Ұлттық педагогикалық ойлардың дамуы

Адамның рухани калыптасуы тікелей пәндік.практикалық іс.әрекет үдерісінде адамзаттың коғамдык.тарихи тэжірибесін, әлеуметтік.этикалық қатынастар ережелері мен, тұтастай алғанда, жалпы адами, ізгілік өзара қатынастарды меңгеру арқылы жүреді. Бұл ережелер халықтық дәстүрлерде, діни мәдениетке байланысты құқықтық өсиеттерде жинақталып, үлгі ретінде беріледі. Басқаша айтқанда, бұл үлгілер белгілі әлеуметтік ортаға тән жаксы белгілер, тұлға қасиеттері, құқықтык эталондар болып табылады. Дәстүрлерде сол әлеуметтік ортада пайда болып, ол ортаның ары қарай белсенді өмір сүруін камтамасыз ететін тарихи қалыптасқан ережелер мен принциптер беріледі. Сондықтан дәстүрлерді ұжымдык ес түріндегі этникалық сананың ажырамайтын элементі деп тануға болады. Мұндай элемент ретінде әрбір этностың рухани, материалдық құндылықтары, ауызша, жазбаша халыктың шығармашылық туындылары, көркем қолөнер шығармалары кызмет атқарады.
        
        Ұлттық педагогикалық ойлардың дамуы
Ұлттық педагогикалық ойлардың дамуы жайлы білу қажеттілігі
Адамның рухани калыптасуы тікелей ... ... ... ... ... әлеуметтік-этикалық
қатынастар ережелері мен, тұтастай алғанда, ... ... ... ... меңгеру арқылы жүреді. Бұл ережелер халықтық дәстүрлерде, діни
мәдениетке байланысты құқықтық өсиеттерде ... үлгі ... ... ... бұл ... белгілі әлеуметтік ортаға тән жаксы
белгілер, тұлға қасиеттері, құқықтык эталондар болып табылады. Дәстүрлерде
сол әлеуметтік ... ... ... ол ... ары ... ... ... камтамасыз ететін тарихи қалыптасқан ... мен ... ... ... ұжымдык ес түріндегі этникалық сананың
ажырамайтын элементі деп тануға болады. ... ... ... ... ... ... ... ауызша, жазбаша халыктың
шығармашылық туындылары, көркем қолөнер шығармалары кызмет ... көп ... ... ... ... мен ... халықтық
ерекшеліктер, дәстүрлер, салттар, халықтык педагогика тәжірибесі жеткілікті
ескерілмеді. Ал ұлы орыс педагогі К.Д.Ушинский ... ... ... мәнге ие болғанда ғана күшті» деген ой айтқан. Бұл кісі өз
еңбектерінде әр ... әлем ... ... ... жүйелерін талдай
келіп, барлық ... үшін мәні ... ... ... практикада
болмағандығын және теориясы да болмайтындығын атап көрсеткен. Ол ... ... ... жүйесі болатынын айтқан. Тәрбие ісінде ... ... ... ... дәл сол сияқты бүкіл әлемдік тарихи
тәжірибе де барлық халыққа тән ... ... ... ... ... ... да, басқа халықтың үлгісімен өмір сүре алмайды, ұрпақты бөтен
педагогикалық жүйемен ... ... Әр ... ... ... керек деген түжырымды жасаған да К.Д.Ушинский. Оның ... ... ... ... ... ... оның тұрмысы мен
тарихы үлкен әсер ететінін байқаймыз.
Қазіргі қоғам өркендегісі ... ... беру ... ... ... ана тілі негізінде өз халкының мәдениетін меңгерту арқылы, сонан
соң ғана көрші халықтардың ... ... ... ... ... ... қажет.
Бүгінгі күні адамның тұлғалық рухани дамуын, ... ... ... анықтауын, болып жатқан өзгерістерге дер уақытында
бейімделіп, өмір сүру жағдайын ыңғайлы ұйымдастыра білуі үшін ... ... ... ... ... ... жэне ... жүзінде
қолдануы қажет. Бұл шешімі қарастырылуы тиісті өзекті ... ... ... ... ... ... үш үғым ... педагогика; этнопедагогика; классикалық немесе ғылыми педагогика.
Халықтық педагогика - халықтың ауызша шығармашылығында, ... ... ... мен ... ... ... мен тәрбиелік тәжірибе.
Халықтық педагогика жаппай халықтың ғасырлар бойы жинақталған және осы
күнге дейін өмір сүріп ... ... ... ... ... педагогиканың құрылымдық элементтері:
Құқықтық өсиеттер;
Эмпирикалық білімдер, мағлүматтар;
Мұраттар, идеялар, көзқарастар, ұғымдар;
Тәрбиелік әсер ету құралдары (установки).
Халыктың рухани байлығы халықтық педагогикамен, құқықтық ... ... ... тығыз байланысты. Сондықтан халыктық педагогика
жаппай халықтың санасына тән эмпирикалық ... ... ... ... көзқарастар, ұғымдар, тәрбиелік әсер ету құралдарынан
тұратын ... ... пен ... ... ... дүние болып табылады.
Халық педагогикасы мен классикалық (ғылыми) ... ... ... байланыс бар. Бір жағынан педагогика ғылымы халықтық
педагогиканың жалғасы ... ... және ... мен ... ... ... тәжірибесін өзінде жинақтайды. Сонымен бірге, екінші жағынан
халықтық педагогика (ұлттық) ... ... және ... ... мен ... әсер ... көзқарастарды, мазмұндық ерекшеліктерді
т.с.с. көптеген кұралдарды сипаттайтын қазіргі педагогика ғылымының бір
бөлігі болып табылады.
Халықтық ... бай ... ... ... түрлі
халықтардың педагогикалық мәдениеттеріндегі ұқсастықтарды ескеру шарт.
Барлық халықтың педагогикалық мәдениеттеріндегі ... ... ... ... ... ... Тарихи жағдайлардың ортақтығы;
B) Халықтық психология негіздерінің ұқсастығы;
C) Адамдар мақсаттары мен қызығушылықтары ортақтығы;
Д) ... ... ... ... өзара әсерлесуі;
Е) Халықтық педагогиканың классикалық педагогика ғылымымен өзара әсерлесуі.
Этностарға қатысты тәрбиелеу ерекшеліктерін ағартушылар, педагогтер
барлық уақытта ... ... ... ... Я.А. Коменский
алғашқы еңбектерін жазу барысында-ақ кез ... ... ... нәрсе
оның өзінің ана тілінде берілуі керек екенін атап ... ... ... ... мән бере ... ... ... байланысты білім беру, еңбекке дайындау, балаларға жылы жүзді
қатынас жасап, жас және ... ... ... қажеттігін айтқан.
«Этнопедагогика» термині 1972 жылы ғана академик ... кең ... ... - этникалық қоғамдағы педагогика, ол дәстүрлі тәрбие
мәдениетін зерттеуді қарастырады. ... ... ... ... ... ... және халықтық педагогика эмпирикалық
фактілерден, бірегей ... ... ... көзқарастардың тұтас жүйесі,
жалпыланған теориясы жоқ.
Сонымен, этнопедагогика ... ... ... ... ... ... онда белгілі бір этностың элеуметтік және педагогикалық
үдерістері, ... сол ... тән ... ... ... ... өзара әсерлесулері талданады.
Этнопедагогиканың құрылымдық элементтері:
1. Рухани мәдениет;
2. Әлеуметтік-этикалық нормалар мен элементтері;
3. Халыктық салттар;
4. Халыктық ... ... ... ... даму ... елінің даму тарихы заңдылықтарымен байланыстыра отырып,
Қазақстандағы педагогикалық ойлар дамуын ... ... үш ... ... болады:
I кезең - VI-XV ғасырлар аралығы, ... ... ... ... ... - XV ... алғашқы жартысынан XX ғасырдың басына дейін;
III кезең - XX ... ... (1917 ... ... күнге (егеменді
ел болғанға) дейінгі аралық.
Алғашқы кезеңнің ерекшелігі халықтың бала тәрбиесіне, адамның ... ... ... өсиет, пікір, тұжырымдар ретінде
ескерткіштерде, таңбалы тастарда ... ... ... Бұл ... ... ежелгі түрік рун жазбаларын қолдану ... ... ... ... ... жорықшыл ағасы Білге кағанға
қойылған ескерткіші жатады. Бұл ескерткіштегі жазулар мәні жалпы ... ... ... өз ... өз ... өз ... ... "бөлінгенді бөрі алады, егер бірігіп, біртұтас, тату болсаң өз
отаныңда, үйіңде камсыз, қайғысыз, бақытты өмір сүресің" ... ойды ... ... ... ... тағы біреуінің иесі - дала ойшылы
қобызшы Қоркыт ата болып табылады. Сондай-ақ екінші бір ... ... - ... ... бірқатар психологиялык-педагогикалык көзқарастар жүйесімен
белгілі болған Әбу Насыр әл-Фараби бабамыз. Оның көзкарастары «Мемлекеттік
кайраткерлердің афоризмдері», ... ... ... ... ... ... «Поэзия өнері туралы», «Музыка туралы үлкен кітап»
атты трактаттарында қалдырылған.
Педагогикалық ойлардың калыптасуының II ... XV ... ... қазақ хандығының пайда болуымен байланыстырылады. Бұл кезеңнің
(XX ғасырдың басына дейінгі) бір ... - адам ... өмір ... ... қатысты ойлар көбінесе ойшылдар, ағартушылар және
ақын-жырау, жыршылар шығармаларында жинақталып ... ... ... ... ... ... қатар, Шоқан Уәлиханов, Ыбырай
Алтынсарин, Абай Құнанбаев, Шәкәрім ... ... ... адам ... ... ... ... ойлар айтылған.
Қазак халқының педагогикалық ойларының жаңа бір белең алған кезі - III
кезең, ол 1917 жылдан ... ... ... ... ... ... қамтиды. Бұл кезеңде қазақтың халықтық педагогикасында ерекше
маңызды құбылыстар байқалды.
Қазак халқын оқуға, білімге, өнерге, ... ... ... ... бұл ... ... да ана ... жүрізілу қажеттілігін
баса айтып, тіл ерекшеліктерін зерттеуге ерекше мән ... ... ... ... ... адам ... тәрбиенің
маңызын ашатын казақ ... ... ... ... ... ... Мағжан Жүмабаев жазды.
Халыктың этнопсихологиялык ерекшеліктерін зерттей отырып, ... ... ... оқулығын шығарды.
Мұнан соң да қазақ ұлттық педагогикасын ... ... ... Қ. ... т. е. сияқты педагог-ғалымдар өз үлестерін қосты.
Ұлттық педагогикалық ойлардың пайда болуы мен дамуы ерекше-ліктерін
зерттеу ... ... ... ... меңгеруге мүмкіндік
береді. Бірақ мүғалім бұл бағытта бірқатар жұмыстар жүргізуі ... ... ... ... ... ... ... кезеңдері:
1. Жекелеген ұлттың, халықтың педагогикалык тәжірибесіне қатысты фактілерді
жинау;
2. Қатар жатқан ... мен ... ... ... ... Нақты аймақтағы халықтардың педагогикалык тәжірибесін зерттеу.
Қазіргі кезде білім беруді ұлттық негізде жүргізу жағдайлары
Білім беруді ... ... ... ... ... ретінде
қарастыруға болады. Ал адамды дамытуда оның ең жоғары шыңы - ... ... ... Мұны ... ... берілетін төмендегі сызба-
сурет арқылы көрсетуге болады:
Даму сатылары
Рухани даму
Әлеуметтік даму
Психикалық даму
Денелік ... ... ... ... ... ... даму - адам ... жоғарғы
шегі болып табылады және рухани даму ... ... адам ... ... ... және ... ... толық жауап бере
алатын болуы қажет.
Ал рухани даму - іс-әрекет барысында адамзаттың жинақтаған әлеуметтік
тәжірибесін, әлеуметтік-этикалық қатынастарын және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Бұл ережелер
халық тжірибесінде, салт дәстүрлерінде өмір сүру ... оң ... ... ... ... ... ... Сондықтан білім
беруді ұлттық негізде әр халықтың өмір сүру ерекшеліктеріне сәйкес жүргізу
маңызды мәселе ... ... ... ... мақсатында білім беруде халыктың мәдени мұрасын,
іс-тәжірибесінің ғылыми ... ... ... ... ұлттық негізде тиімді жүргізудің бірден-бір шарты ана
тілін дамыта отырып, ана тілінде дұрыс сөйлеуді жетілдіру маңызы да ... ... ... тілін дамытуға үлес қосқан қайраткер -А. Байтұрсынов
екшеген таза ... ... ... ... ... дұрыс. Ол ережелер
мыналар: 1) ескірген сөздерді қолданбау; 2) жаңадан шыкқан сөздерді көп
колданбау; 3) өз ... бар ... ... ... ... ... сөздерді
алмау; 4) жергілікті мәнді сөздерге, бір ... ... бір ... сөздерге жоламау.
Сол сияқты, педагогикалық категориялар, ұғымдар ұлттық ... ... ... ұлт ... ... ... қажет. Мұндай
ұғымдарға халықтық тәрбие мақсаты, әдістері, құралдары ... ... ... Мысалы, ғылыми педагогикада «тәрбие мақсаты - жан-жақты
дамыған адамды қалыптастыру» десек, халықтық тәрбие мақсаты «сегіз ... ... ... ... ... жағынан теңдес, бір-бірін
толықтырып тұратын тұжырым болып табылады. Сол ... ... ... әдістері ретінде әңгімелесу, үлгі көрсету, мадақтау, жазалау, үйрету
т.с.с. деп ... ... ... ... ... ... көрсету, тілек білдіру, бата беру, ырым ету т.с.с. көптеген әдістер
аталады. ... ... оң ... ... меңгерту мүмкіндігін
беретін әдістер болып табылады.
Міне, ... ... ... ... мен ... негіздегі мәні ашылады. Өкінішке орай, білім беруде өсіп келе жатқан
жас ... ... ... ... тек ... насихаттаумен
ғана шектелудеміз.
Негізінде, білім беру ісінде адам зердесін, ой-өрісін жетілдіруде орны
ерекше терең ойлар ... ... ... жан-жақты ашыла берілуі
қажет.
Сонымен қатар халқымыздың ... ... ... педагогикалық
көзқарастары мен ой-пікірлерін талдай ... адам ... ... бір
ғылым, оны меңгеру әлеуметтік міндет екендігін жете ... ... ... беру ... егер өркендеуді мақсат етсе, өз халқының
мәдениетін ана тілі арқылы қабылдауды камтамасыз ете ... ... ... ... ... одан соң ... ... түсінуге жағдай
жасауы қажет. Сондықтан білім беру ісін халықтық педагогика негізінде,
халыктың элеуметтік-этикалық ... ... ... ... ... ... дамуы жайлы мағлұмат беру. Халықтық педагогика
және оның құрылымдық элементтері. Қазақ ... ... ... ... ... ... ойлардың дамуы жайлы білу қажеттілігі
2. Қазақ халқының педагогикалық ойларының даму ... ... ... ... ... ... негізде жүргізу жағдайлары
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. С. ... ... ... ... ... ... 2003.
2. Қ. Жарықбаев, С. Қалиев «Қазақ тәлім – ... ... ... З. ... ... ... Алматы, 20008
4. Ә. Табылдиев «Қазақ этнопедагогикасы» Алматы, 2001
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Ө. А. ... ... ... ... ЖҰМЫС
тақырыбы:
«Ұлттық педагогикалық ойлардың дамуы»
Дайындаған:
МАГ – 08 – тобы магистранты
С.Н. ... : ... ...... жеріндегі тұңғыш мектептер
Мақсаты: Патша өкіметінің қазақ халқының халық ... ... ... ... жеріндегі тұңғыш мектептерге тоқтала отырып, ... ... ... ... ... ... ... өкіметінің халық ағарту саясаты.
2. Қазақ жеріндегі тұңғыш мектептер.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. З. Байжанова ... ... ... ... Ә. Табылдиев «Қазақ этнопедагогикасы» Алматы, 2001
3. Қ. Бержанов, С. Мусин «Педагогика тарихы» Алматы, 1984
1. Патша өкіметінің қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... қарама қайшылықтардың шиеленіскен,
патриархарлық-рулық құрылыстың көлеңкелі тұстарының ерекше өріс алған
жағдайында қарсылады. Қазақстан ... және ... ... ... ... ... ... негізгі шаруашылығы мал шаруашылығы болғандықтан,
осымен байланысты көшпелі тұрмыс, ... ... ... ... ... мен ... артта қалды.
Қазақ жері бытыраңқы жағдайда үш жүзге бөлінді, әрқайсысын өз хандары
басқарды, хандардың өзара ауыз ... ... ... ... ... кеңінен пайдаланды. Жоңғар феодалдары 1723 жылы кенеттен қазақ
жеріне шабуыл жасап, оның көп ... ... ... ... ... ... басқыншыларының шабуылы соншама нәтижесінде қазақтар
халқының үштің екі бөлігінен айырылды.
Бұл қазақ ... үшін қиын ... ... ... ... ... деп атады, халықтың санасында ерекше із қалдырды. Шетел
шапқыншыларына қарсы тұру мақсатында қазақтар өз ... үшін ... ... жж. ... үш ... біріккен күштері ... ... ... соққы берді. Бірақ шетел басқыншыларының
тарапынан ... әлі де ... ... ... қиын ... ... өкілдері өз жерін сақтаудың ... ... ... ... және ... ... мықты көршісі орыс мемлекетінен
сұрады. Кіші Орданы ... ... хан 1731 жылы ... ... ... бағынғандығы туралы ант қабылдады.
Қазақ жүздерінің қалған жерлерінің Ресейге ... ... жүз ... ... ... ... қосылуы олардың арасында жан-жақты байланысты
орнатты, патша өкіметінің отарлау ... ... ... халқының
тарихында түбірлі шығыс хандықтарының езгісі қаупынан құтқаруға көмектесті.
Қазақ халқы үшін саяси-экономикалық, қоғамдық-мәдени ... ... ... ... қатынастарда ерекше өзгерістер іске асты, ауылдарда таптық
жіктілеу үрдісі тездетілді, қазақ кедейлерінің өздерін ғасырлар бойы қанап
келген үстем тап ... ... ... кеңінен құлаш жайды.
Қазақ феодалдары, сұлтандары және билері ... ... ... ... ... қоғамдық, таптық қайшылықтардың шиеленісуіне
алып келді. Қазақ кедейлері орыс шаруаларымен жақындаса түсті.
Орыс-қазақ ... ... ... ... ... көрінуі
Е.И.Пугачев бастаған 1773-1775 жж.шаруалар көтерілісі ... ... ... кедейлері де қатысты. 1783-1797 жж. Кіші ... ... ... феодалдық езгіге қарсы бағытталған ... ... ... ... ... ... ... халқының өмірінде ерекше роль
атқарды.
Патша өкіметі өзінің отарлау саясатын іске асыруда бір ... ... ... ... ... жергілікті феодалдық топтарға
арқа сүйеді, қазақ халқы екі жақты езгіге түсті. Бірақ ... ... ... үстем таптың қысымына қарамастан, орыс және қазақ халықтарының
экономикалық, мәдени-ағарту саласындағы өзара қарым-қатынастары дами түсті.
Қазақстанның ... ... ХІХ ... орта ... ... ... сол ... шет аймақтардың бірі Қазақстанда отарлау
саясатын іске асырғанына ... бұл ... ... ... ... ... байланысты Ф.Энгельстің мынадай бір айтқан пікірі
еріксіз ойға түседі: «Ресей, шынында да, Шығыс ... ... ... ... ... Қара ... бен Каспий үшін өркениеттік роль
атқарады»1,-деп жазған болатынды. Демек, бұл айтылған ойлардың ... ... де ... қатысы бар деп есептейміз.
Қазақстанның Ресейге қосылуының маңызды нәтижелерінің бірі-қазақ
еңбекшілерінің орыс халқының оқыз демократиялық бағыттағы мәдениетімен ... сол ... ... ... мәдениетпен жақындасуы.
Қазақстанның Ресейге қосылуының қазақ ... ... ... ... елеулі оқиға болды. Бұл үрдіс бірден-бір Қазақстанға
озат экономика мен өндірістің қатынастардың дамуына ... ... ... ... ... қосылуын бүгінгі уақыт талабына орай
дұрыс ... ... бұл ... бастан аяғына дейін ерікті
болмағандығын, бұл ... ... пен ... ... ... ... орын алғандығын ескеруіміз керек.
Қазақ жерінің Ресей империясының ... ... ... мәні болды, әйтпесе, қазақтың тоз-тозы шығып, қаңғып кетер
еді, дербес өмір сүре алмайтыны ... анық ... ... екі ... қараңғы ел патриархалды-феодалдық өмір шырмауынан құтылмас еді дейтін
ұшқары да, бір жақты пікірді сан рет ... ... ... ... халқының
өткен ғасырдағы тарихы сыншылдықпен, объективтік тұрғыдан айтылмады.
Отаршылдық саясаты өз ... ... ... ... ... ... кейінгі қалдырған ауыр мұрасының бірі
еңбекшілердің ... беру ісі мен ... ... ... ... ... тоналғандығы бірден-бір белгілі.
Әсіресе, Қазан төңкерісіне ... ... ... орыс емес
ұлттардың жағдайы өте ауыр халде болды. Жоғары дәрежелі бір ... ... ... ... ... граф Сухоленге жазған
хаты осы саясатты дәлелдей түскендей. Онда ... ... ... ... ... жеп, олардың көзін ашып, оларды еуропалық
халықтардың дәрежесіне жеткізбек болатын филантроптардың мәңгі-бақи көшіп
жүретін малшылар болып ... ... еш ... егін ... ... ... ... де білмеуін шын жүректен тілеймін».
Патша өкіметі қазақ даласында халық ... ісін ... ... ашуға бөгет жасады. Осы орайда айта ... ... ... ... ... сауатсыз болғаны рас, ешқандай дәлелдеуді қажет
етпейтін шындық, ал қазақтар жаппайға дерлік ... ... ... келген
тезисті бүгінгі таңда қайта қараудың қажеттігі уақыт талабы екендігін
ескере кеткен жөн.
Патша ... ... ... ақсүйектері мен байлардың балаларына
біраз білім беріп, олар үшін орыс-қазақ мектептерін ашуға ... ... ... ... ... ... ... мәдени қатынастары Қазақстанның ... ... ... Осы ... ... ... халқының арасында діни
емес білім берудің тарауының алғашқы қадамдары байланысты ... ... ... ... ... ... осы ... мақсаты
үшін білім беру саласында ... ... іске ... ... 1741 жылы ... әскери кадет корпусы жабық ... оқу ... ... ... Олар ... ... ... азаматтық борышын өтеуге даярлауды қамтамасыз ету қажет болды.
Дворян мәдениетінің орталықтарының бірі бола отырып, ... ... ... шет ... оның ... Қазақстанда, ағарту ісін
таратуда белгілі әсер етті.
1744 жылы Орынборда татар мектебі ... онда ... ... балалары оқыды. Бұл мектепті бітіргеннен ... ... ... ісі ... және аудармашылар мамандықтары
бойынша қызмет ... ... 1786 жылы ... ... ... ... ... жылы «азиялық мектеп» жабылып қазақ балалары үшін мұсылман ... ХІХ ... ... ... ... ... әскери
училищелер ұйымдасты, оған қазақ ... мен ... ... жылы ... Сібір казактарының әскери училищесі ашылды, ал ... ... ... ... ... істеді.
Сөз жоқ, осындай әскери училищелердің құрылуы белгілі ... ... ... ... ең ... ақсүйек сұлтандардың,
байлардың және әкімшілік ... ... және ... ... ... ... отарлау саясатын жүргізуге
қабілетті балаларынан даярлауға ұмтылды.
Орынбор және Омбы ... ... ... ... ... арасында орыс мектебіне және орыс біліміне ... ... ... ... Неплюев әскери училищесі ... ... ... училищесі кейіннен Орынбор Неплюев және Омбы кадет
корпустарын құруға негіз ... Олар ... орыс ... таратуда
ерекше роль атқарды.
Орынбордағы Неплюев атындағы кадет корпусы 1844 жылы ... ... ... 1847 жылы ашылған болатын-ды. Әскери училищелерді ... ... ... ... ... ... арасынан
Ресейге қосылған қазақ даласын басқару үшін сауатты, оқыған адамдарға деген
қажеттіліктің ... ... ... ... ... зерттеуші ғалымдар А.Харузин, А.Евренов, Г.С.Карелин,
В.Ф.Шахматов, А.Е.Алекторов, ... және ... ... ... ... ағарту ісін дамыту тарихы туралы ... бай ... ... ... ... және ... байланыстың күшеюі
де сауатты адамдарды көптеп қажет етті. ... ... ханы ... ... ... білімді жастарды кеңінен қатыстыра отырып, ескі рулық,
старшиналық, сұлтандық басқару жүйесінің түп ... ... ... ... да ол өз саясатын жүзеге асыруды білімді жастарға арқа сүйеуді
қажет деп тапты.
Бөкей Ордасының білім беру ... ... ... ... ... С.Зиманов, Г.М.Храпченков, А.И.Сембаев, Қ.Б.Бержанов
және т.б. негізінен, Қазақстанның ... ... ... және ... ... көзқарас тұрғысынан қарастырылып, аймақтағы білім беру
мәселесі біржақты зерттелді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың алатын орнын,
еңбектерін бағалауда ескі ... ... ... ... ... тұлғалар ел билеген хандар мен билерді ... қару алып ... ... ... ... мен ... ... ерекше еңбек сіңірген
ойшылдар мен ... атап ... ... ... ... жеке ... ... білім берудегі сіңірген еңбектері
ескерілмей біржақты бұрмаланып, таптық тұрғыдан баға берілді.
Батыс өңірінде, оның ... ... ... ... ... ... демократ жан-жақты ғұлама ғалым.
Мақаш та Шоқан сияқты қазақ халқының тарихында өз елінің ... ... ... алға ... езілушілердің мүддесін қорғаған тұңғыш
ағартушы-демократтардың бірі болды. Олардың білім алған ортасы мен ... ... бір ... Егер ... ... ... Омбы ... алғашқы түлегі болса, ал Мақаш 1844 ... ... ... ... ... оқып бітірген, осы оқу орнын алғаш бітірген 7
қазақ ... бірі ... ... ... ... ... ... белгілі ғалым, қоғам қайраткері аз болған жоқ. Кадет корпусында Мақаш
Бекмұхамедовпен бірге Мұхамбет-Салық Бабажанов, ... ... ... ... Саңғырықов, Жүсіп Ниязов, Зұлқарнай
Нұрлыханов сияқты қазақ халқының белгілі перзенттері оқыды.
Мақаш Бекмұхамбетов пен ... ... ... ... үздік
бітірді.
Қазақ даласында қазақ мектептерін ашу туралы бастама тек ғана ... ... ... ... ... шыққан жоқ, сонымен ... ... атқа ... ру басылары, орысша оқыған, білім ... ... ... өзі ... ... алған, Ішкі Орданың ханы Жәңгір Бөкеевтің
тікелей ... 1841 жылы Хан ... ... екі ... бастауыш
мектеп ашылды. Алғашында мектеп 25 балаға ... ... ... ... дейін мектеп Жәңгір ханның қаражатының есебінен жұмыс істеді. Ел
ішінде бұл мектеп «Жәңгір мектебі» деп ... 1848 ... ... бұл
мектеп Халық ағарту министрлігінің қаражатына көшіріліп, екі ... ... ... ... ... – мектептің қазақ балаларын Орынбор Неплюев
кадет корпусына, гимназияларға және ... да оқу ... түсу ... ... ... жылдарында осы мектеп бағасында республикада
алғаш рет өтпелі дәуірдегі жоғары оқу орны- Бөкей халық ... ... ... ... бұл ... ... ... бармады, жаңа өкіметтің
оған қажетті маман, керекті қаражат жағынан дұрыс көңіл бөлмеуі салдарынан
ол жылдан соң, 1923 ... ... ... ... ... курс
болып қайта құрылды. Кейіннен мектеп жалпыға бірдей орта ... ... ... ... өз ... ... ... Ордасында 1841 жылы Жәңгір ханның ұйымдастыруымен қазақ ... ... жаңа ... ескі ... ... мен ... екі ... орыс-қазақ мектебінің төңкеріске дейін және одан кейін
алғашқы ұлт ... ... ролі ... Мектеп Жәңгір ханның
қаражатына салынды. Жәңгір хан ұйымдастырған мектептің 165 ... ... бар. ... хан ... түлектерінің ішінде қазақ халқының
көрнекті ғалымдары, ағартушы-демократтары, белгілі қоғам және ... ... өнер ... көптеп кездестіруге болады. Атап
айтқанда, ХІХ ғ.екінші жартысында өмір сүрген қазақтың көрнекті ғалымдары,
ағартушы-демократтары ... ... ... ... ... ... ... факультетін бітірген
Бақтыгерей Құлмановты, Сәлімгерей ... ... ... Ниязовтарды, Тарту универитетінің түлегі ... ... ... заң ... ... ... ... Саратов университетінің медицина факультетін тамамдаған
Мажит Шомбаловты, Махмұт Шолтыровты, белгілі ... және ... ... ... Алма ... ... алғашқы
инженер қызы Мәдина Бегалиеваны, көрнекті ақындар Шәңгерей Бөкеев, Ғұмар
Қараш және ... ... ... емес, патшалық Ресей тұсында да танымал
болған тұңғыш қазақ генералдары Ғұбайдолла ... пен ... ... Жексенбаевты осы Ордадағы Жәңгір мектебінің түлегі
екендігін мақтан етеміз.
Сонымен, бірінші қазақ мектебі сабақ орыс ... ... 1841 ... ... ... ... ... мектебі 9 жылдан кейін, 1850 жылы
Орынборда ... ... ... ... тап, яғни ... және ... ... балаларынан хат жүргізушілерді және
аудармашыларды дайындау мақсатында ашылды.
Қазақ халқының тұңғыш ... ... ... ... осы ... ... Балғожа би (Ыбырайдың атасы)
немересі Ыбырайды 1850 жылы ... ... ... ... ... үшін ... жетіжылдық мектепке оқуға береді. Оны Ыбырай 1857
жылы ойдағыдай бітіріп шығады. ... ол ... ... ... тарих, әсіресе орыс тілінен өз заманына сай ... де ... ... ... жас Ыбырайдың көрнекті ғалым, шығыстанушы, шекаралық
комиссияның төрағасы В.В.Григорьевпен ... және оның ... ... ... Ыбырайдың дүниетанымы мен педагогикалық-ағартушылық
көзқарасының қалыптасуына ерекше ықпал етті.
Қазақ ... ... ... ... орын алатын
қайраткерлерінің бірі, халқымыздың мақтанышы, ... ... ... педагог, аңын-жазушы Ыбырай Алтынсарин орыс халқының кең
арналы білім ... ... ... ... білімін туған халқына тарту
етіп, қазақ елі үшін оқу-ағарту саласында игі еңбек сіңірді. Ол ағартушылық
алғашқы қадамынан-ақ қазақ ... ... ұлы орыс ... ... ... тығыз байланысты екенін ашып айтты. Қазақ ... ... Ы. ... аса күрделі тарихи кезеңде, патша үкіметі
Шығыс халықтары ... ... ... ... ... ... ... сүрді. Қазақ халқы өзінің қоғамдық-экономикалык, дамуы ... ... ... еді. Бұл — ... кең ... ... ... патриархалдық
әдет-ғұрыптар үстем болып тұрған кез ... ... ... ... екінші жартысында қазақ халқының алдыңғы қатарлы ой-пікірлерін
уағыздаушылардың бірі болды.
Ы. Алтынсариннің ағартушы және ... ... ... ... тарихи
даму жолына үлкен үлес қосарлықтай творчестволық еңбек етуіне орыс халқының
прогресшілдік ықпалы көп ... ... Бұл ... ... үшін ... ... Алтынсарин орыс халқы мәдениетінің демократияшыл идеяларын,
әсіресе Ушинскийдің педагогикалық мектебінің жаңалықтарын ... ... ... ... ... ... ... мектеп ашып,
жастарды тәрбиелеуші мүғалім болды. Ол өз ... ... ... ... ... педагогикалық бағалы мұралар қалдырды. Солардың ішінде
оның тамаша өлеңдері мен әңгімелері де бар. ... ол — ең ... ... Ал оның ... мен ... оның мақсатына, сол ағартушылық-
педагогтың істеріне ба-ғынған. Әңгімелер мен өлеңдерін балалар ... оқу ... мен ... ... ... ... ұрпағы — жастарға әр уақытта да үлкен сеніммен
карады, олардың тамаша ... ... ... мен ... ... ... осы ... ғана жая алады деп есептеді. Сондықтан да ол:
Желкілдеп шьққан көк шөптей,
Жаңа өспірім достарым,
Қтарың ... ... ... ... сіз ... еткен достарым,
Сіздерге бердім батамды!»—дейді.
Қоғамның жаңа адамдары — жастарды «Желкілдеп шыққан көк шөптей, жаңа
өспірім ... деуі ... зор ... ... ... деген
асқан сүйіспеншілік сезімін көрсетумен қатар, оларға жоғарыда айтылғандай
үлкен үмітпен қараған оптимистік көзқарасын білдіреді, ... ... ... ... ... ... ... публицист, аудармашы, ғалым-
этнограф, қоғам қайраткері де еді.
Ыбырайдың сол кездегі ңоғамдың ңұрылысңа ... ... ... Ол ... ... ... мен ... қанау, езгіні
көрді. Бірақ оны қалай жоюдың, ескіліктің орнына жаңа өмірді орнатудың
дұрыс ... ... жоң. ... ... ... Ыбырай да революция-лық
идеядан өте алыс еді. Өмірді революция арқылы емес, реформа ... ... ... ... ... түсіну арқылы «дұрыстауға» болады деп санады.
Бұл оның зор ... еді. ... бұл ... ... оның ... халңының
педагогикалық ойын дамытудағы еңбегі мен алатын ролін еш темендетпейді.
Ыбырай өмір сүрген кезең Кавказ, Орта Азия және ... ... ... ... ... озық орыс ... шын ... қол
созған кезең болатын. Мысалы, грузин халқының көрнекті педагогы Я. ... ... ... Г. ... И. Н. ... досы ... педагогы
И. Я. Яковлев, азербайжан педагогы Рашид ... ... ... ... т. б. ... ... да өз халқын мәдениетке жеткізудің бірден-бір
жолы халқына орыс тілін ... орыс ... ... ... ... Ыбырай Алтынсарин қазақ халңының көрнекті қоғам қайраткері, өз
заманының прогресшіл ағымының жаршысы, бұқара халықтың ақыл ойшысы болды.
Ыбырай ... ... ... ... ... ... ... тарихында негізгі роль атқарады.
Ыбырай Алтынсарин жастарды өнер-білімге, мәдениетке ... ... ... ... мол мұра қалдырды. Бұл күнде қазақ халқы өзінің
өткен заманда халқының болашағы үшін ... ... ... рет ... үндеген таңдаулы ұлдарының бірі — Ыбырай Алтынсаринді әр уақытта да
есте ұстайды.
Ыбырай ... ... ... ... педагогика
ғылымының алтын қорына қосылған елеулі үлес болып табылады.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
Абайдың ақындық дүниетанымы (түсіну, пайымдау, бағалау)130 бет
Бейдағдарыстық басқарудағы қайшылықтардың теориялық аспектілері61 бет
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
Дәрістік сабақ тезистері39 бет
Дәрістер - Тарих88 бет
Ежелгi Үндi және Ежелгi Қытай философиясы17 бет
Ежелгi Үндi философиясы туралы ақпарат12 бет
Информация және информатика туралы мәлімет8 бет
Оқыту процесіндегі әдістер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь