Қазақ философиясы қалыптасуының ерекшеліктері

1. Кіріпе
2. Қазақ философиясы қалыптасуының тарихи ерекшеліктері
3. Абай философиялық ойлары
4. Шәкәрім философиясындағы адам мәселесі
5. Қорытынды
6. Қолданылған әдебиеттер
        
        «АСТАНА МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ» АҚ
Тақырыбы: Қазақ философиясы
Орындаған:Султанходжаев.З.Х.
.
Қабылдаған:Насилин.Г.Ш
Астана - 2010 жыл
Жоспар
1. Кіріпе
2. Қазақ философиясы қалыптасуының тарихи ерекшеліктері
3. Абай философиялық ойлары
4. ... ... адам ... ... Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Әдетте, адамдардың барлығы да ізденуші өмірге қажеттінің бәрін өзімен
бірге ала ... жоқ. ... адам ... ... ... дегеніміз –
дарияның асау тасқыны да, толқынға қарсы жүзетін кеме де, ... ... де осы ... бір өзі ... ... ... мәні де, қожасы да -
адам. Рас, адам ... ... ... сырғи бермейді.
Ежелгі заманнан өмір сүріп келе жатқан ... ... ... ... ... бірі ... ... бойында жазба
мәдениеті болмаса да, ауызша ... ... тән бай ... мұра жасай білді.
Ал жазба әдебиет пайда болғаннан кейін бұл мұра өте үлкен қарқынмен ... әр қилы ... толы ... ... ... өтті.
Тәуелсіздікке көзі жеткен Қазақстан Республикасы алдында ... ... зор әрі ... ... – халық рухын, оның өзегі – ұлттық
философияны жаңғырту немесе қайтадан қалпына келтіру ... ... ... экономикалық және саяси жетістіктерге жеткенмен де, мәдени қайта
өркендеусіз, Қазақстан өркениетті ... ... еш ... алмайды. Біздер
ауызша да, жазбаша да «рухы күшті ... ... биік ... ... ... немесе ұлттық рухты анықтауға тікелей қатысы бар
басқа да қасиеттер ... ... ... ... да олардың қазақ халқының
тұтастығынан туындайтындығына күмән келтіруге болмайды. Оны бейнелейтін,
санасына сіңіретін адам.
Философия тарихы ... ... ... ерте ... белгілі. Ұлы
ғұлама ойшыладардың шығармашылық мұраларын, олардың философияға қосқан
үлестері, көтерген өзекті ... ... әр ... әр ... айқындап кеткен тұжырымдар, келелі ақын мен сезімге негізделген
ойлары ... ... ... ... ... ... түрі ретінде
дүниеге келуіне басқадай алғышарттардың ... ... ... халықтың қарапайым санасының, ғылымның тигізген әсерлері толыққанды
да ерекше сипатталған.
Қазақ философиясы қалыптасуының тарихи ерекшеліктері
Ежелгі заамннан өмір ... келе ... ... ... ... ... халықтардың бірі - қазақтар ... ... ... ... да, ... ... ... тән бай рухани мұра жасай білді.
Ал ... ... ... болғаннан кейін бұл мұра өте ... ... ... әр қилы ... толы ... ... жолдардан өтті.
Ақындар мен жыраулар, ... мен ... ... ... айтыскерлер мен ертекшілер, билер мен серілер, бәрі де өздері
өмір сүрген заманның объективті ... ... ... ойға ... ... түрлі деңгейде, бірақ жалпы алғанда жартылай даму тенденциясы шеңберінде
қазақ халқының қоғамдық саяси, мәдени, сайып келгенде, ... ... ... жасады. Олар шынай реализм, бітімнің ... ... ... ... және пантеистік көзқарастар, адамгершілік, ... ... ... күресу, құқықтық ... ... ... ... ... жеке адам ... тағы ... еді.
Осы аталған көзқарастар сыңаржаққа, тоқыраушылыққа, қазақ халқының
прогрессивті дамуына ... ... ... да ... ... Бұл да ... ... қалыптасуы мен дамуының өзіндік
ерекшелігі.
Қазақ философиясының ойының тағы бір ерекшелігі деп оның ... ... ... оның бағыты, мүддесі және ... ... ... және оған жету ... өз ... ... жан-жақты
көрсете білуі дер едік.
Бұл айтқандардан қазақ философиясы ... тік ... ... ... жүйе деген пікір тумаса керек. Біртұтас көзқарас, дүниені
жан-жақты танып білу, оның ... ... ... әлеуметтік
мәселелерді дұрыс түсіну, ойлау түрлерінің жүйесін ... – ол ... ... ... ... ... жыраулық, ақындық
шығармашылығынада қоршап тұрған табиғат пен ... орта ... ... жиынтығы болды. Негізінен кездейсоқтық, жүйесіздік сипатына
қарамастан онда адамдардың бай ... ... ... ... ... мән бар еді. ... тәсілі ерекше, шығармашылық жолы
мен шығармалардың сақталуы ауыз мәдениетіне сай, оны ... ... ... өзгертпей, жоғалтпай, «ұрламай» жеткізу – бұл ... ... ... ... бейнелеген, адамдардың түйсігін, ойларын, өскелең
талабын көрсете білген фольклорда объективті ... ... ... ... ... аңыздар, лирикалық-тұрмыстық поэмалар, мақалдар
мен мәтелдер – адамдарды табиғи және әлеуметтік құбылыстарды, ... ... ... ... өз ... ... ... куәгерлері. Ауызша халық ... ... ... ... әлеуметтік-саяси, адамгершілік-тәрбие және дүниеге
көзқарас ерекшеліктерін білуге көмектеседі.
Табиғи және әлеуметтік өмірді тікелей бейнелеу, дүниенің ... ... ... ... тұрпайы түсінік – бұл ... ... ... ... еді. Ол кезде жүйелі және ... ... жоқ., ... ол ... басты бағыттары да айқындалмаған
еді.
Қазақ философиясының тарихы – халық тарихының ең ... ... ... Онда ... таным процесі мен ... ... бай ... мен ... ... ... ... тапқан. Қазақ
философиясы – халқымыздың тарихын жан-жақты түсіну үшін үлкен негіз және
әдістемелік құрал. Ол ... ... ... да ... ... ... оны ... үйренбейінше қазақ ғылымының тарихын,
саяси ... ... ... адамгершілік ... және тағы ... ... мүмкін емес. Халықтың ұлт-азаттық
қозғалысымен тығыз қоян-қолтықтасқан қазақ философиясы ғылыми құндылығымен
қатар, жоғары ... ... ... ... жету ... іздеуге ат салысқандығымен, өзінің жемісті жетістіктерімен
ерекшеленеді.
Қазақ философиясының пайда ... ... тек ... дүниеге
көзқарасы жалпылықты, көзқарастың әмбебап принциптерін немесе «бастауларды»
анықтаудағы заңды ... ... ... ғана ... ... Діни –
мифологиялық тұжырымдар әдет-ғұрып пен беделге бой ұрса, философия ... ... ... ... ... ... ... рационалды ойлауға, дүниені танып-білудегі қайшылықтарды
аңғару мен шешуге тырысады. Бұл әрекет адамның ... ... және ... интуициясымен бірегей қабысқан нәтижесінде туады.
Қазақ қоғамдық ойының философиялық тұрғыдан көрініс ... ... ... ... ойшылымыз Абай болып табылады. Абайдың ... ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады. Ол Шығыс мәдениетінің қазақ жеріндегі
данышпандық тұрғыдан ... ... ... жеп ... ала ... ... шабу керектігіне шақырған ұлы тұлға. Оның ойларын әрі ... ... ... дүниетанымын қалыптастырған ойшылардың қатарына
Шәкәрім де жатады.
Абай философиялық ойлары.
Ұлы Абайды өмір, қоршаған дүние, ... ... ... ... көп ... ол ... ... бойлап, өзін мазалаған
сауалдарға жауап табуға тырысқан. Мен осы кіммін? Жан ... ... ... ... ... адам ... ... да тамақтанады, ұйықтайды,
қорғанады, артына ұрпақ қалдырады. ... адам ... ... жан ... неде? Міне, Абай әркімді де толғандыратын терең ... ... ... Ол ... ... ... шығармаларында
адам баласының өмір сүру мақсатын, сол мұратына жету ... ... мәні мен ... ішкі ... ... ... ашып
көрсетеді.
Кемелдену, жетілу – адам өмірінің мақсаты екенін айтады Абай. Жетілу
дегеніміз не? ... ... бар. ... ... ... ... күш-қуатымызды жетілдірсек, ал ғылым-білім, өнерге үйрену арқылы
ой-өрісімізді жетілдіреміз. Абай осыларды айта ... ... ... ... ... ол – ... жетілу, яғни жанды жетілдіру ... ... ... жан ... орын ... Жан адамның тыныс-
тіршілігін, іс-әрекетін жүрек арқылы басқарады. Егер жан жетілмеген ... ... ... де кемшілік болады. Ішкі дүниесі тазарып,
жетілген адам ғана ... ... ... ... ... ... өмір сүре
алады. Адам баласының бақыты оның жүрегінің тазалығымен тығыз байланысты
деп ... ... ... ... ...... жүректі жетілдіру
екен. Бұл – адамның ішкі нәзік болмысын тазарту деген сөз.
Абай өз шығармаларында жетілу ... ... ... ... Әрбір адам осы жетілу жолдарынан өте отырып өзінің қай деңгейде
тұрғанын және өмірінің келесі белесін ... ... Мәні ... ... ... ғана адам ... маңызды болмақ. Абай ілімі ... ... ... ... оның келешектің жарқын жолына шығуына
мүмкіндік береді.
Ақын мұрасында бір жүйеге түсірілген көзқарасын ... ... ... жоқ. ... ... көптеген өлеңдері мен
прозалық шығармаларында “… адам мен ... ар, ... ... төтелей қатынасы бар, толып жатқан бөлек-бөлек бір көлемді,
әрі сапалы ойшылдық пікірлері бар ... ... Абай ... ... ... 1920-30 ... ... идеялық мұрасы қызу
айтыстар тақырыбына айналды, «Абай ... ... ... ... ... философияның жамап-жасқаған біртүрі деп дәлелдемек
болушылар да табылды
Көрнекті мәдениет қайраткерлері мен жазушылар: М.О.Әуезов, ... ... ... ... т.б. ... ақындық
мұрасын анайы-социологиялық шабуылдан қорғап, мақалалар ... ... ... - деп ... Мұқанов, - Абай
бұл сөздің ұнамды мәнінде ең озық реалист-суреткер болды және ... ... біз оны ... ... ... да оның ... ... біз үшін баға
жетпес байлық болып табылады, тап солай болғандықтан да қазақ халқы ... аса ірі ... ... деп ... («Казахстанская правда», 1934, 30
көкек).
Ақын шығармалары 19 ғасырда да Қазақстанда демократиялық ... ... ... негіз болған басты-басты идеялық үш қайнардан нәр алды:
1) қазақтың ауыз әдебиеті мен өткен замандардағы ... ... ... ... ... ... ... және орта ғасырдағы Шығыс ойшылдарының таңдаулы шығармалары;
3) ... ... ... мен ... мәдениеті, сол
арқылы дүниежүзілік (ең ... ... ... ... ... бұл ... бағыттарды бір-бірімен табиғи ұштасып, жалғасып
кететіндігін айта келіп, Абай дәуірі үшін ... ... ... орыс ... шығармаларымен таныстықтың маңызы аса зор
болғанын, Қазақстандағы қоғамдық ... ... ... түсуіне ықпал
еткенін атап көрсетті.
Ғалым Абайдың орыс ... және ... озық ... ... ... ... санымен немесе оған революционер демократтар
идеясы ... етті ... ... ... еске ... ғана дәлелдемек
болған «жеңіл-желпі, қара ... ... ... шықты. Ол Абай
шығармашылығының өткен заман ойшылдарының теориялық ... ... ... тым тапшы зерттелгеніне өкініш білдірді; Абайдың
орыс ... ғана ... ... ... адамзаттың бүкіл рухани
мәдениетіне қатынасын ... даму ... ... және ... халқының
байланыстарын сол кезеңнің мазмұнын анықтайтын саяси оқиғалармен тығыз
органикалық байланыста карастыратынының» методологиялық ... аса ... ... адам ... ... соңы мен XX ... ... әдеби, рухани дамуда,
прогресшіл ой пікірлердің қалыптасуында, ... ... мен ... зор үлес ... ұлы ойшыл, философ – ... ... ... әспеттеуімізге басты себеп – ақын шығармаларындағы терең
философиялық ой ... ... куә. Оның ... біз ... отырған
адам мәселесі туралы философиялық пайымдаулары. Олар: «Үш анық», «Тіршілік
жан туралы», «Тумақ, өлмек – тағдырдың шын қазасы», ...... ... ... ... «Адам немене?», «Тәңірі мен жан», «Жан мен дене һәм көңіл»,
«Анық пен ... ... ... ... Шәкәрім философиясының орталық тақырыбы, яғни зерттеудің
негізгі субъекті болып ... Адам ... ол ... пен ... ... өлшемі, жаратылыс дүниенің сыры ретінде
қарастырады. Сонымен қатар Шәкәрімнің ... ... ... ... ... тұжырымдар мен соны да бірегей концепцияға әкелді.
Шәкәрім философиясының басты ерекшелігі – жалпы жаралыс, ... ... ... көзқарас, яғни тұтас әлемдік сипатты ... ... ... ... ... ... орны мен табиғатын сол әлемдік
тұтастық тұрғысынан қарастырады. Қысқасы, адам ... ... ... ... ... ... ... жаңбыр жауады, тау басын мұз ... ... ... ... бұлақтар сылдырлай ағады, бұлақтар жиналып, өзенге,
өзендер жиналып, теңіз, мұхиттарға құяды. Ондағы су буланып, конденсация
құбылысы негізінде ... ... қар ... ... ... ... бәрі – қозғалыс. Дүниедегі құбылыстардың қай-қайсысы да шексіз.
Мәңгілік, тіпті бүкіл дамудың кілті болып ... ... өзі ... ... ... ... Бұл ... Шәкәрім: «Барша әлем тапжылмай тұрып
қалса, болама уақыт ... ... ...... [1, 166]. Материяның немесе
табиғаттың қозғалысы жоқ жерде уақыт, кеңістік ... ... ... ... де ... Өмір бір ... ... тұрмайды, өзгереді, дамиды, өледі.
Уақыт алға жылжыған сайын жас ... адам ... ... жаңа ... ... [3]. Осыдан барып ғұлама, дүние құбылыстарының шексіздігі,
қозғалыстың қайталанбайтындығы жайында философиялық тұжырымын негіздейді.
«Тұрақсыз шыр ... ... ... қу, бір ағын су», ... ... ... бұл ғалам. Туды-өлді, жанды-сөнді, өршіп өнді
қайтадан» - деген шумақтарында оның ... ... ... соңы бар,
тұрақсыз, уақытша, оның ішінде адамның да бұл ... ... ... ... ... аңғаруға болады.
Мұндағы адамның тууы, өмір сүруі, өлуі еріксіз, адамның өзіне бағынбайтын
құбылыстар. Оны ... ... ... ... бар екендігін меңзейді.
Адам бір жоқтықтан келіп, ... ... ... осының ортасы өмір,
яғни Құдайдың бізге берген сынақ әлемі, біз тіршілік етіп ... ... ... ... ... өмірге уақыт сағаты келгенде
аттанатынымызды аңғаруға болады. Қазақ атам ... «Бұл ... ... ... ... ... бір ... қонақ екен», одан әрі қарай өмірдің
лезде, көз ашып-жұмғанша өтіп кететінін «өмірге есік ашсаң таң алдында, сол
есік кеш ... ... деп ... ... ... ... ... жалған екендігіне толығымен көз жеткіземіз.
Сол қамшының сабындай қысқа пәниде адамның өмірі мың ... ... Адам ... осы ... адам болып келгендігін және сол пәк
қалпын өмірден өтер алдында сақтай алмай ... ... ... ... туып ем, адам боп өту – ... деп ... ... жан – денедегі қозғаушы күш. Тән – жанның өмір сүрер орны. Жан
материялды емес, бірақ тек денеде өмір ... Тән ... ... ... жан өлмейді. Ал, бұл денелер және жандар қайдан, неден таралып отыр?
Шәкәрім жаратылыс, адам, жан мәселесіне орай ... екі ... ... ... ... пәншіл), оларды екі тұрғыдан, екі ... ... екі ... ... бар, - деп ... оның бірі – ... бірі – жан мақсаты дейміз. Қара басының қамын ойлап, ... ... – тән ... ... ар мен адал ... іздейтін – жан
мақсаты. Бастапқысын көксеген адам зұлымдық, қияметпен болса да ... ... ... ... ... Соңғысын көксеген адамның адал еңбек,
ақ ниеттен басқа іздейтіні жоқ, ол адам ... ала ... ... ... ... 43-ші қара ... ... ұғымы екі нәрсе бірі – тән, бірі – жан» деп
бөліп қарастырғанындай, Шәкәрім еңбектерінің барлығында да жан мен ... ... ... ... ... ... ол ... берілген аманат,
ал тән осы дүниелік. Ал, ақыл осы ... ... ... ... жақсылық пен жамандықты ажыратушы құрал, яғни Құдайға ... ... деп ... жан мен дене екі басқа,
Жан шыдап тұра алмайды қозғалмасқа.
Дене сауыт сықылды жанның орны,
Оған да күту керек бұзылмасқа…
…Фәни дене бояуға-ақ мақтанады,
Жан ... сол үшін ... ... ... орын ... талпынар талайды көрмек үшін,
Әр сырын дүниенің білмек үшін.
Дене байғұс ... боп баса ... ғой ... ... ... ... тіршілік иесінің өз тәніне лайық жанынан басқа бәріне
ортақ, бәрін жаратушы, қадағалаушы және ... ... ... ... – жан ... ... түсінігіндегі жан субстанциясының негізгі
қасиеттерін айтатын болсақ:
1. «Жан жаратушы өзгеріп ... да ... «Жан – ... ... ... ... тіршіліктің «төменгі құрылымының» жоғары форма түріне өсіп,
күрделеніп, дамып ... ... ... сол тіршіліктің дамуы
барысындағы өзара ... ... ... екендігін жазады.
Жанға көнсем, жан иесі–
Тәңіріге де көнгенім… –
деп, Шәкәрім атамыз адамның ... ... күші де, оған қуат ... ... жан ... ал жанды жаратушы оған қозғау салушы жоғары күш яғни
Құдайдың бар екендігін ... ... ... ... адам ... ... ... зияндыдан
ажырата біледі. Жанның тірегі бар. Ол – ұждан. «Жанның екі өмірде де азығы
– ұждан». Ұждан деген – ... ... ... «жан – тіпті жоғалмайтын,
бұзылмайтын нәрсе, барған сайын ... ...... ... ... ... ... ішкі әлемін аша талдауға қуаныш-реніш, тіршілік
мәнін тұрмыс машақаты, әділет пен ... ... ой ... ... тойған емес. Сондай-ақ, «Адам құрылымының», жан тәннің, нәпсі
мен рухтың ара-қатынасын аша ... ... ... ... ... ... сатыға көтерілгенде адам болмысының биологиялық және
әлеуметтік формалары ... ... ... ... ... жай ғана ... мәліметі көлемінде ғана емес, тарихи
философиялық дәрежедегі зерттеу жұмысы түрінде тұжырымдауымен құнды.
Қорытынды
Осы рухани мұра ... ... ... ... ... ... ... заманғы толысқан философиялық теориясын
түгелдей ... ұзақ та ... ... тарихы мол орын ... ... ... ... ... ... ... шынайы
түрдегі көзқарасты, дінді тану және басқа да еркін ойлау процестерін,
адамгершілік ... мен адам ... ... күш ... ... ... күш ... саясатына қарсы бағыттарды насихаттау, тағы басқа
мәселелері болды. Бұл ... ... ... оның ... ... логикасына жету жолында пайда болды. Сонымен қатар сол
кездегі қазақ философиясының ... ... ... ... ... ... сын ... туғандай.
Қолданылған әдебиеттер
1) Қабдолов З. Қазақ ақыны Абайдың философиясы және оған сын. «Советская
степь», 1928, 2 ... ... М. Әр ... ... 1961, 148-149 ... «Үш ... ... журнал, 13қазан 2009жыл
4) http://goo.kz/files/articles/art_530.doc файлының HTML түрі.
5) ... ... HTML ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ философиясы қалыптасуының тарихи ерекшеліктері17 бет
Тарих философиясы164 бет
Ханафи мазһабының қалыптасуының діни-тарихи алғышарттары155 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлының философиясындағы адамтану бағыттары44 бет
Қазақ спортының дамуындағы ұлттық патриотизм идеясы157 бет
Қазақ философиясы қалыптасуы7 бет
Қазақ философиясындағы дәстүр мен жаңашылдық туралы106 бет
Алаш философиясы әлем қазақтары мәдениеті контексінде4 бет
Қазакстанда саяси философияның қалыптасуы және дамуы6 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь