Психология ғылымындағы кәсіби бағыттылық мәселелеріне теориялық шолу

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ...3

ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ ...5
1.1 Психология ғылымындағы кәсіби бағыттылық мәселелеріне теориялық шолу. ...5
1.2. КӘСІБИ БАҒЫТТЫЛЫҚТЫҢ ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ КӘСІБИ АЙҚЫНДАЛУЫНА ТИГІЗЕТІН ӘСЕРІ ...13
1.3. ОҚУШЫЛАРҒА КӘСІБИ БАҒДАР БЕРУ ЖҮЙЕСІНІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ...17
1.4. КӘСІБИ БАҒДАР БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЕСКЕРУ. ...25

ІІ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ. ...34
2.1. Эксперименттік зерттеудің мақсаты, болжамы, міндеттері. ...34
2.2. ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ ...35
2.3. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ БАРЫСЫ ...37
2.4. ЗЕРТТЕУ МӘЛІМЕТТЕРІНІҢ САПАЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ ...43

ҚОРЫТЫНДЫ ...46

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ...46
Кіріспе

Қазіргі кезде еліміздегі демократиялық қоғам құру кезеңінде экономика саласында нарықтық қатынастарға көшу, қоғамда гуманизация процесі жүріп жатқан кезде, осы демократиялық қоғамда өмір сүретін шығармашылық еңбекке адамгершілік, психологиялық және практикалық тұрғыдан дайын біртұтас, жан-жақты дамыған жеке адамды тәрбиелеу қоғамның басты мақсаты, әрі білім беру жүйесін реформалаудың кезек күттірмес негізгі міндеті болып табылады.
Қоғамның болашақ мамандарын тәрбиелеуде жалпы білім беретін міндеттердің ерекше рөл атқаратыны белгілі.
Осыған орай, жеке адам бағыттылығының бір түрі ретінде кәсіби бағыттылықты қалыптастыру болашақ іскер мамандарды даярлаудың негізгі шарттарының бірі және кәсіби бағдар беру мәселесі жоғарғы сынып оқушылары үшін ең өзекті мәселе болып табылады.
Республикамызда бүгінгі күн талабына сай әртүрлі типтегі орта мектептердің пайда болуына байланысты оқушыларға кәсіби бағдар беру арқылы олардың кәсіби бағыттылығын мәселесі басты назарға айналуда.
Оқушы жастардың кәсіби бағыттылығы мен оларға кәсіби бағдар беру жұмысын ұйымдастыру мәселелерін қарастыратын ғылыми-психологиялық, педагогикалық әдебиеттердің талдауы – кәсіби бағдар беру жұмысының теориясы мен қолданбалық тәжірибесіне өзіндік үлес қосатындығын көрсетеді. Сонымен қатар, жалпы білім беретін қазақ мектептері, гимназиялар мен лицейлер, лицей-интернаттар, колледждер мұғалімдері кәсіптік бағдар беру жұмысын дұрыс жолға қоюда, өздерінің бұл процестегі орны мен ролін дұрыс анықтауда, оқушылардың кәсіби бағыттылықтарын олардың жеке-даралық ерекшеліктеріне сәйкес қалыптастыруда көптеген құндылықтарға тап болатындығын көрсетеді.
Мұндай жағдайлар кейіннен оқушылар бойында мамандықты, жұмыс орнын, оқу орнын ауыстыруға, кәсіби қанағаттанбаушылыққа, өзін маман және жеке адам ретінде дұрыс бағаламауға әкелері сөзсіз. Осыған байланысты мектептегі педагогикалық процесте оқушыларға кәсіби бағдар беруде олардың тұлғалық, саналық ерекшеліктерін ескеру мен кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың ғылыми негізделген жолдарын қарастыру проблемасы туындайды.
Жоғарыда аталған жайттардың барлығы біздің магистрлік зерттеу жұмысымыздың тақырыбын анықтайды.
Зерттеу жұмысының өзектілігі - оқушы жеке тұлғасының кәсіби бағдарлылығы, оның болашақтағы кәсіби айқындалуының негізгі мотивациялық компоненті ретінде мектептегі білім беру жүйесінің кәсіби бағытталған оқу-тәрбие процесінің біртұтастығы мен сабақтастығында қалыптасатындығымен сипаптталады.
Жұмыстың әдіснамалық және теориялық негізін жеке тұлға және оның дамуындағы іс-әрекеттің ролі туралы ілімнің мәнін анықтайтын психологиялық-педагогикалық тұжырымдамалар, оқушының кәсіби бағыттылығын қалыптастыру процесіндегі жүйелік іс-әрекеттік позиция және кәсіби бағдар берудегі оқушылардың тұлғалық ерекшеліктерін ескеру мәселелері құрайды.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы – мектептегі кәсіби бағдар беру жұмысындағы оқушылардың жеке адамдық қасиеттерін ескере отырып жүргізілген зерттеу мәліметтерін білім беру жүйесінде кәсіби бағыттылықты тәрбиелеудегі жүйелілікті іске асыруда және осы саладағы жас маман психолог-педагогтардың кәсіби білімдерін жетілдіру жүйелерінде пайлдалануға болады деп есептейміз.
Зерттеу жұмысының жаңашылдығы - теориялық тұрғыда алғаш рет мектепте кәсіби бағдар беру мәселесін зерттеудегі отандық ғалымдар еңбектерін Қазақстандағы осы бағытттағы жұмыстардың көшбастаушыларының бірі – Ж. Аймауытұлының “Жан жүйесі және өнер таңдау” еңбегіндегі авторлық теориялық тұжырымдамаларымен салыстырмалы зерттеуге ұмтылыс жасалды.
Зертеу мақсаты – жалпы білім беретін мектептердегі жоғарғы сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудегі тұлғалық-индивидуалдық қасиеттерін есепке ала отырып зерттеу.
Зерттеудің мақсатына сәйкес мынадай міндеттер айқындалды:
1. Кәсіби бағыттылықты қанағаттандыру процесінің теориялық негіздері, оның психологиялық ерекшеліктері мен тұлғалық көрсеткіштерін анықтау;
2. Кәсіби бағыттылықтың оқушылардың болашақ кәсіби айқындалуына тигізетін әсерін көрсету;
3. Оқушыларға кәсіби бағдар беру түсінігінің психологиялық негіздері мен заңдылықтарын ажырату;
4. Кәсіби бағдар беруде оқушылардың тұлғалық ерекшеліктерін есепке алу, жұмыстарын негіздеу.
Зерттеудің жұмыстық болжамы.
1. Кәсіби бағдар мен оқушылардың болашақтағы кәсіби айқындалуының арасында тығыз байланыс бар.
2. Кәсіби бағдар беру табыстылығы – оқушының тұлғалық қасиеттерін есепке ала жүргізілген жұмыс нәтижелеріне тікелей тәуелді болып табылады.
Зерттеу пәні – жалпы білім беретін мектептегі жоғарғы сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру. Кәсіби бағыттылығын қамтамасыздандыру процесі.
Зерттеу объектісі - Әуезов ауданы, №104 қазақ мектебінің жоғарғы сынып оқушылары.
Жалпы саны –
Зерттеуде пайдаланылған әдістемелер: ДДО, қызығулар картасы, Ж.Аймауытұлы ұсынған кәсіби бағдарды айқындауға арнылған анкета.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Ашихмина Л.П. Педагогические условия повышения эффективности профориентации школьников: аспекты управления. Томск, 1990
2. Мерлин В.С. Очерки психологии личности. Пермь,1959
3. Леонтьев В.Г., Жмыриков А.И. Адаптация человека к новой
деятельности как условие формирования профессиональной
направленности. // Сборник научных трудов. Новосибирск, 1982
4. Ломов Б.Ф. К проблеме деятельности в психологии.
// Психологический журнал. 1981, №5
5. Рубинштейн С.Л. Основы обшей психологии. В 2-томах. М., 1989
6. Божович Л.И. Психологический анализ условий формирования и
строения гормонической личности. М., 1981
7. Йовайша Л.А. Проблема профориентации школьников. М., 1983
8. Сейтешов А.П. Пути профессионального становления учащейся
молодежи. М., 1988
9. Шавир П.А. Психология профессионального самоопределения в
ранней юности. Тюмень, 1980
10. Демиденко В.К. Мотивы выбора профессии школьниками.
// Советская педагогика, 1989, № 6.
11. Булгакова Н.Ф. Подготовка школьников к профессиональному
самоопределению в процессе их учебной и трудовой деятельности.
/Автореферат канд. диссертации. М., 1984
12. Аль-Фараби. Социально-этические трактаты. Алма-Ата, 1973
13. Аймауытов Ж. Бес томдық шығармалар жинағы. 4-том. Алматы,
1998
14. Кудрявцев Т.В., Шегурова В.Ю. Психологический анализ
динамики профессионального самоопределения личности.
/Вопросы психологии, 1983, №Ң
15. Кон И.С. Психология ранней юности. М., 1989
16. Кухарчук А.М., Ценциппер А.Б., Профессиональное
самоопределение учащихся. Минск, 1976
17. Нұрғалиева Г.К. Психолого-педагогические основы ценностного
ориентирования личности. Док.диссертация Наук. Алма-Ата, 1993
18. Захаров Н.Н. Профориентация школьников. М., 1988
19. Қадыров С. Кәсіби шы”далу ке”естігі. / Қазақ мектебі. 1985
20. Фукуяма С. Теоретические основы профориентации. М., 1989
21. Профконсультационная работа со старшеклассниками. Под ред.
Б.А. Федоршина. Киев, 1980
22. Нечаев Н.Н. Психолого-педагогические основы формирования
профессиональной деятельности. М., 1988
23. Садыков Б.Ж. Совершенствование профориентации учащихся в
условиях взаимодействия школ, УПК и производства.
/Автореферат канд. диссертации. Алма-Ата, 1983
24. Психолог-педагогические проблемы профессионального
обучения./ Под ред. Гальперина П.Я. М., 1983
25. Укке Ю.В. О психологических основах профориентации. М.,
1989
26. Орлов А.В. Склонность и профессия. М., 1981
27. Абдукаримов Х. Преемственность школы и вуза в ориентации
учащихся и студентов на педагогические профессии.
Автореферат канд. диссертации. М., 1984.
28. Аймауытұлы Ж. Псиқалогия. Алматы, 1995
29. Алтынсарин Ы. Таза бұлақ. Алматы, 1988
30. Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды. В 2-х т. М., 1980
31. Баширова Ж.Р. Оқушылардың өнімді еңбегі және кәсіптік бағдар.
Алматы, 1986
32. Булгакова Н.Ф. Изучение познавательных и профессиональных
интересов школьников в целях профориентации. М., 1992
33. Вайсбург А.А. Школьники выбирают рабочие профессии. М.,
1983.
34. Годник С.М. Процесс преемственности высшей и средней школы.
Воронеж, 1981.
35. Гайжан Н.Ф. Теория и практика профконсультации. М., 1991.
36. Голомшток А.Е. Выбор профессии и воспитание личности
школьника. Концепция профориентации. М., 1979.
37. Гинзбург М.Р. Жизненные планы как проявление личностного
самоопределения старшеклассников. М., 1987.
38. Гизотулин Ш.З. профориентация старших школьников. Уфа, 1985.
39. Друзина Н.В. Особенности ориентации школьников на
профессию учителя в целостном педагогическом процессе.
/Автореферат канд. диссертации. Алма-Ата, 1991.
40. Каган М.С. Человеческая деятельность. М., 1974
41. Караман А.С. Формироние профессиональной направленности
старшекласснков в процессе производительного труда. М., 1985
42. Климов Е.А. Основы производства. Выбор профессии. М., 1987
43. Климов Е.А. Психолого-педагогические проблемы
профконсультации. М., 1983
44. Ковалев А.Г. Мотивы поведения и деятельность. М., 1988
45. Копоминский Я.Л. Человек: профессия. М., 1986
46. Крутецкий В.А. Психология обучения и воспитания школьников.
М., 1976
47. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1977
48. Мажитова Л.Х. Қазақ мектептерінде кәсіптік бағдар беру. Алматы.,
1994
49. Мектеп және мамандық таңдау. Алматы., 1973
50. Михайлов В.И. Психологические проблемы изучения
профессионального жизненного пути в целях профориентации.
Ярославль, 1986
51. Озганбаева Р.О. Профориентация учащихся общеобразовательных
школ в условиях рыночных отношений. Автореферат канд.
диссертации. А., 1995
52. Павлотенков Е.И. Формирование мотивов выбора профессии.
Киев, 1980
53. Переведенцев В.И. Человек выбирает профессию. М., 1980
54. Пермяк Е.А. Кем быть? Путешествие по профессиям. М., 1976
55. Платонов К.К. Структура и развитие личности. М., 1986
56. Перетятько Л.Г. Профессиональное призвание личности.
/Автореферат канд. диссертации. М., 1991
57. Решетова З.А. Психологические основы профессионального обучения. М., 1985
58. Сейтешов А.П. Пути формирования личности будущего молодого работника. М., 1982
59. Скаткин М.Н., Костяшкин Э.Г. Трудовое воспитание и
профориентация школьников. М., 1984
60. Ткачева Н.Ю. Профессиональная направленность как
личностное новообразование юношеского возраста. М., 1983
61. Түрікпенұлы Ж. Кәсіптік бағдар. Алматы, 1995
62. Чистякова С.Н. Основы профориентации школьников. М., 1983
63. Чистякова С.Н., Захарова Н.Н. Профориентация школьников.
М., 1987
64. Чебышева В.В. Психологические проблемы профориентации
школьников./Вопросы психологии, 1971, №1
65. Шадриков В.Д. Проблемы систомогенеза профессиональной
деятельности. М., 1982
66. Ярошенко В.В. Школа и профессиональное самоопределение
учащихся. Киев, 1983.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ 5
1.1 ... ... ... ... ... ... ... КӘСІБИ БАҒЫТТЫЛЫҚТЫҢ ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ КӘСІБИ АЙҚЫНДАЛУЫНА ТИГІЗЕТІН
ӘСЕРІ ... ... ... ... БЕРУ ... ... НЕГІЗДЕРІ 17
1.4. КӘСІБИ БАҒДАР БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ЕСКЕРУ. ... ... ... ... ... ... ... мақсаты, болжамы, міндеттері. 34
2.2. ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ 35
2.3. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ... ... ... ... МӘЛІМЕТТЕРІНІҢ САПАЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ 43
ҚОРЫТЫНДЫ 46
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 46
Кіріспе
Қазіргі кезде еліміздегі демократиялық қоғам құру ... ... ... ... ... ... ... процесі жүріп
жатқан кезде, осы демократиялық қоғамда өмір сүретін шығармашылық еңбекке
адамгершілік, психологиялық және ... ... ... біртұтас, жан-
жақты дамыған жеке адамды тәрбиелеу ... ... ... әрі ... ... реформалаудың кезек күттірмес негізгі міндеті болып табылады.
Қоғамның болашақ мамандарын тәрбиелеуде ... ... ... ... рөл атқаратыны белгілі.
Осыған орай, жеке адам бағыттылығының бір түрі ретінде ... ... ... ... ... даярлаудың негізгі
шарттарының бірі және кәсіби бағдар беру мәселесі жоғарғы сынып оқушылары
үшін ең өзекті мәселе болып ... ... күн ... сай ... ... орта
мектептердің пайда болуына байланысты оқушыларға ... ... беру ... ... бағыттылығын мәселесі басты назарға айналуда.
Оқушы жастардың кәсіби бағыттылығы мен ... ... ... беру
жұмысын ұйымдастыру мәселелерін қарастыратын ... ... ...... ... беру ... теориясы
мен қолданбалық тәжірибесіне өзіндік үлес қосатындығын көрсетеді. Сонымен
қатар, жалпы ... ... ... мектептері, гимназиялар мен лицейлер,
лицей-интернаттар, колледждер мұғалімдері кәсіптік бағдар беру ... ... ... ... бұл ... орны мен ролін дұрыс анықтауда,
оқушылардың кәсіби бағыттылықтарын олардың жеке-даралық ерекшеліктеріне
сәйкес қалыптастыруда көптеген құндылықтарға тап ... ... ... кейіннен оқушылар бойында мамандықты, жұмыс орнын,
оқу орнын ... ... ... өзін ... және жеке
адам ретінде дұрыс бағаламауға әкелері сөзсіз. Осыған байланысты мектептегі
педагогикалық ... ... ... ... ... ... тұлғалық,
саналық ерекшеліктерін ескеру мен кәсіби ... ... ... ... ... ... туындайды.
Жоғарыда аталған жайттардың барлығы біздің ... ... ... ... ... ... - ... жеке тұлғасының кәсіби
бағдарлылығы, оның болашақтағы кәсіби айқындалуының негізгі ... ... ... ... беру ... ... бағытталған оқу-
тәрбие процесінің біртұтастығы мен сабақтастығында қалыптасатындығымен
сипаптталады.
Жұмыстың әдіснамалық және теориялық ... жеке ... және ... ... ролі ... ілімнің мәнін анықтайтын психологиялық-
педагогикалық тұжырымдамалар, оқушының кәсіби бағыттылығын қалыптастыру
процесіндегі жүйелік іс-әрекеттік ... және ... ... ... ... ... ескеру мәселелері құрайды.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы – мектептегі кәсіби бағдар ... ... жеке ... ... ескере отырып жүргізілген
зерттеу мәліметтерін білім беру жүйесінде кәсіби бағыттылықты тәрбиелеудегі
жүйелілікті іске асыруда және осы саладағы жас ... ... ... ... ... пайлдалануға болады деп есептейміз.
Зерттеу жұмысының жаңашылдығы - теориялық тұрғыда алғаш рет мектепте
кәсіби бағдар беру ... ... ... ... ... осы ... жұмыстардың көшбастаушыларының бірі – Ж.
Аймауытұлының “Жан жүйесі және өнер таңдау” еңбегіндегі авторлық ... ... ... ... ... ... – жалпы білім беретін ... ... ... ... ... ... тұлғалық-индивидуалдық қасиеттерін
есепке ала отырып зерттеу.
Зерттеудің мақсатына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... теориялық
негіздері, оның психологиялық ... мен ... ... ... ... ... болашақ кәсіби айқындалуына
тигізетін әсерін көрсету;
3. Оқушыларға кәсіби бағдар беру түсінігінің психологиялық
негіздері мен заңдылықтарын ... ... ... ... оқушылардың тұлғалық ерекшеліктерін
есепке алу, жұмыстарын негіздеу.
Зерттеудің жұмыстық болжамы.
1. Кәсіби бағдар мен оқушылардың болашақтағы ... ... ... байланыс бар.
2. Кәсіби бағдар беру табыстылығы – оқушының тұлғалық қасиеттерін
есепке ала жүргізілген жұмыс нәтижелеріне ... ... ... пәні – ... ... беретін мектептегі жоғарғы сынып
оқушыларына ... ... ... ... ... ... объектісі - Әуезов ауданы, №104 қазақ мектебінің жоғарғы
сынып оқушылары.
Жалпы саны –
Зерттеуде ... ... ДДО, ... ... ... кәсіби бағдарды айқындауға арнылған анкета.
ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1 Психология ғылымындағы кәсіби бағыттылық мәселелеріне теориялық ... ... ... ... ... ... ... ерекше роль атқаратыны белгілі. Жеке адам ... түрі ... ... бағыттылықты қалыптастыру – болашақ іскер
мамандарда тәрбиелеудің негізгі шарттарының бірі және ... ... ... ... ... ... үшін ең ... мәселе.
Жоғарғы сынып оқушыларының кәсіби ... ... ... ... ... болашақ маманның ... ... ... алғышарттық негізі ретінде ... ... ... кәсіби бағыттылығының қалыптасыру мәселелеріне
ерекше көңіл аударылады. Жеке адамның кәсіби бағыттылығының ... ... ... ... ғылымдарының ең өзекті мәселесіне
айналып отыр. Жеке адам құрылысындағы ... ... оның ... әсерін, жеке адамның негізгі қырларының бірі ретіндегі мәні ... ... ... ... Бұл ... зерттеудің барлығы да
өмірлік және кәсіби дұрыс айқындалу мәселесінің ... ... ... жеке ... ... ... ... компонент түрінде қарастырылады. К.К. Платоновтың
пайымдауынша, жеке адамның ... ...... ... ... қасиеттер “тұтастай алғанда бағыттылқ иерархия ... ... ... ... ... ең қарапайым формасына
дейін шет ... ... ... ... жеке адам ... ең ... және
негізгісі – оның кәсіби бағыттылығы, яғни адам өмірінің ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекеті соған байланысты (2).
В.Г.Леонтьев жеке адамның психологиялық тұжырымдамасын бастаушы мен
мақсаттық тұрақты қарым-қатынасын бейнелейтін қажеттіліктер, ... ... ... ... ... жеке ... ... бағыттылығы оның бейнесін құрушы
фактор ретінде қарастырылатын С.Л. Рубиншттейн, А.И.Леонтьев, Б.Г. Ананьев,
К.К. Платонов, т.б. ғылымдардың теорияларын талдай ... ... ... ... ... ... ... қарамастан ... барлық
көзқарастар жеке адамның негізгі сипаттамасы ... оның ... ... ... Нақ осы ... бағыттылық қасиетінде жеке адамның мақсаты,
мотивтері, іс-әрекетке субъективті қатынастарының жүйесі көрінеді.
Психологиялық әдебиеттерде жеке адам бағыттылығы ұғымын неғұрлым ... ... бірі - С.Л. ... ... -деп ... - факт ... индивидтен бөлек тұрған бір нәрсеге қажеттіліктен туады
және бағыттылықты айқындайтын кез-келген динамикеалық тенденция ... ... ... тұрған нәрсемен азды-көпті саналы ... ... ішкі мен ... ... ... ... ... Рубинштейн жеке адам бағыттылығында екі өзара тығыз байланысты
жағдайды ашты: біріншіден, бағыттылық қашанда ... ... ... осы ... ... ... шиеленіс. Сонымен, С.Л.Рубинштейн
тұрғысынан жеке адам ... - оның ... ... ... мен ... жүйесі.
Л.И.Бошович бағыттылықты мінез-құлықтың ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде
берілген бірқатар көззқарастар талдауы, бағыттылықтың ... ... ... ... бәрі де жеке ... ... тән ... мен мінез-құлқының нақты деңгейін қамтамасыз ететін, онсыз кәсіби
қалыптасуы мүмкін ... жеке адам ... ... және ... деген сипаттамада тұжырымдалады. Жеке тұлғаның жалпы
бағыттылығына, оның ... әсер ... ... мазмұнына
байланысты оның сапалық сипаттамасы мен жүйесін көруге болады. Жеке адам
бағыттылығының ... ... ... ... жеке бастық, кәсіби,
эстетикалық, т.б. қарастырылады. Аталмыш мәселеге педагогтар көзқарасы,
жеке адам бағыттылығы – оқу, ... тыс ... ... ... ... ... жастардың болашақ кәсіби іс-әрекетке
дайындығын тәрбиелейтін күрделі жеке ... ... ... ... ... жұмысымыз үшін маңыздысы – жалпы білім беретін мектептің
жоғарғы сынып ... ... ... беру ... ... кәсіби
бағыттылығының мәнін айқындау. Бұл мәселеге бірқатар ... ... ... ... ... ... ... П.А.Шавир және т.б. атауға болады.
Бағыттылық жеке тұлғаның ерекшеліктерін тұтастай ... ... ... ... жеке ... ... ... құрамдас
компоненті ретінде қарастырылады.
Кәсіби бағыттылық – адамның таңдалынған ... ... ... іс-әрекетке дайындығы мен оның табыстылығына әсер ететін
жеке адамның интегралды қасиеті.
Кәсіби бағыттылықтың жан-жақтылығын жеке адамның ... ... ... ... еңбектерінде қарастырады. Оның пікірінше, кәсіби
бағыттылық – нақты іс-әрекетті ... ... ... жүйесі, оның өзі
жеке адамның танымдық және ... ... ... негізінде өтетін
кәсіби әсерлер жүйесімен қарым-қатынас үрдісінде қалыптасады (5).
Кәсіби бағыттылық – жеке ... ... ... оның тұлғалық
бейнесін құрайтын факторы ретінде түсіну, оны комплекс ... ... ... ... ... бейімділіктер, кәсіби мұраттар,
кәсіби іс-әрекетке деген құндылық бағдарлар және дүниетаным ... ... ... ... ... ... аспектісін, кәсіби
шеберлікті дамыту бағытында кәсіби бағыттылықты ... ... жеке ... ... ... ... өте ... және жан-жақты зерттеген
А.П.Сейтешов.
А.П.Сейтешовтың пікірінше, кәсіби бағыттылық дегеніміз – жеке адамның
маңыздды жақтарының бірі, ол оның ... ... ... мен ... ... ... білімінің қағидалары мен өз зерттеулерінің нәтижесін
негізге ала отырып, А.П. Сейтешов ... ... ұлық ... ... ... жеке тұлғасының кәсіби бағыттылығы
дамуының кейбір заңдылықтарын, оны ... ... ... ...... ... жеке ... біртұтас және жан-
жақты қасиеті түрінде толық түсіну үшін, оның компонентік құрамын, санасы
сипаттамалары мен динамикасын анықтау қажет.
Кәсіби бағыттылықтың ... ... ... ... ... жоқ. Жалпы осы бағытта жүргізілген зерттеулерді талдай отырып, кәсіби
біліктілік ... ... ... болады: қызығулар,
бейімділіктер, ... ... жеке ... ... ... ... мақсат,
кәсіби мотивтер, шығармашылық кәсіби ойлау, ұжымшылдық, коммуникативті және
ұйымдастырушылық қабілеттер, мотивтердің ... ... ... ... ... ... ... кәсіби біліктіліктің психологиялық сипаттамасын бере отырып,
оны жастық шақтағы жеке адамдық ... ... деп ... ... қалыптасуының ең бірінші қажетті шарты - адамның мамандыққа
деген дұрыс, таңдаулы қатынасының пайда болуы. Бұл ... ... ... ... кейбір жақтары немесе мамандықтың ерекше
белгілері, іс-әрекетке кәсіби ... ... ... ... жеке ... бағыттылығын, яғни мотивтерін қалыптастыру үшін олар
туралы ... ... ... ... жеке ... ... ... не
жатқанын білу керек, қандай педагогикалық шаралар қолдану керек, оқушының
жеке бастық ... ... ... шешу ... ... ... ... сынып оқушыларына кәсіби ... ... ... бағыттылықты қалыптастыруда олардың мамандық
таңдауындағы мотивтер тобын бөліп көрсетеді.
1. ... ... ... ... байланысты, оның
әлеуметтік мәнін саналы түрде түсіну, болашақ іс-әрекетке
берілгендігімен және кәсіби ... ... ... ... ... ... ... бірақ кәсіби
бағыттылықтыңжоғары деңгейде дамуын көрсетпейтін, оның орташа
қалыптасуын сипаттайтын мотивтер.
3. Кәсіби бағыттылығы ... ... ... кездейсоқ
мотивтер.
Оқушының жеке басының кәсіби бағыттылығытың ... ... ... да маңызды болап табылатын эмоциялық-еріктік және танымдық
сфераларын бөліп қарастыру қажет.
Кәсіби бағыттылықтың эмоциялық-еріктік компоненті, ең алдымен, болашақ
мамандыққа деген ... ... ... ... ... ... бағыттылықтың танымдық компоненті іс-әрекет объектісіне
бағыттылығына, өзінің ... ... және ... оқу ... маңызы
мен қажеттілігін саналы түрде түсіндіруіне байланысты.
Белгілі бір мамандық туралы хабардар болу деңгейінен, оқушылардың
кәсіби ... ... ... ... ... болашақ кәсіби іс-әрекетке дайындық кезеңінде салалы ... ... ... ... Осы ... ... ... бағыттылықтың негізгі компоненттерінің бірі ретінде ... мен ... ... ... ... тудыратын
кәсіби қызығушылықтың маңызына көңіл бөледі.
В.С. Леднев жеке адам ... ... ... ... ... компоненттердің бірі ретінде білім, іскерлік пен дағдыны
бөліп көрсеті ... деп ... та бұл ... ... келіп, оларды кәсіби бағыттылықтың
дамуының іргетасы деп бағалайды.
Кәсіби қызығу жеке адамдық қасиеттер тобына кіреді, олардың ... – жеке ... ... және ... ... белсенділік туғызатын функция. Кәсіби қызығулардың пайда болуы
және дамуы танымдық ... ... жеке ... ... және ... бар екенін де көрсетеді. Яғни, кәсіби қызығу оқушының сабақ
және сабақтан тыс әрекетіне де ... түр беру ... ... ... ... компоненттері – қажеттіліктер
де, мотивтер де, қызығулар да бір-бірімен тығыз байланысты және ... ... ... Қажеттіліктер кез-келген іс-әрекеттің бастапқы кезеңінде
болады. Ізденіс ... ... ... ал ... зат
өзінің итермелегіштік және бағытталғыштық әрекеттік функциясына ие болады,
яғни мотивке ... ... ... мен ... зерттеп, осы мәселеге деген
түрлі ... ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығы” ұжымдық анықтамасын көруге болады.
Ол мектеп бітірушілердің ойдағыдай ... ... ... ... ... ... оның негізін болашақ мамандардың
әрқайсысында ... ... ... үздіксіз кәсіби дамуға өз
бетінше ұмтылуына дағдыландыру мақсатымен оқу ... ... ... ... қызығулар мен білім, іскерлік
дағдылар жүйесін құрайды. Жоғарғы сынып оқушыларының саналы түрде мамандық
таңдауын мотивтейтін өз ... ... ... ... іске асыру
ұшін саналы мақсат ... ... ...... бағыт
қалыптастыруының маңызды факторы болып табылады. Жоғарыда ... ... да ... ғалымдардың көпжылдық қажырлы еңбектері мен
зерттеулерінің нәтижесінде жасалған ғылыми тұжырымдамалар.
Ал, енді ... ... ... мамандықты дұрыс таңдау – адам өміріне
маңызы туралы мәселелер ежелден-ақ Шығыстың, Орта Азияның ұлы ойшылдары ... ... ... ... М.Қашғари, А.Құнанбаев,
Ы.Алтынсарин) замандастарымыздың, ұлы ... ... ... ... ... т.б. ... Ұлы ... әл-Фараби: “Ізгі және қасиетті жұмыс істеген адам
басқа адамнан жоғары тұруы керек”, - десе, осы ойды “түсіне қарама, ... – деп ... ... шыққан ғалым М.Қашғари жалғастырады.
Халықтың болашаға білімде екендігін Шығыс ғалымдары ертеден түсінген.
Ж.Баласағұн: “Бар ізгілік тек ... ... ... ... ... - ... бабаларымыздың асыл мұраларынан ... ұлы ... ... ... орын ... ... - деп, ... адам өз
мүмкіндіктері мен білім, қабілеттіліктеріне сай өмірдегі өз орнын табады.
Ғасырлар өткен сайын ұрпақ тәрбиесі ... ... ... өз ... ... ... айрықша орын алады.
Қазақстан мектептері мен оқу орындарындағы кәсіптік бағдар беру
мәселесіне көңіл ... ... ... ... жазған ғалымдардың
көшбастаушысы, бес арыстың бірі – ... ... ... ... Л.Х.Мәжитова, Ж.Түрікпенұлы, А.П.Сейтешов сынды
ғалымдарымыздың осы саладағы зерттеулері жалпы ... ... ... ... ... мен ... ... мәселелеріне арналған.
Аталмыш еңбектердің кәсіби бағыттылық ... ... ... ғылыми
және практикалық маңыздылығы жоғары болып табылады. Дегенмен, біз ... ... ... ... ішінде Ж.Аймауытұлының бұл
бағытта жазылған еңбектерінің еліміздің ... ... үшін ... да өз
теориялық құндылығы мен тәжірибелік маңыздылығы ұшан-теңіз екендігіне көз
жеткізгендей болдық. ... ... ... ... ... және өнер таңдау” ... ... ... ... ... кездестіруге болады.
Сонымен бірге, біз Ж.Аймауытұлының аталмыш еңбегіндегі кәсіптік
бағдар, өнер ... ... сай ... сапалар туралы шетелдік
ғылымдар тәжірибесі мен өзіндік пайымдаулары ... ... ... зор ... ... ... Автордың 1926
жылы жарық көрген “Жан жүйесі және өнер таңдау” деген еңбегінің беташарының
“Неге арналсаң, соны ... деп ... өзі оның бұл ... басты
ғылыми позициясын анықтайды.
Ж. Аумауытұлының пікірінше, әлеумет тұрмысындағы зор кемшіліктердің
бірі - әлеуметтің әр мүшесі әр адамның “өз ... ... ... ... ... ... бір өнерге, қызметке икем болып туады. Басқаша
айтқанда, әр адамда бір нәрсеге ... ... ... яғни ... Кім де кім ... ... ыңғайына қарай өз жолымен жүріп қызмет
етсе, өзіне де, әлеуметке де үлкен пайда ... “Өз ... ... ... да ... берекелі болмақ. Қайғы сол: өз жолын адаспай
тауып алатын адамдар сирек кездеседі. Адамның көбі өмір бойы өз ... ... күн ... Өз ... ... ... ... жұмысы
берекесіз болғаны өз алдына, ондай адам ісіне көңілі жарымағандықтан,
өмірге, тағдырға налып, ... ... ... кешеді. Міне, адамның
кәсіби бағыттылығы мен мамандық таңдауының өзара ... ... ... ... өз ... ... даму ... озық тұрғанына жоғарыда келтірілген пайымдаулары куә болатыны
сөзсіз. Сонымен қатар, әркімнің өз ... ... ... ... дамуына
әсерін былайша тұжырымдайды: “Әр өнер, әр ... ... ... ... те, ... те, әр ... ... берекелі болуын
тілейді. Неғұрлым әр мүшеснің еңбегі жемісті болса, соғұрлым ... да тез ... Әр ... ... ... ... болмақ? Әркім “өз
орнында” жұмыс істегенде. Олай болса, бұл негізгі мәселе.” (7).
Қоғам мен жеке адамның кәсіби ... мен ... ... ... ... емес.
Ж.Аймауытұлы өз еңбегінде адамның ... ... ... ... ... де зор көңіл бөледі. Бұл ретте оның “Бұл
қиындықтар әсіресе ... ... олар ... ойлары құбылмалы,
толқымалы, сондықтан өзін сынай алмайды... жастар тоқсан ... ... ... ... ... қиналады. Егер жазатайым болып, теріс жолға түсіп
кетсе, өмірі өкініші ... - ... ... ... зор ... Автордың еңбектерінің біздің зерттеу қызығушылығын тудырған тағы
бір тұсы – оның өз ... ... және ... ... мен ... жүргізілген зерттеулерге жан-жақты тоқталып, жан-жақты
талдауы болып табылады. Ол жастардың ... ... ... ... ... ... ... деген ғалымның жүргізген нақты
эмпирикалық зерттеулерімен ұщтастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... шарттар бөгет ететін шәкірттер саны
50%, оқушының өзінен болатын себептен оқи ... саны 30% ... ... ... ... 40% ... болып шыққан. Өзгелері
қандай өнерді таңдауды ойлайды, яғни өздері де білмейді екен. Келешекте кім
болуды ... ... деп ... ... ... өміріне азды-көпті қабілеті
барлар 29%, ... ... ... 14%, ... барлар 29%, мұратына
жетуге анық ... ... 4%, еш ... жоқ ... 6%, ал 6%
өздерінің икемділігінің бар не ... ... де ... ал ... не екендігінен хабары да жоқ”.
Автор осы тәріздес зерттеу мәселелеріне терең бойлай отырып, мынадай
тұжырымға келеді: "Бұл қиын ... ... ... ... ... Өмірде
адасқандарға жол нұсқау керек. Жол нұсқаушы кім ... Бұл ... ... ... бұл ... ... жол ... (психология) болуы
керек"/12/ Міне, еліміздегі қазіргідей ғылым мен техника ... ... ... ... кезеңінің өзінде ғылым алдында осы өмірлік
мәселелердің үнемі бой ... ... ... - қоғам мен ғылымда тұлға
мәселесінің өзектілігінің, өміршеңдігін көрсетсе керек.
Ал, Ж.Аймауытұлының қоғамдағы тұлға мәселесін өзектендіруі, қоғам мен
тұлға ... ... ... пен ... таңдау мәселелеріне зерделі
көзқарасы және оны шешудегі жалғыз дұрыс жолды психология ... ... ... ... ... ... қойылды деп түсінуіоның
теориялық және мазмұнының қоғаммен бірге дамитын әрі өз маңызын еш уақытта
жоғалтпайтын ... ... ... ... Ол өз ... ... кәсіби бағдар беру және кәсіби икемділік мәселелері туралы
шетел ғалымдарының деректеріне сүйенеді. ... ... ... ... ... ... ... Т. Парсонс, Англия, Германия, Шотландия
психологтарының зерттеулерінің мәліметтері үлкен орын алады.
Авторды осы аталған зерттеулердің маңызына түсініп, ... де ... ... ... ... және оны сол ... ... білім
беру жүйесіндегі шарттармен ұштастыра білуі оның сол кездегі ... ... ... ... ... мен ... білім,
дүниетанымдық аясының кеңдігін көрсетеді. /13/
Сонымен қатар, автор мектептегі кәсіби ... беру ... ... зор ... бөлгені байқалады. Оған дәлел оның кәсіби
бағдардың жүйелі ... мен оны ... жас ... ... ... жылдың ішінде жүргізілуге тиіс шаралардың ... ... ... ... шәкіртпен әңгімелесу белгілі бір жүйемен
жүруі керек, бірнеше жылдың ішінде бірқатар ... ... ... ... үш ... мақсат көздеуі керек.
1. Барлық өнер, кәсіп туралы шәкірттердің мағлұматын білу;
2. Өнер, кәсіп жүзіндегі оның ... ... ... ... ... шыққан соңғы өмір жүзінде ... ... екі ... ... сыныптан бастап, жыл сайын қозғалып отыруы
керек. Ал соңғы мәселені мектепті ... ... қою ... Балаға
мәслихат берместен бұрын, берген соң да қандай өнерді таңдайтындығын ... ... ұзақ ... ... ... ... негізді екенін білуге
мүмкіндік береді. Және ол арманның мектептен шыққан ... өмір ... ... ашар еді. ... ... ... кәсіби бағдар беру жайлы айтқан
пікірлерінің қазіргі таңдағы кәсіби ... ... мен ... ... жалпы білім беретін орта мектептердің негізгі міндеттері
мен бағдармаларымен тығыз ұштасатындығын көруге болады.
Қазіргі кезде де ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуда. Жеке адамның
әлеуметтік қасиеті ретінде кәсіби бағыттылықты қалыптастыруда, ... ... ... ... ... ... орын алады және
жалпы білім беретін мектептердің жоғарғы сынып оқушыларына ... ... ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылық мәселесі бойынша жүргізілген зерттеулер,
жинақталған тәжірибе мен ... ... ... ... қарамастан,
кәсіби бағыттылық принципі мектепте оқушыларды еңбекке ... мен ... ... іске асырылып жүргеніне қарамастан бұл мәселе жалпы білім
беретін мектептердің ... ... өз ... ... ... ... ... орайда жоғарғы сынып оқушыларына кәсіби бағдар бере отырып,
олардың жеке ... ... ... ... ... бірінші кезектік маңызға ие болып отыр.
Біз өзіміздің ... ... ... теориялық бөлімінің
бірінші тарауында жалпы психология ғылымындағы ... және ... ... ... ... және оның жеке адам ... ... маңызды жағдайлары туралы жүргізілген зерттеулері мен
теориялық тұжырымдамаларға мүмкіндігімізше шолу жасауға ... ... ... ... КӘСІБИ АЙҚЫНДАЛУЫНА ТИГІЗЕТІН
ӘСЕРІ
Кәсіби бағдар мен тұлғаның кәсіби бағыттылығын зерттеуді кәңсіби
айқындалудан ... ... ... ... ... ... айқындалуы
туралы мәлімет болмаса, олардың ниеттері кәсіптік пе, әлде ... ... бір ... қана ма ... анықтау мүмкін емес. Осы
орайда оқушылардың кәсіби бағыттылығы мен кәсіби айқындалуының арақатынасын
талдау қажеттілігі туындайды.
Бұл бағытта А.Е: ... С.П. ... ... ... т.б. ... зерттеулерінің маңызы зор./6,14,15,9/ Осы
зерттеулерге сүйене ... ... ... ... ... мен ... ... қарастыру, оным болашақ маманның
кәсіби қалыптасуындағы орны мен ролін анықтауға мүмкіндік береді.
Жасөспірімнің ... ... ... және ... бар. Әлеуметтік аспектіде мамандық таңдау немесе ... ... ... жеке ... әсері болып табылады.
Таңдаудың әлеуметтілігі қоғамның ... ... ... ... ... мектеп пен қоғамның іс-әрекетімен
анықталады.
А.М.Кухорчук және А.В.Ценциппер ... ... ... ... ... ... ... немесе жұмыс жасайтындары ... ... ... ... ... іс-әрекет саласын атауға қиналатыны,
яғни бұл оқушылардың кәсіби ниеттерінің әлі қалыптаспағандығын ... ... бұл ... тек ... ... бар, ... ол нақты
кәсіби бағдарға айналмаған.
Мұндай түлектердің кәсіби таңдауы көбінесе сыртқы әсерлерге байланысты
болады. Бұл арады мамандық немесе оқу ... ... ... көпшілігі өз табиғаттарына сәйкес құндылық ... ... ... отбасы, мектеп, бұқаралық ақпарат құралдары ... ... жиі ... ... ... ой ... ... құндылық бағдарлануының психологиялық-педагогикалық
негіздерін қарастырған Г.К.Нұрғалиеваның мәліметтері ... ... ... бірінде ғана (34,4%) құндылық бағдарланудың жоғары деңгейі
қалыптасқан./17/ Бұдан мамандық таңдау болашақ кәсіби іс-әрекет талаптарын
білмей, оған деген ... ... тек қана ... айқындалу ғана
іске асады деген тұжырым жасауға ... осы ... ... ... ... ... орта ... басым көпшілігінің өмірлік жоспарларын оқуды ары қарай
жалғастырумен байланыстыратындықтарын ... ... ... жағдайда да табысты кәсіби айқындалу іске ... ... ... мамандықты көрсетпей, кәсіби мектепті немесе жұмыс орнын
таңдауды кәсіби айқындалу деп ... ... Бұл ... ... ... ... әлеуметтік бағдар туралы айтуға болады, оны
нақты мамандықты таңдау және белгілі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік айқындалуды болашақта ... ... ... ... ... және ол ... бағыттылықтың жоғары
деңгейіне негізделген емес.
Егер де бағыттылықтың осындай (жоғары) деңгейі болса, онда ... ... ... ... ... деңгейінде іске асырылады. Әрине, кәсіби
айқындалу мен ... ... ... ... ... ... бағдар беру жұмысы біршама қиындайды, себебі түлектер
жалпы кәсіптер әлемі емес, нақты ... ... ... ... ... бағытына көптеген әлеуметтік, психологиялық ... ... ... ... ... ... факторларды (мекен-
жайы, мектептің орналасуы, ата-анасының қызметңі мен мамандығы, әлеуметтік
институттар тарапынан ... ... ... ... ... ... ішкі ... әсерімен, яғни табиғи-биологиялық
қасиеттері (жасы, жынысы, темпераменті, қабілеті), жеке ... ... ... ... ... ... ... нәтиже – кәсіби
айқындалудың пайда болуына өзара әсерлесетін факторлардың қосынды күші
себепші ... ... ... ... ... ішкі ... ... түрінде емес, субъектінің сыртқы ... ... ... ... ... ... таңдау жеке адам ... ... және ... ... Жеке адам мен оған әсер ... жүйелердің арасындағы қарым-қатынас психологиялық бейнелену шартын
тудыратын, оның арқасында жеке адамға әсер етудің ... ... ... іс-әрекет процесінде ғана туындайды./9/ Кәсіби айқындалу
процесі оны сыртқы факторлармен байланыстыратын субъект іс-әрекетінің пайда
болуы, ұлғаюы, тереңдеуімен байланысты. ... ... ... ... ол ... бағыттайтын, күшейтетін, түзететін, өзгертетін, яғни оның
өту сипатын функционалды түрде анықтайтын компонент ретінде ... ... ... ... ... ... арлығын
негізгі екі топқа бөліп көрсетуге ... ... ... ... ... ойдағыдай шешуді қамтамасыз ететін, ... ол ... ... жеке адам ... ... ... ... тәжірибе, өмірлік кемелдену деңгейі жатады
(Л.И.Божович, В.А.Крутецкий, П.А.Шавир).
Екінші топқа кәсіби ... ... ... және ... талғампаздықты тудыратын жеке адам ... ... ... ... ... қажеттілік, кәсіби қызығулық,
бейімделі, сенім, бағдарлар, құндылықтар, т.б. жатқызуға болады.
Мамандық таңдаудың мотивтеріне әсер ете отырып, оқушы жастардың ... ... ... ... ... ... ... мотивтерін зерттеу кәсіби айқындалуда ксіби бағыттылықтың
субъективті маңыздылығын бағалауға ... ... ... ... ... ... еңбектерде
кәсіби айқындалудың мотивациялық сферасының иерархиялы ... ... ... ... т.б.). ... ... жеке ... бағыттылығын анықтайтын, оның қоршаған
еңбек әлеміне қатынасын көрететін ең ... ... ... ... айқындалу мотивациясы аз зерттелген мәселе болып табылады. Әлі күнге
дейін нақты мамандықты ... ... ... ... басшылыққа
алатыны толық түсінікті емес.
Мамандық таңдағанда көптеген оқушылар пән мұғалімдері ... ... ... ... ... маманға еліктеуді жиі басшылыққа алады,
бірақ ... ... жете ... Осы бағытта жүргізілген зерттеу
мәліметтеріне сүйене отырып, мотивтер иерархиясын ... ... ... ... ... ... ... мотивы;
• екінші орында – еңбектің қоғамдық маңыздылығы;
• үшінші орында – материалдық қызығушылық;
• төртінші – ... ... ... ... ... – мамандық болашағы мен беделі, оның жеке адамның бейімділігіне
сәйкестілігі құрайды.
Жалпы, қоғамда мамандық таңдау мотивтері оқушылардың жеке дара және ... ... ... ... ... ... ... Бұл
мотивтер көбінесе отбасы, мектеп, құрбы-құрдастардың ойына тәуелді болып
келеді. Мамандық ... әсер ... ... ... ... ... ... болады. Ол ауыл және қала оқушыларын
зерттеу нәтижесінде ... ... әсер ... ... ... ... өзіндік кәсіби айқындалуына әсер еткен негізгі
себептер - ... ... ... жақсы табыс, қоғамдық
маңыздылық, қоғамдық маңыздылық, қарым-қатынас, т.б. екенін анықтаған.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... негізінде
де және онсыз да іске асырылуы ... ... ... ... жойылуы ЖОО-ның
оқу-әрбие процесіндегі психологиялық-педагогикалық жағдайларға байланысты.
Демек, ... ... ... ... де ... айқындалудың табыстылыңы
туралы толық кепілдік беруге болмайды. Мамандыққа деген тұрақты дұрыс
көзқарасты қалыптастыру тек қана ... ... ... ... ... мамандық таңдау кәсіби айқындалудың келесі деңгейіне немесе
өз ... ... ... ... ғана ... Одан кейінгі динамика
басқа және жаңа факторлармен анықталады.
Т.В.Кудрявцевтің ... ... ... ... 4 сатыдан тұрады:
кәсіби ниеттерді қалыптастыру немесе кәсіби бағдар; мамандықты таңдау және
кәсіптік оқыту; кәсіпке ... жеке ... ... ... өзін таба
алуы./14/
Біздің жұмысымызға басты қажеттісі – жалпы даму әсерінен және еңбектің
түрлі салаларында ... ... ... ... ... ... кәсіби ниеттердің тууы мен қалыптасуын көрсететін
бірінші сатысы болып табылады. Кәсіби айқындалу процесін үздіксіз, ... ... ... біз үшін ... ... ... орны ... оның кәсіби айқындалу үрдісі мен мамандық ... ... ... маңызды болып табылады.
Кәсіби айқындалудың жоғарыда баяндалған көріністері көптеген орта
мектептерге тән ... ... Мүны ... ... ... жоғарғы
сынып оқушысының қажеттіліктері, кәсіби айқындалу мотвтері және болашақ
кәсіби ... ... ... ... ... арасында толық
сәйкестік болса, онда мамандық таңдауда оның берік позициясы болады.
Сонымен қатар, болашақ кәсіби іс-әрекеттері ... ... ... ақпаратты түрде емес, кәсіпке дейінгі белгілі ... ашық ... ... қажет. Мұнда оқушының өз мүмкіндіктері мен
кәсіби қабілеттеріне ... ... де ... роль атқарады./14/ Ал мұндай
сенім қалыптасуы ... ... ... және ... ... ... ... енгізілген болуы керек. Ал оқушы өз қабілеттерін
осындай іс-әрекет үстінде көрсетуі ... ... ... оқушыларының
арасындағы кәсіби бағдарға байланысты жүргізілетін осы тектес ... ... ... ... ... ... бірқатар жағымды
шешімін табады деп айтуға болады.
1.3. ОҚУШЫЛАРҒА КӘСІБИ БАҒДАР БЕРУ ЖҮЙЕСІНІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Қазақстандағы білім беру жүйесін реформалаудың ең ... ... ... ... ... ... беру, оны алдын-ала белгілі бір мамандыққа дұрыс
икемдеп даярлау. Оқушының ел ертеңі үшін нағыз ... ... ... үшін ... ... ... еңбектің маңызы зор. Кейбір
мектептердегі шағын цехтар өнім шығарумен айналысып, ... ... ... орай ... ... балалардың еңбекке араласуы жасына ... ... ... ... ... сабақтарын да көбейтуді керек
етеді. ... тек қана орта ... беру ... ... қатар жасөспірімдерге
арнайы еңбек дағдаларын үйретіп, кәсіпттік даярлықтан өткізу керек деген
идея ... ... ... отып. Республикамызда оқушыларға кәсіптік
бағдар беру күрделі әлеуметтік-психологиялық жүйе болып табылады. Ол халық
шаруашылығының дамуына, ... мен ... ... ... даярлығына тұрақты көңіл бөлуді талап етеді. жалпы білім мен
кәсіптік ... ... ... ... жас ... ... араласуына, біртұтас еңбек политехникалық оқу ... ... ... ... ... ... ... олардың дүниетанымын кеңейтуге бағытталған.
Сондықтан кәсіптік бағдар жүйесі ... ... ... байланысты. Негізгі көрсеткіштеріне байланысты кәсіптік бағдардың
өзіне тән ... бар. Кіші ... ... ...... ... ... танысу, еңбектің қолдан келетін
әдістерін игеру, жұмысқа ... ... ... табылады./18/
Кіші жасөспірімдердің әртүрлі қызметте (тану, коммуникативті қоғамдық
пайдалы еңбек) тез араласуына белгілі мамандыққа икемділік ... ... ... Ол үшін оқу ... ... ... сабақтарында оқушылар тереңдетілген жалпы политехникалық еңбекке
даярланады.
Мамандық таңдауда адамгершілік пен ... ... ... ... ... жасөспірімдердің өзін-өзі тәрбиелеуіне, мамандық
таңдауға, өздерінің мүмкіндіктерін бағалауына нақты экономикалық аймаққа
қажетті мамандықты ... үшін ... ... ... ... ... мен ... алуға аса көңіл бөлінеді./19/ Кәсіп таңдау мен өмірлік
жолды айқындау жалпы білім ... ... ... ... ... еңбек ұжымдарында, орта және арнаулы оқу орындарында жалғасады.
Кәсіптік бағдардың жалпы жүйесінің ... яғни оған ... ... оның ... ... ... ... белгілі бір
жүйе ішінде атқарылатын қызметтердің дұрыс ... ... ... ... ... педагогикалық, медициналық,
физиологиялық мақсаттарға сәйкес кәсіптік ... беру ... ... ... ... ... салалардан тұратын
біртұтас жүйе. Атап айтсақ, олар кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... әрі қарай дамыту,
кәсіптік ақыл-кеңес, ... ... ... ... ... ... ағарту – оқушылардың ... ... ... бар ... мамандықтар туралы
білім жиынтығы; сол кәсіптің біреуін дұрыс таңдауға ... ... ... және ... ... ... көзқарасын дұрыс
тәрбиелеу психикалық-физиологиялық мүмкіндіктерін және қоғамның әлеуметтік-
экономикалық қажеттілігін дұрыс түсінуін қарастыру. Өз ... ... ... ... ... ... пен кәсіптік үгіттен тұрады.
Мысалы, оқушылар арасында ауыл ... ... ... қажетті
мамандар жайында хабарлама тарату және сол ... оқып ... ... ... қатар ауыл шаруашылығына қажетті мамандықтар туралы
насихат жүргізу. Бұл ... бәрі ... ... ... береді,
мұны кәсіптік үгіт деп те қарауға болады. ... ... ... ... әр саладағы кәсіптік қызметке қызығуы мен бейімделуінің
сәйкес келуі үлкен орын алады.
ә) Оқушылардың жеке ... ... жеке ... әсер ету ... ... ... Балалардың мақсаты, ой-өрісі, мұраты
пәндерді сапалы оқытуға әсерін тигізеді. Адамдардың белсенділігінің ... ... ... ... іске ... Әлеуметтік белсенділіктің
қалыптасуы адамдар арасындағы қарым-қатынастың дамуына әсер етеді. Пәндік
практикалық ... ... ... ... тәжірибесінде қоғамдық
қатынас жүйесінде адамгершілік нормалары орындалады. Оның ... ... ғана ... ... тыс ... да ... асырылады.
Оқушылардың мамандық әлемімен, техника ... және ... ... ... ... ... белгілі бір
жұмысқа ынталануына көмектеседі.
в) Кәсіптік ақыл-кеңес (консультация) беру арқылы ... ... ... ... кәсіптерінің талаптарына баса назар аударады.
Бұл төмендегідей формада өткізіледі: ... ... ... ... ... оның қызығуына, қабілетіне сәйкес және соған жақын
мамандықты таңдауға бағытталған.
• Анықтама. Ақыл-кеңесте ... ... ... ... ... ... түрлі мамандықты игеру мүмкіндігі дайындық мерзімі,
еңбек ақы ... ... ... ... арттыру жолы хабарланады;
• Қалыптастырушы ақыл-кеңес ... ... ... басқаруды
көздейді. Ол уақытқа созылуы мүмкін және оқушылардың кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың денсаулығын, оның
психологиялық, физиологиялық құрылымын таңдаған мамандыққа сәйкес ... ... ... ... ... үгіттеу немесе таңдаған
мамандығына жақын психологиялық, физиологиялық көрсеткішін анықтайды.
Ақыл-кеңес (консультация) оқушыларға әлеуметтік-кәсіптік ... ... ғана ... олармен бірігіп жоспарды іске асыру, жалпы
және кәсіптік білім алу ... ... ... мамандық таңдауға
идеялық ождандық негіздердің қалыптасуын, сол ... ... ... ... ... ... туралы кеңес беруден бұрын бастауыш сыныптардан бастап
бірнеше жылдар бойы ... ... ... ... Ол үшін ... және
оның отбасы туралы жалпы мәліметтер: оқушының таңдайтын мамандығына сәйкес
дәрігерлік мінездемесі, оқу үлгерімі, белгілі бір пәндерге ... және ... ... ... ... тыс уақыттағы әрекеттерін
қадағалау мен бақылау туралы мәліметтер болуы керек.
Кәсіптік бағдардың ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі: өзін-өзі бағалау анкетасы, ата-аналар үшін
анкета, бейімділік картасы, оқушылардың белгілі тір ... ... ... ... ... ... алынған мәліметтер. Бұл мәліметтер әр
оқу жылына сәйкес бөлініп, арнайы бланкілерге ... ... ... ... ... едәуір қиналады. Себебі ол бір
жағынан мамандық таңдауды ... ... ... ... ... екінші жағынан, мамандық таңдаушыныың жеке қабілеттерін
зерттеуді қажет ететін.
Мамандық туралы консультацияның келесі ... - ... ... және ... ... Бұл ... ... талдаудың тереңдігі мен жан-
жақтылығы консультанттың алдын-ала ... ... ... ... әсер етеді.
Оқушы туралы консультант ... ... ... ... мен бейімділіктерін анықтайды. Одан кейін бұл мәліметтерді
толтырылған анкеталармен ... ... ... ... ... туралы пікір айтады. Сонан соң арнайы құрастырылған әдіс бойынша
жекеше ... ... ... Онда ... сынып оқушыларының
таңдаған мамандығына даярлық деңгейін талқылап, оның сол мамандық жөнінде
ақпар ... ... ... мен ... дамытудың үйірмелерге,
факультеттерге, өнімді еңбекке қатысудың бағдарламасы белгіленеді.
Жеке әңгімеде жас ... ... ... іске ... ... ... ... мәні зор. Әңгімелесу кезінде
оқушының өз бетінше даярлану түрлері мен жолдары, оның қоғамдық маңызына,
болашақта ... ... ... аса ... ... дұрыс. Әңгіме
үстінде оқушы өзі таңдаған мамандықтың профессиограммасымен жұмыс істейді.
Бұл оған өз ... ... ... ... жеті үшін ... анықтауға мүмкіндік береді. Әңгіме аяқталған соң оқушы туралы
мәліметтер қорытылып, оған таңдаған кәсіптік бағыт пен ... ... ... ... туралы консультацияны сынып жетекшісі, кәсіптік ... ... ... мектептегі психолог бере алады. Жиналған
мәліметтер нақтылы оқушымен жұмыс істейтін ... ... ... ... жеткізіледі. Бұл мәліметтердің ... ... ... ... ... ... ... жоғары нәтижелерге жету үшін әр оқушыға жеке әсер ... ... және ... негізгі мектеп пен сыныптың кәсіптік бағдары
туралы жоспарларына тиісті өзгерістер енгізіледі. ... және ... ... ... оқу ... арналған жұмыстардың
мазмұндары анықталады.
Мектеп бітірушілерге кәсіпттік бағдар жөніндегі қабілеттері туралы
өткен оқу жылдары бойы ... ... ... ұсыныс, мінездеме
беріледі. Сонымен, көптеген дұрыс жолға қойылған кәсіптік консультация беру
жұмысы барлық педагогикалық ұжымның ... күш ... ... ... ... ... ... баға жетпес реттеуші ролін атқарады.
в) Кәсіптік таңдау. Ол мектептен тыс, арнайы лабораторияда және
таңдаған ... ... тән ... ... байланысты жүргізіледі.
Кәсіптік таңдаудың мақсаты – адамның ... бір ... ... Егер адамның таңдаған мамандыққа негізгі бір ... ... ... оны ... алудан бас тартады. Осыған байланысты кәсіптік
таңдауды жеке бастың әлеуметтік еркін азайтуға бағытталған акт деп ... ... ол жеке ... кейбір қауіптерден алдын-ала сақтандыру
болып табылады. Кәсіптік таңдау кәсіптік бағдардың негізгі бір ... ... ... бейімделу жас адамның ... жаңа ... ... және бір мамандық ерекшелігіне белсенді ... ... ... ... ... ... жетістік болып табылады.
Кәсіптік бейімделу адамның ынтасын ары ... ... оның ... ... танымымен бірге жүзеге асыруға бағытталған.
Кәсіптік бағдар жұмысын ... ... үшін оның ... ... ... ... жататындар: нормативті құжаттар, әртүрлі нұсқаулар,
оқушылардың кәсіптік шешімін жүзеге ... ... т.б. ... ... туралы мағлұматтар жиынтығы болып табылатын профессиография
жүргізеді.
Еңбек түрінің көпжақты жиындық анықтамасын профессиограмма деп ... ... жеке ... ... ... ... ... жауап береді./21/
Мамандық таңдауда қазақ ... ... ... ... ... ... ақылы бар: “Мамандықты” жаманы жоқ, бірақ
мұның кез-келгеніне икемділік қажет. Бұл жай күнелту, тамақ асыраудың ... ... ... ... зор шеберлікті қажет ететін нәрсе. Қазіргі кезде
қоғамда болып ... ... ... мен ... ... тұрмыс-тіршілігін, салт-санасын жақсарту жолында жүрген
жастарға ... ... ойлы ... де ... ... “Озған
азаматты” қызметке ... ... аз, ... ... ... ... ... мұратының жоқтығы,
берік жол тұтына алмайтындығы – ... бәрі шын ... ... ... ... ... ... таңдауда кісінің жеке қасиеттері мен ... ... ... ... қажеттілігін көрсетеді, бұл жерде
әркім өз-өзі басқарып, қандай қасиет, қабілет бар екендігін білу ... ... ... ... де ... шорқақ боладың.
Кәсіби бағдарды басқарудың функциялары. Бұл мектеп оқушыларының кәсіби
бағдарлама яғни басқару объектісіне басқару субъектісінің ... ... ету ... ... Кәсіби бағдар басқару объектісіне де, басқару
субъектісіне де ... ету ... ... күрделі жүйе. Сол себепті басқару
функциясын жүзеге асыру екі бағыттан ... ... ... ... және басқару жүйесіне (басқару ... ... ... Олар өзара бірлігін және тығыз қарым-қатынаста болады.
Кәсіби бағдардың негізгі басқару ... ... ... ... ... ... ақпаратты қызмет, кәсіби
басқарудың өзіндік ... ... ... ... ... қызметтерді жатқызуға болады. Жоспарлауға басқарудың ықпал
ету мақсаттарын, шешеімін қабылдау, оның кезеңдерін іске асыруды анықтау,
қажетті ... ... мен ... ... ... ... басқарудың объектісі мен субъектісінің құрамын ... ... ... ... ... асыруды талап етеді.
Түзету функциясы бұған оқушылардың кәсіби бағыт таңдау кезінде олардың
шешімдерінің ең тиімді ... қол ... үшін ... ... ... ... ... және белсенді көну жатады./22/
Кәсіби бағдар жұмысының жоспарларын орындау сәтіндегі талап пен
қалыптан ... ... ... басқару жүйесінің нәтижелерін
есепке алу мен ... ... ... ... жатады. Ақпаратты қызмет
басқарудың объектісі мен субъектісі арасында ... ... ... ... Кәсіби бағдар кезеңінің ішкі және сыртқы жағдайы тура.
Кәсіби бағдарды басқарудың бағдарламасы мақсатты әдістің тиімділігі,
содан ... ... ... ... ... ... стратегиялық және практикалық міндеттердің шешуін оқушыларға
кәсіби бағдар беруші барлық күштерін байланыстыру үшін қамтамасыз ... ... әдіс – ... Бұл әдіс ... ... мақсаттан ауысуды
алдын-ала болжауға болады. Моделдеу әдісі бойынша болжау арқылы ... ... ... ... ... ... саладағы
моделдерін жасауға болады. Сонымен бұдан басқа ұйымдастыру, бөлікке түсіру
педагогикалық психология, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бұйрықтар
жүзеге асады.
Педогогикалық психологиялық әдісі ... ... ... мен ... бағытталған. Әлеуметтік экономикалық әдіс
оқушылардың мамандық та”дауын ... ... ... ... ... жұмысының нәтижесі-бұл оқушыларды қалыптасқан кәсіби
таңдаудың болуы, содықтан кәсіби бағдарда басқарутек жеке ... ... ... ... ғана іске ... ... кезең-жеке адамға қоғамдық ұйымдастыру, ... ... ... өз ... белсенді түрде іздеу кезеңі.
• Екінші кезең - өмірдегі өз орнын таңдау және өз ... ... ... Үшінші кезең - бұл өмірлік құндылықтарды жеке ... ... ... ... ... ететін күштер нәтижесі сонда ғана тиімді
болады. Егер олар жеке адамның ... ... ... ... ... ... таңдауы, мамандық таңдау процесі бұл адам баласы
өзінің кәсіби ... ... ... ... ... ғана
анықтайды.
Оқушының мамандық таңдауы табысты аяқталу үшін оған кәсіби қажетті
болуы шарт, кәсіби шарттар ... – сол ... ... ... ... және физикалық түрдегі әзірліктің бар болуы және
сол мамандық талап ететін қабілеттерге ... ... ... процесіне кәсіби сана-сезім көп әсер ... ... өз ... ... идеясына сәйкестендіру мен ... өз ... ... ... ... ... - өзін-өзі бағалау. Бұл әрекет ішкі
реттендірудің басты шарты. Сол арқылы жеке адам қай ... ... және ... оның өзін ... ... ... жеке басының
психофизиологиялық ерекшеліктері.
Жоғарғы мектеп жасындағылар үшін ... ... ...... білім алу. Өйткені ол өз күшін болашақта болатын ... ... мен ... көп көңіл бөле отырып жұмсайды. Оқушылардың ... ... ... байланысты және ұйымдасқан психологиялық ықпал ... өз ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды шешуге
болады. Оқушы жастардың кәсіби бағдар таңдауына тиімді ... ... ... бір ... ... етіп алу ... ... Оқушының хабар алуы, таңдаған мамандыққа оқып үйрену үшін оқу ... оның ... ... білуі, елдің экономикасына сай ақтар
бойынша мамандарға сұраныстың болуы.
• Кәсіптік таңдауда ... ... ... зор мемлекетке керекті
мамандықты таңдауы.
• Кәсіби қызығушылық бойынша мамндық таңдауы;
... бір ... ... ... бар болуы (жаратылыстану
ғылымдарына, қғамдық ғылымдарға, өнерге, спортқа ... ... ... ... ... ... ... факультативтік пәндер
тобына қатысу)
• Кәсіптік ойынға қатысуы
• Кәсіптің икемділіктің нақты ... ... ... ... ... кәсіпке жарамдылық./23/
Оқушылардың кәсіпті таңдауы әр сатысы арқылы ... Осы ... ... ... ... ... психологиясын және жас
ерекшеліктерін игере отырып, оның даму сатыларын анықтауға мүмкіндік
береді. ... ... ... ... ...... ... басты саласы болып саналады.
Осы салаға мыналар жатады: таңдаған мамандықтың, ... ... ... сай ... жеткіншектің кәсіби ынтасының орналасуы,
нәтижелеріне сай келуі, түлектердің өндірістік және ... ... ... ... сонымен қатар оқушының мамандық таңдау
процесін ортақ процес ... ... оның жеке ... ... ... ... ... кешенді түрде жүргізу шарт. Қасиеттері (оның
мүмкіндіктері қандай), икемділіктері қабілеттері, ... одан не ... ... ... ... сұраққа жауап береді. Жеке адамның өз
икемдіктері мен мүмкіндіктерінің қоғам мұқтаждығымен бірге қарастыруы, осы
процесті көңіл күйімен ... оның ... ... даму ... ... ... кәсіптік ерекшеліктермен таныстыру кезінде
мынадай негізгі схеманы қолдану керек ... ... ... ... Ең
алдымен кәсіптің жалпы ерекшеліктерінен бастаған ... Оның ... ... ... мамандықтарға бөлуін ашық түсіндіріп, мұндай
мамандықтың қандай кәсіпорындарда немесе мекемелерде бар ... айту ... ... бір негізгісі – еңбек барысын суреттеу болады. Мұндай
жұмыстың негізгі әдістері, операциялары, жұмыс орны, қолданатын ... ... ... ... ... құрастырылады. Үшінші жұмыстың
ұйымдастырушылық жағымен байланысты. Олар жеке ... ... ... немесе еңбегіне сай ақы алу, ... бір ... ... аяғына
дейін жасай ма әлде бір ғана ... біле ме, т.б. ... ... ерекшеліктерінің төртінші тобы, біздің пікірімізше,
өте маңызды. Бұл ... ... оған ... ... ... ... сөз
болады. Оған мамандықты игеруге ... және ... да ... ... ... тиіс ... бесінші бөлігі – еңбек
шарттары. Олар жұмыстың ғимарат ішінде не ... ... ... шу және ... жарығы мен желдеткіші, механикалық жарақат және
электросоққы қаупі, ... ... ... ... ... ... ... алтыншы тобын дайындық құрайды. Оған жалпы және ... ... ... ... ... жеке ... қайта жетілдіру
мүмкіндіктері құрайды. Онан әрі экономикалық ... ... ... Олар ... ақысының формасы және төлемақы шарттары және тұрмыс
шарттары (тамақ және ... ... Ең ... қызметтің жоғарлау
мүмкіндіктері, білімін көтеру және келешекте оқуды жалғастыру туралы
мәселелері ... ... ... жастардың мамандық таңдау барысында кездесетін
таңдаудың бес кеңеңін ... ... ... ... ... сыныпты аяқтаған соң туындайды. Бұл
кезде жасөспірімде қандай да бір ... орта оқу ... бару ... жалпы білім беретін мектепті жалғастыру барысында таңдау қажеттілігі
шығады.
• Екінші таңдау оқиғасы – орта ... ... соң ... ... ... - ... анықтау болып табылады (мамандық өте кең
мағыналы ұғым, оған бірнеше ... ... ... ... ... прокурор, нотариус, сот бола алады.
• Төртінші кезең - арнаулы маманды таңдау.
• Бесінші – нақты жұмыс орнын таңдау.
Профессор И.Кон ... ... төрт ... ... ... мамандықтағы адамдарды бейнелейтін балалар ойыны.
2. Бұл өтпелі кезеңде балалар арманнан туындайтын керемет мамандықтарды
бейнелейтін фантазия.
3. Бүкіл ... ... мен ... ... бір бөлігін қамтиды. Осы
кезеңде әртүрлі іс-әрекет түрлері өздерінің мүмкіндіктеріне қарай және
құндылықтарына сай жинақталады, ... ... ... ... ... ... Бұл ... екі бөлімнен тұрады:
болашақ жұмыстың деңгейі қандай (жоғары немесе орта ... ... ... ... ... таңдау. /15/
Социологтардың зерттеулері бойынша, бірінші болып білім ... ... және ... ... нақты мамандық таңдалады. Кәсіп
таңдауда, ... ... ... кезінде негізгі қиындатушы
факторлардың бірі кәсіптің көптүрлілігі және оқушылардың кәсіп ... ... ... ... ... ... қазіргі замандағы техникалық прогресс
жағдайында мамандық саны ондап, мыңдап жетеді. Бұл жерде дұрыс ... ... ... ... ... ... ... қатынасын, олардың
мәртебесін, тартымдылығын әрдайым ашып көрсету қажет. Мамандыққа жарамдылық
- бұл адамдардың белгілі бір ... ... ... ... БАҒДАР БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ЕСКЕРУ.
Кәсіби бағдар беру жүйесінде әлеуметтік және ... ... зор ... ... ... ... ... сыртқы объективті факторларды (мекен-жайы, мектептің орналасуы,
ата-анасының қызметі мен ... ... ... ... ... ... Бұл сыртқы факторлардың әсері субъективті
ішкі себептер: табиғи қасиеттері (жасы, жынысы, темпераменті, ... ... ... ... және ... бағдары арқылы
өзгертіліп отырады.
Сондықтан да кәсіби бағдар жүйесінің психологиялық ... ... жай тең ... ... емес, субъектінің сыртқы әлемімен
үздіксіз қарым-қатынас процесінде қалыптасады және ол жеке адам ... ... де ұзақ ... ... ... ... ... беру
жүйесі оны сыртқы факторлармен байланыстыратын субъект ... ... ... ... ... қатар, кәсіби айқындаудың өзі сол әрекетті ... ... оны ... яғни оның өту ... функционалды
түрде анықтайтын компоненті ретінде қарастырылады. Мектептегі жоғарғы сынып
оқушыларының кәсіби бағдар беру жүйесін ... ... ... ... ... ... санасып отыру қажеттігі ... ... ... беру ... жеке ... маңызы
алғышарттарының барысын негізгі екі топқа жинақтауға болады. ... ... ... мәселесін ойдағыдай шешуді қамтамасыз ... ... ... ... ... жеке адам ... ... Мұндай
ерекшеліктерге еңбекқорлық, кәсіби және өмірлік тәжірибенің ... ... ... және ... ... ... ... (Л.И.Божович,
И.С.Кон, В.А.Крутецкий, т.б.).
Екінші топқа мамандық таңдау процесін ... және ... ... ... жеке адам ... ... кәсіби мотив, кәсіби ... ... ... ... ... бағдары, қабілет ерекшеліктерін
жатқызуға болады. ... ... ... ... ... ... ... және кәсіби қызығулар.
Кәсіби айқындалуға қажеттіліктің тууы – ... шақ үшін ... ... ... ... пайда болуын көрсетеді. Ол жеке ... ... ... ... болатын түрлі қарама-қайшылықтардың тууына
әкеледі. Жалпы түрде оларды оқушыда пайда ... ... пен ... ... және сол ... ... ... білім мен
іскерліктер арасындағы қарама-қайшылықтар түрінде көрсетуге болады.
Кәсіби айқындалуға қажеттіліктің ерекшелігі оның сол ... ... ... ... болатындығы. Мұндай жағдайда қажеттілік берілген
обьектіден “озін табу үшін қосымша ... ... ... ... айтқанда, қажеттілік пен оның затының ... ... бар, ол ... болып табылады. Субьектімен заттық әлем арасында
нақты әрекетті байланыс тууының қажетті алғы шарты ... ... ... ... жоғары сынып оқушыларының әртүрлі іс-әрекетке байланысты ... ... ... айтылған сыртқы факторлар мен жеке адам
арасындағы қарым-қатынастың потенциалды мүмкіндігінің ... ... ... сәйкес, іс-әрекеттің негізгі бес түрін
негізге алуға болады. Олар: еңбек (ой, ... ... ... ... ... қорғау және көркемдік.
Бұларды субьекті мен іс-әрекет ... ... ... ... ақиқатты және өзін-өзі тану процестері, еңбек, табиғат, өнер
және қарым-қатынас әлемінде жеке адамның өзін-өзі іздеуі іске асырылады.
Кәсіби еңбекте өз ... ... ... ... таңдауға байланысты,
жеке адам іс-әрекетінің тереңдігі үрдістері, шын мәнінде мүмкіндік пен
ақиқат,социум мүддесі мен жеке адам ... ... ... ... ... (Укке Ю.В. О психологических
основах професионалной ориентации. М.,1981,95 бет) Мұндай жағдайда, болашақ
маманның ... ... ... осы ... шешу болып
табылады.
Сонымен қатар теориялық-практикалық тұрғыдан оқушы оларды ... де ... ... әсер ... ... ... әрқашанда
түсінікті бола бермейтіні белгілі, ал олардың ... ... ... ... ... ... дұрыс бағалана бермейді: Көбінесе,
адам қылықтарының мотивтерін өзіндік түсіну, әсер етуші факторлардың ... ... ... ... ... ... ... білу, жеке адам іс-әрекетіне елеулі түрде әсер ... ... ... ... әсер ете ... ... жастардың кәсіби
айқындалуын белгілі дәрежеде басқаруға болады.
Мамандық таңдаудың мотивациясын зерттеуге көптеген еңбектер арнаған
(С.П.Крягжде, ... ... ... т.б.) ... айқындаудың мотивациялық сферасының ирархиялы ... ... ... ... жеке адамның бағыттылығын
анықтайтын,оның қоршаған еңбек ... ... ... ... мотивтері
орналасады. Жетекші мотивтер ретінде, кәсіби бағытының ... мен ... ... ... жеке ... ... сипаттарын
анықтайды.
Мамандықты саналы түрде таңдау немесе саналы кәсіби айқандалу күрделі
іс-әрекет болғандықтан,мотивацияның ұзақ мерзімді болуын ... ... ... іске аспауы мүмкін. Мектептегі кәсіби бағдар жүйесінде
мамандық таңдау кезінде оқушылар пән мұғалімдері немесе өзі үшін ... ... ... ... жие ... алады, көбіне мамандық
талаптарын ескермейді.
Көп жағдайда мамандық мазмұнының ... оған өз ... ... қасиеттерінің сәикестігін ескермей , оның тек сыртқы
жағы мен қоғамдық-әлеуметтік беделіне ... ... ... бір қатар зерттеулер бойынша, мамандық таңдауда неғұрлым көп
кездесетін ... ... ... ... ... ... - ... қызығушылық, төртінші –адамгершілік,
ізгілік, романтика т.б. мамандық ерекшеліктері, бесінші-мамндық болашағы
мен әлеуметтік беделі, алтыншы - жеке ... ... ... ... осы ... ... ... бағдар беру жүйесінде
оқушылардың жеке адамдық тұлғаның- индивидуалды ерекшеліктеріне мән берудің
маңызының зор екенін көреміз. ... ... ... таңдау мотивтері,
оқушылардың жеке-дара және жастық ерекшеліктеріне байланысты ... болу ... Бұл ... ... ... және құрбы-
құрдастар ұжымының талаптарына тәуелді.
Жоғары сынып оқушыларының кәсіби айқындалу мотивациясының ... ... ... шақта таңдаған мамандыққа қызығу мотиві
жетекші орын ... ... ... ... үй ... ... ... маңыздылығы тұрады есейген сайын, мамандыққа деген
қызығу, жеке адамның өз басының индивидуалды қасиеттерін ... ... ... таңдауға әсер ететін мотивтер жүйесін ... ... ... Ол қала және ауыл ... ... ... ... әсер ететін жалпы заңдылықтарды анықтаған.
Оқушылардың кәсіби айқындалуына әсер ... ... ... ... және ... екені анықталған. Жоғарғы сынып
оқушыларында жиі ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыс жасау ... ... ... ... ... ... т.б. ажыратқан/26/
Сонымен, мектеп түлектерінің кәсіби айқындалуы кәсіби бағыттылық
негізінде де, және ... да іске ... ... ... ... ... ... немесе ЖОО-ның оқу-тәрбие процесіндегі ... ... ... ... ... мотиві болған кезде де,кәсіби айқындаудың
табыстылығы туралы ... ... ... ... ... сынып
оқушыларында мамандыққа деген тұрақты оң көзқарасты қалыптастыру, тек қана,
оқу-кәсіптік немесе кәсіби іс-әрекет барысында жасалады.
Осы орайда кәсіби ... ... ... мамандық таңдауға
даярлығын талдау немесе таңдаудың өзімен ғана шектелмейтіндігін атап өткен
жөн.
... ... ... ... оны ... ... ... ету
барысында қайта-қайта алдынан шығып отырады.
• Екіншіден, көптеген орта мектеп түлектері мамандықты кездейсоқ түрде, өз
таңдауларын толығымен негіздемей-ақ ... ... ... сынып оқушыларындағы мамандық таңдау – кәсіби
айқындалудың келесі ... ... ғана ... одан ... ... ... жаңа ... анықталады. Мектептегі кәсіби бағдар
жүйесінде кәсіби бағыттылықты ... ... ... ... ... және ... ... индивидуалды-саналы
қасиеттер сферасының маңызы зор.
Кәсіби бағдардың эмоциялық еріктік ... ең ... ... эмоциялық қатынасын мамандыққа қанағаттануымен болашақ ... ... ... ... қарамай, іс-әрекетте табысты
нәтижелерге жете білу бейімділігі өзінің іс-әрекетке қабілеттілігін жете
түсініп, соған дайындығын ... ... ... компоненті іс-әрекет объектісіне бағыттылық,
өзінің болашақ кәсіби және қазіргі оқу ... ... ... саналы түрде түсінуіне байланысты. Ол мамандық туралы хабардар
болу ... ... ... ... ... мамандықтың
қоғамға маңыздылығын түсіну деңгейінен болашақ кәсіби іс-әрекетке дайындық
кезеңінде салалы пәндерді оқу мақсатын түсінуден көрінеді.
Мамандық таңдау барысында ... ... ... ... ... ... саналы және кәсіби маңызды ... ... ... ... келуімен сипатталады.
Мұндай маңызды қасиет сапалары қатарына қабілет, мінез, темперамент,
жоғарғы жүйке ... т.б. ... ... Біз енді осы ... ... ... ... тоқталайық.
Кәсіп таңдауда қабілеттіліктің мәні ерекше. Қабілеттің іс-әрекеттері
мен түрлерін игерудегі, ... ... және ... ... Туа ... ... ... құрамы мен деңгейі кәсіби жетістікке
жету үшін белгілі бір ... ... ... Егер ... бір ... ... болса, онда ол жақсы ... ... ал ... оның ... етуі ... толы ... Психологияда
қабілеттіліктердің мынадай ерекшеліктері қабылданған:
1. Қабілеттіліктер әрқашан іс-әрекеттердің белгілі бір ... ... тек ... ... ... береді. Сондықтан да қабіліттілікті
тек нақты іс-әрекетті талдау кезінде анықтауға ... ... ... және ... Олар іс-әрекетте көрініс беріп
қана қоймайды, сонымен ... олар ... ... өзгеріске ұшырайды;
3. Адам өмірінің белгілі бір кезеңдерінде қандай да бір ... ... ... ... ... даму заңдылықтарымен оқу және
тәрбиенің сәйкес келуі үшін, оның қабілеттіліктерін ашу және ... ... ... өте ... ... жеңістілігі көп жағдайда бір ғана қабілет түріне емес,
қабілеттер комплексіне және олардың ... ... ... қабілеттілікті анықтау және бағалау үшін біздер олардың
түрлерін біліп тадай ... ... ... еңбек барысында және
нәтижесінде көрінетін адамның жекелеген қасиеттері. Қабілеттілік түрлері
іс-әрекет түрлері тәрізді өте көп. ... жете ... ... ... ... ... бойынша топқа бөлуге талпыныс
болады.
Осындай бір ... ... мына ... ... ... ... ... қабілеттіліктерге күш, реакция жылдамдығы, төзімділік,
икемділік ... ... ... бұл категорияларда әрдайым есте ұстап
отыру керек. Физикалық қабілеттіліктердің дамуы туралы ... ... ... ... ... ... пәнінің мұғалімінен сұрап өз кезінде
былай жіктейміз. Жеке немесе элементарлы қабілеттіліктер өз мәні жағынан
психикалық процесс ... ... Оны ұсақ ... ... бөлу ... себебі олардың мазмұны өте тар.
Кәсіптік жарамдылық тұрғысынан бұл қабілеттіліктер өте көп мағынаға
ие. Арнаулы ... ... ... бір ғана іс-әрекет саласында, нақты
мамандық саласында қолданылады. Балаларды бақылайтын болсақ, олардың
біреулері ... ... ... ал ... ... ... ролінде
ойнайды. ұйымдастырушылық қабілеті біздің өмірімізде өте қажетті болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... айқындап береді.
1) Басқа адамдарды өз энергиясымен әсер ету, оларды белсендіру қабілеті;
2) ... ... өз ... қолдана білу қабілеттілігі;
3) Басқа адамдар психикасыны” дұрыс түсіну ... ... ... ... білу ... ... Психологиялық факт немесе басқа адамдардың психикалық ерекшеліктеріне
сай және жағдайына қарай қатынас орната білу ... ... ... ... ... ... және ... бастама;
8) Қызметкерлерден талап ете білу;
9) Ұйымдастырушылық жұмысқа ... ... ақыл ... өз ... ... ... тез әрі ... білу қабілеттілігі;
11) Өзін-өзі билеушілік, тәуелсіздік;
12) Бақылағыштық;
13) Жолдастық сезім;
14) Өзін-өзі ұстай білу , сабырлық ... ... Жеке ... Жұмысқа қабілеттілік;
18) Өзіндік ұймдастырушылық қабіліеттілігі және концентрация;
Психикалық жалпы қабілеттер жалды даму деңгейі туралы жоғары оқуға
баратынкезде есепке алу керек. ... ... ... ... ... және ... құрамдас бөлшектерден тұрады. Осындай
примарлы қабіліттіліктер мынадай:
• Тілдің ... ... Сөз ... түсіну тілдік байланыстар
тілідк материалдардың мәнісін табуға талап қойылған да өте қажетті;
• Тілдің жатық болу ... ... ... таба ... Сынау қабілеті, осыны математикалық қабілетпен шатастырмау керек;
... ... және ... ... Алғышарттары негізгі
қорытындылау жасайды;
• Қабылдау қабілеті материалды тез ара қабылдауда көрінеді;
• Ке”істікті ойлау немес ... ара ... ... білу ... Есте сақтап қалу қабілеті. Естің көлемін, тұрақтылығын білдіру;
Кәсіп таңдағанда тұлға қабілеттерінің сапасына ерекше назар аудару
керек. ... ... ... ... ... ... таңдауды өте
қажетті болатын қабілеттермен ... пән ... ... психикалық
мінездер болып табылады.
Адамның қай салада ... ... ... ... жетісті болуы
оның қабілетіне байланысты, ол адамның қалай әрекет ... оның ... ... ... ... ... ... тәуелді.
Қабілеттерді топтарға теңестіруге болады, ал темпераментпен мінез осы ... ... ... ... ... Адамның темпераменті жеке адамды
оның динамикалық ерекшеліктері жоғарыдан бейнелейтін психикалық әрекетінің
динамикасын ... ... ... ... ... және негізгі психикалық ерекшеліктердің жекелеген комбинациясы
(қиылысулы) мінез болады. Ол адамның ... ... ... ... ... өздігінше екі бөлік қасиеттері болса да, олар
бір бірімен тығыз байланысты және ... бір ... ... сәйкес келіп
отырады.
Темпераменттің сангвиникалық типі энергиялы және жұмысқа үлкен
қабілеті бар. Темпераменті мұндай ... ... ... сәйкес мамандықты тез
игеру, оған әртүрлі жағдайлар, әрдайым оған жаңа тапсырмалар, міндеттер
қойып отыратын жұмыстар ... ... ... даусы қатты тез,
анық, дұрыс әрі нақты интонация ... ... Ол ... араласқанда
сөздері ым және мимикаға толы болады. Жұмыс жасай отырып ол бір жұмыстан
келесісіне оңай ... ... ... ... дейін иене алмайды және
бірыңғайлықты ұнатпайды.
Холерик адамдармен ... түсе ... ... және ... көрсетеді, ол өте кішкентай мән бермейтін жағдайларға тез ... ... ... ... ... асып ... тырысады, ашуланады
және өз-өзінен шығып кетеді. Жұмысты бар күшін салып энергиялы түрде өз іс-
әрекеті мен толық жай ... ... ... ... ... ... үлкен
шиеленісті талап ететін, және тыныш жұмыспен кездесіп оттыратын циклды іс-
әрекет сәйкес келеді. ... ... ... ... түрде энергия жоғалтуды талап ететін, шиеленіспен және қауіп-қатер
мен байланысты жұмыс істегенді қалайды.
Флегматик байсалды өзін-өзі ... ... ... және ... ... ... жай, ол ... де біртіндептереді. Оған
көптүрліктігі ерекшеленетін жұмыс келмейді. ... ... ... ... ... оған ... келтірмейді.
Меланхолик сыртқы тітіркенулерге өте сезімтал келеді ... ... да тез ... ... ... бола көзіне жас алады. Дауысы
жай, қозғалысы ұстамды, ... ... ... ... ... ... ал өзін ... алудан бас тартады. Себебі, оның
орындай алмайтынын деп қорқады. Меланхолик зейінді, шиеленісті талап етеді,
күтпеген жағдайлармен және ... ... ... сай келеді.
Интровентті немесе интроверттенген адам өз ойымен ... ... ол ... ішкі ... ... ойлармен елестермен байланысты
жасаудан қолы босамайды. Ол тұйық және адамдармен тіл табысқыш емес ... өмір ... Ол ... ... ... ... ... интрвентті адамға физикалық жұмыстардан гөрі интеллектуалды
жұмыс сәкес келеді.
Экстровертті немесе экстроверттенген адам өте ... ... ... ... және ... ... ... Оған көп түрлі жұмыс
ұнайды, ал ... ... ... ... Оған жиі ... ... ... байланыста болатын жұмыс қажет.
Адамның мінезі өмір жағдайларының әсерінен жасалған ... ... ... оның ... ... ... иректік
белгілері негізгі өзегі, басты құрамдас бөлшегі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... болады. Мінездің кейбір белгілері адамның қоғамға және адамдарға
қатынасында байқалса (ұйымшылдық, ... ... ... ... (еңбекті сүю, қарыс сезімі, жалқаулық), үшіншісі
өзіне-өзінің ... ... даңқ ... жасқыншақтың ұмытшақтық).
Егер кәсіп таңдауға мінездер ролінің маңызы туралы айтатын ... ... ... ... ... болады: мінез-құлықтың жақсы қасиеттері
әрбір жұмысқа қажет, ал нашар ... ... ... ... Табандылық, тәртіпшілік, парыз сезімі, инабаттылық тәрізді мінез-
құлық қасиеттерііс-әрекеттерінің барлық түрлерінде де қажет. ... ... ... менсізбеушілік бұлар барлық ... ... ... таңдауға ынталану. Ынта тұлғаның белгілі бір объектілігі
немесе іс-әрекетке ... ... ... қатынасы.
Ынта- адамның активті қатынасы және бұл оның іс-әрекетке дем береді.
Ынта адамды өз ... ... ... ... бойы шаршағанды білмей
айналысуға, өзі қызығатын нәрселерде ... ... ... ... ... ... ынтаны тұйықталған ... ... ... оны ... ... ... мен
қажеттіліктерінің өзара байланысы, олардың тұтас құрылымы деп түсінеді.
Г.Шуница кеңес психологияның көзқарасын ... ... ... ... объектісімен құбылыстарына адамның психикалық
процестерінің таңдамалы ... ... бір ғана ... мен ... ... ... тенденциясы; в)тұлғаның
сихикалық процестерін тез әрі күшті жүргізуге іс-әрекетін ... ... ... ... ... оның ... және ... ... ... жасау екендігін атап
көрсетті.
Ынта бейімділікке және сәйкес қабілеттіліктерге ауысқан кезде
тек есепке аларлық ... ... ... ... ... да бір ... ... ететініне белгілі. Егер жасөспірімдер сол іс-әрекетке
қажетті сапалар болса, онда ол ... ... ... Бұл ... ... ... Бірақта бейімділіктің өзіне сай қабілеттіліксіз
дами алмайтынын біздер білеміз ынта мен ... ... ... ... қосылысы келіп таңдауда санасуға тұрарлық ... ... ... ... да бір ... ... итермелеуші фактор болып
табылады.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылайтын болсақ, жасөспірімнің өзінің
ерекшеліктері көп ... және ... ... ... ашып ... ... беруге болмайды. Жасөспірімнің барлық негізін тұлғалық
сапалары (қабілет, ынта, бейімділік, ... және ... ... ... да, ... да ... береді.
Мұғалімдер мен ата-аналарда осы сапалардың қалай көрінетінін бақылауға
мүмкіндіктер көп. Тек ... ... ... ... ... сәйкес келуі қажет екенін есте сақтау ... ... ... тек ... жақтарын ескеруі қателеспеуі керек. Ал мұғалімдер
оқушыларының бір қасиетін, мысалы, тәртіптілігін ... ... мен ... ... ... өте ... ... үйіне келе
отырып мұғалім оның бойына мектеп жұмысында көзге ... жаңа ... ... ... ... Үй ... тәжірибесі негізінде ата-анаға
кейбір қабілеттерді, мысалға, кеңестіктің ойлау қабілетін көру ... ... және ... ... бұл ... түседі. Ата-аналар баласымен
бірге кәсіптік кеңес алып, болашақ оқуы және жұмыс ... ... ... ... кеңес орталығында баланың психикалық ерекшеліктерін дәл
анықтауға көмектесетін тесттер мен анкеталарбар. ... ... ... оның ... ... ... ... олардың көрінуін қадағалау керек.
Мектеп пен отбасының тығыз байланысы ... ... ... ... да ... ... көзі қажеттілік туындағанда ... ... ... ... алуға болады.
Қазіргі таңдағы оқушы түлектердің мамандық таңдау мотивациялары
қанағаттанарлық деңгейде ... ... ... ... ... ... ... мамандықты таңдауда толық
мәлеметтері жоқ ... ... оның өзі ... ... үшін
мазасыздықтың ошағы болуы ... Бұл ... ... жалпы
санының 20,9 пайыздан 23 пайыз деңгейі мектептегі ... ... ... ... өзгергендігін көрсетеді. Ал тек 35,9 пайыз ғана ... ... деп ... ... ... ... өзгермеген
студенттердің өзінің де тек 71 пайыз өз ... ... ал 20 ... 9 ... жоқ ... ... қайтарған. Жоғарыда көрсетілгендей, еңбек
іс-әрекеті түрінің, оның ішінде мамандықты дұрыс ... ең ... ... ... немесе кәсіби бағыттылықтың болуы.
Көптеген жоғарғы сынып оқушыларының кәсіби ниеттерінің ... ... ... ... қалыптаспағандығымен түсіндіруге
болады. Кәсіби айқындалудың айтылған көріністері көптеген орта мектептерге
тән ... ... Оны ... ... ... ... ... егер де қажеттіліктері, кәсіби айқындалу мотивтері және
болашақ кәсіби іс-әрекеттің мазмұны туралы және оған ... ... ... онда ... ... оның берік ұстанымы болады. Сонымен
қатар, болашақ кәсіби ... ... ... тек жалған
ақпараттар түрінде ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінде анықталған түрде болуы қажет.
Жоғарғы сынып оқушыларындағы кәсіби бағдар беріктілігі мамандық туралы
түсініктерімен қатар, өз ... және ... ... ... ... ... ... байланысты. Ал мұндай сенім болуы
үшін ... ... ... және мектептің оқу-тәрбие процесіне
енгізілген. Ал оқушы өзін ... ... ... сынап көруі қажет.
мәселені осылай ... ... ... оқу және ... ... ... мен сабақтастың принципіне сүйенеді. Ал оны тиімді түрде
іске асыру мектеп, ЖОО ... ... ... ... ... ... БӨЛІМІ.
2.1. Эксперименттік зерттеудің мақсаты, болжамы, міндеттері.
Зерттеу мақсаты–жоғарғы сынып оқушыларына кәсіби бағдар
беру ... ... жеке ... ерекшеліктерін зерттеу.
Зерттеу болжамы - жоғарғы сынып оқушыларының кәсіби
құндылық бағдар жүйесі мен мамандық
таңдауы арасында өзара ... ... ... объектісі-104 мектептің жоғарғы сынып оқушылары.
Жалпы саны–94 оқушы (36 ұл, 58 ... пәні – ... ... сынып оқушыларына кәсіптік
бағдар беру процесінің ерекшеліктері.
Зерттеу әдістемелері –Е.А.Климовтың ДДО-әдістемесі, Қызығулар картасы,
М.Рокичтің ... ... ... ... ... әдістері, кәсіби
бағдарды анықтау анкетасы.
Зерттеу мерзімі – 15 қаңтар, 20 наурыз, 2003 жыл.
Зерттеу ... ... ... арқылы оқушыларға зерттеу жүргізу;
2. Әр оқушының индивидуалды мәліметтерін өңдеу;
3. Математикалық, статистика ... ... ... топтық
мәліметтерін өңдеу;
4. Зерттеу болжамын дәлелдеу ... ... ... сапалық психологиялық талдау жасау.
2.2. ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ
1. ДДО-әдістемесіне ... ... ... ... типтерінің классификациясы
негізінде жасалынып түрлі кәсіптергеіріктеу жұмыстарын жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... оқушыларына
кәсіби бағдар беруде және үлкендерге кәсіби ... беру ... ... ... ... индивидуалды немесе топтық түрде
жүргізілуі мүмкін.
Әдістеменің қысқаша мазмұны: зерттелуші әрбір берілген 20 жұп ... ... бір ... ғана таңдап белгілеуі қажет. 20-30 минуттік
уақыт беріледі. Эксперимент жүргізуші ... оқып ... ... оны
карточкалық үлгіде таратады.
Нұсқау: берілген жұмыстардың өзіңіз ... ... ... ... жалпы парағы әрбір бес бағанадағы “+” ... ... ... Бұл бес ... әрқайсысы белгілі бір мамандық
типтеріне сәйкес келеді.
Бағана бойынша ... тиіс ... ... сипаттамасы:
1. “Адам-табиғат” - табиғат, өсімдік, жануарлар әлемімен байланысты
мамандықтардың барлығы жатады.
2. “Адам-техника” - барлық ... ... ... - ... ... байланысты мамандықтар.
4. “Адам - белгілер жүйесі” - сандық, әріптік, белгілік ... ... ...... бейне” - барлық творчестволық мамандықтар.
2. Қызығулар картасы әдістемесі.
Әдістеме ... ... беру ... кеңінен қолданылады.
Әдістеме жеткіншектермен қатар, ересектердің кәсіби іс-әрекетін өзгертуде
де ... және ... ... ... ... ... 40-50 минут.
Нұсқау: “Сізде оқуыңызды жалғастыруға немесе ... ... ... бар. ... мамандық түрін таңдауға көмектесі үшін сұрақтар
тізбегін ұсынамыз. Әрбір сұраққа жауап берместен бұрын терең ойланып, ... дәл ... ... ... біз ... сұрақтар ішінде өзіңізге өте ... ... екі рет “+” ... ... тек жай ғана ... бір рет ... ... Білмесеңіз немесе күдіктенсеңіз “0”, егер ... ... ... екі рет “-” ... ... пункттерді жіберместен толық жауап беріңіз. Түсінбеген
сұрақтарыңыз болса, бірден сұрап ... ... ... толтыру барысында
шектелмеген. Осы нұсқау арқылы әдістеме тексті мен ... ... ... ... әр бағанадағы “+”, “-” белгілеріні” санын
алғашқы мәнінен екінші мән шегеріліп отырады.
Осылайша “+” ... “-” ... 24 ... ... ... 24 сан ... ... арасынан ең жоғарғы “+” ... ... ... түрі ... ... Әдістеменің қарапайым түрін,
яғни зерттеушілер тек өзіне ғана ұнаған іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... Биология.
6. Медицина.
7. Ауыл шаруашылығы.
8. Орман шаруашылығы
9. Физиология
10. Журналистика
11. Тарих
12. Өнер
13. Геология
14. География
15. Әлеуметтік жұмыс
16. ... ... ... Жұмыскер
20. Қызмет көрсету
21. Құрылыс
22. Жеңіл өнеркәсіп
23. Техника
24. Электротехника
3. М.Рокичтің “құндылық бағдар” ... ... ... анықтау мақсатында жүргізілетін әдістемелердің
ішінде М.Рокичтің құндылық бағдардың өзгертуін құндылықтар тізбегін тікелей
рангілеу негізінде зерттеуге арналған әдістемесі ... орын ... ... екі ... ... ... Терминалды - қандай да бір нәтижелік мақсатты ұмтылуға ... ... ... ...... ситуацияда тұлғаның қасиеті немесе әрекет
бейнелері басым ... ... ... ... ... ... және ... құрал бөлуіне
сәйкес келеді. Зерттелушінің әрқайсысы 18 құндылықтар тізбесінен тұратын
алфавиттік жүйемен жасалған ... ... ... екі құндылық
бағдарлар жүйесі ұсынылады. Осы ... ... ... ... ... ... ал ... маңыздылыңы бойынша орналастыыру алғашқы
терминалдық, кейіннен инструменталдық құндылықтар ... ... ... ... ... ... 18 карточка ұсынылады.
Сіздің мақсатыңыз өз өміріңізде басшылыққа алатын принциптерге ... ... ... ... ... ... құндылық жеке
карточкада белгіленген. Ойланып, асықпай, әрекет жасаңыз. Егер ... ... ... ... ... ... болады. Соңғы нәтиже
Сіздің айқын позицияңызды көрсетуі тиіс. Мәліметтерді ... ... ... ... ... түрлі негіздер арқылы
топталуына назар аударылуы тиіс. Мысалы, "нақты" және ... ... ... ... құндылықтарды ажыратуға болады.
Инструменталды ... ... ... ... ... құрылымын көрсетеді. Зерттеуді индивидуалды және ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының ДДО әдістемесі бойынша топтық
көрсеткіштері.
| |11 "а" сыныбы ... ... ... |
| ... ... ... |Аты-жөні |
|1. |Ә.М. ... |Т.Ч. |А-А |А.Т. ... |А.Ә. ... ... |Ә.Г. |А-А |М.Ш |А-А |Б.А. |А-БЖ |Б.Г. |А-А ... |Б.Л. |А-А |Б.Р. |А-А |Б.Т. |А-А |Е.А. |А-А ... |Б.Р. |А-А |М.Ғ. |А-А |Б.Н. |А-КБ |Ж.М. ... ... |Е.К. ... |Б.Ф. |А-А |Д.Ш. |А-А |К.Б. |А-КБ ... |Е.Э ... |Қ.Э. ... |Ж.Ж. ... |Қ.Д. |А-КБ ... |Ж.А. ... |А.Ж. |А-БЖ |Е.М. |А-А |Қ.А. |А-А ... |И.М. |А-А |Ж.Г. |А-А |Е.Л. ... |М.Д. ... ... |Қ.С. |А-А |Ж.Ж. |А-А |И.С. ... |М.А. |А-А ... |М.Э. ... |З.С. |А-А |К.Л. ... |М.М. |А-Б ... |Ә.Л. ... |К.А. |А-Таб |Қ.А. |А-А |М.Э. |А-А ... |Ж.Э. ... |Т.А. |А-А |Қ.Н. |А-А |Н.М. |А-А ... |С.Р. |А-А |К.М. |А-А |К.Д. ... |Н.С. |А-КБ ... |С.Е. |А-А |Л.Ж. ... |М.Ш. |А-Б |О.Г. |А-А ... |С.А. |А-А |Ж.Л. ... |Н.А. ... |Т.А. |А-А |
|17 |Т.Ж. |А-А |Ж.А. |А-А |Ө.А. ... |Т.А. |А-Б ... |Т.А. |А-А |С.А. |А-Б |Р.А. ... |Т.Н. |А-Тех |
|19 |У.Э. |А-Таб |Ж.Ш |А-А |С.Ж. ... |Т.С. ... ... |У.Э. |А-А |Б.Қ. |А-А |С.Д. |А-А | | ... |Ч.Г. |А-б.ж |Қ.Қ. ... |Т.Н. |А-А | | ... |Ж.А. ... |У.А. |А-Б |Т.О. ... | | ... |П.Қ. |А-А |М.С. ... |Т.М. |А-Тех | | ... |Н.А. ... | | |Ү.М. |А-КБ | | ... |Н.Е. ... | | |Х.Н. ... | | ... |М.Г. |А-б.ж | | | | | | |
|( |26 | |23 | |25 | |20 | ... ... ... ... ... ... жоғарғы сынып
оқушыларының көрсеткіштерінің пайыздық қатынасын шығарамыз. 100( (94
"Адам-адам" - 44,6(; ... - 22,6(; ... - 12,7(; ... ... - 10,6(; ... бейне" - 9,5(. Бұл әдістеме
нәтижелеріні” қорытындысына жұмыстың мәліметтерді ... ... ... кеңірек тоқталамыз.
2-кесте. Қызығулар картасы әдістемесінің топтық көрсеткіштері (айқын
көрінетін қызығулар).
| |10-а сыныбы |10-ә ... |10-б ... |10-в ... ... |Ә.М. ... |Т.Ч. |Педагогик|А.Т. |География|А.Ә. |Геолгия, |
| | ... | |а | |, ... | ... ... |Ә.Ә. ... |С.С. |Журналист|А.А. |Химия, |А.А. |Журналистика|
| | ... | |ика | ... | | ... |Ә.Г. |Биология, |М.Ш |Биолог, |Б.А. |Тарих, |Б.Г. |Право, |
| | ... | ... | ... | ... ... |Б.Л. ... |Б.Р. |Медицина |Б.Т. |Медицина,|Е.А. |Геология, |
| | ... | | | ... | ... |
| | ... | | | | | | ... |Б.Р. ... |М.Ғ. |Филология|Б.Н. |қызметкөр|Ж.М |Сахна өнері |
| | ... | | | ... | | ... |Е.К. ... |Б.Ф. ... |Д.Ш ... |К.Б. ... |
| | | | ... | ... | ... ... |Е.Э ... |Қ.Э. ... |Геолог, |Қ.Д. |Биология, |
| | ... | | | ... | ... ... |Ж.А. ... |А.Ж. ... |әлеуметті|Қ.А. |Геология, |
| | |жұмыс | |ика | |к ... | ... ... |И.М. ... за” |Ж.Г. ... |Е.Л. |Педагогик|М.Д. |Журналист |
| | | | ... | |а | | ... |Қ.С. ... |Ж.Ж. ... |И.С. |Транс-пор|М.А. |өнер, |
| | ... | | | |т | ... ... |М.Э. ... |З.С. ... |К.Л. |қызмет |М.М |Педагог, |
| | | | ... | ... | ... |
|12 |Ә.Л. |Геология, |К.А. |Геология |Қ.А. ... |М.Э. ... |
| | ... | | | ... | | ... |Ж.Э. ... |Т.А. ... |Медик, |Н.М. |Право, тарих|
| | |геология | |ика | ... | | ... |С.Р. ... |К.М. ... |К.Д. |Филология|Н.С. |Техника, |
| | ... | ... | | | ... ... |С.Е. |Тарих, шет |Л.Ж. |Геолог, |М.Ш. |Техника |О.Г. |Медицина, |
| | ... | ... | | | ... ... |С.А. ... |Ж.Л. ... |Н.А. |Электротр|Т.А. |Химия, |
| | |қызмет, | | | ... | ... |
| | ... | | | | | | ... |Т.Ж. ... |Ж.А. ... |Ө.А. ... |Т.А. |Тарих, өнер |
| | | | ... | ... | | ... |Т.А. ... сахна|С.А. |әлеумет |Р.А. |Геолог, |Т.Н. |Транспорт |
| | | | ... | ... | | ... |У.Э. ... |Ж.Ш ... ... |Медицина, |
| | ... | |мыс | | | ... ... |У.Э. ... |Б.Қ. ... |С.Д. ... | | |
| | ... | |өнер | ... | | ... |Ч.Г. ... |Қ.Қ. ... ... | |
| | ... | | | |, өнер | | ... |Ж.А. ... |У.А. |Электротр|Т.О. |Биология,| | |
| | ... | ... | ... | | |
| | ... | | | | | | ... |П.Қ. |Журналист, |М.С. |Медицина,|Т.М |Экономика| | |
| | ... | ... | | | | ... |Н.А. ... | | |Ү.М ... | | |
| | ... | | | ... | | |
| | | | | | ... | | ... |Н.Е. ... | | |Х.Н. ... | | |
| | ... | | | ... | |
| | | | | | ... | | ... |М.Г. ... | | | | | | |
| | ... | | | | | | ... ... ... анкета жүргізіліп, жоғарғы сынып
оқушыларының болашақ мамандық таңдау ... ... оқу ... ... 4 ... арасында таңдалған мамандықтардың жүйелік
қатынасына сай мәліметтер іріктеліп, төменде берілді.
3-кесте. Жоғарғы сынып оқушыларының ... ... мен ... оқу
орындарының топтық көрсеткіші.
| |Аты-жөні |Таңдаған мамандығы ... ЖОО ... |А.Т. ... мүсінші ... худ. граф ... |А.А. ... ... ... |Б.А. ... |Мед. ... ... |Б.Т. ... ... ... |Б.Н. ... ... ... |Б.Р. ... |Мед. ... |
|7. |Д.Ш. ... ... ... ... ... |Ж.Ж. ... |Мед. ... ... |Е.Л. ... ... ... |Е.М. ... ... ... |И.С. |Экономист ... ... |К.Л. ... |Шет ... ... ... |Қ.А. ... ... ... |Қ.Н. ... ... ... |Қ.Д. |Экономист ... ... |М.Ш. ... ... ... |Н.А. ... |АГУ ... |Ө.А. ... |Мед. ... ... |Р.А. ... ... ... |С.Ш. ... ... ... |Т.Н. ... ... ... |Т.О. ... ... ... |Т.М. |Аудармашы |Шет ... ... ... |Ч.М. ... ... ... |Х.Н. ... ... ... жүргізілген басқа үш сыныптың да мәліметтері осындай жолмен
өңделеді. Осы мәліметтерді өңдеу, кестелік ... ... ... ... ... ең жиі ... мамандықтар сипаты және осы
мамандықтарды таңдаудағы негізгі кәсіби ... бұл ... ... ... әдістемесі жүргізілді. Барлық сынып
оқушыларына болашақ таңдаған мамандығына сай ... ... ... ... өздерінің таңдаған мамандықтарына сай кәсіби құндылықтар
жүйесін бақылау ... 10 ... ... ... бөліп шығарды.
Біз жіктеу жұмысымыздың келесі кезеңінде ... ... ... осы ... сынып оқушыларының өздері бөліп шығарған құндылықтар
жүйесін ... ала ... ... ... ... ... ... анықтауға бағытталған статистикалық өңдеу жұмыстарын
жүргіздік. Бұл жұмыста біз 11 сыныптар ... өте ... ... ... ... түрін бөліп, рангілік дәрежесін анықтадық.
4-кесте. 11 сынып оқушыларының таңдаған мамандықтарының сипаттамасы ((
есебімен).
|№ |Мамандық атаулары |% |R ... ... |17 |10 ... |За”гер |12 |8,5 ... ... |12 |8,5 ... ... |11 |7 ... ... |10 |6 ... ... |9 |5 ... ... |8 |3,5 ... ... |8 |3,5 ... ... |7 |2 ... ... қызмет |6 |1 |
|( | | |55 ... ... ... бағдар" әдісі арқылы алынған
11-сынып оқушыларының кәсіби құндылық бағдарларының сипаттамасы ((
есебімен).
|№ |Құндылықтар жүйесі |% |R ... ... ... |20 |10 ... ... ... |16 |9 ... ... ... |10,9 |8 ... ... ... ... |10,8 |7 ... ... өсу ... |8,2 |5,5 ... ... |8,2 |5,5 ... ... ... ... |7 |4 ... |Еңбектің бағалануы |6,5 |3 ... ... |6,4 |2 ... ... іскерлігі |6 |1 |
|( | | |55 ... ... ... жұмысының келесі кезеңінде
эксперименттік ... ... ... – жоғары сынып оқушыларының кәсіби құндылық бағдар
жүйесімен мамандық түрін таңдау ... ... ... - ... сынып оқушыларының кәсіби құндылық бағдар
жүйесімен мамандық түрін таңдау арасында өзара тығыз,
оң ... ... ... ... ... яғни тұлғалық көрсеткіштер
арасындағы байланыс ... ... үшін ... рангілік
корреляция коэффициенті әдісін ... Бұл үшін ... ... ... ... арасындағы өзара байланыс дәрежесін
анықтау.
|№ |Құндылықтар жүйесі |R ... |R |Х |ХҚ |
| | | ... | | | ... ... тұрмыс |9 ... |10 |-1 |1 ... ... ... |10 |За” ... |8,5 |1,5 |2,25 ... ... қоғамдық|7 |Инженер |5 |2 |4 |
| ... | | | | | ... ... ... |8 |Тіл ... |8,5 |-0,5 |0,25 ... ... |1 |Әлеуметтік ... |0 |0 |
| ... | | | | | ... ... |2 ... |3,5 |-1,5 |2,25 ... ... ... |4 ... |7 |-3 |9 ... ... техника |3 ... |3,5 |-0,5 |0,25 |
| ... | | | | | ... ... өсу |5,5 ... |6 |-1,5 |2,25 |
| ... | | | | | ... |5,5 ... |2 |3,5 |12,25 |
|( | | |55 |55 | |33,5 ... ... рангілік корреляция коэффициенті формуласымен есептейміз.
6 * ( (d2) 6 * 33,5 ... ( 1 - ... = 1 - ... = 1 - ------- = 0, 80
n * (n2 - 1) 10 * (102 - 1) ... ... бойынша rs критикалық мәнін анықтаймыз (В.Урбах)
0,64 (р(0,05)
rs ={0,79(р(0,01) rsэмп ( rsкр ... Но ... ... Н1 ... ... ... оқушыларының кәсіби құндылық бағдар жүйесі мен
мамандық ... ... ... ... ... ... бар және ... мәнділік деңгейіне еркін жетеді.
2.4. ЗЕРТТЕУ МӘЛІМЕТТЕРІНІҢ САПАЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ
Кәсіптік бағдар беру жұмысын ... ... мен ... ... ... ... деңгейін есепке ала ... ... ... ... ... ... бағытта
болды. Оқушылардың үштен бірі (31,7 пайыз) кәсіби айқындалу мотивтері
ретінде “ата-ана мен достарының ... ... ... ... ... ... таңдауды айқындайтын мотивтерді атады.
Оқушылардың таңдалынатын іс-әрекет мазмұны мен объектінің ... ... ... кездейсоқ жағдайлар ықпалы мен осындай таңдаулары,
тек әлеуметтік айқындалу болып табылады. ... орай ... ... ... ... ... 11 сынып оқушыларының ... ... оның ... ... ... сай
екендігін және саналы кәсіби айқындалуының болашақта ЖОО оқуға даярлық
мақсатын қалыптастыру мүмкіндігі бар ... көз ... ... ... ... ...... пен ЖОО-ң бірлескен
жүйесінде кәсіби бағытталған оқу-тәрбие процесінің сабақтастық жағдайында,
кәсіби бағыттылық деңгейлерін дамытуға болады деген тұжырым болды.
Осы ... ... ... ... 104-ші ... ... АлМУ,
ҚазҰТУ-мен ғылыми-әдістемелік және ... ... ... ... ... байланысы мен келісімшарттарының негізінде жүргізілетін
үгіт-насихат ... ... ... есік ... оқушылардың
кәсіби бағыттылығында алатын орны маңызды ... көз ... ... нәтижелеріндегі мектеп бітірушілерін 90 пайызы осы
аталмыш оқу орындарын таңдағанын көруге болады. Біз өз ... ... ... ... ... ... қарастырдық. Олар оқушылардың
кәсіби бағыттылық деңгейін анықтау, ... ... ... ... алуды таңдаған оқушының құндылықтар бағдары және олардың болашақ
мамандығымен сәйкестендіру сипаттамалары. Оқушылардың болашақтағы нақты ... ... ... қанағаттандыру, кәсіби бағдар беру жұмысына
әсер етудің, сыртқы факторлардың арқасында жүзеге асырылды.
Мұндай факторлар ... ... мен ... ... ... ЖОО-ның жоғары дәрежесі мамандармен, ғалымдармен кездесулер
ұйымдастыру. Кәсіби мекемелерге байланысты ... ... ... т.б. ... болады. Бұл мақсаттағы шаралар әрбір жеке оқушының
кәсіби бағыттылық деңгейін кәсіби анықталу мотивін ... ... және ... ... білім, іскерлік, дағдыларды қандай іс-әрекеттер
арқылы жандандыруға болатынын терең түсініп, айқындауға мүмкіндік береді.
Барлық зерттеу ... біз ... ... ... екі ... мамандықтың тартымдылығы (беделі) және осы таңдау
мотивтері мен құндылықтар жүйесін сәйкестендіруіне ерекше көңіл аудардық.
Мамандықтардың тартымдылығын ... ... ... ... жиеліктеріне байланысты қарастырылды. Мұнда негізінен ... ... ... ... ... ... ... жағынан
ең жоғарыда тұрған мамандықтар қатарына мұнайшы, заңгер, ... ... ... дәрігер кәсіптерін жатқызуға болады. Бұл
арадағы оқушылардың кәсіби ... ... ... ... ... ақпараттың даму ... ... ... ... ... ... ... ДДО, қызығу картасы әдістемелері арқылы алынған мәліметтердің
объективтілігін М.Рокичтің құныдылықты бағдар жүйесін анықтау ... тағы да ... ... ... ... ... ... еткен сабақтар арасында қабілеттер, ... мен ... ... мамандықтың қоғамдық маңыздылығы, факторы ерекше роль
атқарады. Құндылық бағдарының да оқу динамикасын ... ... ... мамандықтың қоғамдық маңыздылығы мен дәулетті тұрмыс,
әдеуметтік ... ... ... ... ... бойынша, алынған мұндай кәсіби мотивация мен ... ... ... ... қазіргі кездері әлеуметтік-
экономикалық жағдайлар мен адамдардың қоғамдық саласындағы өзгерістері ... ... ... ... пен ... бағдарының өсуі оушылардың
мамандық таңдауда жеке басының пайдакүнемдік ойларымен байланысты. ... ... ... жағдайларға байланысты үміті ақталмаған жағдайда
кәсіби іс-әрекет ауыстыруға әкелуі мүмкін.
Жалпы алғанда, мектеп ... ... ... таңдауда
қызығулар болуы керек екенін түсінеді. Инженер, мұнайшы, педагог, заңгер
мамандықтарының қоғамдық маңыздылығы жоғары әрі ... деп ... ... ... ... ... осы жоғарыда айтылған мәселелер
бойынша қалыптастырып, оны нақты алынған зерттеу мәлеметтері ... ... ... ... ... ... яғни ... оқушыларының кәсіби бағдар беру процесіндегі кәсіби бағыттылықты
қалыптастыру ... ... ... ... және ... психологиялық ерекшеліктерімен санаса жүргізілген шараларға
байланысты екені анықталды.
Оқушының болашақ ... ... ... ... ... екі ... ... оның тұлғалық құндылықбағдар жүйесімен, екіншіден, таңдалған
мамандықтың қоғамдық маңыздылығымен әлеуметтік беделі жоғары дәрежеде ... көз ... ... жоғарыда айтылған мектеп пен ЖОО арасындағы тығыз
байланыс – мектептегі кәсіптік бағдар беру ... мен ... ... ... ... де”гейлеріні” арасындағы қарама-қайшылықты
жеңуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... кезеңдермен
жүйелі қалыптастыру арқылы жоғарғы сынып оқушыларында ... ... ... ... табыстылығын жоғарылатуға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қоғамның кәсіби бағыттылықты ... ... ... ... ... ... беру ... жеткілікті деңгейде іске
асырылмауы және бұл жұмысты ғылыми негізде жүргізу қажеттігі мен ... ... ... ... ... бар
екендігін көруге болады.
Осыған байланысты педагогикалық процесте оқушыларға кәіптік бағдар
беру мен кәсіби бағыттылығын ... ... ... ... мәселесі - қазіргі кездегі білім беру ... ... ... ... ... ... ... мектептеріндегі кәсіптік бағдар беру жұмысының ойдағыдай іске
асырылмауы қазақ тілінде бұл ... ... ... ... ... ... арнайы маман-психологтардың болмауымен себептелінеді.
Бұл бағыттағы еңбектердің ішінде 1973 жылы аударылған А.Е.Голомшток
редакциясында басылған “Мектеп және ... ... ... 1994 ... ... Л.Х. Мажитованы” “Қазақ мектептерінде кәсіптік бағдар беру”
әдістемелік нұсқауларын, Ж.Түрікпенұлының “Кәсіптік бағдар” оқу ... атап ... ... ... ... ... жүйесі жағдайларына байланысты білім
берудің мектеп пен КББ ... ... ... бағыттылықты
қалыптастыратын кәсіптік бағдарды беру жұмысын ұйымдастыратын ғылыми-
әдістемелік нұсқаулардың ... ... ... Осы ... ... және ... зерттеулер нәтижесі, оқушылардың кәсіби
бағыттылығын қалыптастыру мәселесі әлеуметтік-экономикалық, психологиялық
проблема ретінде мамандықты ... ... ... ... ... оқушыларды мамандықты дұрыс таңдауға кәсіби бағдарлау
үшін оқу-тәрбие процесінде ... ... ... жоғарғы деңгейі
қалыптастырып, кәсіптік бағдар беру жұмысын олардың тұлғалық ... ала ... ... ... ... оқушылардың кәсіби бағыттылығын қалыптастыруда мектеп
пен ЖОО білім беру жүйесі кәсіби сабақтастықта жұмыс жасауы ... ... ғана ... ... жеке ... ... мәселесі оқушы
жастарға кәсіптік бағдар беру жұмысын табысты жетілдіреді деп ... ... ... ... Л.П. ... ... ... эффективности
профориентации школьников: аспекты управления. Томск, 1990
2. Мерлин В.С. Очерки психологии ... ... ... В.Г., ... А.И. Адаптация человека к новой
деятельности как условие ... ... // ... ... ... ... 1982
4. Ломов Б.Ф. К проблеме деятельности в ... ... ... 1981, №5
5. Рубинштейн С.Л. Основы обшей психологии. В 2-томах. М., 1989
6. Божович Л.И. ... ... ... ... ... ... ... М., 1981
7. Йовайша Л.А. Проблема профориентации школьников. М., 1983
8. Сейтешов А.П. Пути ... ... ... М., ... ... П.А. ... ... самоопределения в
ранней юности. Тюмень, 1980
10. Демиденко В.К. Мотивы выбора профессии школьниками.
// Советская педагогика, 1989, № 6.
11. Булгакова Н.Ф. ... ... к ... в ... их учебной и трудовой деятельности.
/Автореферат канд. диссертации. М., ... ... ... трактаты. Алма-Ата, 1973
13. Аймауытов Ж. Бес томдық шығармалар жинағы. 4-том. Алматы,
1998
14. ... Т.В., ... В.Ю. ... анализ
динамики профессионального самоопределения личности.
/Вопросы психологии, 1983, №Ң
15. Кон И.С. Психология ранней юности. М., 1989
16. Кухарчук А.М., Ценциппер А.Б., ... ... ... ... ... Г.К. ... ... ценностного
ориентирования личности. Док.диссертация Наук. Алма-Ата, 1993
18. Захаров Н.Н. Профориентация школьников. М., 1988
19. Қадыров С. ... ... ... / ... мектебі. 1985
20. Фукуяма С. Теоретические основы профориентации. М., 1989
21. Профконсультационная работа со ... Под ... ... Киев, 1980
22. Нечаев Н.Н. Психолого-педагогические основы формирования
профессиональной деятельности. М., 1988
23. Садыков Б.Ж. Совершенствование профориентации учащихся в
условиях взаимодействия школ, УПК и ... ... ... ... ... Психолог-педагогические проблемы профессионального
обучения./ Под ред. Гальперина П.Я. М., ... Укке Ю.В. О ... ... ... ... ... А.В. Склонность и профессия. М., 1981
27. Абдукаримов Х. Преемственность школы и вуза в ориентации
учащихся и ... на ... ... ... ... М., ... ... Ж. Псиқалогия. Алматы, 1995
29. Алтынсарин Ы. Таза бұлақ. Алматы, ... ... Б.Г. ... ... труды. В 2-х т. М., 1980
31. Баширова Ж.Р. Оқушылардың өнімді еңбегі және кәсіптік бағдар.
Алматы, 1986
32. Булгакова Н.Ф. Изучение познавательных и ... ... в ... ... М., ... ... А.А. Школьники выбирают рабочие профессии. М.,
1983.
34. Годник С.М. Процесс преемственности высшей и средней школы.
Воронеж, 1981.
35. Гайжан Н.Ф. Теория и практика ... М., ... ... А.Е. ... ... и ... ... Концепция профориентации. М., 1979.
37. Гинзбург М.Р. Жизненные планы как проявление личностного
самоопределения ... М., ... ... Ш.З. профориентация старших школьников. Уфа, 1985.
39. Друзина Н.В. Особенности ориентации школьников на
профессию учителя в ... ... ... канд. диссертации. Алма-Ата, 1991.
40. Каган М.С. Человеческая деятельность. М., 1974
41. Караман А.С. Формироние профессиональной направленности
старшекласснков в процессе производительного труда. М., ... ... Е.А. ... ... ... профессии. М., 1987
43. Климов Е.А. Психолого-педагогические проблемы
профконсультации. М., 1983
44. Ковалев А.Г. Мотивы поведения и ... М., ... ... Я.Л. ... профессия. М., 1986
46. Крутецкий В.А. Психология обучения и воспитания школьников.
М., 1976
47. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1977
48. ... Л.Х. ... ... ... ... ... ... Мектеп және мамандық таңдау. Алматы., 1973
50. Михайлов В.И. Психологические проблемы изучения
профессионального жизненного пути в целях профориентации.
Ярославль, 1986
51. Озганбаева Р.О. ... ... ... в условиях рыночных отношений. Автореферат канд.
диссертации. А., 1995
52. Павлотенков Е.И. Формирование мотивов выбора профессии.
Киев, 1980
53. Переведенцев В.И. Человек ... ... М., ... ... Е.А. Кем быть? Путешествие по профессиям. М., ... ... К.К. ... и ... ... М., ... ... Л.Г. Профессиональное призвание личности.
/Автореферат канд. диссертации. М., 1991
57. ... З.А. ... ... ... М., 1985
58. Сейтешов А.П. Пути формирования личности будущего молодого
работника. М., ... ... М.Н., ... Э.Г. ... воспитание и
профориентация школьников. М., 1984
60. Ткачева Н.Ю. Профессиональная направленность как
личностное новообразование юношеского возраста. М., 1983
61. Түрікпенұлы Ж. Кәсіптік бағдар. Алматы, ... ... С.Н. ... ... ... М., ... Чистякова С.Н., Захарова Н.Н. Профориентация школьников.
М., 1987
64. Чебышева В.В. Психологические проблемы профориентации
школьников./Вопросы психологии, 1971, №1
65. Шадриков В.Д. ... ... ... М., 1982
66. Ярошенко В.В. Школа и профессиональное самоопределение
учащихся. Киев, 1983.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Ғылыми таным3 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Толқын арналы-рупорлы кең жолақты антеннаны жобалау51 бет
"кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері"3 бет
"Оңтүстік Қазақстан кәсіби тарихшыларының мәртебесі"29 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
7 -арна: кәсіби деңгейі мен шығармашылық шеберлігі50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь