Валюталық жүйелер және олардың қызмет етуінің теориялық негіздері

Жоспар

Кіріспе

І Валюталық жүйелер және олардың қызмет етуінің теориялық негіздері
1.1. Валюталық жүйе оның түрлері
1.2. Дүниежүзілік валюталық жүйе

ІІ. Әлемдік валюта нарығының қызмет ету ерекшеліктері
2.1. Валюталық нарықтар және олардың элементтері
2.2. Дүниежүзілік валюта нарықтарының құрылымы және инфрақұрылымы

ІІІ. ҚР Валюталық қатынастардың даму тенденциялары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Валюталық жүйенің маңызды элементі - валюталық бағам болып табылады. Оның пайда болуы: тауарлар мен көрсетілген қызметтердің халықаралық саудасы барысында, капитал және несиенің қозғалысында валюталармен өзара айырбастың қажеттігінен; дүниежүзілік және ұлттық нарықтардағы бағаларды, сондай-ақ ұлттық немесе шетелдік валюталарда бейнеленген әр түрлі елдердің құндық көрсеткіштерін салыстыруға; банктер мен фирмалардың шетел валютасындағы шоттарын уақтылы қайта бағалап отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша бірлігінің басқа бір елдердің ақша бірліктеріне бейнеленген бағасы. Әрбір елдің ұлттық валюталарын салыстыру олардың өндіріс және айырбас процессінде пайда болатын объективті құндық қатынастарына негізделеді. Валюталық бағам валюталарға сұраныс пен ұсынысқа ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді:
Бағамның қалыптасуына ықпал ететін үш факторлар тобын бөліп қарауға болады:
Саяси - саяси тұрақтылық, валюталық заңдылықтардың ырықтандырылуы, валюталық саясат және т.б. экономикалық, халықаралық тәжірибеде анықталатын экономикалық тікбұрыштың шыңы сияқты: экономикалық өсу, валюта тұрақтылығы және инфляцияның төменгі қарқыны (жылына 10%-ке дейін), жұмыссыздықтың төменгі деңгейі (жылына_ 8%-ға дейін), дүниежүзілік нарықтағы теп-тендік; психологиялық: жаппай сұраныс, негізгі капиталды тәуекелден қорғануға ұмтылыс және т.б.
Валюталық бағамның ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жоқ және қажетті валютада ауыстыру мақсатыңда алтынды шетелге тасымалдау шығындарымен анықталды.
Қазақстанның валюталық саясаты мемлекеттің және тұтастай алғанда экономиканың ақша жүйесін теңгенің айырбас бағамының күрт ауытқуының теріс салдарынан қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұлттық валютаның объективті белгіленген айырбас бағамы мемлекеттің макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ететін іргелі негіз болып табылады.
Осыған байланысты мемлекеттің валюталық реттеу саласындағы негізгі басымдығы ұлттық валютаның бағамын қайта бағалауға жол бермейтін және үнемі өзгеріп отыратын әлемдік конъюнктура жағдайында отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігіне теріс әсер етпейтін бағам саясатын таңдау болуға тиіс.
Шикізатқа әлемдік бағаның көтерілуі және 1999 жылы сәуірде жүргізілген теңгені құнсыздандыру өндіруші және кейбір импорт алмастырушы салалардың өсуіне және мемлекет экономикасының жандануына ықпал етті. Айырбас бағамы саясаты әлемдік бағаның өзгеруіне, сыртқы сауда талабына дұрыс икемделе отырып, ішкі экономика дамуының іргетасы болуға тиіс. Осы саясатты жаңа технологияларды, жабдықтарды пайдалану, еңбек сапасын арттыру сияқты факторлармен үйлестіре отырып, қатаң ұстану арқылы мемлекет жедел даму траекториясына шыға алады.
Мұнан кейінгі бес жыл ішінде теңгенің еркін құбылмалы айырбас бағамын сақтау көзделеді, ол құнсызданудың ел ішіндегі және шетелдегі инфляция деңгейінің өзгеруіне барабар болуын көздейді, мұның өзі Қазақстан тауарларының сыртқы нарықтағы баға бәсекесіне қабілеттілігінің сақталуына және сол арқылы қалыптасып келе жатқан қолайлы экономикалық позицияның нығаюына және Қазақстанның болашақта табысты дамуы үшін алғышарттар жасауға ықпал етеді.
Осы валюталық режимді сақтау өндірістің және әлбетте экспорттың шикізаттық бағытының жойылмауынан туындап отыр, яғни шикізатқа әлемдік бағаның өзгеруіне қарай ел экономикасының жоғары осалдығы сақталады. Бұған қоса, елдің сыртқы сауда айналымында Ресейдің үлесі жоғары, сондықтан экономиканың дамуы Ресейдегі ахуалға тәуелді болады.
Егер экономиканың осы тәуелділігі еңсерілсе, онда, әрине, ұлттық валютаның айырбас бағамын басқарудың валюталық режимін өзгерту қажеттігі туындайды. Бұл арада жаңа валюталық режимнің мынадай бірнеше нұсқасы болуы мүмкін:
Сонымөн бірге, экономиканың бәсекеге қабілеттілігін қолдауға бағам саясатының есебінен ғана шешіле қоймайды. Бұл арада еңбек өнімділігін, өнім сапасын арттыру, қосылған құны жоғары өнім шығаруды ұлғайту бағытында экономиканы құрылымдық қайта құру, сондай-ақ экспортты әртараптандыру жөніндегі шаралар негізгі рөл атқаруға тиіс.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1."Ұлттық банктің статистикалық бюллетені"-1999-2004жж-Ақиқат,1999,N5.
2.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
3."Коммерциялық банктер операциялары", Мақыш С.Б., Алматы-2004ж.
4."Банки Казахстана", 2005-ж., N6.
5.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992.
6.Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
7.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.
8.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
Платонова В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.
9.Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.,1999
10.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
11.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
12.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы» ереже.
13..«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
14.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
15.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған лруденциялық нормативтер туралы» ереже.
16.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N

17.Активтер мен шартты міндеттемелерді жіктеу және оларды күмәнді
және үмітзідер қатарына жатқыза отырып, провизия (резерв) құру
ережесі. ҚР Ұлттықбанк Басқармасының № 465 қаулысы. 16.11.2002.
18.Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялы-
ғымен. — Алматы: Экономика, 2001.
19.Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.:
Финансы и статистика, 1999.
20. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. Дробозиной Л.А. - М.: Финансы, ЮНИТИ, 1997.
        
        Жоспар
Кіріспе
І Валюталық жүйелер және олардың қызмет етуінің теориялық
негіздері
1. Валюталық жүйе оның ... ... ... жүйе
ІІ. Әлемдік валюта нарығының қызмет ету ... ... ... және олардың элементтері
2.2. Дүниежүзілік валюта нарықтарының құрылымы және
инфрақұрылымы
ІІІ. ҚР Валюталық қатынастардың даму ... ... ... ... ... - ... ... болып табылады.
Оның пайда болуы: тауарлар мен көрсетілген қызметтердің халықаралық саудасы
барысында, ... және ... ... ... ... ... дүниежүзілік және ұлттық нарықтардағы бағаларды, ... ... ... ... бейнеленген әр түрлі елдердің құндық
көрсеткіштерін салыстыруға; ... мен ... ... ... уақтылы қайта бағалап отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша бірлігінің басқа бір елдердің ... ... ... ... елдің ұлттық валюталарын салыстыру
олардың өндіріс және айырбас процессінде ... ... ... құндық
қатынастарына негізделеді. Валюталық бағам валюталарға сұраныс пен ұсынысқа
ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді:
Бағамның қалыптасуына ықпал ететін үш ... ... ... ... - ... ... валюталық заңдылықтардың ырықтандырылуы,
валюталық саясат және т.б. экономикалық, халықаралық тәжірибеде анықталатын
экономикалық тікбұрыштың шыңы сияқты: ... өсу, ... ... ... ... қарқыны (жылына 10%-ке дейін), жұмыссыздықтың
төменгі деңгейі (жылына_ 8%-ға дейін), ... ... ... ... ... ... капиталды тәуекелден қорғануға
ұмтылыс және т.б.
Валюталық бағамның ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жоқ ... ... ... ... ... ... ... анықталды.
Қазақстанның валюталық саясаты мемлекеттің және тұтастай алғанда
экономиканың ақша ... ... ... ... күрт ... ... қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұлттық валютаның объективті
белгіленген айырбас бағамы мемлекеттің ... ... ... ... ... болып табылады.
Осыған байланысты мемлекеттің валюталық реттеу саласындағы негізгі
басымдығы ұлттық валютаның бағамын қайта бағалауға жол ... және ... ... ... ... ... ... өндірістің бәсекеге
қабілеттілігіне теріс әсер етпейтін бағам саясатын таңдау болуға тиіс.
Шикізатқа әлемдік бағаның көтерілуі және 1999 жылы сәуірде ... ... ... және ... ... алмастырушы салалардың
өсуіне және мемлекет экономикасының жандануына ықпал етті. ... ... ... ... өзгеруіне, сыртқы сауда талабына ... ... ішкі ... ... ... ... ... Осы саясатты жаңа
технологияларды, жабдықтарды пайдалану, еңбек ... ... ... үйлестіре отырып, қатаң ұстану арқылы мемлекет жедел ... шыға ... ... бес жыл ... ... ... құбылмалы айырбас бағамын
сақтау көзделеді, ол құнсызданудың ел ішіндегі және ... ... ... ... ... ... ... өзі Қазақстан
тауарларының сыртқы нарықтағы баға бәсекесіне қабілеттілігінің сақталуына
және сол арқылы ... келе ... ... ... ... және ... ... табысты дамуы үшін алғышарттар жасауға
ықпал етеді.
Осы валюталық ... ... ... және әлбетте экспорттың
шикізаттық бағытының жойылмауынан туындап отыр, яғни ... ... ... ... ел ... ... ... сақталады. Бұған
қоса, елдің сыртқы сауда айналымында Ресейдің ... ... ... ... Ресейдегі ахуалға тәуелді болады.
Егер экономиканың осы тәуелділігі еңсерілсе, онда, әрине, ұлттық
валютаның айырбас бағамын ... ... ... өзгерту қажеттігі
туындайды. Бұл арада жаңа валюталық режимнің мынадай бірнеше нұсқасы болуы
мүмкін:
Сонымөн бірге, экономиканың ... ... ... ... ... ғана ... ... Бұл арада еңбек өнімділігін, өнім
сапасын арттыру, қосылған құны ... өнім ... ... бағытында
экономиканы құрылымдық қайта ... ... ... әртараптандыру
жөніндегі шаралар негізгі рөл атқаруға ... жүйе және оның ... жүйе оның ... ... ...... шаруашылық тарының
қызметтерінің нәтижесінен ... ... ... және ... ... ... етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар
жиынтығы.
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері ерте ... ... ... ... түрінде пайда болған. Келесі даму кезеңіне Лиондағы
және Батыс Еуропа елдерінің басқа да ... ... ... ... ... Мұнда аудармалы вексель (тратта) бойынша есеп
айырысулар жүргізілген. Феодализм қарсаңында және өндірістің капиталистік
тәсілінің құрылуымен байланысты ... ... ... есеп ... дами ... ... қатынастар халықаралық экономикалық қатынастарды
жалғастырады. Валюталық қатынастардың ... ... және ... ... ... тұрақтылыққа, елдер арасындағы күштердің шекті
қатынасына тәуелді болып келеді. Сыртқы экономикалык, байланыстарда, оның
ішінде ... ... ... пен ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс пен сауда ... ... ... ... қатынастардың ұлтық және әлемдік шаруашылықтағы оның
ерекшелігін ... ... ... процесінде ұлттық нарықтан әлемдік нарыққа
қосылуы нәтижесінде ұлттық ақшалардың ... ... ... ... ... ... ... немесе керісінше. Ол көріністі халықаралық
есеп айырысуларда, валюталық, неслелік және қаржылық ... ... ... ... жағдайында ұдайы өндірістің
сыртқы факторларға әлемдік өндіріс динамикасы, шетелдік ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... арта
түседі. Сондықтан да, бұл валюталық қатынастар мен ... ... ... және кері байланыстың болатынын көрсетеді. Халықаралық
валюталық қатынастар түрақсыздығы мен валюталық дағдарыс ... ... кері ... ... ... интернационализациялануы негізінде
халықаралық валюталық ... ... бір ... ие ... жүйе — ... ... немесе мемлекетаралық
келісімшарттармен бекітілетін валюталық ... ... ... ... ... ... үш түрге бөлінеді:
■ Ұлттық валюталық жүйе.
■ Дүниежүзілік валюталық жүйе.
Аймақтық немесе мемлекетаралық валютилық ... ... ... жүйе ең ... ... валюталық жүйе — халықаралық ақша жүйесінің бір бөлігі. Оның
ерекшеліктері елдің құрамдас экономикасының және ... ... даму ... мен ... ... ... валюталық жүйе — елдің ақша жүйесінің бір ... ... ... ... ... және ... ... даму дәрежесі мен жағдайына байланысты анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе дүниежүзілік валюталық жүйемен тығыз ... ... жүйе XIX ... ортасына таман құрылған.
Дүниежүзілік валюталық жүйе — бұл ... ... ... мен ... ... ... ... етуін
қамтамасыз ететін халықаралық келісімшарттар мен мемлекетаралық құқықтық
нормалар кешеніп қамтиды.
Дүниежүзілік валюталық жүйелердің қызмет ету ... мен ... ... ... ... ... келуі
дәрежесіне және алдыңғы қатарлы елдердің мүдделеріне байланысты ... және ... ... жүйелер арасындағы байланыс пен
айырмашылықтары олардың негізгі элементтерінен көрінеді.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйенің, элементтері
|Ұлттық ... жүйе ... ... жүйе |
|1) ... ... |1) ... ... ... Ұлттық валютаның алмастырылуы |2) Валюталардың өзара ... ... ... ... ... валюта паритеті |3) Валюталық паритеттерінің ... |
| ... ... Ұлттық валюта бағамының режимі |4) Валюталық бағамдар режимінің |
| ... ... ... ... ... ... ... болуы немесе болмауы|мемлекетаралық реттеу ... ... ... ... ... валюталық |
|өтімділігін ұлттық реттеу ... ... ... |
|7) Халықаралық несиелік айналыс |7) Халықаралық ... ... ... ... ... ... |
| ... біртұтастығы |
|8) Елдің халықаралық есеп ... есеп ... ... ... ... ... біртұтастығы |
|9)Ұлттық валюталық нарық пен |9) Дүниежүзілік валюталық нарықтар|
|алтын ... ... |мен ... ... режимі |
|10) Елдің валюталық қатынастарын |10) Мемлекетаралық валюталық ... және ... ... жүзеге асыратын |
|ұйымдары ... ... ... ... жүйе ... дамыған елдердегі әлемдік
валюталық жүйе төңірегінде құрылады. ... ... ... (ЕВЖ) – бұл ... ... мүше ... ... ұйымдластыру – экономикалық формасындағы қатынастарды
білдіреді.
Мұндағы, валюталық паритет — ... ... ... ... ... тәртіпте белгіленетін екі валюта арасындағы шекті қатынасы.
ХВҚ жарғысы бойынша ... ... СДР ... ... ... алу
құқығы) бі лгіленеді.
Егер де ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға, яғни елдің ақша ... ал ... ... жүйе — бір ... бірнеше резервтік
валюталарға немесе халықаралық есептеу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта — бұл басқа елдер үшіп ... ... пен ... анақтауда негіз ретінде қызмет ететін және валюталар бағамын
реттеу ... ... ... ... ... ... және резерв құралы қызметін атқаратын, әлемнің, алдынғы
қатарлы елдерінің еркін ауыстырылатын ... ... — бұл ... сол ... ақша ... ... шетел
мемлекеттерінің ақша белгілері; үшіншіден, халықаралық есептесу бірліктері
және төлем құралы (СДР, еуро).
Валюталық бағам — бір ... ақша ... ... бір ... ... қатысты бейнеленетін бағасы.
Валюталық бағамның қажеттігі:
1) тауарлар мен қызметтермен ... ... мен ... барысында өзара валюталарды айырбастайды. Импортер ... ... ... ... үшін ... ... ... дүниежүзілік және ұлттық нарықтағы бағаларды, сол ... әр ... ... ... фирмалардың және банктердің шетел валютасындағы ... ... ... ... бағамға әсер ететін факторлар ықпал етеді:
Инфляция қарқыны. Инфляция ... ... ... ол ... ... ... ... Ақшаның инфляциялық құнсыздануы, ол
валютасының төлем қабілеттігін және басқа елдің ... ... ... ... ... жағдайы. Егер де төлем балансынының жағдайы ... онда ... ... ... ... валютаға сұраныс өсіп,
ұлттық валютаның курсын жоғарылатуға мүмкіндік береді, ал пассивтік болса,
боры онда өсіп, ұлттық ... ... ... мүмкіндік береді,
ал пассивтік болса, борышқорлар оларды ... ... ... үшін ... ... сатып, ұлттық валюта бағамын төмендетеді.
• Әр елдің мөлшерлемесіндегі айырма. Бұл фактордың валюталық ... екі ... ... а) ... пайыз мөлшерлемесіндегі
өзгерістер, капиталдың халықаралық қозғалысына, ең ... ... ... әсер ... Шын ... ... ... шетел капиталының ішке ағылуын ынталандырып, ал оның төмендеуі
ұлттық ... ... ... жол ... ә) пайыз мөлшерлемесі
валюталық нарықтағы операцияларға және сауданың ... ... ... яғни ... арзап несие алып, оны ішкі нарыққа
орналастырады.
• Валюталық нарықтар қызметі мен алып-сатарлық валюталық, ... ... да бір ... ... ... ... оны банктер тез
арада тұрақты валюта сатуға тырысады.
• Белгілі бір валютаның Еуронарықтпа және халықаралық есеп ... ... ... ... 60 — 70% ... ($) ... жасағандықтан, оған деген сұраныс пен ұсыныс
ауқымы анықталады.
• Халықаралық ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
• Валютаға деген ұлттық және халықаралық нарықтағы сенімділік дәрәжесі.
• Валюталық саясат. ... және ... ... ... оның ... әсер етеді.
1.2.Дүниежүзілік валюталық жүйе
Валюталық, жүйелердің даму заңдылықтарын ұдайы өндіріс белгілеріне
байланысты анықтала отырып, ұлттық және ... ... ... даму
кезеңдерін көрсетеді. Бұл белгілер дүниежүзілік валюталық ... ... ... ... ... сәйкес
келмеген жағдайларда туындайды. Соған байланысты ... ... ... ... ... ... дағдарысы тұсында оның құрылымдық
қағидаларының әрекеті бұзылып, аяқ асты валюталық қайшылықтар орын ... ... ... ... ескі ... ... және оның
орнына валюталық тұрақтылықты қамтамасыз ... жаңа ... ... ... валюталық жүйені құру үш басты кезеңде жүргізіледі:
I ... — жаңа ... ... ... алғы ... ... ... мұнда бұрынғы жүйемен өзара байланыс
сақталады.
II ... — жаңа ... ... ... ... біртіндеп іске қосылады.
III кезең — толық ... ... жаңа ... жүйе құрылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйенің мынадай эволюциялары белгілі:
1. ... ... ... (1867 ... ... ... жүйесі (1922 ж.)
3. Бреттон-вудс валюталық жүйесі (1944 ж.)
4. Ямайск ... ... (1976 — 1976 ... ... валюталық жүйе (1979 ж.)
Бірінші дүниежүзілік валюталық жүйе стихиялы ... XIX ... ... ... ... монета стандарты формасында, яғни
алтын монометаллизмі негізінде қалыптасты. Ол заңды түрде мемлекет ... 1867 ж. ... ... ... және ... алтын әлемдік ақшалардың бір ғана формасы ретінде табылды,
яғни алтын ақшаның барлық қызметін бірдей атқарды.
Париж валюталық жүйесі ... ... ... ... оның ... алтын монета стандарты болып табылады;
— әр ... ... ... шаққандағы құрамы белгіленеді
(Ұлыбритания — 1816 ж., АҚШ — 1837 ж., ... — 1875 ж., ...... ... 1895 ж белгіледі). Алтын құрамына сәйкес валюталардың
алтындық ... ... ... алтынға еркін
алмастырылды. Алтын дүниежүзілік ақша ... ... ... ... пен ... ... отырып, валюталардың еркін
өзгермелі бағамдарының ... ... ... стандартының тиімді қызмет ету ... ... ... ... ғана болады. Кейіннен оның құлдырауына ... ... одан ... әсер етіп, алтын монета стандарты өз құнын
жоғалтты. Сөйтіп, ол ақша және ... ... ... ... ... дүниежүзілік соғыстың нәтижесіндегі дағдарыстан кейін алтынға
және жетекші валюталарға негізделген алтын девиз стандарты бекітілді.
Халықаралық есеп ... ... ... ... ... девиздер деп атады. Екінші дүниежүзілік валюталық жүйеге заңды
түрде мемлекетаралық келісімшартпен 1922 ж. Генуэз халықаралық экономикалық
конференциясында қол ... ... ... ... ... ... ... оның негізі болып алтын және девиздер, яғни ... ... ... ... 30 ... ақша жүйесі алтын-девиздік стандартқа негізделді.
Ұлттық несиелік ақшалар халықаралық төлем және резервтік құрал ... ... та ... ... резервтік валюта ретінде ешбір
валютаға мәртебе берілмесе де, фунт стерлинг пен АҚШ ... бұл ... ... ... ... валюталардың құрамы сақталды;
— еркін валюталық бағам режимі қайта қалпына келтірілді;
— валюталық реттеу, валюталық ... ... ... ... ... ... — 28 жылдарға дейінгі валюталық тұрақтылық сақталды. ... ... де ... ... ... ... Алтын монеталық стандарт орнына, ақша және ... ... ... ... ... енгізілуі;
— Валюталарды тұрақтандырудың бірнеше жылға созылуы;
— Валюталардың тұрақтандыру әдісі, олардың кейбір ... ... ... кей елдерде ревальвация түрінде жүргізіліп, кейбір
валюталардың (фунт стерлинг сияқты) соғысқа дейінгі ... ... ... ... Валюталардың тұрақтылығы шетел ... ... ... ... ... та ... дүниежүзілік дағдарыстың
әсерінен құлдырады. 1929 — 36 жж. дүниежүзілік валюталық дағдарыстың басты
ерекшеліктері ... ... ... валюталық дағдарыс дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік валюталық жүйенің ... ... ... ... ұзаққа созылуы: 1929 жылдан 1936 жылдың күзіне дейін болуы;
30-жылдардағы дағдарыс ... ... ... ... өзінің қатысты
икемділігі мен тұрақтылығын жоғалтып алды. Сөйтіп барлық елдің валюталары
тұрақсыздыққа ұшырады. Одан ... ... ... дүниежүзілік соғыс:
Генуэз валюталық жүйесінің дағдарысын тереңдете ... ... ... ж. жаңа ... ... валюталық жүйенің жобасы жасалды.
БҰҰ-ның Бреттон-Вудстағы (АҚШ) 1944 ж. ... ... ... ... ... ... валюталық, несиелік
және қаржылық қатынастарды ұйымдастырудың ережелері бекітіліп, ... жүйе ... ... Конференцияда қабылданған халықаралық
валюталық қордың ... ... ... ... жүйенің мынадай
қағидаларын анықтады:
• алтынға және екі ... ... — АҚШ ... және ... негізделген алтын-девиз стандарты енгізілді;
• Бреттон-Вудск келісімі дүниежүзілік валюталық жүйенің негізі ретінде
алтынды ... төрт ... ... ... алтын құрамы сақталып, оларды ХВК,-да тіркеу енгізілді;
ә) алтын халықаралық төлем және резервтік құрал қызметінде қала ... АҚШ ... ... потенциалының және алтын қорының
өсуімен байланысты долларды ... ... оған ... ... ... ... ... осы мақсатта АҚШ қазынашылығы долларды шетелдің ... ... ... ... ол ... АҚШ долларының алтындық құрамы 1
троиск ункциясы 31,1035г = 35 ... тең ... ... ... ... қатынасы мен олардың алмастырылуы
долларға бейнеленген валюталық құрамы негізінде жүзеге асырылды.
... рет ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік қайта құру және Даму банкісі (ДКДБ)
құрылды.
60-жылдардың аяғынан бастап, ... ... ... ... Бұл жүйенің құлдырау себептері мынадай:
... ... және ... Инфляцияның ұлғаюы, әлемдік бағаларға және ... ... кері әсер ... ... ... ... яғни ... елдердің балансында тапшылық
болды (АҚШ, Ұлыбритания);
— Бреттон-Вудс ... ... ... ... ... Евродоллар нарығының активизациялануы. Қаншалықты АҚШ өзінің төлем
балансының тапшылығын өз ... ... де, оның ... бөлігі Еуропа елдерінде евродоллар нарығының дамуын ... ... ... ... (80 % -ға жуығы немесе 750
млрд доллар).
1976 жылғы қаңтардағы ХВК,-ға мүше ... ... ... ... жарғысына өзгерістер енгізе отырып, төртінші валюталық
жүйенің мынадай қағидаларын бекітті:
— Алтын-девиз стандарты орнына СДР ... ... алу ... ... ... жаңа ... ... есептесу бірлігін енгізу
туралы 1967 жылы қол ... ... ... ... заңды түрде аяқталды, яғни оның арнайы бағасы,
алтындық құрамы алынып тасталып, долларды ... ... ... ... ... бойынша алтын құн өлшемі қызметін ... ... кез ... ... ... режімін таңдауға құқық: берілді;
— ХВК, Бреттон-Вуде жүйесінен сақталған ... ... ... ... қызмет етуінің мынадай басты мәселесі болды:
1) эмиссиялау және бөлу; 2) қамтамасыз ету; 3) бағамды анықтау әдісі;
4) СДР-дің пайдалану ... СДР ... 1970 ... 0,888671г. алтынға тең болды, яғни ... ... деп ... ... бағамы валюталар қоржынының орташа бағамы
негізінде анықталды (16 елдің). Валюталар ... ... ... ... ... тұрақсыздығына сәйкес, Ямайка валюталық
реформасы жүргізіліп, доллар тек қана ... ... және ... ... ... ... төмендеуі мынадай факторларға байланысты болды:
• АҚШ экономикасы өсуінің баяулануы;
• доллар бағамының, оның сатып алу ... ... 15 — ... жоғарлауы;
• АҚШ-тың төлем балансының тапшылығы мен ... ... ... Инфляцияның ұлғаюы:
• АҚШ-тың ішкі және сыртқы қарыздарының ... ... ... ... ... ... ете ... валюталық жүйесінің тұрақсыздығына жауап ретінде ... ... ... ... ... ... ... валюталық жүйе экономикалық интеграциялану ... ... ... ... процесінің даму
себептеріне: шаруашылықтың интернационализациялануы, ... ... ... ... ... ... күресі және валюталық
тұрақсыздық жатады. Еуропалық экономикалық қоғам-дастың — бұл Батыс Еуропа
елдерінің біршама дамыған ... ... ... ... ... наурызда алты елдің: ФРГ, Франция, Италия, Бельгия, Нидерландия,
Люксембург, Рим ... ... ... келісімшартында қабылданып,
1958 жылдың 1 қаңтардан бастап қызмет етеді.
1973 жылдан бастап, ЕЭК,-қа Ұлыбритания, Ирландия, Дания елдері кірді.
Ал 1981 жылы ... 1986 жылы ... мен ... ... ... ... мемлекетаралық реттеу базасында экономикалық және саяси
одақ құру; ЕК,-ды дамыған мемлекетке айналдыру;
2) Батыс Еуропа орталығының, АҚШ және ... ... ... ... ... ... ... Еуропалардың бұрынғы отарлары ретінде дамушы елдерді, өзінің әсер
ету аясында ұжымдық күште ұстау.
Батыс еуропалық ... ... үш ... ... ЕК, ... ... ... нарығынан басталады және шаруашылық
кешен интегралданғанға дейін 6 ел және 12 ... одақ ... ... ... —16 мемлекетке жетті. Болашақта ЕК,-қа Шығыс және Орталық ... ... ... ... ... Литва, Латвия, Эстония жатады) қосылады деп
күтілуде.
Екіншіден, ЕК-ның институционалдық ... ... ... және ... ... ... кеңес (1974 жылдан бастап, оған мүше елдердің мемлекет басшылары
мен өкімет басшылардың отырысы ЕҚ жоғарғы ... ... ... кеңесі — зат, шығарушы орган.
ЕҚ, комиссиясы (ЕҚК) — атқарушы орган.
Еуропалық, парламент — кеңес беруші ... Бұл ... ЕҚК ... ... ... ... ЕҚ ... бекітеді.
ЕҚ соты — құқықтық нормалардың сақталуын қадағалау ұйымы.
Әлеуметтік және ... ...... ... ... кеңес беруші орган.
Үшіншіден, интеграциялық процестің материалдық негізі болып, ЕҚ-тың
бюджетінің бір бөлігінен құрылатын көп ... ... ... ... интеграцияның ажырамас элементі валюталық интеграция
болып табылады. Оған валюталық шоғырлану ... ... ... ... және қаржы ұйымдарын құру жатады.
Ямайка валюталық жүйесіне ... ... ... ... ... болды:
ЕВЖ, ЭКЮ — еуропалық валюталық бірлікке негізделеді (1999 ж. дейін).
ЭКЮ-дің шартты құны ЕК-тың 12 елдерінің ... ... ... ... ... ... ... аймақтық реттеу орталық ... ... ... ... ... және валюталық интеграцияға байланысты
есеп айырысулар үшін несие беру жолымен жүзеге асырылады.
ІІ. Әлемдік ... ... ... ету ... ... ... ... есеп айырысуларды жүзеге асыруды, валюталық
қаражаттарды біршама тиімді пайдалануын, ... ... ... ... ... түрінде пайда алуын, валюталық
тәуекелдерді сақтандыруды, валюталық бағамдарды ... ... ... ... ете ... ішкі және халықаралық төлем
айналымына қызмет етеді.
Халықаралық есеп ... ... ... барлық елдер
үшін жалпыға бірдей ... ... ... ... да сыртқы сауда, көрсетілген ... ... ... төлемдер бойынша есеп ... ... ... ... формасында бір валютаны екінші біріне
айырбастау болып ... ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныс ең
алдымен сатылған тауарлар және көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... ... ... тауарлары мен көлік және кеме
компанияларынан алынған қызметтері үшін ... ... ... ... ... үшін ... сақтандыру сыйақысы, брокерлік
және банктік комиссия түрінде валюталар алатын сақтандыру қоғамдары мен
банктерден; дивидент ... ... ... және оған ... ... т.б. қайтаруға міндеттемесі бар заңды және жеке тұлғалардан туындайды.
Сонымен, валюталық нарықтарда валюталық ... ... ... мен оған ... ... қызметтер және
халықаралық капиталдар мен несиелер қозғалысы негіз болып табылады.
Валюталық нарықтар - ... пен ... ... ... ... ... ... ресми орталықты сипаттайды. Қазіргі
валюталық нарықтарда мынадай ағымдарды бөліп қарауға болады:
- шарушылық байланыстардың ... ... ... ... ... ... жаңа жүйелерін пайдалану;
- әлемнің барлық ... ... ... ... ... ... ... бойынша баша түрде
негізделетін валюталық ... ... ... ... ... ... салыстырғанда
алыпсатарлық және ... ... ... ... көлеміне, ... ... ... ... ... ... ... нарықтар
халықаралық, аймақтық және ... ... ... ... валюталық нарықтар ірі дүниежүзілік қаржы орталықтарында
шоғырланған. Олардың ішінде: ... ... ... Цюоихе, Токио, Сингапурдағы, Гонконгтағы валюталық, нарықтарды
бөліп айтуға болады. Бұл нарықтарды халықаралық төлем айналымында ... ... мен ... ... ... және ... нарықтарда белгілі бір конвертирленетін
валюталармен операциялар жүргізіледі. Оның ... ... Сауд ... Кувейт динары және т.б. ... ... ... деп, ... ... ... ... маманданбаған, өз клиенттеріне
(олардың қатарында ... жеке ... және ... ... ... ... қызмет көрсететін сол елдің аумағында
орналасқан банктердің жүзеге ... ... ... ... ... ішкі ... нарықтағы операцияларға жекелеген компаниялар
арасында ... ... жеке ... арасындағы
операцияларды, сондай-ақ валюта биржасында жасында ... да ... ... ... ... қарап,
Қазақстанда ұлттық нарықтың жұмыс жасайтынын айтуға болады. 1997 ... ... USD- 1124735 мын, DЕМ - 11165 ... ... ... 1000 млрд.
Сол немесе басқа елдің ішкі валюталық заңдылықтарының ырықтандырылуына
байланысты ресми валюталық нарық «қара нарықпен» толықтырылуы мүмкін. "Қара
нарықтың" ... ... ТМД ... тән ... ... ... Ұлттық банкінің жүргізетін саясаты, ... ... ... ... ... өсіру үшін банктер арасында бәсекені ұлғайта
отырып, "көше" нарықтарында ... ... ... және ... ... нарықтың" әрекет ету ... ... ... ... валюталық нарық банктер,
банкирлер үйін, ... ... және ірі ... ... ... мен ... ... өздерінің валюталық
операцияларын ірі коммерциялық банктердің жетекшілік етуімен, ... ... ... жүзеге асырады. Валюталық нарықтардағы
валюталық мәмілелерді 95%-ға ... ... мен ... фирмалардың
үлесіне келеді. Мұндай сызба, валюталық нарықты банкаралық нарық тәрізді
сипаттауға мүмкіндік береді.
Валюталық операцияларды ... ... ... ... ... ... деп ... банктердің валюталық нарықтағы операцияларға қатысу
дәрежесі көп факторларға: банк ... ... ... ... ... ... тораптарында даму дәрежесіне, жүргізілетін халықаралық есеп
айырысулар ... ... ... және т.б. байланыс жүйелерінің
жағдайына, банк саясатына байланысты.
Әдетте, валюталық операциялар банктер арасында ... ... ... телефон бойынша), бірақ кейбір елдерде (Скандинавия елінде)
Орталық банк ... ... ... ... ... есетін
валюталық биражалар сақталған. Мұндай жағдай Қазақстан Республикасында ... ... яғни ... қор ... ... 2 рет ... сауда
жүргізіледі.
Нарықтың қатысушы барлық мүшелерін екі негізгі ... ... ... ... ... ... яғни оларда валюталық операциялар
жүргізу қажеттілігі әр кездерде ... да, баға ... білу ... басқа банктерге өтініш жасайды (маркет-юзерлер). Активті ... топ) ... баға ... білуге өтініш жасайтын банктер үшін
бағаны белгілейді (маркет-мэйкерлер). Осы ... ... ... ... ... ... ... және үлкен дилерлер штаты бар
20-ға жуық ... ... ... Бұл ... 100 АҚШ ... ... сомасы — немесе 10 млн.) ірі сомаға мәміле ... ... ... ... ықпал етеді.
Дүниежүзінің тек өте ірі банктерінде валюталық-партаменттер ... ... ... ... ... бар. Өз ... ғана ... және валюталық операцияларды өз қаражаттар
есебінен жүргізбейтін, халықаралық валюталық ... мыс ... ... ... мен ... делдалдық ролді
жетістіктермен атқару үшін, влюталық операциялар туралы жалпы түсінігі ... ... ... жеткілікті. Мысалға, 2000-ға жуық бөлімшелері мен
кеңсесі бар, бірақ та үш бөлімінде ғана ... ... және ... ... ... валюталық нарықта
операциялар жүргізетін валюталық департаменті бар ... ... ... - ... ... алуға болады. Қалған бөлімделері
валюталық операцияларды шектеулі сомалар бойынша, ... ... ... ... ... ... арқылы берілетін бағамдар бойынша
жүргізе алады.
Банктердің ... да ... ірі, ... ... ... ... табылады. Әдетте, олар бір, екі-үш валюталармен операциялар
жүргізуге маманданады және стандартты сомаларға баға ... ... бұл ... ... ... ... ... фирмалар 30%-ға жуық валюталық операцияпарға ... ... сол ... ... ... нақты брокер тұлғасында, екі ... - ... ... және сатып алушы банктер арасында делдал
ролінде де ... ... ... бола ... клиенттерден брокерлік
комиссиялық ақы алады (брокер арқылы сатылған немесе сатып ... ... ... үшін 20 АҚШ - доллары), ол ... ... ... ... мен ... тең ... және онда котировка
косылмайды, әр ай сайын ... ... ... отырады.
Брокер мәміле жасайтын және баға белгілейтін өзінің банк-клиенттеріне
толық тәуелді. Брокер арқылы ... ... ... ... котировка процесінің үздіксіздігі және брокер белгілейтін кез
келген бағамен ... ... ... ... ... ... және ... ұсыну мүмкіндігі. Дилер мен ... ... ... тек ... ... ... және ... болғанда ғана
мүмкін және ол тығыз өзара қатынас негізінде қалыптасады.
Банктердің валютамен жасалатын операциялары клиенттердің ... ... ... ... де ... ... валютасы халықаралық төлем айналымында ... ... ... ... ол ... және несиелік айналыс құралдары
формасында - ... ... ... ... және ... чек, ... түрінде болады.
Аударма - бұл ... ... ... ... ... ... және оның ... телеграфтық немесе
пошталық аударым (бұйрық) негізінде ... бір ақша ... ... ... ... ... ... бұйрығы.
Аударым барысында банк еніу ... бір ... ... асырады:
өз клиентіне ұлттық валютаға валютасын сатады және ... ... ... Бұл ... ... ... ... барысында есеп
айырысуды жеделдетеді және арнайы код ... ... ... кепіл
береді.
Банктік чек - ... ... ... ұчтаущының
ағымдық шотынан белгілі бір ақша ... ... ... банктің
жазбаша бұйрығы. Экспортер, ондай чекті ала отырып, оны ... ... ... - осы ... ... шетелдік банк-корреспендентке
берген траттасы (аудармалы вексель). Импортерлер өздерінің банктерінен
бұл вексельді ... ... және оны ... экспортерлеріне (несие
берушілеріне) жіберу арқылы өздерінің борыштық міндеттемесін ... ... ... ... ... қажетті валюталық
қаражаттарымен қамтамасыз болып табылады.
Бұл жерде чектер мен ... тек қана ... ... ... және өнеркәсіптік фирмалардың, жеке тұлғалардың бере алатынын
да есте ... ... ... ... ... төлем айналымынан алтын мен
шетел валюталарын ығыстырып, әр түрлі ... ... ... ... ... және ... ... корреспонденттік шоттарды жүргізу тәжірибелерінің таралуына
қатты ықтимал етті. Бұл өз ... ... ... ... есеп айырысуларды жедетуге және айналыс шығынын ... ... ... механизмін былай беруге болады: ... ... ... ... (қызметі) үшін импорттаушыдан
алған шетел валютасына жататын чек, аударым және ... да ... өз ... коммерциялық банкіге сата ... оның ... ... үшін ... ... ... бұл
төмен құжаттарды жібереді де ... мен ... ... бойынша валюталық қаражаттарды төлеуін талап етеді.
Алынған шетел валютасындағы ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық есеп ... ... ... ... алу ... ... ... экономикалық операциялары бойынша барлық есеп ... ... ... ... Дүниежүзілік валюта нарықтарының құрылымы және инфрақұрылымы
1944 жылы Бреттон-Вудс ... (АҚШ) ... ... ... ... осы ... ... валюталық қор
(ХВҚ) құру туралы шешім қабылдады. Алғашында мүшелерінің саны ... ... 1993 жылы ... саны 174-ке ... ... ... да осы ... валюталық қордың мүшесі ... ... ... ... ... ( жазылу бойынша салым),
мүшелік жарна ... ... бір ақша ... ... ... ... ... екі бөліктен: 1) сол елдің ... % ... ... ... оның алтын мен доллар запастарының 10%
көлеміндегі алтын түрінде: 2) ... ... ... ... ... ... тұрады.
Кватаның маңызы әр түрлі болып келеді. Біріншіден, олар ... ... ... ХВҚ оларды қаржылық қиыншылықтарға
түскен өз ... ... беру үшін ... ... ... ... төлеген мүшесі ХВҚ-дан қарызға алатын ... деп ... ... ХВҚ-дан қарызға алатын немесе СДР ... ... ... ... ... ... ... соманың
мөлшері анықталады. Жарна үлкейген ... ... ... ... ... көлемі де үлкен болады. Үшіншіден, олар
әрбір мүшенің дауыс салмағын ... Ел бай ... ... оның
квотасы соғұрлым ... ... ... ... ең ... ... және әл-ауқаттылығын талдау негізінде белгіленеді.
Әрбір бес жыл ... ... ... ... қаралып тұрады әрі
ХВҚ қажеттілігіне және елдің экономикалық ... ... ... ... мүмкін. 1945 ж. ХВҚ-ның 35 мүшесі ... S ... 1992 ж. ... 156 ... 130 ... $ төлеген.
ХВҚ саясатын анықтауға керекті дауыс санының көп бөлігін, көп
ақша ... ... ... ... басшылық орынды АҚШ алады, оған
барлық дауыстың 17 %-ы келеді. ... ... ... - 7%, әрі қарай
– Германия, Франция, Ұлыбритания – ... ... ... ... (әдетте қаржы министрі немесе
орталық банк төрағасы) және балама губернаторлардан ... ... ... ... ... ... министрлері немесе
орталыұ банк басшылары болғандықтан, олар ... ... ... уәкілелдіктері бар. Губернатор кеңесі жылына бір рет
ғана жиналады. Оның қызметтеріне ... ... ... ... ... әзірлеу;
- экономиканы қайта құру жөнінде өте кедей елдерге кеңес беру,
шаралар ... жаңа ... ... ... өзгерту, ХВҚ-ға мүше-
елдерді тексеру.
Қалған ... ... ... ... (АҚШ)
орналасқан атққарушы кеңесті құрайтын
өкілдері арқылы, ... ... ... ... ... ... ... Жиырма төрт атқарушы директор,
ресми отырыстарда, ... үш рет ... ... ... ... ... белгіленген шаралардың ... ... ... ... жеті ... директор мына
елдердің өкілдері: Ұлыбритания, Германия, Қытай, Сауд ... ... ... және Жапония. Қалған елдер топтасып, ... бір ... ... ... ... ... 17
директор келеді.
Атқарушы кеңестің шешімді ... мына ... займ тек қана ... экономикалық өсуіне ... ... ... займ сәйкес үкіметтермен кепілдендірілуі ... займ беру ... ... ... ... ... 2 мыңға жуық адамнан тұрады және директор-
басқарушымен басқарылады, ол ... ... ... ... ... оны кеңес сайлайды. ... ... ... - ... ... ары ... американдық емес болып
келеді. 100-ге жуық елдің ... ... ... ... тұрады, сонымен қатар, онда ... ... ... ... және ... салу ... бар. ... қабылдау конкурс негізінде жүргізіледі. ... ... ... ... орналасқан,
бірақ шағын бөлігі Париждегі, ... және ... ... ... ... ... мүшесі болып табылатын елдерде
қызмет көрсетеді.
ХВҚ-ның мүшесі болып кірген ел: өз ақшасының басқа елдер ... ... ... ... ... ... туралы басқа
елдерді хабардар етуге, ұлттық ... ... ... ... бас тартуға және ... ... ... ... ... ... ... мұндай саясат тәртіптелген және
конструктивті түрде оның ... ... ... ... ... ... алып келеді. Мүшелер осы тәртіп нормаларымен
жүруді ... ... ғып ... ... құрған кезде оның мақсаты ретінде: оған мүше-елдердің
төлем баланстары мен валюталық ... ... ... оның ... ... ... қойылған болатын. Бұл ХВҚ-қа мүше-елдердің ... ... ... немесе АҚШ долларымен қоюға және Қордың
рұқсатынсыз оны 10%-дан ... ... ... ал ... ... бұл ... ... төмен немесе жоғарыға 1—1,5%-дан астамнан
артық ауытқымауға ... ... ... ... ... ... Бреттон-Вудс ыдырағаннан соң, яғни Валюталық бағамдар
енді ХВҚ-мен шектелмейді, мүше-елдердің төлем баланстарының ... және ... ... үшін ... ... сонымен қатар, қажетті
жағдайда кысқа мерзімді несиелерді беру, ... ... ... ... ... ... ... табылады. ХВҚ-қа мүше-елдердің ... ... ... бір ретке келтірудегі қиындықтарға үнемі
жолығып отыруына байланысты, ХВҚ ... ... ... ... ... ... арқылы және шартты болып табылады. Төлем баланстарының
қысқа мерзімді тапшылығын жою мақсатына арналған ... ең кең ... ... ... ... ... ... ХВҚ сонымен қатар басқа
да несиелер түрін: мерзімі ұзартылған, онай қол ... ... ... ... ... ... ... зияндарды
компенсациялауға байланысты ұсынады. Несиенің жалғыз "шартсыз" түрі, яғни
ХВҚ-ға ... ... ... ... ... үлес ... ... болып табылады Бірақ бұл несиенің үлесі өте аз.
ХВҚ-ға мүше-елдер, ... ... СДР ... ... ... және бұл ... ... несиелер ала алады. СДР ХВҚ
қатысушысының ағымдағы шотындагы жазу түрінде болғанымен, бірақ ... ... ... ... айырбастауға болады. ХВҚ қатысушы-ларының қаншалықты
тырысқанымен СДР «әлем валютасы» бола ... ... ... ... ... ... ... 5-6%-ын құрайды. Бүгінгі танда 30 млрд.$
құнына тең 21,4 млрд. СДР ... ... ... квота бойынша жазылған сомадан бірнеше есе көп сомада
несие алу құқығы болғандықтан да несиелік ресурстарға деген сұраныстың ... ... ... ... қолма-қол қаражаттарға деген
талаптарын қамтамасыз ете алмайды. Осындай жағдайға байланысты ХВҚ 1962
жылдан ... ... ... және банктермен бірге ... ... ... ... 25 млрд. $-ға жуық сомаға). Бұл қарыз
алу туралы ... ... деп ... ... желі ... 5 жыл
сайын жаңартылып отырады. ХВҚ осы жағдайларға сәйкес алынған несиелер
бойынша ... ... және ... 5 ... ... ... ... мұндай займдарды жүзеге асыру ... ... ... ... көлемінің 60% -дай мөлшерімен шектелген.
Халықаралық валюталық жүйені ... және ... ... ... ... ХВҚ, Вашингтондағы оқу институты – ЭДИ
(экономикалық даму ... ... да ... ... және ... беру ... ... ХВҚ-ның мүше-елдері
нарықтық экономиканың қалыпты қызмет етуіне ... ... ... ... мен ... алады.
90-жылдардың басында өзінің ... ... ... ... ... ... ... өту қиындықтарын
кешіп ... ... ... ... бұрынғы КСРО республикаларына
көмек ... үшін ірі ... ... ХВҚ, оларды тек
ақшамен ғана қамтамасыз етпейді (бұл ... 24 ... ... ... ... ... ... рұқсат етілген), сонымен қатар, еркін
кәсіпкерлік жүйесі онсыз қызмет істеу ... емес ... ... ... ... салу жүйесі, орталық банктер сияқты
экономикалық және ... да ... ... құру ... баға ... ХВҚ-ның елдерге беретін көмегі негізгі үш
формада жүргізіледі:
1. Экономикалық ... әр ... ... ... ... ... жиі ... жән ұсыныстар жасайды, кейіннен
ХВҚ-ның атқарушы кеңесінің ... ұл ... ... ... ХВҚ ... балансының мәселелерін ретке келтіруге бағытталған
көмек көрсетеді. Мұндай ... ... ... ... ... және бұл ... өздеріне қажетті импортты төлеуге
мүмкіндік беретін өте ... ... ... ... ... Сонымен қатар, реформалардың үкіметтеік
бағдарламасын ХВҚ-ның ... ... да ... ... ... мекемелермен қосымша қаржылық көмек беруінде катализатор
рөлін ... ... ... ұсынған, ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикисы ұлттық валюта -теңгенің тұрақтандыру мәселесі
Валюта — бұл ақша ... және оны ... құны ... ... үшін
қолданылады. «Валюта» ұғымы үш мағынада қолданылады: а) сол елдің ақша
бірлігі ... ... АҚШ ... Ресей рублі, Жапония иені, Ағылшын
фунт стерлингі және т.б.) және онын әртүрлі ... - ... ... ... шетел мемлекетінің ақша белгісі, шетел ақша бірлігі түріндегі несие мен
төлем құралдары және ... ... ... — шетел валютасы;
б) халықаралық (аймақтық) ақша есептеу бірлігі және төлем ... ... ... саласы мен тәртібіне қарай былай бөлінеді:
а) еркін ... ... ... және ол кез-
келген шетел валютасына белгілі баламамен шексіз айырбасталады;
ә) барлық валюталық операция бойынша ішінара ... ... ... ... ... — тек бір елдің
шеңберінде айналымда болатын
б) басқа шетел ... ... ... ... АҚШ доллары, ағылшын фунт
стерлингі, швейцария франкісі және жапон иені жатады.
Көптеген ... ... ... валютасы тұйықталған болып келеді.
Біздің ұлттық валютамыз «теңгеге» келетін болсақ, ол әлемдегі ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының ғалым-экономистері «теңгенің» ... ... ... Олар экономикалық реформаны терендету жолдарын
іздестіруде. Шетел ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі: а) валюталық курстың жоғарылығы: ә)
ішкі бағаның рационалды болмауы; б) тауардың ... ... ... ... нарығьін баланстандыру жолымен жоюға болады.
Нарыктык экономика жағдайында ұлттық валюта теңге нарықтың Қалыптасуына
және онда бәсекенін болуына көмектеседі, ішкі ... ... ... ... деңгейге көтеруді қамтамасыз етеді. дәйекті сырткы
экономикалык мамандануды жүзеге асырады. Осы кезде ... ... жаңа түрі ... ... ... ... инвесторға айналуы
басталады.
Ұлттык валюта теңгенің енгізілуі Казақстан Республикасы -егеменді
мемлекетінің барлық ... ... ... ... ... Қазақстанның кеп ғасырлық тарихында алғашкы рет өзінің ... ...... ие ... Ұлттық валютаны енгізу туралы шешім ең дұрыс
шешім болып табылады.
Барлық елдерде валютаны конверсиялау жетістік ретінде ... ... ... ... ... және тұрғындардың өмір
деңгейін көтеруге бағытталады. Ашық экономикалы ... ... ... ... ... ... байланыстыруда
интеграциялық факторларды құрудың басты тетіктеріне айналады. ... ... ... емес айырбастан және экономикалық егемендікті
кұрудың басты белгісі бола алды.
Валютаны конверсияландыру ... ... ... ... ... қабілеттілігін жасау, ал валюта-қаржы жүйесін сыртқы
сауда мен валюта-несие қатынастарын халықаралық стаңдартқа сай қайтақұру.
Қазакстан ... ... ... құлдырауы кезінде бюджет
тапшылығының, барынша аса ұлғайуында және ... ... ... ... шарты мыналар болмақ: а) өнімнің технологиялык
ирофилінің импортты ауыстыратын өндірісінің міндетті ... ... ... ... балансын жетілдіру; б) инфляцияның қарқынын төмендету.
Мемлекет қандайда бір қатаң ақша ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу мүмкін ... ... ... ... ол сырткы сауданың ... ... ... ... Бұл ... ... конверсиялау
мәселесін шешуге мүмкіңдік жасайды.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының экономикалық тұрақсыздануда
және оның тезірек жөнделуі үшін ... екі ... оның ар ... ... ... жоқ. ... әлем ... алтын қорының болуы ұлттық
валютаға абсолютгік кепілдік бере ... ... ... Қор ... банк, Азиялық банк, Еуропалық даму және ... кұру ... ... ... ... ... келген көмек ұлттық
жетістігімізге оң салдар жасауы екіталай. Жаңа технологиялы ірі ... ... ... ... ол ... ... ... көмектеседі. Тауар
өндірушілер үшін жұмсақ валютаның курстық ... ... ... емес ... ... ... өнім ... керек. Кейінірек төлем одағының дамуымен толық қанды валютаны
құру сауалы тууы әбден мүмкін, ... ... ... ... ... ... болмасын бір килирингтік валюта болуы ... ... ... банк ... Бір ...... ... жалпы
бағытталуы мемлекеттің қатаң әрі іргелі ... ... ... ... ... ... - барлық шаруашылық субъектілері өзінің
қаржы нәтижесі қызметіне жауапкершілікті күшейтеді.
Валюта қаржылық және ... ... ... ... ... — бұл ... ... валютасына конверсиялануы. Тауарлық -
бұл кезкелген тауарды шығу тегіне ... алу ... ... ... ... - сыртқы және ішкі деп
жіктейміз. Сыртқы конверсиялану — бұл ... ... ... ... ... болмауы және оның шетел азаматтарынада (резиденттер)
солай болуы. ... бұл ... ішкі ... ... ұлттық валютаның
(еркін таңдауы бойынша) кез келген валютаға, ... ... ... ... ... және жеке) конверсиялану кепілдігін береді.
Ұлттық валютаны енгізетін уақыт жайында пікірталас көп болды. Біреулер
Қазақстан тәуелсіздік алысымен, ... ... ... ... ... бұл көп жылдар бойы республикалар арасында қалыптасқан экономикалық
байланысты бұзады, ... ... сом ... ... пайдалану
мүмкіндігінен айырады деп санады. Енді біреулер ұлттық валютаны ... ... ... тек осы ... ғана ... көршіге жалтақтамай
өзіндік экономикалық саясатын жүргізе алады деп санады. Дауды уақыттың өзі
шешіп берді. Ресей ... ... сом ... ... ... ... жүргізді. Оның бірі —1993 жылы ... ... жаңа ... 1993 ... шілде-тамызда Ресейде ақша реформасының жүзеге асуы
еді. Соның нәтижесінде кеңестік сом кәдеге жарамай қалды, Қазақстанға ... ескі ақша ... ... да, ... ... ... ... күн санап өсті, халықтың тұрмыс деңгейі барынша нашарлап кетті.
Жаңа сом аймағына кіруге Ресей қойған ... ... үшін ... ... ... негізгі экономикалық мүдделеріне қысым жа-
салды, ұлттық ... ... ... ... талап етілді. Солардың
ішінде,біріншіден, біздің алтын-валюта резервімізді Ресейдің басқаруына
беру, екіншіден, Қазақстанды Ресей ... ... ... ол ... алдындағы біздің борыш болып есептеледі деген талаптар болды. Ресей
сомын өз валютамыз ретінде ... ... ... ... ... қатты шектейтін еді және қолдағы бар ақшаға байланысты ... ... одан әрі ... ... ... ... бәрі біртұтас
сом аймағын сақтаудан Қазақстан алатын пайданы мүмкін етпейтін еді. Айта
кету керек, сол кезде ... үшін сом ... қалу ... ... бұл қалыптасқан экономикалық байланыстардың сақталуына мүмкіндік
жасайтын еді, одан ... ... ... ... сол кезде де,
осы күнге дейін де Ресеймен технологиялық жағынан байланысты болатын.
Сондай-ақ ... ... ... ... пайдалы еді. Мұны қазіргі
кезде валюта жүйесін жақындастыру, ... ... ... ... ... туралы жүргізіліп жатқан келіссөздер растайды.
— Теңгені енгізген бетте оның АҚШ доллары ... ... ... еді. ... 1994 жылдың соңында ол 54Г26 теңгеге жетті, яғни бірден
11,5 есе қүнсызданды. Келесі 1995 жылдың соңында теңге бағамы 63,95
теңге ... яғни 13,5 ... ... қүнсызданды. Осының себептері қандай?
— Біздің ел үшін ұлттық валюта енгеннен кейінгі алғашқы екі жыл өте
ауыр ... ... ... ... ырқымен жіберуге және өндірістің
құлдырауына байланысты ішкі жалпы өнімнің 1993 ... ... — 9,2 ... жылы - 12,6%) ... бой ... кетті (1993 жылы - 2165%, 1994 жылы
1158%). ... ... ... ... мен субсидия тоқтатылды.
Импорттық тауарларға қанағаттандырылмаған сұранымның елеулі көлемі, сондай-
ақ сыртқы сауданың ырқымен жіберілуі ... ... ... ... ... ... және оның ... көлемінен көп болуы шет ел
валютасына ... ... яғни оның ... артуына соқтырды.
Теңгені енгізуге байланысты есептер жасалған кезде, ұлттық валютаның
тұрақтылығына әсерін тигізуі мүмкін факторлардың бәрі де, соның ішінде ... ... ... ... да ... ... болатын. 1993-1994 жылдары
Қазақстанда болған ... ... ... ... айтарлықтай
төмендеуі күтілген болатын.
Кейінгі жылдары да теңгенің АҚШ ... ... ... ... ... ... ... мәселен 1995 жылы теңге бағамы 17,9
пайыз, 1996 жылы — 15,4, 1999 жылы - 2,8 пайыз төмендеді.
... одан соң ... ... ... 1999 ... ... ... Оның себебі көп елге түсінікті сияқты, олар — 1997-1998
жылдардағы ... Азия ... және 1998 ... ... ... ... әрі біздің экспорттық тауарларымыз мұнай ... ... ... төмендеуі секілді, Бұл жерде біз теңгенің
еркін бағамына неге 1998 жылы көшпей, 1999 жылдың сәуіріне дейін созып
келдік деген сұрақ бар.
— Егер ... 1998 ... ... тамыз дағдарысынан кейін бірден
теңге бағамын еркін қалыптасуға көшірген болса, бұл Қазақстан экономикасына
және ... ... ... қатты соққы болатын еді. 1998 жылдың
күзінде ТМД ... ... ... ... жағдайында, сондай-ақ
ел ішінде теңгенің айтарлықтай құнсыздануы күтіліп отырған жағдайда ... ... ... ... ... жоқ ... құнсыздануын күтудің басты себебінің сақталуы (Ресейдегі қаржы
ахуалының тұрақсыздығы және ішкі инвесторлардың оның ... ... ... ... ... ... ... күтуді жоймаған бо-
лар еді, демек ішкі валюталық базарға қысымды азайтпайтын еді.
Ақшаның құнсыздану нәтижесінде жасалған валюталық бағамның кез ... ... ... тез ... ... ... ... еді де,
бұл валюта базарының дүрбелең жағдайын тудыратынды және оны құлататынды,
тиісінше тұтас алғандағы қаржы ... ... ... ... ... ... ... аса қатты құлдырауы экономиканың долларлануын
күшейткен және капиталдың елден кетуін ... ... еді. ... соң ... ... ... қолдау мақсатында елеулі көлемде жасалған
интервенция елдің алтын-валюта резервінің апатты ... ... ... пен ... ... 1998 жылдың төртінші тоқсанымен 1999 жылдың
бірінші тоқсаны кезінде келісіп жүзеге асырған ... ... ... ... жасау мақсатында істелді. Мұнымен бір мезгілде ақша
бағамын төмендетуді жүзеге асырудың ең ... ... ... алу ... жұмыс
істеліп жатты. Теңгенің еркін бағамына көшу, біріншіден, сыртқы қолайлы
жағдай ... ... ... ... ... ... екіншіден, ішкі
қолайлы ахуал қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... күту төменгі күйде, ішкі борыш біршама аз
болды, ал сыртқы борыш бойынша төлем онша көп болған жоқ) ... ... бәрі жұрт үшін ... ... ... ... бірге (банк
салымшылары және зейнетақыны жинақтау қоры үшін) ақшаның ... ... ... ... ... мен ... банк экономикаға тиетін
соққыны жұмсартуға қажетті барлық ... ... ... ... ... шектеу және басқадай), осының бәрі кейіннен қаржы
секторын және азаматтардың әл-ауқатын төмендетпей сақтап ... ... ... банк пен республика Қаржы министрлігінің басшылары екі жылдан
бері теңгенің долларға ... ... 150 ... ... ... одан ... ... екенін өз сөздерінде талай рет айтты. Мұнысын экспортты
ұлғайтуға, ... ... ... ... ... деп түсіндіреді. Ал
қара халық теңгенің долларға қарағанда ... ... ... ... ... ... Яғни теңге құнсызданса, барлық ... ... ... да ... ... сатып алу қабілеті мен күнкөріс дәрежесі
төмендейді.
Ұлттық банктің мақсаты Қазақстан теңгесінің тұрақтылығын және оның
нақты құнын ... ету ... оның ... ... ... ... ... және басқа да жағдайларға байланысты екенін атап өткім
келеді. Осыған байланысты АҚШ-тың 1 долларына ... 150 ... ... да ... ... ... жоқ ... айту қажет. Ұлттық банк басқа
елдермен эквивалентті (баламалы) тауар айырбасына мүмкіндік туғызатын ... ... ... ... ұмтылады. Тек осындай жағдайда ғана ... ... ... оның ... ... үшін ең ... қол жетеді.
Бағамның не төмен, не жоғары болып кез келген жаққа қарай ауытқуы Қазақ-
стан экономикасына теріс әсерін тигізеді. ... ... ... ... қабілетінің тепе-теңдігі талабынан едәуір ... етіп ... ... ... арзандатылған бағамен (демпинг) сатуға, ... ... ... ... ... ... ... бағамды шектен тыс күшейту азаматтардың әл-ауқатының тек уақытша
ғана жақсаруына әкелген болар еді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жарамдылығы төмендейді, отандық
өндіріс құлдырайды, ... және ... ... ... ... ... Ресей дағдарысы және оның іле-шала сомның құнсыздануы,
сондай-ақ Украинаның, Беларустың, Қырғызстанның валюталарының ... ... ... ... ... ТМД ... ... 1998 жылы 25 пайыз нақты қымбаттады. Алыс ... ... ... бұл ... 17 ... ... Осының салдарынан
отандық өндірушілердің бәсекелестік қабілеті тек ... ғана ... ... да ... яғни ... тауарлар қымбаттай түсті және сатып алуға
тиімсіз болып ... Бұл 1998 ... ... ... ... ... ... рөл атқарды. 1997 жылға қарағанда сауда ... үш ... жуық ... ... ... жартысында ТМД елдерінің экспортының тым қатты құлап
түсуі (1997 жылдың тиісті көрсеткішіне қарағанда 43 пайыз) жылды ... ... ... ... 15 пайыз төмендеуіңе әкеліп соқты.
ТМД елдерінің валюталарына ... ... ... қымбаттауы
валютаның нақты құнының өзгеруіне икемді ол елдерден ... ... ... ... ... ТМД ... ... тұтыну
тауарларының көлемі 76 пайыз, оның ішінде Ресейден — 114 пайыз өстіг бұған
1998 жылғы қыркүйекте Ресейден ... ... ... ... ... 1998 ... басында өнеркәсіп өндірісі көлемінің өсуі байқалса,
жылдың екінші жартысында өсу қайта кеміді, ал ... ... ... ... ... ... 2,4 ... кеміді. Экономиканың басқа
салаларында да өндіріс көлемі, сыртқы сауда ... ... ... ... ҰЖӨ-нің 1998 жылғы нақты құлдырауы 1,9 пайыз болды.
Жоғарыда аталған факторларға ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтырды, ал бұл өз кезегінде
жұмыс орнын ... ... ... ... ... қатарын көбейтуді
туындатады. Жұмыссыздық деңгейінің өсуі ... ... ... атап айтқанда еңбек базарындағы ахуалды шиеленістіреді, азамат-
тардың тұрмыс деңгейін төмендетеді.
Біз қалыптасқан әлемдік экономикалық қолайлы жағдайдың сақталуы ... ... оң ... ... ... ... тұрақты болады деп
күтеміз. Мұндай қолайлы ішкі және сыртқы ... таяу ... ... ... ... ... ... валютаның бағамының күшеюі жүрттың тұрмыс деңгейінің
жақсаруына септескен болар еді, бірақ уақытша ғана. Біздің ... ... ... және ... ... ... өте күшті бағынышты
екенін ескерген жөн. Ал ертең ахуал өзгере қалса не ... ... ... ... жағдайда жүрт екі рет ұтылатынын
1999 жылғы ... ... ... рет, ... ... ... ... жұрттың теңгедей жинаған ақшасы ... ... рет ... ... отандық тауарлардың бәсекеге қабілеттілігі
төмендеді. Мұның өзі елде ... ... ... ... теңге бағамын артық бағалауға жол бермеуге
бағытталған қызметі қазіргі жұрттың тұрмыс деңгейінің ... ... ... ұзақ ... ... адамдардың жұмыспен
қамтылуының, демек тұрақты ... ... ... ... ... курсының
саясатын дұрыс таңдай білу үлкен жауапкершілік жүктейді. Аталған уақыт
ішінде ... ... ... екі рет ... ұшырады - ұлттық банктің
интервен-цияларымен валюта нарығында бақылаудағы жүзу ... ... жүзу ... ... Онда да ... банк ... ... орын
алған кезде араласа алады. Теңгенің тұрақтылығы сондай-ақ, мемлекеттің
алтын валюталық қорына да байланысты, ... ... ... ... алтын
валюталық қор 500 млн. ... ... ... ... еліміздің
халықаралық қоры, ұлттық қордың қаржысын ... 14,5 ... ... яғни 30 есе ... банк ... ... ... шетелдік валюталар нарығын дамыту
арқылы қадағалады. 1995 ... ... банк ... ... яғни оның
жұмысын халықаралық стандарттарға сәйкестендіру жұмыстары басылды, Халықтық
банктерге деген сенімін ... үшін 1999 жылы ... ... ... қоры құрылды. Банктер арасындағы бәсекелестіктің дамуы қызмет
көрсетудің сапасын ... ... ... несиелік ресурстарға
төленетін төлемақының бағасын түсірді. ... ... ... қалыптасып, халықтың табысы едәуір артты. Осының ... ... беру ісі ... ... ... негізгі міндеті ұлттық валюта - ... ішкі ... ... ... ... ... баға беретін фактор -
халық салымдарының доллардан ... ... ... ... валютамыз
сыртқы экономикалық есептеуде де пайдаланылады.
2005 жылы валюталық режимді либерализациялау бағдарламасы
аяқталды. 2007 жылдан бастап ... ... ... ... ... Теңге толық конвертациялануға қол жеткізді.
Теңгенің сапасы мен көркемдік құндылығын ... Қай ... ... мен ... ... ақшаны шығару абыройлы іс ... мен ... ... ... ... қарым-қатынастар
дамыту үшін бүдан артық сыйлықты ойлап табу мүмкін емес.
Жоғарыда айтылғапдай, КСРО-ның ... ... ... ... ... ... банкі болып қайта құрылған. Ол
жай клиенттерге қызмет ... ... ... ... ... ... және «банктердің банкі» болды.
Тәжірибе жүзінде кассалық резервтердің ... ... ... жәме олардың шарушшылық айналымға түсуі ұлттық ... ... ... ... ... толтыру негізінде
жүреді. Барлық банктер қолма-қолсыз есеп айырысуларды Ұлттық банкте рдің
мекемелері арқылы жүргізеді, ал ... ... ... банкі деп несие
алады.
Осының нәтижесінде қолма-қол және қолма-қолсыз есеп айырысу ... ... және оның ... ... банк - ақша резервтерінен, алітын валюта резервтерінен, басқа
да материалдық құндылықтардан ... ... ... бар ... ... құралу көездеріне - банк ... ... ... ... ... табыстар және сәйкес бюджеттердем ... ... ... сәйкес, Ұлттық банк жарғылық қорын 10 млрд теңге
көлемінде мына қаражаттар ... ... ... ... қаражаттар, мемл екеттен алынған негізгі қорлар және ... ... ... аударымдар.
Әлемдік тәжірибеде, нарықтық экономика жағдайында Орталық ... ... әр ... іс ... ... бар:
оның капиталының қалыптасуы 100% мемліекеттің қара-
жаты есебінеи болатын унитарлық банк;
акцияларының бөлігі ... ... ... мем-
лекеттің қатысуынсыз) акционерлік қоғам;
бірлестік типтес ұйым (мемлекеттің қатысуымен немесе
қатысуынсыз);
Орталық банкінің қызметін бірігіп атқаратын тәуелсіз
банктер ... ... ... ... ... ... ... Федералды резервтік жүйенің (ФРЖ) мүше банктерінің ... ... ... ... банк ... ... болып табылады. Мемлекет - жарғылық
қордың жалғыз иесі. Негізгі қор - ғимараттардан, ... ... ... да ... ... ал ... ... - банкіге тиесілі ақша
қаражаттарымам тұрады. ... банк ... және ... қорлар құрады.
Резервтік қор жарғылық көлемінде құрылып, ол өзіндік табыс ... және осы ... ... ... ... ... бойынша шығындарды жабуға арналады.
Ұлттық банкінің қаржылық жылдағы пайдасы сол ... ... мен ... ... ретінде анықталады. Ондай шығындарға:
активтер амортизациясы, оның ... ... мен ... бір ... ... ... резервтік және басқа қорларды құрғаннан қалған
бөлігі республикалық бюджетке аударылады. Ұлттық банк және оның ... ... мен ... ... ... ұлттық валютасының ішкі және ... ... ету ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісіне мынадай
қосымша міндеттер жүктеледі:
Қазақстанның ... ... және оның ... ... мақсаттарына жетуге көмектесетін ақша айналысы, несие,
банктік есептеулерді және ... ... ... ... жасау және жүзеге асыру;
ақша-несие және банк жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуғе көмектесу;
- оанктік және ... ... ... ... ... ... және ... орындалуына бақылау жасау негізінде банк
несие берушілердің, салымшылардыц мүдделерін қорғауы.
елдегі несиелік ресурстарды және ақша айналысын ... ... ... арқылы ақшалай түсімді инкассациялауды
ұйымдастыру және ... ... ... ... есеп ... және ... операцияларды
жүзеге асыру бойынша ережелерді, ... ... ... ... (барлық банктерге міндеттің, есеп жүргізу және банктердің
есеп ... ... ісін ... ... ... әдістерінің формаларын
талдау;
банк ісін бақылау және қадағалау;
елдің банк жүйесінің тәуелсіз балансын жасау; ... ... ... ... ... операцияларды жүргізу ережелерін жәие тәртібін ... ... ... ... және ... қаражаттары;
басқа банктерден тартылған және келісімшарт негізінде
Ұлттық банкіге орналастырылған ақшалай қаражаттар;
Қазақстан Республикасынан тыс жерлерден тартылған қаражаттар;
Қорытынды
Валюта ресурстарының ... ... ... ... жүргізуші субъектілсрдің валюта қорларын құрады, бұл қорлар
субъектілер ұжымдарының ... және ... ... әр ... пайдаланылады ("Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы қорлары"
бөлімін қараңыз). Валюта қорларын ... ... ... ... табылады:
дүниежүзілік рыноктерде жұмыс істейтін компаниотардың,
фирмалардың экспорттық әлуетін үлғайту;
импортгы алмастыратын өнім өндіруді ұйымдастыру немесе
мұндай өнімнің ... ... ... бұл ... ... үшіи ... ресурстар есебінен құрал-жабдық,
саймандар, материалдар, технологпялар, лицензиялар, ноу-хау са-
тып алынады, негізгі құралдардың лизнг жөніндегіі операциялар
жүргізіледі, шетел мамандары шақырылады, кадрларды оқытады.
валюталық кредитерді және ... ... ... ... ... экономикалық , ұйымдарға сыртқы ... ... ... ... ... үшін ... сыйақылар төлеу;
капиталға қатысу рстінде шетелдік комманиялардың, фир-
малардың қаржы және кредит мекемелерінің бағалы қағаздарын
сатып алуға жұмсау;
Заңды тұлғалар ... ... ... ... дамудың: өндірістік
инфрақұрылымның, бірігіп пайдаланудың объектілері құрылысының, ғылыми
зерттеулер ... және ... ... ... ... арналған жобаларды, ақпараттық ... ... ... және т.т. ... ... ... ... құқылы. Айталық, 90-жылдардың басында АҚШ-тан тыс елдердегі
доллардың ... 300 ... ... асып түсті. АҚШ-тың төлем балансының
тапшылығы шектен шығып кетті.
Бреттон-Вудс жүйесінің долларды алтынға айырбастау жөніндегі ... ... ... ... әкелді.
70-жылдардың басында Бреттон-Вудс жүйесі іс жүзінде күйреді.АҚШ алтынды
ресми ... ... ... айырбастаудан бас тартты. Дүниежүзілік
рынокта алтынның бағасы күрт жоғарылап кетті.
Айталық, 90-жылдардың басында ... тыс ... ... көлемі 300
млрд. доллардан асып түсті. АҚШ-тың төлем балансының тапшылығы шектен шығып
кетті.
Бұл ретте жеңілдіктер берудің ... ... ... ... қоя ... ... ұқыпты түрде ойластырған жөн.
3. Жер мен жылжымайтын мүлікке берілетін құқық түріндегі гранттар,
қызметкерлерді ... ... ... ... әр ... ... ... субсидиялар сияқты нысанды да пайдалану қажет. Бірақ тағы да
басым болып табылатын салаларда ғана.
4. Үкіметтің ... ... ... әр ... ... мен жергілікті
шикізатты артықшылықты пайдалануға арналған кепілдіктерін күшейту қажет.
5. Үйлестірілген және оралымды жұмыс жүргізу үшін ... ... ... арнайы мемлекеттік орган құру қажет.
Шетелдік инвестицияларды тарту бағдарламасымен қазірдің өзінде ... ... ... Өз ... ол ... ... ... тізімі
1."Ұлттық банктің статистикалық бюллетені"-1999-2004жж-Ақиқат,1999,N5.
2.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, ... ... ... ... С.Б., ... Казахстана", 2005-ж., N6.
5.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992.
6.Банки и ... ... в ... / Под ред. ... М.Х. - ... дело / Под ред. ... В.И. — М., ... дело: стратегическое руководство / Под ред.
Платонова В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.
9.Банки и банковские ... / Под ред. ... Е.Ф. — ... ... ... ... саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
11.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР ... ... жылы 3 ... ... банк ... № 213 ... «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер
туралы» ереже.
13..«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
14.«ҚР-дағы банктер және ... ... ... ҚР заңы.30.03. 1995.
15.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 ... ... ... ... арналған лруденциялық нормативтер
туралы» ереже.
16.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
17.Активтер мен шартты міндеттемелерді жіктеу және оларды күмәнді
және ... ... ... ... ... ... ... ҚР Ұлттықбанк Басқармасының № 465 қаулысы. 16.11.2002.
18.Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың ...... ... ... ... ... / Под ред. ... О.И. — М.:
Финансы и статистика, 1999.
20. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. ... Л.А. ... ... ... 1997.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта жүйе: мәні мен түрлері және негізгі элементтері36 бет
Ипотекалық несиелеу нарығы7 бет
Халықаралық валюта қозғалысы және айырбас бағамы24 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша жүйесінің қалыптасу негіздері55 бет
Ақша жүйесінің құқықтық негіздері60 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь