік табыс салығы. Есепті жылда салық салынатын табыстары бар
заңды тұлғалар табыс ... ... ... табылады. Табыс салығын
төлеушілер қатарына занды тұлғалар, олардың филиалдары және ... ... ... ... төлеуші салық салынатын табысты анықтау үшін, ... ... ... ... табу ... ... ... мен
шеккен зияндардың сомасын шегереді. Салық мөлшерлемесі 30%.
Салық салынатын табыстардың және одан шегерілетін ... ... ... ... ... ... ... мөлшері салық
кодексінде қаралады.
Салық төлеуші кәсіпорын тиісті ... ... ... ... ... ... декларациясын» ұсынуға тиіс.
Ұйым өзінің есепті жылдағы алған табысы бойынша ... ... ... ... бухгалтерлік есепте мына түрдегі екі жақты жазу жазылады:
Д-т: 7710 «Корпоративтік табыс салығы бойынша шығындар» шоты,
К-т: 3110 «Төленетін корпоративтік табыс салығы» - ... бұл сома ... ... 3110 ... ... табыс салығы» деп аталатын шот,
К-т: 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражатты» деп аталатын
шоты түріндегі ... ... ... құнға салынатын салық. ... ... ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсету және олардың
айналысы барысында қосылған құн өсімінің бір ... ... ... ... ... ... ... аударым болып табылады. Бұл ретте салық
салынатын айналым мен ... ... ... ... ... болып
табылады. Қосылған құнға салынатын салық 3130 «Қосылған құн ... ... Бұл ... шот ... кредитіне салынған салық сомасы,
ал дебитіне бюджетке аударылған және субъектінің жабдықтаушыларға ... ... ... шоты ... ... ... жазылады. Бюджетке
төленуге тиісті қосылған құнға салынатын салық өткізілгсн өнім, ... ... ... ... үшін ... ... ... салынатын
салықтың сомасы мен сатып алынған тауарлар, ... ... ... ... орындаған жұмысы үшін ... ... ... салынатын салық сомаларының арасындағы айырма
ретінде айқындалады. Қосылған құнға салынатын ... ... ... ... ... ... Қосымша құнға салынатын салықтың
мөлшерлігі салық салынатын айналымның 1 қантарынаң 2009 жылда 12 ... құн ... ... ... 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің қысқа мерзімді дебиторлық ... шоты ... де, ... құн ... шоты ... ... сон 1210 ... кредитінен
3130 шотының дебетіне есепке алынады. Айырмашылығы бюджетке ... ... ... 1030 ... ... шоттардағы ақша қаражатты»
кредитінде көрініс табады.
Жеке тұлғалардан ұсталатын ... ... ... жыл бойы ... ... ие ... жеке тұлғалар салық төлеушілер болып табылады.
Жеке тұлғалардың жылдық жиынтық ... ... ... ... ... қызметтен алатын табыстары, жеке тұлғалардың мүліктік
табыстары, тағы да басқа табыстары кіреді.
Жеке тұлғалардан табыс ... ... ... 3350 « ... ақы ... ... қысқа мерзімді борыштар» шоты,
К-т: 3120 «Жеке ... ... шоты ... ... ... ... мен міндетті төлемдердің түрлері, мөлшері және
олардың төлеу ... ... ... ... қаралады.
«Бюджетпен басқадай есеп айырысу» шотының кредитіне тиісті ... ... ... ... салық, алымдар мен міндетті
төлемдер сомасы, ал бұл ... ... ... ... ... ... төленген сомалар жазылады.
2007 жылдың 1 қантарынаң бастап Жеке табыс ... 10% ... ... ... ақыдан 10% Зейнетақы аударымдары бойынша ... сол ... ... -1 ... ... ақы.
Әлеуметтік салық - заңды тұлғалардың бюджетке төлейтін салықтарының
бірі. Оның басқа ... ... ... бұл ... ... ... мен ... олардың атқарған қызметі мен
орындаған жұмысы үшін есептелетін еңбекақы ... ... ... ... ... Яғни бұл салық ұйымның еңбекақы төлеу қорының белгілі бір
пайызы түрінде есептеліп ... ... ... ... ... салу объектісіне, яғни еңбекақы төлеу қорына табыстың
барлық түрлері кіреді; оның ішін-де: әр түрлі ... ... ... ... тағы да басқадай төлемдер. 2009 жылдан әлеуметтік
салықтың мөлшері 11 % болды.
Жер ... ... ... жер ... ... 3160 «Жер салығы»
шотта көрініс табады. Салық салу ... ... жер ... заң ... ... арналым мақсатында және белгілі бір
категорияға жататындығына ... ... ... ... меншік құқын, тұрақты пайдалану құқын, уақытша тегін
пайдалану құқын ... ... ... ... және әр ... қантарына жердің сапасы бойынша есебі мен мемлекеттінің үлесі ... ... ... ... ... ... Жердің әрбір
теліміне тиесілі салық мөлшерлемесін пайдаланады. Жер салығы есептегенде
7210 ... ... шоты ... 3160 «Жер ... шоты
кредиттіледі. Салықты төлеу салықтық кезеңнің 1-ші шілдесінен кешіктірмей
тіркілген объектілер бойынша жергілікті бюджетке төленеді: Ол ... ... ... шоты ... 1030 ... ... ... ақша
қаражаты» шоты кредиттіледі.
Көлік құралдырына салынатын салық. Мемлекеттік есепте тұрған меншік
және меншікті сенімді басқаруға, ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Көлік құралдарына салынатын салық жыл сайын төленеді және ... ... ... ... ... және олар ... ... әр киловатынан алынатын айлық есептеу көрсеткіші бойынша алынады.
Көлік ... ... ... ... кезде 7210 «Әкімшілік
шығыстар » шоты дебеттеледі де 3170 « Көлік құралдарына ... ... ... ... ... ... тұлға-резиденттерінің
меншігінде салық салынатын объектілері. Салық салынатын объектісі : негізгі
құралдар (үй-пәтер ... қоса ... және ... емес активтер
болып саналатындар жатады. Занды және жеке кәсіпкерлердің балансында тұрған
объектілердің ... есеп ... ... ... ... ... ... Салық салынатын объектінің жылдық орташа құнынан 0,1 %
алынады. Салықты есептеген кезде 7210 «Әкімшілік шығыстар» шоты ... 3180 « ... ... ... ақы бойынша есеп айырысу
Жұмысшылар мен қызметкерлер және жалданушылар еңбек ету келісім-шарты
бойынша жұмысқа қабылданады. Жалданушылар үшін ... ... ... ... ... ... ... Ұйым бухгалтериясы
жалданушының мемлекет алдында алған (салықтар) міндеттемесін және үшінші
жақтың алдында ... ... т.б ... ... ... ... ... қабылдау барысында жұмысқа алынушы тұлға ұйым
басшысының атына өз арызын береді. Оң шешімі ... ... ... ... ... ... ... ұйым басшысы өз бұйрығын
шығарып, жалданушыны қай ... ... ... ... ... қабылданған адам бұйрық шыққан күннен бастап «ұйымның жеке тұлғасы
категориясында болады, яғни жүмыс ... ... ... ... ... ... ... ал ұйым енбек ақы есептеу және төлеуді өз
міндеттіне алады Ұйымның штаттық ... ... осы ... ... ... жеке ... ... жатады. Бұлармен азаматтық
- құқықтық келісім-шарт жасалынады. Мұндай тұлғаларды жұмысқа ... ... ... тәртібімен бірдей.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамының есебі - ... ... ... бөлімінде (кадрлар бөлімі) жүргізіледі. Мамандар
бөлімінде мынадай алғашқы құжаттары пайдаланады:
жұмысқа алу жайлы бұйрық (өкім) ... түрі ... ... ... ... бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-5;
демалыс берілуі жайлы бұйрық (өкім) үлгілі Т-6;
жұмыстан шығарылу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-8.
Бірінші рет жұмысқа ... ... мен ... ... бөлімі еңбек кітапшасын толтырады.
Еңбек кітапшасы мамандар ... ... оған ... ... қызмет орнының өзгеруі, алған мақтаулары мен сыйлықтары,
сондай-ақ ескертулері, сөгістері және тағы да ... ... ... ... ... үшін ... алынатын жұмысшылар ... ... ... үйде ... ... істейтін жұмысшы-
қызметкерлер де кіреді. Олардың саны ұйымдағы жұмысшылар мен қызметкерлерге
есептелген ... ... ... ... сол ұйымда негізгі қызметті
атқаратын жұмысшылар Мен қызметкерлердің есепті айдағы орташа еңбекақысына
бөлу ... ... ... мен ... ... ... негізгі және
қосымша деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Негізгі еңбек ақы - ... мен ... ... жұмыста
болған уақытына, яғни олардың істеген жұмысына, атқарған қызметіне
төленеді. Негізгі ... мына ... ... ... ... және кесімді еңбекақы.
Сыйлықтар мен сыйақылар.
Үстеме сыйлықтар.
Қосымша еңбекақыға - еңбек заңына ... ... ... белгіленген,
жұмысшылар мен қызметкерлердің жұмыс істемеген, қызмет атқармаған уақытына
төленетін төлемдер жатады. Бұндай төлемдер қатарына:
Мерзімді еңбекақы жұмысшылар мен ... ... ... уақытына,
сағаттық немесе күндік еңбекақы мөлшері бойынша өнім өндіргені ... ... яғни оның ... болған уақытына төленеді.
Мерзімдік еңбекақы ... ... мен ... ... ... яғни ... жұмысының көлемі мен санын анықтау мүмкін емес
болып есептелетін инженерлік-техникалық ... ... ... еңбекақы төлеуге негізделген.
Кесімді еңбекақы - жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... қысқартуға ынталандыру
мақсатына қолданылады. Өнім өндіру мөлшері жұмысшылар мен ... бір ... ... ... ... ... ... санымен
немесе көлемімен анықталады.
Кесімді еңбекақының мынадай жүйелері бар:
тікелей кесімді;
кесімді сыйлықты;
үдемелі кесімді;
аккордтық;
жанама кесімді.
Еңбек төлемі бойынша есеп айырысуды әр түрлі ... ... ... Есеп айырысу төлеу тізімдемесінде оны саны мен қатар
жалақы беру үшін де ... есеп ... ... және ... ... тізімдемесінде; әрбір жұмысшыға жасалған еңбек төлемінің
арнайы есеп айырысуларына (бөлек парақтарда) жыл бойы пайдаланатын ... есеп ... ... айырысу төлеу тізімдемесі – жиынтық құжат онда есептеген еңбек
төлемінің барлық түрі және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ күші бар ... ... ... ... мен
шегерімдер жинақталған. Онда еңбек төлемі жөніндегі есеп айырысу деректері
негізінде жасалады.
2.3 Табыстар мен шығыстардың есебі
Негiзгi және ... емес ... ... ... ... табысты құрайды, ол ХҚЕС 18 «Түсімдер» сәйкес есепке алынады ... ... ... ... ғана ... ... ... қорларды өткiзгенде, қызметтердi көрсеткенде, активтердi
ауыстырғанда, пайыздарды, роялтины және дивидендтердi алғанда.
Табыс ... ... ... ... ... құны ... ... құны-келiсiмге дайын және келiсiм жәйлi хабары бар тәуелсiз жақтар
арасында активтiң ... ... ... ... құны. Ол субъект
пен сатып ... ... ... ... ... ... құны ... есептiң келесi принциптерiен кiргiзедi:
-есептеу;
-шынайы және құмарсыз көрсетiлу;
-қарастыру;
-басқа принциптердi.
Тауарларды сатудың табысы келесi жағдайларды сақтағанда ... ... ... ... ... ... ... немесе саудалық қызметтердiң табыстары сату кезiнде мойындалады.
Негiзгi қызметтен алынатын кiрiс есебi 6000-бөлiмшесiнiң ... ... ... ... жүргiзiледi. 6010 "Дайын өнiмдi
(тауарларды, жұмыстарды, қызметтердi) сатудан алынатын кiрiстер" шотында
өнiм ... ... ... және сыртқа көрсетiлген қызметтерден
алынған табыстар көрiнiс алады.
Есептi кезең бойы 7010-шi шоттың кредитiнде дайын өнiмдi (тауарларды,
жұмыстарды, ... ... ... ... ... ... өнiмдi (тауарларды, жұмыстарды, ... ... ... ... ... ... аяғында 5610 «Жиынтық табыс (зиян) » шотына
көшiрiлiп жазылады. Бұл жағдайда 6010 -шi шот ... де, 5610 -шi ... ... ... жұмыстарды, қызметтердi) сатудан алынатын
кiрiстер ... ... ... төменде келтiрiлген.
Негiзгi емес қызметтен ... ... ... 6200-бөлiмшесiнiң
"Басқада табыстар " шоттарында ... ол ... ... ... кiргiзедi:
6210-Активтерді есептен шығарудан алынған табыстар;
6220-Тегін алынған активтер бойынша табыс;
6230-Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... алынған табыстар;
6250-Бағамдық айырмашылықтан алынған табыстар;
6260-Операциялық жалдаудан алынған табыс;
6270-Биологиялық активтердің ... ... ... алынган
табыстар;
6280-Басқа да табыстар.
Бұл бөлiмшенiң шоттары күрделi, пассивтi ... ... шот ... емес ... ... ... iстен
шығарылуынан алынатын кiрiстi жинақтауға арналған.
6280 «Басқа да табыстар» шот ... ... емес ... өзге де ... ... алуға арналған. Атап айтқанда, бұл шотта
табыстардың мынадай түрлерi көрiнiс табады:
-негiзгi құралдарды түгендеу кезiнде анықталған осы ... ... (2410 ... ... шоттардың дебетi 6280 шоттың
кредитi);
- түгендеу кезiнде анықталған тауарлы-материалдық қорлардың, ... ... ... ... алынбағандары ( 1300 «Қорлар»
дебетiнде және 6280 кредитiнде);
- түгендеу ... ... ... ... ... (1010 ... ақша қаражаттар» дебетiнде және 6280
кредитiнде);
- айналымнан тыс активтердi ... ... ... ... (1250 ... және 6280 ... инвестициялардың агымдағы құнының өзгеруi мен байланысты
табыстар(1100 ... ... және 6280 ... немесе жеке тұлғалардан қайтарымсыз негiзiнде түскен табыстар ;
-жасаған зиянкестiктер үшiн жұмыскерлерден түскен төлемдер;
-заңды және жеке ... ... ... ... ... өндіріс" шоты өндіріске кеткен барлық шығындарды жалпылау
үшін арналған шот. 8111 "Материалдар", 8112 "Өндірістік жұмысшылардың еңбек
ақысы", 8113 "Еңбек ақыдан ... 8114 ... ... ... ... ... ... жинақталады, кейіннен әр есептің кезеңнің
соңында 8110 "Негізгі өндіріс" шотында жинақталады.
Іс жүзінде өндірілген ... ... ... 1320 "Дайын өнім" шоты
дебеттеледі және 8110"Негізгі өндіріс" шоты ... ... 7010 ... ... ... ... шоты дебеттеледі және 8110
"Негізгі өндіріс" шоты кредиттеледі.
Кесте 6.
8110 "Негізгі өндіріс" шотының корреспонденциясы
|Рет №| ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
|1 |Жыл ... ... өнім ... аяқталмаған |8110 |1340 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|2 ... өндіріске шикізат пен материалдардың, |8111 ... |
| ... ... түрлері босатылды | | |
|3 ... ... ақы ... |8112 |3350 |
|4 ... ... ... ... жасалды|8113 |3150 |
|5 |Үстеме шығындар есептен ... |8114 |8410 |
|6 ... ... көрсетілген қызметтер |8114 |8310 |
| ... | | |
|7 ... ... ... жалпыланды |8110 ... |
|8 ... ... ... ... шығарылды |8110 |8410 |
| 6 ... ... |
|9 ... ... ... өнім ... кірістелді |1320 |8110 ... ... ... ... |1310 |8110 |
| ... қоймаға қайтарылды | | ... ... ... соңында аяқталмаған өндірістің |1340 |8110 |
| ... ... ... қаржылыққа | | |
| ... | | ... - 8110 ... ... ... сәйкес мәліметтер ... ... ... ... көрсетумен және дайын өнімнің
(жұмыстың, қызметтің) жеке түрлеріне (бірлігіне) тікелей жатқызылмайтын,
негізгі және көмекші ... ... ... ... шығындар
жатады. Үстеме шығындардың бірнеше сипаттар бар:
- кешендік сипат - ... ... ... ... ... ... екі не одан да көп ... өндірілгенде бұл шығындар бұйымға тікелей
жатқызылмайды; бір ... ... өнім мен ... ... ... жағынан, жанама түрде бұйымдар арасында таратылады.
Үстеме шығындардың есебі 8410 «Үстеме ... ... ... ... ... ... тиеу мен ... байланысты шығындарды
білдіреді, сондықтан да оның толық өзіндік құнының ... ... ... ... ... ... сатып алынған ыдыс құны, басқа
ұйымдармен бұйымды орау үшін ... егер оның құны ... ... ... ... алушымен төленбесе, оны жөндеу және ұстау шығындары;
келісімде ... ... ... ... ... транспорт
құралдарына оларды тиеу, арнайы транспорт-экспедиция ... ... ... бағасынан тыс сатып алушымен шығындар ... ... ... ... және ... ... ... келісімге отыруға сәйкес қызметтерді төлеу;
келісімге сәйкес өткізу ұйымдарына төленетін комиссиондық алымдар және
аударымдар;
журнал-газеттерге, ... ... ... мен
проспекттер, каталогтар, пресс-релиздер және тағы басқаны қосатын жарнама
шығындар;
экспорттық кеден бажы мен ... ... ... ... басқа да шығындар (дайын өнім ... ... ... ... ... ... шығындар статьялары бойынша жүргізіледі: ыдыс пен
орауға шығындар, ... ... ... комиссиялық төлемдер,
жарнамаға шығындар және өткізу ... ... да ... Шотта есепке
алынған сомалар сатылған өнімнің түрлері бойынша таратылады және ... ... ... Өз ... ... ... ... босатылған өнімге сату бойынша шығындарға жатпайды.
Егер өнімді сату есебі Тиелген тауарлар шотын пайдаланбай жүргізілсе,
сәйкес шотта есептелген ... ... ... шотының дебетіне
көшіріледі.
Басқа ұйымдарға босатылатын бұйымдар түрлері бойынша сатуға шығындарды
тарату өнім сипатынан және ... ... ... тәуелді. Жеке
өнім тұрлеріне тән ыдыс және орау ... ... ... ... тура ... ... ... Бұл мүмкін емес жағдайда олар
жоспар, есеп, калькуляция бойынша ... ... ... ... ... құн және ... да ... негізінде сатылған
дайын бұйымдардың түрлері арасында таратылады. Осындай тәртіпте транспорт
шығындары таратылады. ... ... ... ... өнім ... ... ... өндірістік өзіндік құнға пропорционалды таратылады.
Сатуға шығындардың аналитикалық есебі ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Шығындар орталықтары бойынша есеп ... ... ... ... ... сатумен байланысты қоймалар мен ... ... ... орынды кәсіпорынмен сатылатын ... ... ... ... ... Оған ... ... брошюраларын өңдеу мен басуға, фирма пакеттерін,
этикеткаларын жасау, бұһаралық ... ... ... ... ... ... ... жасау шығындары жатады.
Жарнама шығындар есебін жеке субсчетта жүргізу олардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... дұрыс
есептеуге, жарнамаға шығындардың ... тыс асып ... ... есеп ... ыдыс және ... ... орау шығындары
келесідей бейнеленеді. Қоймаға өткізілген соң өнімді орауға кеткен ыдыс
және ыдыстық материалдар ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбекақы сомасына және әлеуметтік
қажеттіліктерге аударымдар сомасына келесі бухгалтерлік жазба жасалады: Д-т
7110 « ... сату ... ... К-т ... ... бұл түрі ... ... шаруашылык қызметін
атқарушы ұйымдардың таза пайдасы немесе шеккен ... ... ... ... ... ... ... арналған. Сыртқы пайдаланушылар
үшін табыстар және шығындар жөніндегі қорытынды есеп ... ... және ... ... ... есеп сату (есептеу)
принципіне сай жасалынады. Ұйымның ақша ... ... және ... ... ... ... ... есептін бұл түрінде
көрсетілмейді.
Табыстар мен шығындар ақша қаражатының көбеюі немесе ... ... ... Акша ... ... ... ... азаюы
активтік бухгалтерлік есеп счеттарының өзгеруіне тікелей байланысты болады.
Табыстар немесе шығындар сомасының өзгерісі «Капитал» немесе ... ... ... ... ... есеп счеттарын өзгеріске
түсіреді.
Дайын өнімдерді, ... ... және ... қызметтерді
сатудан түскен табыстарды есепке алу жөніндегі мәліметтер бухгалтерлік есеп
тәжірбиесіне сату (есептеу) принципі ... ... ... - ... ... ... тән ұйым ... табыс түсіретін
өнімдер өндіріп, жүмыс көлемін орындап, тұтынушыларға орындалған жұмыстар
және көрсетілген қызметтерді өткізген жағдайда түсетін табыс сомасы ... ... ... ... ... ... категориясы қаржылық қорытындының ең маңызды факторларына жатады.
Таза ... ... және ... байланысты ұйымның, капитал көлемінің
көбейіп отыруы түскен ... ... ... ... қорытынды есеп
жасаудың халықаралық, әдіснамалық ұсынысына сәйкес табыс ... ... ... ... ... танылады. Яғни, түскен
табыс деп жалпы табыс пен осы кезеңде жұмсалған ... ... ... аудитті ұйымдастыру
3.1 Аудиторлық тексерудің мақсаттары мен ақпарат көздері
Аудиторлық тексерудің мақсаты - кәсіпорынның қаражаттық қызметі кезінде
орын алатын заң ережелерін ... мен ... ... ғана ... ... сол ... аудиторлық тексерудің басты міндеті болмайды,
оның негізгі мақсаты ... ... ... ... берілетін
есептерде кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... – дәл ... сол сәтте орын алған жағдайларды талдаудың
және кәсіпорынның ... ... ... ... дұрыстығын
анықтау болып табылады.
Сонымен аудиторлар негізінен адвокаттар, яғни фирманың меншік иелерінің
мүдделерін қорғаушылары, олардың дәрісшілері болып ... ... ... ... ... ... жол ... оларға
өздерінің иелігіндегі қаржылық және басқа да ресурстарын ... ... ... ... тыс ... ... алуына жол
бермеуге бағытталған. Тек қана ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын шаруашылық операцияларын уақытылы және
ақиқатты, дәлме-дәл ... ... ... есеп ... бір-біріне сәйкес болғанында еңбек ақы бойынша есеп айырысуды
дұрыс жүргізгенде ғана бухгалтерлік баланс толығымен және оның жеке ... ... және ... қамтамасыз етілетін болады. Ал дұрыс
есеппен бухгалтерлік баланс болмаған ... ... ... ... келетін талдау жасау мүмкін емес сол себепті кәсіпорын
өзінің болашақтағы туралы болжам жасай алмайды. Осы ... ... ... ... ... ... зор. ... кезінде тексерушілер ақшалай қаражаттардың жұмыскерлерге еңбек
ақы төлеу бойынша ... ... ... ... ... ... екіншісіне қарай қозғалыс жолдарын аса тыңғылықты тексереді,
тараптар арасындағы өзара есептесу жағдайларын анықтайды, қалыптасып ... және ... ... ... ... тексереді.
Бүгінгі күні шаруашылық жүргізудің кеңінен тараған ... ... ... құрамында көптеген еншілес фирмаларға ие болған акционерлік компаниялар
өздерінің қаржылық ... ... ... ... сол
кәсіпорындардың жұмысында орын алатын ... мен ... ... бас ... жетекшілері аудиторлық фирмаларға сұраныс
жасап, олардың қызметтеріне жүгінеді.[23]
Қажетті ақпаратты алудағы мәмілеге ... ... ... нақтылығын тексеру нәтижесінде тек тәуелсіз аудитор ғана
дәлелдей алады. Жеке және ... ... ... ... ... ... ... кредиторлар өз қызметтерінің саласында барлық
көптеген қаржылық және шаруашылық операциялардың заңға сәйкес ... ... ... ... және ... ... дұрыс
көрсетілгеніне өз бетімен көз жеткізу мүмкіндігінен айрылған.
Ұйым қызметі мен оның заңды орындалуын ... ... ... де ... ... ... беру, инвестициялау және салық
салу саласында ... ... ... үшін ... ... ... экономика салалары мен аймақтар бойынша жүргізілетін
аудиторлық тексерулер өздерін қызықтыратын қаржылық есептеме нақтылығын
дәлелдеу үшін ... ... ... министрліктер мен
ведомстволар, соттар, прокуратураға және басқаларға қажет.
Аудиттің маңызы тиісті жақтардың ... қол ... ... Атап ... ... ... (фирмалар, акционерлік қоғамдар);
- салық қызметі тұлғасындағы мемлекеттің;
- қаржылық есеп беруді әр түрлі пайдаланушылардың;
- аудиторлардың меншік иесі мен ... ... ... ... есеп және қорытынды есеп беруді қамтамасыз ету мақсатында.
Ішкі пайдаланушыларға (кәсіпорынның өзінің акционерлеріне, директорлар
кеңесіне, қызметкерлеріне) ... ... ... ... үшін ... бұрмалаушылықтар жоқ объективті (әділ) қаржылық ақпарат қажет. Сыртқы
пайдаланушылар да ұйымның ... ... ... ... ... ... болашақ инвесторлар, сонымен қатар қоғам).
Аудитке деген қажеттілік ... ... мен ... ... ... ... ... Бірақ осындай аудитті жүргізуге деген заң талаптары жоқ
кезде де қаржылық есеп беру аудитіне тін белгілі басымдылықтар ... ... ... ... ... ... процессі, егер бұрынғы
есеп берулер екі жеке серіктес шаруашылықты жүргізудің жаңа ... ... өз ... ... кездегідей деген ескерту болмаған аудиторлық
қорытындыны сақтаса ғана ... ... ... Үшінші жаққа бағытталған
қаржыландыруды беру туралы өтініш тексерілген есеп ... ... ... ... жан-жақты тексеру енеді. Сондықтан ол
аудиторға басшылыққа арналған және оның қызметінің ... ... ... ... ... ... береді. Фирма
қызметкерлерінің жан-тәнімен жұмыс істеуі үшін аудит күшті ... ... ... ... жазбалар мен есеп берулер тәуелсіз
адамдармен талдалынады деп түсіну қызметкерлерді есепті ... және ... ... ... ... ... ... туралы
есептемені құруға мәжбүр етеді.
Тексеруді жүзеге асыра отырып тәуелсіз аудиторлар екі негізгі қызметті
орындайды:
1. Қаржылық есеп берудің ... мен ... ... арналған
дәлелдемелерді жинау және бағалау.
2. Қаржылық есеп беру мәліметтерін ... ... ... ... ... ... негізгі міндеті экономикалық субъектінің
қаржышаруашылық қызметін реттейтін заңның сақталуын, ... ... ... ... ... және ... ... жағдай
туралы ақпаратпен жабдықтауды сапалы тексеруді қамтамасыз етуде ... ... ... ... есеп беру ... ... дәлелденбеген кәсіпкерлерге сенім аз болады. Сенімге ие болу
үшін экономикалық қатынастардың тұрақтылығын дәлелдейтін ұзақ ... ... ... тексеруді қамтамасыз ету үшін ... ... ... және ... ... ... бойынша
бағдарламалық қамтамасыз ету, анықтамалық әдебиет түріндегі ... база ... ... ... ... бірі өз қызметімен қатар
кез келген экономикалық субъект қызметінің рентабельділігін ... ... ... ... ... ... ... аса көңіл бөлу мен
кәсіпқойлықты талап етеді. Әрине, оған осы кәсіп мәртебесіне сай жоғары ақы
төленуі ... ... ... ... табыс пен қызметі көрсетілген
тұтынушылардың көп санына ұмтылу кезінде аудиторлар ... ... ... Бұл ... ... аудиторлық фирма беделін түсірмес үшін
клиенттерді дұрыс ... ... ... ... ... ... ... арастырылды. Сондықтан бұл
тарауда ішкі аудитты ұйымдастыру мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... тарауында толығырақ қарастырылады. Ішкі
аудит ... ... ... және ... ... болып табылады. Ішкі
аудитке деген қажеттілік жоғары басшылық барлық басқару ... ... ... ... ірі ... ... Ішкі аудит осы қызмет туралы ақпарат беріп, ... ... ... Ең алдымен ішкі аудит ресурстарды жоғалтуға жол
бермеуге және ... ... ... ... іске ... ... аудиторлардың белгілі бір қызметін басшыға немесе директорлар
кеңесіне немесе ... ... ... ірі кәсіпорындардың
тексеруші топтары орындайды. Ішкі аудиторлар қызметі ... және ... ... ... ... шешім қабылдау кезінде басшылық
пайдаланатын ақпараттың дұрыстығын дәлелдеу;
• жүйе ішілік бақылау процедураларының ... ... Ішкі ... ... ... етуі мен ақпараттарды өңдеудің
тиімділігін талдау;
• басқарушы ақпараттық жүйе беретін ақпараттардың сапасын бағалау.
Сонымен ішкі аудит ... ... ... ... ... ... менеджмент саясаты мен сапасын бақылау да жүзеге ... ... ... ... беру ... жасасу) негізінде сыртқы
тәуелсіз аудиторлар, аудиторлық фирмалар жұзеге асырады.
Алдын ала жоспарлау процессінде ... ... ... ... ... ... оның негізінде аудитор тексеру бағдармаларын
дайындауға кіріседі.
Аудитордың басқа ... ... ... ... ... дайындау
процессінде ұйым басшылығымен талқыланады. Бұл аудиторлар мен клиент
мамандары жұмысын ... ... ... ... тиімділігіне
көмектесуі мүмкін.
Жоспарлау- бұл аудитті тиімді орындауға және бір мезгілде ... ... қалу ... ... мүмкіндік беретін процесс.
Жоспарлау-бұл кез келген тексеруді жүргізу процесінде ... ... ... жай құру ... ... өз ... ұйыммен танысудан бастау керек. Бұл үшін ... ... ... және ... ... есеп ... және
т.б зерттеу қажет. Ұйым басшылығы мен мамандармен әнгімелесіп, қаржылық
есеп ... оның ... ... ... ... Бұл ... ... анықтау үшін керек. Ұйымды алдын ала ... ғана ... ... ... ... және еңбек сыйымдылығын,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... оның
қиындылығы мен ұзақтығына байланысты аудит құны ... ... ... ... ... жүргізіледі:
• жоспарлау;
• аудит объектісі туралы ақпарат алу және оны бағалау;
• аудит рәсімін жасау және бағдарламаны әзірлеу;
• бақылау жүйелерін тексеру және оның ... ... ... ... ... қорытындыны қалыптастыру;
Аудитордың міндеті – ұйымның қаржылық есептілігінің дұрыстығын ... ... ... ... келетінін растайтын кәсіби
аудиторлық қорытынды жасау, ол ... ... ... ... ... ... ХАС-ына сай аудитор аудиттің жалпы жоспарын іске
асыруға қажетті жоспарланған аудиторлық процедуралар ... оны ... мен ... анықтап, аудит бағдарламасын дайындап, ... ... ... ... бірге ол аудиттің дұрыс орындалуын бақылау тәсілі
болып табылады және онда әр ... ... ... және ... ... мүмкін.Бағдарлама аудиторлық тексеру құжаттамасының ... ... ... және онда ... ... дәлелдеу үшін
қажет аудиторлық дәлелдердің маңызды бөліктері ... ... ... ... ... ... алу және ... есебінің аудитінің
басты міндеті:
- негізі құралдардың нақты қолда барлығына және сақталуына бақылаудың
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... олардың
жіктелуі, меншікті қатынасы және өндіріс ... ... ... ... есепте негізгі құралдардың дұрыс болғандығын;
- есепте негізгі құралдардың кіріс және ... ... ... ... ... ... ... тозудың және жөндеудің дұрыс ... ... ... ... және ... пайдаланғанын;
- бухгалтерлік есеп пен қорытынды есепте нақты қолда бар негізгі
құралдардың және ... ... ... мәліметтердің дұрыс
көрсетілгендігін тексеру болып табылады.
Кесте 7.
Негізгі құралдардың аудит бағдарламасы
|№ ... ... ... көзі |
|1 |2 |3 |
|1 ... көрсеткіштерінің бас|Баланс, бас кітап |
| ... ... | |
| ... ... | |
|2 ... ... синтезі|Бас кітап, №12 және №10 журнал ордерлер, |
| |және аналитикалық ... ... ... және ... |
| ... жүргізудің |бағалау сомалары есептеу жөніндегі |
| ... ... ... ... ... ... |
|3 |Негізгі құралдардың сақталу|Тұрақты жұмыс істейтін түгендеу |
| ... ... ... және ... ... |
| |орындарындағы барын және ... ... ... ... және|
| |сақталуын бақылауды |басшысының ... |
| ... ... ... | |
|4 ... ... ... ... ... (ОС - 1) |
| ... ... бастапқы |жөнделген, реконструкцияланған және |
| |құжаттардың рәсімдеудің ... ... ... ... ... тексеру. |актісі (ОС - 2), негізгі құралдардың |
| | ... ... ... (ОС - 3), |
| | ... ... ... актісі. (ОС |
| | |- 4) ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... алу. |
7 ... ... |2 |3 |
|5 ... құралдарды жіктеуді|Техникалық құжаттамалар, ерекшеліктер, |
| |жүзеге ... ... ... ... т.б. |
| ... | |
|6 ... ... |Келісім бағалаудың хаттамасы, сатып алу, |
| |бағалаудың және қайта ... ... ... ... ... ... ... |қайта бағалауды жасау кестелері |
| ... | |
|7 ... ... ... ... ... ОС-1, ОС-2, ОС-6 |
| |енгізілуінің дұрыстығын |т.б. №12 журнал ордерлер, бас кітап |
| ... | |
|8 ... ... тозу |Есеп саясаты жөніндегі бұйрық, негізгі |
| ... ... және ... ... есептеу жөніндегі |
| |көрсетудің дұрыстығын |жасалған кестелер, нормативтік ... |
| ... | |
|9 ... құралдарды жөндеу |Есеп саясаты жөніндегі бұйрық жобалық |
| ... ... ... ... ... ведомосі, |
| |және оларда бухгалтерлік |сметалар т.б.) орындалған жұмыстың |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... дұрыстығын |мен шарттар, |
| ... | ... ... және ... |Жалдау шарттары, жалданған “Ұзақ мерзімге|
| ... ... ... ... ... ... |
| ... негізгі |карточкасы ОС- 12-а |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... |ОС- 1, ОС -3, ОС- 4, ОС- 6, ... |
| ... ... көрсе-тудің|ағымдағы түгендеу нәтижелері №12 журнал –|
| ... ... ... бас ... ... ... ... қатысты |Есептеу, төменгі ведомостары, салық |
| ... ... және ... ... №5 және №8 |
| ... ... ... 1420, 3130 шоттар бойынша бас |
| |тексеру. ... ... ... ... ... ... |
| ... және ... | |
| ... ... | ... - ... құралдардың аудит бағдарлама бойынша мәліметтер |
Аудитордың міндеті қолда бар негзгі ... ... ... ... ... ... ... сақтауды
қамтамасыз етуге байланысты атқарылған іс- шараларды да тексеруге ... үшін ... ... бұйрығымен негізгі ... ... ... ... ... ... ... тұлғалармен олардың толық материалды
жауапкершілігі туралы жазбаша шарт ... ... ... ... ... ... міндеттерді тиянақты орындау үшін
негізгі ... ... және ... ... аудитінің
бағдарламаларын жасауға тиісті. Бағдарламада ... ... ... ... ... ... және тексеру мерзімі
анықталуы тиіс. Отандық және шетелдік авторлардың жасаған бағдарламаларына
сүйене отырып, ... ... ... және ... ... ... ... мәселелерді қамтиды:
-баланс көрсеткіштерінің, бас ... есеп ... ... ... сәйкестігін тексеруді:
-негізгі құралдардың аналитикалық және ... ... ... ... ... құралдарды сақтау және пайдалану орындардың нақтылығын және
оларға бақылаудың қамтамасыз етілгендігін ... ... ... ішкі және ... ... ... тексеруді;
- негізгі құралдардың дұрыс топталып сыныпталғандығын тексеруді:
- негізгі ... ... және ... ... дұрыс
құжатталғандығын тексеруді;
- негізгі құралдарды кіріске алу және ... ... ... ... ... ... тозу есептеу және амортизациялау операцияларының
дұрыстығын тексеруді;
-негізгі құралдарды жөндеуге (күрделі ағымдағы) ... ... және ... ... есеп ... ... тексеруді;
- негізгі құралдардың техникалық жағдайын және олардың тиімді
пайдалануын ... ... ... және ... ... ... дұрыстығын тексеруді;
Негізгі құралдарды, аудитордың бағдарламада көрсетіп отырғандай алдымен
олардың баланыста дұрыс ... ... үшін 2410 ... 2420 «Негізгі құралдардың тозуы» бөлімшелерінің құрамына енген
синтетикалық ... ... бас ... басқа
регистрларындағы, машинажазбалардағы ... ... ... есеп ... көрсеткіштерінің қосындысының ... есеп ... ... ... ... қажет.
Олардың есепті кездегі бастапқы және соңғы қалдықтарды айлық ... ... ... ... ... ... ... себебін
анықтау үшін субъектіге негізгі құралдарға түгендеу жүргізуді ұсыну керек.
Аудитордың тексеру ... ... есеп ... ... ... - құқықтық актілерге сәйкестігін анықтауға анықтауға
сондай - ақ қаржылық қорытынды есеп ... ... ... ... ... құралған әрбір тармақтардың ауқымын
кеңейтіп, қаралатын ... ... ... және ішкі ... ... ... үшін өзінің іс-тәжирбиесіне сүйене отырып
тест жасауы керек. Тесттің мақсаты шаруашылықтың басшыларынан, ... ... да ... жақтарынан қойылған сұрақтарға анық түсінікті жауап
алу үшін сауатты және түсінікті жасалу тиіс. Тест ... ішкі ... ... ... ... ... алу үшін өте ... әдіс қана
емес, сонымен қатар шаруашылықтың басшысының алынып, ... ... ... есеп және қортындылар қаржылық есеп мәліметтерінің
тест ... ... ... жауаптардың дұрыстығын анықтап, ішкі
бақылау жүйесіне баға беру болып таблады.
Бұдан міндетті ... тест ... ... ... ой ... керек.
Тест жасау, жасамау аудитордың өз еркінде, десек де, ... ... ... ... ... мен авторлардың көпшілігі тест ... ... ... ... ... тексерген кезде кейбір
мәселелерді анықтап көз жеткізуге міндетті:
- негізгі құралдарды кіріске алу есеп актісіне ... ... ... олардың сақталу тәртібіне және ... ... ... ... ... толық мінездемесі жазылған мүліктік
есеп карточкаларының сақталғандығына;
- негізгі құралдар нысандары сәйкес белгілеріне қарай ... ... ... мен ... карточкаларының негізінде топтаудың
жүзеге асырылғандығына ;
Шаруашылықтың балансында көрсетілген негізгі құралдар кіріске есепке
алынған ... ... ... ... пайдалануда болғанын көрсетпейді.
Өйткені негізгі құралдар резерв ретінде қоймада белгілі тәртіппен сақтаулы
тұруы немесе жалға берілуі ... ... ... ... қайта бағалаудың нәтижесінде
негізгі құралдар бастапқы сомасы бір мезгілде шоттар ... II ... ... ... 2410 ... құралдар» бөлімшесінің сәйкес
шоттарының дебетінде, V ... ... ... 54 бөлімшесінің 5420
«Негізгі қүралдарды қайта бағалаудан ... ... ... капитал»
шотының кредитінде көрсетілгендігін анықтайды.
Аудитор негізгі құралдардың келіп түсу ... ... дер ... алу ... толтырылып тіркелгендігіне көз жеткізу керек.[24]
Негізгі құралдарды кіріске алуды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... істейтін
комиссияның құрамының түгелдей қатысып, оның құрамына әр түрлі саланың бас
мамандары мен механиктердің, құрылыс ... ... ... ... ... ... бухгалтерлердің т.б.
мамандық иелерінің қатыстырылғандығын анықтау қажет.
Аудитор нақты ... бар ... ... ... ... ... аналитикалық есебіне назар аударады. Яғни, әрбір
негізгі ... ... ... ... ... орнының, бастапқы құнын жүргізілген қайта бағалаудың нәтижелерін
көрсетіп ... ... ... ... ... және ... ... нақты қолда барлығын тексереді.
Аудитор күрделі құрылысқа жұмсалған шығындардың негізділігін, күрделі
қаржы көзінің салымдарының игерілуін және өзіндік құнын ... ... тыс ... тиіс. Күрделі қаржы салымын бақылау және анықтама
жинақтау үшін ... есеп ... ... 2930
«Аяқталмаған құрылыс» шоты қаралған. Бұл шотта барлық жұмсалған шығындары
көрсетіледі: ғимараттарды және ... ... ... ... ... ... құрылыс смета- қаржылық есептер (құрылыс
мердігерлік немесе шаруашылық әдіспен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... құрылысты салуға және
негізгі құралдарды салуға бастапқы құнына енетін және енбейтін ... және ... ... бойынша (шеберханалар, тәжірибе
жүргізетін қондырғы меншік лабороториялық жабдықтарын қоса), құрастыруды,
орнатуды; ... ... ... ... ... ... ... арналған
қондырғылар үшін; шаруашылықта өсіріліп жатқан және негізгі табынға
өткізілетін өнім беретін ... мен күш ... ... ... ұзақ уақыт (бір жылдан жоғары) бойы өндіріс процесінде
қатысып, өзінің қасиетін, қалпын ... ... ... ... аудит жүргізген кезде аудитордың негізгі мақсаты - ... ... ... сәйкес тозу есептелгендігін анықтау болып
табылады. Ол үшін ... ... ... ... тозу ... ... кезінде мынандай мәселелерге назар аударуға міндетті.
Солар:
- есеп жүргізу ... ... ... ... ... құралдарға тозу-есептеу ведомостының дұрыс толтырылып
есептелгендігіне;
- жолаушыларды және жүк ... ... тозу ... ... ... ... кіріске алғанда және шығыс жасағанда тозу есептеу
және оны тоқтату тәртіптерінің сақталғандығына;
- пайдалы қызмет ету ... ... ... әлі ... ... ... ... тозу есептеудің жасалуына немесе
тоқтатылғандығына;
- пайдалы қызмет ету мерзімінен бұрын істен ... ... ... ... бар негізгі құралдарға тозу есептеудің жалғасуына;
- тозу есептеу әдістерінің, негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ету мерзімі (ұзартылғанда,
қысқартылғанда) қайта ... тозу ... ... ... ... тозу есептеу әдістерін қолданудың негізделгеніне және
амортизациялану ... ... ... ... бойынша
жұмсалғандығына;
- күрделі жөндеуге және қайта жарақтандырып, жабдықтауға ... ... тозу ... ... ... ... пайдалануға берілген негізгі құралдар
есептеу тәртібінің сақталғандығына;
- тозу есептеуге жатпайтын негізгі құралдарға ... ... ... ... ... құралдардың топталып,
сыныптау бағыттары бойынша тарату тәртібінің сақталғандығына;
- ішкі ... ... ... ... тозу есептеудің
тәртібінің сақталуына бақылау жасап отырғандығына.
Кәсіпорынның материалдық емес активтердің аудиторлық ... ... ... ... алдында жүргізу кезінде мынандай
міндеттер орындалады:
- синтетикалық шоттағы мәліметтердің ... пен Бас ... ... ... ... емес ... баланстағы мәліметтері дұрыс көрсетіледі
ме;
- материалдық емес активтердің синтетикалық шоты дұрыс жүргізіледі ме;
Журнал – ордер №10, №12 ...... ... ... ... емес активтер бойынша бухгалтерлік жазулар дұрыс құрылды
ма;
- баланстағы шотқа дейін материалдық емес активтердің ... ... ... емес ... баланстағы көрсетілімнің жүргізілуінің
қосындасын ... ... да ... емес ... сияқты екі ең
маңызды сәттері болады:
1. меншікті обьектілердің материалдық емес активтердің құрамына кіреді ме
екендігіне міндетті түрде көз жеткізу ... ... емес ... ... ... және дұрыстығын тексеру.
Аудиттің ең басты міндеті – материалдық емес активтердің дұрыстығын
тексеру:
- материалдық емес активтердің есебін ... ... емес ... ... және ... есебі бойынша
қарастыру;
- материалдық емес активтердің қолданысын рационалдау;
- материалдық емес активтердің мен бухгалтерлік есеп беру ... ... ... ... аудиттің ең маңызды мақсаттарының бірі – материалдық
емес активтердің жеткіліктілігін және сақтандыруын тексеру.
Осы тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... сақталуын қамтамасыз етуі тиіс. Кәсіпорынның жетекшісінің
жарғысы бойынша материалды – ... ... ... емес ... сақтандыруға жауап береді ме екендігін міндетті
түрде біліп алу керек.
Материалдық емес активтердің аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтердің баланстағы дұрыстығын тексеру;
- материалдық емес активтердің дұрыстығын тексеру;
- материалдық емес активтердің дұрыс ... ... ... емес активтердің түсуін есеп операциялары арқылы
орналастыру;
- материалдық емес активтерді тозу есебіне ... ... емес ... ... ... ... операцияларын
белгілеу, материалдық емес активтерді жалға беру және жалға алу;
- кәсіпорынның операцияларын салық заңдары бойынша жүргізу, материалдық
емес активтерді иемденумен ... ... емес ... ... және ... ... талдау;
Аудиторлық қорытындыны аналитикалық бөлігінен бағалаймыз ... ... жою ... ... және ... орнықтыру
ережелерін қарастыру және басқа да сұрақтарды аудитор игеріп білуі керек.
Материалдық емес активтердің қозғалысының дұрыстығын ішкі және ... ... ... ... ... ... уақытты ұйымдастыру мен
қажеттілікті қарастыруға болады.
Материалдық емес активтер сомасын есептелген ... ... ... ... емес активтер және басқа да құжаттардың есеп ... ... ... ... ... бақылаудың ықпалды тәсілі дебиторлық және кредиторлық
қарыздың, кірістік құжаттарды ... ... ... ... ... ... құжаттарды төленген құжаттармен салыстыру болып
табылады. Бұл тұрғыдан қарағанда, кірістік ордерлер бойынша ... ... ... жеңілдететін жағдайларды анықтау қажет. Кассалық ордерлерді
төлегенде және төлеушінің өолына құжат беруді ... ... ... ... атап өту ... және ... ... әсіресе, көбіне теріс пайдаланулар
жасалады.
Дебиторлық қарызды көбінесе, кәсіпорын еңбеккерінің берешегін ... алу ... ... кедергі келтіретін маңызды шара ... ... ... тіркеу мен түбіртекті тікелей кассаға беру,
бухгалтерияға төленбеген ... ... ... ... ... сенімділігін арттырады және теріс пайдалануды болдырмайды. ... ... ... ең ... ... мүмкін жағдайда қолма-қол ақшасыз
есеп айырысу жүзеге асуын талап етеді.
Кәсіпорындар арасындағы есептесулер әдетте қолма-қол ақшасыз аударым
тәртібімен ... ... ... Банктер арқылы жасалатын есептік және
кредиттік операциялар арнайы ережелермен реттеледі. Алайда есеп айырысудың
іс жүзіндегі ... ... ... ... ... ... ... Оларды негізінен басшылар, бухгалтерия мен
кәсіпорынның қаржы қызметкерлері ... ... ... банк ... ... жалған жазумен және бұл операцияларды есептік регистрге
жазу сипатында ... ... ... ... ... ... ... 8 – кестеде ұсынылған.
Кесте 8.
Дебиторлық борыштың аудитінің бағдарламасы
|Аудит процедуралары ... ... ... ... мен |
| ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... мен ... қарыздың |жабдықтаушыларды, шот-фактураларды, |
|шынайылығын тексеру ... ... ... |
| ... ... ... ... |Есеп, аудит және ішкі ... және ... ... ... ... ... ... орындауды |бұйрықтар, 1210,1250 (301-303, 321-323, |
|талдау ... ... ... ... ... мен |Сатып алушылармен, есеп беретін ... ... ... ... кәсіпорын қызметкерлерімен |
|және мерзімдер бойынша жіктеу |және де ... ... ... |
| ... ... ... Дебиторлық қарыздың жағдайын |Бас кітап, 10 журнал–ордер, 1290 «Күмәнді |
|дебиторлармен есеп айырысуды ... ... ... ... ... ... ... тексеру |есептің 1210 бөлімшесі ... ... ... | ... мен ... ... | ... ... ... анықтау | ... ... ... ... | ... ... ... мен| ... ... ... | ... | |
8 ... ... |2 ... ... ... уақытылы |11 журнал-ордер, сатып алушылармен есеп |
|өтеудің заңдылығы мен шынайылығын|айырысудың есебі жөніндегі тізімдеме 1210 |
|талдау ... ... ... есеп |
| ... ... ... ... ... ... шарттар, төлем |
|берушілермен, есеп айырысуды |тапсырмалары, банк ... ... ... төлегендегі|анықтамалық-нормативтік ақпарат |
|операцияларды көрсетудің | ... ... | ... Дебиторларға тілек-талапты |Сатып алушылармен және тапсырыс ... мен ... ... |берушілермен шарттар, дебиторларға және |
|мен дұрыстығын тексеру |т.б. ... ... ... көрсеткіштерінің |Баланс, ... ... ... ... ... |
|бойынша Бас Кітаптың |Бас ... ... ... ... ... | ... | ... ... ... ... ... шоттар жөніндегі Бас |
|синтетикалық есебін жүргізудің |кітап, 11, 7, 8, журнал-ордерлер, берілген|
|дұрыстығын тексеру ... ... есеп ... ... ... тізімдемелер ... ... және ... тәуелді|8, 11 журнал–ордерлер, Бас кітаптың |
|серіктестіктермен есептесу ... ... ... ... |
|жөніндегі операцияларды шот-тарда|есеп мәліметтері ... ... ... | ... - ... борыштың аудитіне сәйкес бағдарламасы бойынша ... ... мен ... ... ... бойынша мұндай
теріс пайдалануларды тексеру оларды мынадай сызба (схема) бойынша жіктеуге
мүмкіндік береді.
1. Банктен алынған қолма-қол ақшаны иемдену ... ... ... ... ... мен ... үшін ... шот бойынша
операцияларды есепке толық көрсетпеу.
3. Есеп регистрлерінде жиынтықты дұрыс есептемеу.
4. Анық емес мәтіндегі шоттар ... ... ақша ... ... заңды мен жеке тұлғаларға ақша аудару және т.с.с.
Сатып ... есеп ... ... ... жасау жүйесінің
тиімділігін көтеру мақсатында дебиторлық қарыздарының ... және ... ... ... ... ... ... түрде
анықталуға және нақты орындалуға тиісті.
Есеп беруші тұлғалармен есептесулердің аудиті ... ... Есеп ... тұлғалармен есептесулерге аудит жүргізудің
бағдарламасы.
1. Аудитор аванстың кімге берілгенін және оның ... есеп ... ... ... ... іс сапар бойынша есеп бермеген ... ... ме, жоқ па соны ... Есеп ... ... төлейтін шығындарын кәсіпорының кассасынан
төлеуге жол ... ме, соны ... ... ... есепте басшының шығындардын орынды жұмсалуын
растайтын ... бар ... ... ... ... ... дұрыс және уақытылы жасалуын №7 журнал
ордердің дұрыс ... ... ... ... – дайын өнім, субъектінің қызметінің
барысында сатуға ... ... ... қатар жалдағы тауарлар, жұмыс
және қызмет көрсету, шикізат, ... ... ... , ... конструкциялар және детальдар, ыдыс және ыдысты материалдар
запастары, өңдіріс процесінде қолдануға немесе ... және ... ... басқада материалдар түріндегі активтер.
Кесте 9.
Тауарлы-материалдық босалқылардың аудиттің бағдарламасы
|№ |Аудитордың іс-әрекеті ... көзі |
|1 ... ... бас ... ... 1310 |
| ... сәйкестігін тексеру |“Материалдар” бөлімшесінің шоттары |
| | ... бас ... |
|2 ... ... |Бас ... журнал-ордерлер №6, №7, №10|
| |синтетикалық және аналитикалық ... т.б., есеп ... |
| ... жүргізудің дұрыстығын |(материалдар қозғалысының есебі |
| ... ... ... ... құжаттар, |
| | ... есеп ... |
|3 ... ... ... ... ... мен |
| |барын және сақталуын инвентарлық ... ... ... құжаттар, |
| |уақытылы және дұрыс жүргізілуін ... есеп ... |
| ... ... ... |
| | ... опись, т.б. |
|4 |Қоймалық есепте ... ... ... ... есеп |
| ... ... |кәртішкелер, материалдық |
| ... ... ... ... ... қозғалысының есебі |
| |және кәсіпорының өңдірістік |бойынша ведомость және т.б. |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | |
9 ... ... ... ... материалдық |Алғашқы құжаттар (қабылдау актісі, |
| ... ... ... ... ... шот |
| ... және толықты-ғының,|фактуралар, кіріс – ордерлері және |
| ... ... ... ... ... есеп кәртішкелер, |
| |жазбалардың дұрыс жүргізілуін ... ... ... ... №6|
| |тексеру. ... ... бас ... және т.б. |
|6 ... өнім ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | ... - ... босалқылардың аудиттік мәліметтері |
Қаржылық есеп беру дұрыстығы категориясын басшылыққа ала ... ... ... алу ... ... негізгі мақсаттары болып табылатын
басшылық тұжырымдарын анықтайық.
Толықтық категориясына сәйкес болатын мәліметтерді анықтау:
• Тиісті кезеңде сатып алынған және ... ... ... мен ... ( қайтарылғандар шығарылып тасталған) қаржылық есеп беруде
көрсетілген.
• Жабдықтаушылар және ... есеп ... ... ... ... ... кәсіпорын қандай бір жабдықтаушылар
алдындағы нақты берешегінің толық көлемін көрсетеді;
... ... ... қалдықтар мен айналымдарға сәйкес болады
және толық ... ... есеп ... Бас ... ... мен ... көрсету сатып алу жөніндегі операциялар құрылған
шарт негізінде өкілетін адамдар рұқсатымен жүргізіледі;
• Толықтық категориясына сәйкес ... ... ... ... алу ... дұрыс бағаларға негізделген және құрылған
жеткізу ... ... сан мен ... ... ... Бастапқы құжаттар тіркелімдер мен қаржылық есеп беруге дәл жазу ... ... құн ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесін
дұрыс қолдану кезінде сатып алынған және алынған қызмет ... ... ... ... бар болу ... сәйкес мәліметтерді анықтау:
• Жабдықтаушылар мен мердігерлер шоттары ... ... ... мен ... қызметтің болу фактісіне ... ... мен ... түгелдеу нәтижелері болуымен дәлелдеген;
• Бағалау категориясына сәйкес болатын мәліметтерді анықтау:
• Материалдарды босалқы корлар есеп ... ... ... ... ... ... болатын мәліметтерді анықтау:
• Шикізат, материалдар мен тауарлар түсүі бойынша шаруашылық операциялар
сәйкес кезендегі экономикалық субъектіге қатысты болады;
• Сапасыз тауарлы-материалдық босалқы ... ... және ... ... барлық шаруашылық жұмыстарын жүргізу үшін және басқа
субъектілерімен есеп айырысу үшін өз ақша ... ... ... және ... ... ... Ақшасыз есеп айырысудың өз жолы
балады. Ал кассадағы нақты ақшаның есебі 1010 «Кассадағы ақша ... ... ... ақша ... және ... да құнды қағаздарды
сақтауға, қабылдауға, ақшаны ... ... ... ... ... Касса орналасқан бөлме техникалық жағынан берік өрттен және басқа
жағдайдан сақтау үшін ... ... ... тиіс. Кассалық
операцияларды жүргізуші адамды кассир деп атайды және ол ... ... ... ... ... үшін әр түрлі құжаттар қолданылады. Оған
жататындар:
- кассалық кіріс ордері (КО№1);
- кассалық шығыс ... (КО ... ... және ... ... ... ... кітап.
-№1 ЖО, №1 ведомость, бас кітап 1010 шот, баланс.
Кассалық операциялар есебі ұлттық есебі валюта мен ... ... ... шоты ... ... ... ... жүргізген кезде
валюта кассасындағы есеп ұлтық валюта ... ... ақша ... ... ... К-О №1, К-О№2-де касса кітабында қаражаттар
сомалары шетел валюталармен және теңгеге айналдырып көрсетіледі.
Аудит басталған кезде кассаға инвентаризация жүргізіледі.
Аудит К-О№1,К-О№2 ... ... ... жауапты адамның қол қоюын тексереді.
Кассалық есеп тексереді.
Есеп айырысу шотты бойынша банк екі дана бет есеп ... ... ... көшірмесі болып бірінші дана есептелінеді және ол ... ... ... ... ... беріледі. Екінші дана бет
есеп болып қалады. Банк көшірмелері оған қоса ... ... ... ... ... сальдо.
Банктердің қызметі Ұлтық банкі ұйымдастырған кезде және оған ... ... ... ... Ақша қаражатының сақтау және заңды жеке
тұлғалар ... есеп ... үшін ҚР-ң банк ... мынадай шот ашады.
Біріншісі, екіншісі ағымдағы шоттар. Жалпы есеп айырысу шот екі ... ... ... ... ... ... ... отырған ақшамен.
Ақшасыз есеп айырысу төмендегідей түрлері қолданылады:
1) төлем-тапсырмалары;
2) төлем талап тапсырмалары;
3) чектер;
4) ... ... ... қызмет көрсетуші банктен өз шотынан
белгілі бір шотына аудару туралы бұйрығы ... ... ... ... ... ... банкілер ұсынып, оған қажетті құжаттар тіркеледі.
Төлем талап тапсырмасы төлем, жасаушының ... ... ... есеп ... және ... ... негізінде келісім шарт
бойынша жөнелтінген өнімнің орындалған жұмыстың, көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Олар да
белгілі формадағы банктерге жасалынады. Ақша есеп айырысу шотын тексерген
кезде:
1) Есеп ... шоты қай ... және ... ашылғанын қарайды
2) Алғашқы құжаттармен қоса банк көшірмелерін тексереді
3) №2 ЖО-ді және №2 ведомсті тексеріп, бас кітаппен салыстырады.
Шет ... ... ... ... субъектілердің шетел
валюталарына жүргізілетін мынадай келісімдер.
1) Шет ел валютасына мүліктерді, ... ... ... да ... ... ... ... алуға
2) Несие алады немесе береді. Сол бойынша төлем немесе алу сомалары шетел
валютасымен белгіленеді
3) Активтерді шет ел валютасымен ауыстырып басқадай ... ... ... ... ... ... ... осы міндеттеме бойынша шет ел
валютасымен есептеседі.
Кесте 10.
Ақша қаражаттарын аудиторлық тексеру ... ... ... ... ... |
|1 ... көрсеткіштерді |Баланс: 1010,1030,1040,1050,1060 шоттар |
| |Бас кітаптағы ... Бас ... |
| ... ... | |
|2 ... және |Жоғарыда келтірілген шоттар бойынша Бас |
| ... ... ... ... ... |
| ... жүргізілуін тексеру |ведомстары; касса кітабы; кіріс және шығыс |
| | ... ... ... ... |
10 ... жалғасы
|3 |Ақша қаражаттарын түгендеу|Ұйым басшысының бұйрықтары; ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... КО-1 – КО-3; ... кітап; |
| | ... ... ... ... |
| | ... |
|4 ... ... ... ... және ... құжаттар; чек |
| |тексеру ... ... ... |
| | ... пошталық өткізу туралы |
| | ... |
|5 ... ақша ... | Айналым ведомосы; 1,2,3,-ведомостар, 1020 |
| |тексеру |шот ... Бас ... ... - Ақша ... аудиторлық тексеру бағдарламасына көрсетілген |
|мәліметтері ... ақша ... ... ... үшін баланстағы
мәліметтерді Бас кітаптың шоттары бойынша салыстыру керек.
Синтетикалық пен аналитикалық шоттар ... ... ... аудитор операцияларды өзара бақылау әдістерін қолдану керек. Яғни
1010 шот ... ... ... ... ... сома ... бойынша кредитінің 2-журнал-ордердің мәліметтерімен сәйкес болуы керек.
Егер сомалар дәл ... онда ... ... ... банк көшірмесімен,
кассирдің есептемсімен, чек түбіртектерімен, қажет болса, банктің өзінде де
тексереді.[25]
Кассаның және ... ... ... үш ... ... қолма-қол
ақша қаражатын түгендеу, кассаға түсетін ақша қаражатының толықтығын және
сол ... ... ... шығынға жатқызылатын ақшалардың дұрыс
тәртібін тексеру ... ... ... ... ... ... ... орны ерекше.
Аудиторлық тексерістің бұл кезеңі тексерістің заңдылығын, сенімділігін және
шаруашылыққа бағытталғанын қамту керек.
Алғашқы құжаттардың сапалы ... ... ... дұрыс
есептелуі тәуелді. Сондықтан, бухгалтерияға келіп түскен алғашқы құжаттар
нысаны, арифметикасы және мәні ... ... ... ... кассалық құжаттар, банк көшірмелері, есеп ... ... ... есебі, оларға қосымша ақтаушы құжаттар тігілу керек.
3.3 Міндеттемелердің аудиті
Салықтарды толығымен және ... ... ... тексеріс
жүргізе отырып, осы саладағы ережелерді бұзу фактілерін анықтай отырып
аудиторлар салық ... ... ... ... және салық салу
мәселесі жөніндегі өз күшіндегі нұсқалардың ... бұзу ... ... ... сол ... ... салық органдары
тарапынан болатын қатаң қаражатты жазадан құтқарылып қалады.
Көп жағдайда ... салу ... ... ... бұзушылықтар ұйымдардың
бухгалтерлерінің және басқа да қызметкерлерінің салық заңдарының ... ... ... ... сол ережелерді дұрыс түсінбеуінен
болады. Алайда, заңды білмеу сол ... ... ... ... Сол ... ... аудиторларға сұраныс жасау
және оның тарапынан салық салу мәселелері дәрістерін алу кәсіпорынға тек
қана пайда ... және ... ақы ... есеп ... ... ... ... жұмыс есебі үшін тиісті жерлерде жауапты адамның
қолдарының бар болуы, толтыру барысында ... ... мен ... ... бар ... ... ... Сонымен қатар алғашқы
құжаттарды төлеу ведомостарын тексеру барысында анықтайды.
Қызметкерлермен еңбек ақы бойынша есеп айырысудың ... тағы ... ... ... дұрыстығын тексеру ... ... ... ... тек қана ... бар ... ... өзінің
арызы бойынша ұсталады. Жұмыскерлердің келтірген зияны үшін кәсіпорынның
төрағасының шешімі бойынша да ... ... ... ... ... ... ... жалақы сомалары дер кезінде депонентте
жатқызылатындығын;
2.Депоненттегі сома төленгеннен және талап етілмеген депоненттік борыш
табыс құрамына аударылғандығын;
3.Жұмысты қосып ... ... ... ... ... қаралған жұмыс істемеген уақыттарына төлем, ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу бойынша қорына дұрыс жатқызылмағандығы;
6.Кейбір төлемдердің өнімнің (жұмыс, қызмет) ... ... және ... есеп ... ... мәліметтерінің
және қаржылық қорытынды есеп формаларын толтырудың дұрыстығы;
8.Еңбек ақы қоры ... ... есеп ... ... ... ақы ... есеп айырысуды тексере отырып әлеуметтік
сақтандыру және қамтамасыз ету бойынша есеп ... ... ... сақтандыру және қамтамасыз ету бойынша есеп айырысудың ... ... ... дұрыс есептелгеніне тиісті сомадағы жарналарды
дер кезінде аударылғандығын және бұл ... ... ... ... ... ... ... анықтау.
Жоғарыда айтылғандарға байланысты аудитор төмендегілерді тексеру керек.
• Сақтандыру жарналарының тарифінің ... ... ... дер ... және толық аударылуын;
• Әлеуметтік сақтандыру қорларына төленетін жәрдем ... және тағы ... ... және ... ... ... және ... аудару операцияларының бухгалтерлік
есепте дұрыс көрсетілуі
• Бюджеттен тыс ... ... ... және ... № 10 ... және Бас кітаптағы сәйкестігін.
Сонымен қатар аудитор жұмыскерлердің кезекті ... ... ... 3430 ... ... ... бойынша қысқа
мерзімді бағалау міндеттемелер» және 3220 «Зейнет ақы ... ... ... ... ... және ... ... тексеру
қажет. Бұл шоттар өндіріс немесе айналым шығындарды және төлемдерді теңдей
біркелкі етіп өндіру ... ... ... ... жасалған
сомалар қозғалысы туралы ақпараттарды жинақтаушы анықталған.
Бұл ... ... ... ... ... Жұмыскерлердің алдағы демалыс ақысын төлеу (әлеуметтік сақтандыру және
қамтамасыз ету) ;
• Жыл сайынғы сіңірген еңбек жылдарына еңбек ақы төлеу ;
• Өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ақпарат берілген мәліметтердегі үйлессіздікті тексеру, анықтау
үшін аудит өте ... Сол ... ол ... ... ... ... операциялардың тиімділігін күшейтеді және активтер мен
таза пайданы дұрыс бөлуге көмегін тигізеді. Нәтижесінде аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... ақы бойынша есеп айырысуды аудиторлық тексергенде аудит іскерлік
қызметтің бір түрі ретінде ұйымның жұмыс істеу ... ... ... ... ережелер мен жұмыстар туралы ақпараттар және тексерумен
шұғылданады, оны ... ... ... асырады, әрі ... ... ... ... ... ... сапалық жағы
туралы тұжырым береді. Осы ереженің төңірегінде аудиторлық қызметтің
мынадай мәселелерін ... ... Заң ... ... еңбектің және еңбек ақы ... ... ... ... ... ... құжаттардың (түп нұсқасын) олардың жалақы ... ... ... ... құқықтық актілерінің сәйкестігін тексеру;
3. Істегеніне қарай кесімді және мерзімді тарифтік қойылымдар бойынша
еңбек ақы есептеудің дұрыстығын тексеру;
4. ... ... сый ақы ... ... ... кесімді
және мерзіміне қарай сый ақы есептеудің дұрыстығын және ... ... ... ... ... көмек ақы және әртүрлі
қосымша ақы төлеудің дұрыстығын тексеру;
6. Жалақыдан ұсталатын ұсталымдардың дұрыстығын тексеру;
7. Депоненттелген жалақыларды тексеру;
8. ... ақы ... ... аналитикалық және синтетикалық есептердің
сәйкестігін тексеру;
9. Еңбек ақы төлеу ... ... ... корреспонденциясының
дұрыстығын тексеру;
10. Шаруашылық субъектісінің жұмыскерлерге еңбек ақы төлеу бойынша есеп
айырысудың есебін ... ... ... ... ... ... ... керек.
3350 «Еңбек ақы төлеу бойынша қысқа мерзімді борыштар» шот бойынша
аналитикалық есеп ұйымның әрбір ... ... ... осы шот бойынша аналитикалық есеп мәліметтерімен сәйкес
келмейтін жағдайлары жиі кездеседі. Мұны осы шот ... ... ... ведомосындағы қалдық сомаларының салыстыру жолымен анықтауға
болады. 3350 шот бойынша мәліметтердің аналитикалық ... ... ... кездессе аудитор оның себептерін анықтап, анықталған
ауытқылықтарды қалпына ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуды аудиттеу кезінде ішкі бақылаудың жағдайларын
және бухгалтерлік есеп ... және ішкі ... ... ... ... Ішкі бақылаудың және бухгалтерлік есеп
деңгейлерінің төмендегі ... ... ақы ... ... ... есеп көрсеткіштері мен Бас кітаптағы жұмысшылармен еңбек ақы айырысу
бойынша есеп айырысу шоты ... ... ... ... жағдайда аудитор бастапқы құжаттардың нақтылығын, олардың дұрыс
толтырылғандығын жалақы есептеу және төлеу ... ... да ... ... ... құжаттардың талаптарына сәйкестігін зерттеуі қажет.
Аудитор бұл іс-әрекеттерді жүргізгенде орындалған ... ... ... ... тұлғалардың қолдарының қойылғандығын барлық
реквизиттердің дұрыс толтырылғандығын құжаттарды ... ... ... ... ... ақы бойынша қызметкерлермен еңбек ақы төлеу бойынша есеп
айырысуды тексергенде аудитор ... ... ... ... еңбек ақы төлеудің қандай түрлері мен ... ... ақы ... және ... ... ... ... ережелердің бар екендігін тексеру;
3.Жұмысқа қабылданған күннен бастап жұмыскерлердің ... ... ... ... ақы ... ... ... есеп айырысу есептерін кім
жүргізгені туралы;
Бастапқы құжаттарды зерттеп тексерген ... ... ... ... ... және ... ... «жалған» тұлғалардың есепке еніп
кетпегендігін ... ... ... төленген бастапқы құжаттары бірнеше
есептеу төлеу ведомостарында ... ... ... ... ... ... құрамының бір тізімінде жоқ және шамалы уақыт
жұмыс істеген тұлғаларға ... ... ... ... ... және төменгі сапада орындалған жұмыстарды қайта жасау бойынша
толтырылған нарядтарға назар аудару ... Онда ... ... ... және ... ... туралы барлық мәліметтері
жианқталып көрсетіледі.
Аудитордың маңызды ... бірі ... ... ... ... тексеру болып табылады. Атап айтсақ, кесімді тарифтік қойылымы ... ... ... ... дұрыстығын мерзіміне қарай еңбек ақы төлеу
кезінде кәсіпорындағы жұмыскерлерінің штаттық кестелерде қаралған.
Жалақы мөлшерінің штаттық тәртіптердің ... ... ... бойынша
еңбек ақы төлеудің негізділігін тарифтік қойылымдардың дұрыс қолданғанын
тексеру қажет. ... ... ақы ... нәтижесінде қолданылған нормалардың
және жұмыс санының және ... ... ... ... ... мен ... көлемінің қаншалықты нақтылығын өндірілген өнімнің санына
еңбек ақының кәсіпорынның қоймаларына өткізілген оның санына ... ... ... сый ақы ... ... ... және мерзімді
жұмыскерлерге есептелген сый ақылардың дұрыстығын және ... сый ақы және ... ... ... ... қабылданған
рұқсаттың бар екендігіне көз жеткізу керек.
Аудитор түнгі жұмыстарға және ... тыс ... ... ... еңбек ақының дұрыстығын тексеру керек. Жұмыс кестесінен тыс
уақыттағы жұмысқа алдыңғы екі ... 1,5 есе ... ... ... ... жоқ ... тұруды шығарылған өнімдердің ақауын олардың
төлеушілердің құжаттарын ... ... ... ... ... ... ... көзі болып 3350 «Қызметкерлермен еңбек ақы
бойынша есептесу» 5510 «Бөлінбеген ... ... ... ... ... еңбек ақы есептеу және төлеу кезіндегі алғашқы
құжаттар, еңбекке жарамсыздық, кезекті демалыс ақысы, осы ... ... ... ... ... ақы ... ... есеп айырысу аудиторлық тексеру
бағдарламасы
|Аудит процедурасы ... ... ... ... заңдылықтардың |Қазақстан Республикасының «Еңбек ақы» |
|сақталуын және ... ... ақы ... және ... да күші бар ... ... ... тәртібін |құқылық актілер ... | ... ... ... шындығын |Жұмыс уақыты есебінің табелі, бүкіл ... ... ақы ... және ... және ішкі тоқтап қалулардың |
|бойынша нормативтік құқықтық ... ... ... пен ... ... ... ... есебінің парағы, кесімді |
|тексеру ... ... ... да |
| ... және ... ... |
| ... т.б. ... ... үстемелер, тарифтік |Жұмыс уақыты есебінің табелі, жеке ... және ... ... ... есептеу төлем ведомості, |
|еңбек ақы есептеу дұрыстығы ... ... ... ... ... ... жүйелер |Басшының бұйрығы, келісім шарттар, |
|бойынша кесімді және ... ... ... ... |
|жұмысшыларға сыйақы есептеу |иелері мен директорлар кеңесінің сый ... және ... ... жүйесі туралы |
| ... т.б. ... мен ... ... ... жұмысқа жарамсыздығы |Жұмыс уақытының табелі, жұмыстың ... ... ... мен түрлі |тоқтап ... ... ... ... ... есептеудің |ақаулар туралы акті, ... ... | ... Еңбек ақыдан ұсталатын | ... ... мен ... ... ... тексеру |құжаттар ... ... ақы ... ... | Журнал ордер №10, Бас кітап және ... ... ... ... ... | ... ... ақы бойынша аналитикалық | Алғашқы құжаттар, есептеу-төлеу |
|және синтетикалық есептің ... ... №10 Бас ... |
|сәйкестігін тексеру ... ... - ... ... ... ... мәліметтері ... ... және ... ... мәселелерін тексеріс
жүргізе отырып, осы саладағы ережелерді бұзу фактілерін анықтай отырып
аудиторлар ... ... ... заңдарының талаптарын және салық салу
мәселесі жөніндегі өз күшіндегі ... ... бұзу ... түзетуге көмектеседі, сол арқылы кәсіпорындар салық органдары
тарапынан болатын ... ... ... ... қалады
Кесте 12.
Салықтық төлемдерді аудиторлық тексеру бағдарламасы
|Салық процедуралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|міндеттемелер тәсілімен салықтық әсер есебі ... ... ... ... ... | ... ... кіріске алу барысында заңды |Есеп саясаты, корпаративтік|
|тұлғаның шеккен зиянын қарастырып, оны ... ... ... ... ... ... ... ... ... |декларациясы ... ... ... ... уақытша айырманың |Корпоративтік табыс салық |
|салықтық төлемге ... ... және ... ... ... баланста “Кейінге қалдырылған |баланс ... бабы ... ... ... ... ... Бас ... пен 5 ... |Бас кітап, журнал-ордер, |
|мәліметтерімен салыстыру ... ... ... ... ... ... |Негізгі құралдарға ... ... ... ... |амортизация есептеу ... ... ... ... ... салық |
|есептеулердегі қайта бағалау сомасының ... ... ... | ... ... ... ... шот-фактуралар, |
|қосылған құн салығын алып тастап ... құн ... ... және ... есеп ... деклара-ция, Бас |
|айырысудың дұрыстығын тексеру. ... және т.б. ... ... ... ... ... ... бойынша |
| ... ... ... ... ... ... |Жер ... бойынша |
| ... ... ... ... ... |Көлік құралдарына салынатын|
|есептеудің дұрыстығын тексеру ... ... ... ... ... ... есептеудің |Мүлік салығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... табыс |
|дұрыстығын тексеру ... ... ... - ... төлемдерді аудиторлық мәлімет ... ... ... салу ... қатысты ереже бұзушылықтар ұйымдардың
бухгалтерлерінің және басқа да қызметкерлерінің салық ... ... ... ... ... сол ... ... түсінбеуінен
болады. Алайда, ... ... сол ... ... ... ... Сол себепті жиі-жиі аудиторларға сұраныс жасау
және оның тарапынан салық салу мәселелері дәрістерін алу ... ... ... ... ... аударылуының реттілігін зерттеу кезенде аудитор
келесіге ... ... ... ... ... міндеттемесін орындау барысында,
салық салынатын объектісін, салық базасын, салық мөлшерлемесін.
Салықтық қарызды тексерудің басты міндеттері мыналар:
1. ... ... ... ... ... ... мөлшерлеменің, тарифтік және басқа құндық
көрсеткіштердің негізділігін ... ... ... ... ... ... Есептеулерді реттеу мен кейінге қалдырылған салықтардың уақытылы
төленуін тексеру.
Салықтық қарыздарды тексеру кезіндегі аудитордың ... ... ... көрсетілген шамасының дәлдігі мен шынайылығын ... ... Бұл үшін ол ... мәліметтерін Бас кітаптағы, журнал ... ... және ... да есеп ... ... ... ... қажет.
Қорытынды
Бухгалтерлік есеп деп – кәсіпорындарды ақпараттар және мәліметтермен
қамтамасыз ететін мәні мен пәні бар ... ... ... ... өмірге етуіне байланысты, әсіресе коммерциялық бағыттағы және
меншікті кәсіпорындар табыс табуды ... ... Егер ... ... ... мен ... пайдаланушылардың көз ... ... ... онда ... үшін ... ... ... жұмыстарын жүргізумен қатар, қаражаттар мен олардың ... ... ... ... ... түсіру мақсаты туындайды.
Кез-келген шаруашылық субъектілері шаруашылық процесі кезінде
шаруашылық ... мен ... және ... капиталда
өзгерістерді қалыптастыратын көптеген ... ... ... ... ... ... ... мақсатында ресурстар
қолданылады, яғни материалдық және еңбек ресурстары, ... мен ... ... әр түрлі қызмет көрсетулер. Ресурстар тек өздігінше
қалыптаспайды, оларды ... ... ... Ресурстар ақша
қаражаттарына алмасады. Нарықтық экономика жағдайларына ... ... ... ақша қаражаттарына алмасқан экономикалық ресурстардың
белгілі бір қалыптасу көздері болуы қажет. Сонымен, бухгалтерлік есеп – ... ... ... және шаруашылықтағы басқару процесін
сипаттайтын ғылым болып табылады.
Өнімді өндіру процессі, өндірістік босалқыларды және ... ... ... және ... ... ... шығындар, қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... және ... көрсетуден
түскен кірістер және басқа да шығындар өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... және ... есеп ... да элементтерін өлшеу және мойындау ақшалай түрде іске асырылады.
Кәсіпорындар активтерді өздері өндіріп шығару ... ... ... ... ... уақытша жалға алу арқылы иеленеді. Активтер өздерінің
пайдалану мерзіміне қарай мынадай екі топқа бөлінеді:
- ... ... ... ... (бір жыл ... ... ұзақ мерзімді активтер (бір жылдан артық уақыт пайдаланатын);
Жалпы бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес ағымдағы активтер мынадай
баптары ... ... ... мерзімді қаржы салымы (инвестиция);
ә) ақшалар;
б) тауарлық-материалдық қорлар;
в) алдағы уақыт шығындары (бір жыл ... ... ... ... ... дебиторлық борыштар
Міндеттемелер деп - мақсатты шараларды қаржыландыру үшін заңды және
жеке тұлғалардан, ірі компаниялардан ... ... осы ... ... ... қайтарып беруі жөніндегі алған міндеттемесін айтады. Бұларға:
ұлттық және шетелдік валюта түрінде банктерден және ... ... ... ... резиденті немесе резиденті емес)
ұзак және ... ... ... ... облигациялар, вексельдер жатады.
Алынған міндеттемелердің барлығы да осы күнгі ағымдағы бағамен ... ... алу ... ұйымдардың активті қаражаттары
көбейеді. Мұның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... құрамына ұйымдардың несиеге сатып алған
тауарлары, ... ... ... ... бойынша алған қарыз
ақшалары, төленбеген еңбек ақы, төленбеген салықтар жөніндегі сомаларда
жатады.
Өндірістің нәтижелігін ... ... ... ... ... ... ... серіктесте бұлардың өндіріс процесінің маңызды
заттық элементі болып ... ... ... ... ... ... ұжымдарының айрықша назар аудару керек сияқты.
Қызметтерді сатудан түскен кірісі 9125,0 мың теңге өскенін ... 151350,0 мың ... ... ... ... ... ... мың теңгеге азайғанын алып келеді, ... 142348,0 мың ... ... саны 12 ... ... ал еңбек өнімділігі 172,7 мың
теңгеге өсті немесе 1210,8 мың теңге болды. Жалпы табыс 9002 мың ... ... 2008 ... кәсіпорынның жалпы зияны 20944,0 мың теңге болды.
Кәсіпорының кезен шығындары 29309,0 мың теңгені ... ... ... 2008 және 2009 ... ... жоқ деп айтуға ... ... 2795,0 мың ... ... ... ... екі ... нәтижелері
кәсіпорынның зияндылығын көрсетеді. Егер 2008 жылда зиян 37569,0 мың теңге
болса, бірақ 2009 жылда ол 11687,0 мың ... ... ... ... ... құны 296,5 мың ... азайғандығын көрсетеді, 16861,7 мың
теңгені құрайды.
Актив - деп ... ... ... Олар ... ... қызметінің нәтижесі болып есептеледі. Кәсіпорындар мен ұйымдар
өзінің ... ... сол ... басқару, өнім өндіру,
басқадай ... және жеке ... ... ... яғни ... ... ... табуы үшін пайдаланады. Осы активтерді пайдалану арқылы
алдағы уақыттарда ... ... ... - ... мен ... тікелей немесе жанама түрде келіп қосылып оның көлемін (үлесін)
арттырып отырады.
Аудиторлық тексерудің мақсаты - ... ... ... кезінде
орын алатын заң ережелерін бұзушылықтар мен кемшіліктерді анықтау ғана ... ... сол ... аудиторлық тексерудің басты міндеті болмайды,
оның негізгі мақсаты бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... нәтижелерін сипаттайтын көрсеткіштердің
дұрыс, дәлме –дәл берілуінің сол сәтте орын ... ... ... ... ... ... ... болжаудың дұрыстығын
анықтау болып табылады.
300 «Жоспарлау» ХАС-ына сай аудитор аудиттің жалпы ... ... ... ... ... ... сипатын, оны жүргізу
уақыты мен көлемін анықтап, аудит бағдарламасын ... ... ... ... ... ... ол аудиттің дұрыс орындалуын бақылау тәсілі
болып табылады және онда әр бөлім бойынша мақсаттар және ... ... ... ... ... құжаттамасының манызды
бөлігі болып табылады және онда аудиторлық ... ... ... ... дәлелдердің маңызды бөліктері жазылады.
Диплом жұмысын жазу барысында жүргізілген ... ... келе ... ... мен ... ... ... Кәсіпорын басшылары өнімнің өзіндік құнын әлі де болса азайтып,
өндірілген өнімнен алынатын табыс мөлшерін көбейтуге ат ... ... ... жұмыстарды күшейтіп, қызмет ету аясын кеңейту
керек, яғни шетел елдерімен әріптестік қарым-қатынасты күшейтіп,
тек өнім ... мен ... ... қана ... ... аумағын еуропалық стандарттарға сай келтірсе, нарықтағы
тұтынушылар талғамын ... алар еді. ... ... кезде
батыстық талғам кең орын алуда;
- Кәсіпорындағы теріс жағдай оның өз ... ... ... атап ... ұйым ... ... ... іс
әрекет түрімен айналыспайды. Сол үшін де ... емес ... ... ... қарастыру қажет;
- Қазіргі кездегі техника-технологияларды өндіріс үрдісіне енгізу,
барынша тиімді технологиялық жолдар мен ... ... ... ... ... ... ... 28-ақпандағы №234-ІIІ
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» -деп аталатын заңы.
2. Қазақстан Республикасының 2001-жылғы 12-маусымдағы ... ... ... ... да міндетті төлемдер» -деп аталатын Кодексі.
3. Қазақстан Республикасының 1998-жылғы 20-қарашадағы №20 «Аудиторлық
қызмет ... заңы ... №487- ІІ ... өзгерістертулер
және толықтырулармен қоса).
4. «Қазақстан Республикасының Жауапкершілігі ... және ... ... Заңы ... ... №220-1 ... ... өзгерістертулер және толықтырулармен қоса).
5. Андреев В.Д. Практический аудит. – М: Экономика, 1994г
6. Аудит: Учебник /Под ред. В.Н. ... – М: ... ... ... А.А. Концептуальные основы и принципы бухгалтерского
учета (учебное пособие) – Алматы, ... ... Ә.Ә. ... және қаржылық есеп принциптері.
Алматы, 2006ж.
9. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Г. Аудит. ... ... С.Б. ... ... ... 2005ж.
11. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаев З.К. Аудит и анализ
финансовой отчетности ... ...... ... ... Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Е.Т., Жұмағалиева Ж.Т. Ұйымның қаржылық
жағдайын талдау – ... ... ... ... С.К. ... ... и расходов хозяйствующего субъекта.
/Статистика, учет и аудит – 2002ж
14. Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского ... и ... ...... 2003г) – ... ... и К, 2003г
15. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә.
Қаржылық есеп – Алматы: Экономика, 2001ж
16. ... Қ.К., ... З.Н., ... Н.А., ... ...... ... 2003ж
17. Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А., Бухгалтерлік есеп – Алматы:
Экономика, 2006ж
18. Радостовец В.К., ... В.В., ... Т.Ғ., Шмит ... ... есеп ... толықтырылған) – Алматы:
ОрталықАудит-Қазақстан, 2003ж
19. Радостовец В.К., Шмит О.И. ... и ... ... ...... ... 2000г
20. Рахимбекова Р.М., Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж., Сальменова А.Т.
Финансовый учет на предприятии – ... ... ... Салина А.П. Принципы бухгалтерского учета ... ... ... Экономика, 2003г
22. Скала Н.В., Скала В.И. Сборник бухгалтерских проводок в ... РК ... ...... LEM, ... Тасмағанбетов Т.А., Радостовец В.К. Қаржы есебі – ... ... ... Е.Т. ... ... ... (оқу ... – Алматы:
Экономика, 2001ж
25. Фридман П. Аудит. Контроль затрат и ... ... ... ... ... – М: ... ЮНИТИ-1997г
26. Шеремет А.Д., Суйц В.П. Аудит: Учебник – М: ... ... ... Р., Рис Дж. ... ... и ... – М: Финансы и
статистика, 1993ж.
Қосымшалар
Қосымша А
Кесте 1.
Кәсіпорынның негізгі қаржы экономикалық ... ... ... |2008 |2009 ... |
| | ... |жыл |жыл |(+; -) |
|1 ... ... түскен |мың. тг. |142225,0 |151350,0 |+9125,0 |
| ... | | | | |
|2 ... ... саны ... |137 |125 |-12 |
|3 ... ... орташа |мың. тг. |17158,2 |16861,7 |-296,5 |
| ... құны | | | | |
|4 ... ... |мың. тг. |1038,1 |1210,8 |+172,7 |
| |(1 /2 жол) | | | | |
|5 |Қор ... |тг. |8,3 |8,9 |+0,6 |
| |(1 /3 жол) | | | | |
|6 ... ... |мың. тг. ... ... ... |
| |өзіндік құны | | | | |
|7 ... ... ... |мың. тг. |-20944,0 |9002,0 |- |
|8 ... ... |мың. тг. |22450,0 |29309,0 |+6859,0 |
|9 ... ... ... | ... ... |- |
| |табыс (зиян) | | | | ... ... ... |мың. тг |5825,0 |8620,0 |+2795,0 ... ... салынғанға дейінгі |мың. тг. |-37569,0 |-11687,0 |- |
| ... ... | | | | ... ... табыс салығы |мың. тг. |- |- |- ... ... ... ... |мың. тг. ... |-11687,0 |- |
|Ескерту - Кәсіпорынның ... ... ... мәліметтері бойынша |
Қосымша Ә
Кесте 2.
Ақша қаражаттарының есебі
|№ |Шаруашылық операциялардың мазмұны ... |
| | |Дт |Кт ... ... есеп ... шотынан ақша түсті |1010 |1030 ... ... ... ... ... |1252 |1010 |
|3 ... ... берілген еңбек ақысының |3350 |1010 |
| |сомасына | | |
|4 ... ... ... өткізілген, депозитке салынған |1030 |1010 |
| ... және ... да ... сомасына | | |
|5 ... ... ... өнім, керсетілген |1030 |1210 |
| ... ... ... үшін алынуға тиісті | | |
|6 ... деп ... ... ... есеп ... |1020 |
| ... ... ... | | |
|7 ... ... шотына жалға алушылардан мүліктерді |1030 |1270 |
| ... үшін ... ... | | |
|8 ... ... ... сомасына ... |
|9 ... ... ... ... ақы ... ақша |3220 |1030 |
| ... | | ... ... ... ... кем ... ақша ... |1010 |
|Ескерту - Ақша ... ... ... ... мәліметтер ... ... ... ... өндіріс" шотының корреспонденциясы
|Рет |Шаруашылық операциялардың мазмұны ... ... | ... |
| | ... ... |
|1 |Жыл ... ... өнім цехында аяқталмаған |8110 |1340 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|2 ... өндіріске шикізат пен материалдардың, |8111 |1310,3310 |
| |қызметтердің әртүрлі түрлері босатылды | | |
|3 ... ... ақы ... |8112 |3350 |
|4 ... еңбек ақысынан аударымдар жасалды|8113 |3150 |
|5 |Үстеме шығындар ... ... |8114 |8410 |
|6 ... өндіріспен көрсетілген қызметтер |8114 |8310 |
| ... | | |
|7 ... ... ... жалпыланды |8110 |8111-8114 |
|8 ... ... ... ... ... |8110 |8410 |
|9 ... ... дайын өнім қоймаға кірістелді |1320 |8110 |
|10 ... ... ... |1310 |8110 |
| ... ... қайтарылды | | ... ... ... ... аяқталмаған өндірістің |1340 |8110 |
| ... ... ... қаржылыққа | | |
| ... | | ... - 8110 ... ... ... ... мәліметтер ... ... ... ... аудиттің бағдарламасы
|№ |Аудитордың іс-әрекеті |Ақпараттар көзі |
|1 ... ... бас ... ... 1310 |
| ... ... тексеру |“Материалдар” бөлімшесінің шоттары |
| | ... бас ... |
|2 ... ... |Бас кітап, журнал-ордерлер №6, №7, №10|
| ... және ... ... т.б., есеп ... |
| ... ... ... |(материалдар қозғалысының есебі |
| |тексеру ... ... ... ... |
| | ... есеп кәртішкелер) |
|3 ... ... ... |Материалды-жауапты тұлғалар мен |
| ... және ... ... ... шарттармен, алғашқы құжаттар, |
| |уақытылы және дұрыс жүргізілуін |қоймалық есеп кәртішкелері, |
| ... ... ... |
| | ... ... т.б. |
|4 ... есепте материалдық ... ... ... есеп |
| |құндылықтардың қозғалысының |кәртішкелер, материалдық |
| ... құны ... ... ... ... есебі |
| |және кәсіпорынның өңдірістік ... ... және т.б. |
| ... соңғы есептік | |
| ... ... ... | |
| ... | |
|5 ... түскен материалдық |Алғашқы құжаттар (қабылдау актісі, |
| ... ... ... ... ... шот |
| |кірістелуінің және толықты-ғының,|фактуралар, кіріс – ордерлері және |
| ... ... ... ... қоймалық есеп кәртішкелер, |
| |жазбалардың дұрыс жүргізілуін |материалдар ... ... ... ... ... ... ордер, бас кітап және т.б. |
|6 ... өнім ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | ... - ... ... ... ... ... ... 5.
Салықтық төлемдерді аудиторлық тексеру бағдарламасы
|Салық процедуралары ... ... ... ... ... ... ... |Есеп саясаты, салық ... ... ... әсер есебі |декларациялары ... ... ... ... | ... салығын кіріске алу барысында заңды |Есеп саясаты, ... ... ... ... оны ... |табыс салығының |
|табыс ... ... ... ... тексеру |декларациясы ... ... ... ... ... айырманың |Корпоративтік табыс салық |
|салықтық төлемге кіргізілуін тексеру және ... ... ... баланста “Кейінге қалдырылған |баланс ... бабы ... ... ... тексеру| ... Бас ... пен 5 ... |Бас ... ... ... ... ... ... ... ... ... түсетін |Негізгі құралдарға ... ... ... ... ... ... ... есептегі өсімнен салықтық |ведомостісі, салық ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... |Салықтық шот-фактуралар, ... құн ... алып ... ... құн салығына салық|
|жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп |жөніндегі деклара-ция, Бас |
|айырысудың ... ... ... және т.б. ... салықты есептеудің дұрыстығын тексеру|Әлеуметтік салық бойынша |
| ... ... ... ... ... ... |Жер ... бойынша |
| ... ... ... ... ... ... құралдарына салынатын|
|есептеудің дұрыстығын тексеру ... ... ... ... ... ... есептеудің |Мүлік салығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... табыс |
|дұрыстығын тексеру ... ... ... - ... ... аудиторлық мәлімет |

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі таңдағы қаржылық жәнe салықтық eсeптіліктің экономикалық мәні мeн маңызы77 бет
Қаржылық есептіліктің Италияда дамуы және Қазақстан Республикасындағы қаржылық есептілікпен салыстыру5 бет
Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына сай бухгалтерлік есеп7 бет
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Аралық қаржылық есептілік22 бет
Инфляция жағдайындағы меншікті капитал131 бет
Нарық жағдайында ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері81 бет
Қаржылық есептілік туралы26 бет
Ұйымның шоғырландырылған қаржылық есебі және оны талдау54 бет
Ұйымның қаржылық есептілігі және оны талдау90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь