Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық әлеуметтік көрсеткіштер

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Жұмыссыздық деңгейі және оның формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Жұмыспен қаматамасы ету және жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Жұмыссыздық түрлері және толық жұмысбастылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Жұмыссыздық дәрежесін төмендету және көмек көрсету ... ... ... ... ... ... ... ... ...11

2 Макроэкономикалық тұрақсыздық арасындағы өзара қарым.қатынас ... ... ... ... .15

2.1 ЖҰӨ және Оукен заңы бойынша жұмыссыздық деңгейінің қозғалысы ... ... ...15
2.2 Филлипс қисық сызығы бойынша жұмыссыздық мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.3 Филлипстің қисық сызығының инфляцияға шығу арқылы жұмыссыздықтың
төмен деңгейін тұрақтандыру әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

3 Инфлляцияның жұмыссыздыққа әсері және жұмыспен толық қамтамасыз ету
жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
3.1 Жұмыссыздық деңгейінің инфляцияға туғызған әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
3.2 Жұмыссыздық бірлестігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
3.3 Еңбек нарығына «құйылым» және жұмыссыздық мерзімі ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
3.4 Жұмыссыздыққа байланысты берілетін жәрдемақы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

4 Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
4.1 Қазақстан Республикасында халықты жұмыспен камту туралы ... ... ... ... ... ... 31
4.1 Жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..........................................................3
1 Жұмыссыздық ... және ... ... ... ету ... ... ... және ... ... ... ... және ... ... тұрақсыздық арасындағы өзара ... ЖҰӨ және ... заңы ... ... ... қозғалысы
...........15
2.2 ... ... ... ... жұмыссыздық
мөлшері.................................16
2.3 Филлипстің қисық сызығының инфляцияға шығу арқылы жұмыссыздықтың
төмен ... ... ... ... ... және жұмыспен толық қамтамасыз ету
жағдайлары..................................................................
................................................21
3.1 Жұмыссыздық ... ... ... ... ... нарығына ... және ... ... ... берілетін
жәрдемақы............................................29
4 ... ... ... ... ... ... жұмыспен ... ... ... және ... ... ... жұмысымның тақырыбы «Жұмысбастылық және жұмыссыздық»
болғандықтан, мен бір емес ... ... ... ... ол ... ауқымды тақырып. Себебі ... – ол ... «Қай ... ... ... ... дағдарыстар болған кезде
қандай күйзелістерге ұшырайды? Ол неден туындайды, тиімді ме, жоқ ... ... ... беру ... ... ... тұрақты жұмыссыздықтың ең өзекті мәселе екеніне назар аудрғым
келеді, яғни ... ... ... ... ... ... тиімді
болады. Менің пікірімше, жұмыссыздық мәселесін мемлекет тарапынан жұмыссыз
қалғандарға компенсация жүйесін дұрыс жолға қою ... ... ... ... шешуге болады.
Жұмыссыздық өскен кезде мемлекет өз тарапынан қаржы саясатын жүйелі
түрде, яғни салықты төмендету немесе мемлекет шығынын ... ... ... ... ... ... қалған әрбір адам, егер ол шындығында ... ... ... ... ... ... ... үшін аз жалақымен де
жұмыс істеуге келісім береді. Осылайша артық тауары бар адам ... ... үшін ... ... ... реттелген баға мен жалақы үшін
жұмыскер ... ... ... ... өзіне қажетті керек тауарларын
шығарады.
Жұмысымның бірінші бөлімін жалпы жұмыссыздық туралы жалпы түсінік және
Қазақстандағы ... ... ... ашуға бағыттадым, яғни
жұмыссыздықтың түсніктемесі мен оның ерекшеліктері мен түрлеріне аса ... Ал ... ... ... заңы және ... қисық сызығы бойынша
жұмыссыздықтың деңгейін, қозғалысын, мөлшерін қарастырып, ... ЖҰӨ ... ... ... ... ... ... Мәселен, Жұмыссыздық
факторының өзгеруі нақты ЖҰӨ-нің өсуінің көзі ... ... ... өсуі
жұмыссыздықты нашарлатумен қабаттас.
Жұмыссыздық пен нақты ЖҰӨ көлемі арасында қандай тәуелділік бар? Жұмыс
істейтіндер өндіріс ... мен ... ... ... ... ... ал ... – атқармайды, осыған байланысты
жұмыссыздық деңгейінің жоғарылауы нақты ЖҰӨ көлемінің ... ... Бұл ... ... мен ЖҰӨ ... ... жағымсыз
тәуелділік, оның Оукен заңы бойынша талданылуы қарастырылады.
АҚШ-тың еңбек нарығын зерттеу ... бес ... ... ... Жұмыссыздық деңгейі әр алуан топқа қатысты және олардың жасына,
тіршілік-тәжірибесіне қарай анықталынады.
• Еңбек ... ... ... ... ... ... де, ... да молынан босату және жұмысын ... ... ... ... ... ... ал жандану
кезеңінде өз еркімен жұмыстан босану жоғарылайды.
• Белгілі бір айда жұмыссыз қалған ер адам аз ... қана ... ... АҚШ-тағы жұмыссыздардың едәуір бөлігі ұзақ ... бойы ... ... ... ... күші және жұмыссыздық (миллион адам 16 жас және
одан да ... ... ... ... ... жасы |186,3 ... күші |123,4 ... қамтылғандары |116,7 ... |6,7 ... ... ... |62,9 ... ... ... не істеу керек?
Жұмыссыздықты 15-2 кесте бойынша, АҚШ-тағы жұмысқа қабілетті халық саны
186 миллион, оның 66,2 %-і жұмыс күшін құрайды. Енді ... ... ... ... адам бұл тексерісте: жұмыс орны жоқ және 1) ... ... бойы ... ... іздеп жүргені, 2) жұмыстан босатылғаннан кейін
жұмысқа қайта шақырар ма екен деп ... ... ... 3) төрт ... жаңа ... ... іздеумен жүргені айқындалынды. Сөйтіп төрт апта
бойы жұмыс орнын іздеу барысында адамның ... ... неге ... ... ... курстық жұмысымды мен жалпы әлемдік сахнада пайда болған, және ... ... ... ... ... басқару мектептері туралы
жаздым. Өйткені ... білу ... ... өте ... ... Ал енді ... атап ... аспектілерді осы жұмысмымда толақтай тізіп шығамын.
1. ЖҰМЫССЫЗДЫҚ ДЕҢГЕЙІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ФОРМАЛАРЫ
1.1 ... ... ету және ... дегеніміз – әлеуметтік – экономикалық құбылыс, осы құбылыс
кезінде елдің экономикалық белсенді халқының бір ... ... ... ... ... ... ... болады.
Нақты ЖҰӨ өзгеру көзінің үшіншісі – өнімді өсіруге ... ете ... ... ...... таба ... жүрген жұмысшы күштерінің бір
бөлігі. Мысалы, 2002 жылы жұмыстың қысқартылуы немесе жұмыссыздықтың ... ... ... ... төмендегені байқалады. Шындығында,
сол жылы жұмыссыздық 10,6%-ке ... бұл ... ... ... ең ... ... ... еді. 10 адамның біреуі өзіне жұмыс
таппады. Бұл ... ... 1930 ... ... ... ... ... олардың пайда болу себептеріне ... ... ... ... ... өз ынталары бойынша
жұмысты ауыстырумен байланысты, осындай ... ... ... өз ... ... Мұндай жұмыссыздық әрқашан
және барлық жерде болады.
• Құрылымдық жұмыссыздық ғылыми – ... ... ... ... ... ықпалымен өндіріс құрылымының өзгеруінен
туындайды. Осындай жағдайға байланысты жұмыс күшіне ұсыныс пен сұраныс
арасындағы сәйкессіздік пайда болады.
• Кезеңдік жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... күйзеліске ұшырайтын, жұмыспен
қамтылғандар саны көптеп қысқаратын жағдайларда пайда болады.
Соңғы жылдары жұмыссыздық ... ... ... ... және ... ... келеді. Оның деңгейі Экономикалық ынтымақтастық және ... ... ... ... ... ... дерлік өсу үстінде. Тіпті
экономикалық өсудің жоғары қарқындары белгіленген дамушы ... ... ... ... қалып қоймаулары үшін біршама жылдам қарқындармен
жұмыспен қамтуды ұлғайту мәселесін әрең игеріп отыр.
Шығыс ... және ТМД ... ... және ... ... ұзақ жылдар бойы дағдыланып қалған адамдар, кенеттен мемлекеттік
секторды қайта құру мен жеке ... ... ... ... ... себебінен жұмыспен қамтылу кепілдігінен айырылып, жұмыссыздықтың
өсу проблемасын бастан кешірді. Тіпті экономикасы өрлеу ... ... ... ... ... ... [3, 17-23 ... – экономикалық өсу жетістіктерінің адам дамуына ықпалын
азайтатын құбылыс.
Біріншіден, ол адамдар мен үй шаруашылықтарының белгілі бір ... ... ... ... ... жағдай жасайтын мүмкіндіктерге
қол жеткізуден айырады. Олар үшін адам даму жағдайлары ... ... ... ... ұзақ ... ... еңбек дағдыларын
жоғалтуға, яғни жинақталған адам капиталынан айырылуға ұшыратады және
осылыайша ол адам дамуына ... ... ... ... ... жеке ... ғана ... сонымен бірге жұмыссыздардың әл–ауқатының
деңгейін қолдауға, ... ... ... жөніндегі түрлі
бағдарламаларын іске асыруға байланысты ... ... ... ал мұндай жағдай адам дамуына анағұрлым тиімді бағытталуы мүмкін
ресурстарды қоғамнан оқшауландырады.
1-кесте - Қазақстан Республикасындағы 2005-2007жж. бірінші тоқсаныңдағы
еңбек нарығындағы ... ... ... және одан ... ... |
| ... мың.адам |
| |I ... ... |
| | |IV тқ. |
| | |2006ж |
| |2005ж |2006ж |2007ж* | ... ... мың. адам |661,1 |652,6 |624,0 |618,7 ... ... % |8,5 |8,2 |7,7 |7,7 ... аралығындағы Жұмыссыз ха- |204,8 |207,2 |152,9 |146,2 ... | | | | ... ... ... |14,7 |14,7 |11,1 |10,8 ... ... | | | | ... ... жұмыссыздық |4,8 |4,3 |3,5 |3,8 ... | | | | ... ... ... адам |7102,7 |7289,0 |7489,9 |7414,9 ... ... деңгейі,% |62,6 |63,2 |64,1 |64,4 ... ... адам |4563,0 |4719,4 |4897,8 |4811,6 ... ... ... ... |2539,1 |2569,6 |2692,1 |2603,6 |
|мың.адам | | | | ... ... ... |7763,2 |7941,6 |8113,9 |8033,6 ... | | | | ... белсенді халық |68,4 |68,9 |69,4 |69,7 ... % | | | | ... ... емес ... |3587,1 |3582,8 |3574,8 |3488,5 ... | | | | ... ... емес ... |31,6 |31,1 |30,6 |30,3 ... % | | | | ... ... ... қоғам үшін қазыналық жоғары шығындарды,
адам капиталынан айырылуды, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... (u) жұмыссыздар санын (U) бүкіл экономикалық
белсенді халық санына (L) бөлу ... ... және ол ... ... Е-жұмыс істеушілер саны./1,б/
Ол Халықаралық еңбек ұйымының әдісі ... және әр ... ... нормаларымен есептелінеді. ХЕҰ әдісі бойынша, ... ... ... ... ... ... мезгіл–мезгіл халықтық сұрақтану
жүргізеді. Қазақстанда жұмыссыздық деңгейін есептеумен Статистика ... ... ... ... ... Республикасында 2007ж бірінші
тоқсанында жұмыспен қамтылғандар саны 7,5 ... Бұл ... ... ... ... 200,9 мың ... не 2,8% көп. ... құрамында жалдамалы жұмысшылардың үлесі 64,5%-ды құраса, өз
бетінше жұмыспен қамтылғандар - 34,6%. ... ... ... ... және ... емес ... – 81,3%-ды құрады.
Сол жылдың бірінші тоқсанында жұмыссыздардың саны (экономика- лық
белсенді жастағы халық, ... орны жоқ, ... ... ... ... ... ... дайын адамдар) 624мың адамды құраса, ал жұмыс- сыздық деңгейі
-7,7% құраған. Бұл алғашқы ... ... ... ... тырғанда 28,6 мың
адамға немесе 4,4%-ға қысқарғанын көрсетеді. Жұмысыз халық ішінде ерлер ... мың адам (41,2%), ... мың адам (58,8%) ... - 2007ж. ... ... жқссыздық.
| ... ... ... ... 2006 жылы I |
| | | ... |
| | ... ... |Барлығы |Оның ішінде |
| | | | | ... ... ... халық, мың адам |624,0 |257,1 |366,9 |652,6 |277,0 |375,6 ... ... |7,7 |6,2 |9,2 |8,2 |6,9 |9,6 ... жас аралығындағы |152,9 |78,5 |74,4 |207,2 |97,0 |110,2 ... мың адам | | | | | | ... ... |11,1 |10,4 |12,1 |14,7 |12,7 |17,2 ... | | | | | | ... ... жұмыс |3,5 |2,5 |4,6 |4,3 |3,1 |5,5 ... ... | | | | | | ... ... ... ретінде жұмыссыздық ретінде жұмыссыздықтың
табиғи деңгейіне жету көзделінеді. Өйткені жұмыссыз- дықты ... ... емес және ... ... ... ... де жоқ. ... пен
құрылымдық жұмыссыздықтар түрлері экономикаға табиғи тән элементтер болып
танылады, сондықтан олардың деңгейлерінің ... ... ... тең ... Осы ... ... еңбек нарығы тепе- теңдік
жағдайда болады. Бірақ еңбек нарығының бұл жағдайында кәсіптік- біліктілік
жағынан бос ... орны мен онда ... ... ... адамдар арасында
толық сәйкестік бар деуге болмайды, бірақ сан ... ... пен ... ... ... ... нарықты қатынастардан туады, сондықтан ол
экономикадағы өзгеріспен тығыз байланысты. Американдық экономист А.Оукеннің
есептеуі бойынша, егер ... ішкі өнім (ҰІӨ) ... ... ... ... ал ҰІӨ ... тағы 2 %-ке өсуі жұмыссыздық деңгейін
бір пайызға азайтады және ... ... ... ... ... ... түрлері және толық жұмысбастылық
Жұмыс күші құрамындағы жұмыссыздық коэффицентінің ... әр ... ... жалпы коеффицент немесе u ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып,
жұмыс күші құрамындағы топтар бойынша зерттеуге болады. Жалпы коеффицент
жұмыссыздықтың топтардағы ... ... ... ... салмағы – бұл нақты топқа ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың жалпы коеффиценті
негізінен жұмыс күші құрамындағы әр түрлі топтарда тең ... ... ... ... ... ... және жынысы бойынша
ерекшеленген ... ... ... ... ... жасауы мүмкін болып табылады /1/.
Жұмыссыздықты тудыратын экономикалық себеп бойынша жұмыссыздықты төрт
түрге бөлуге болады:
• Фрикциондық немесе уақытша ... ... бір ... орнынан
екіншісіне ауысқанда болады;
• Құрылымдық жұмыссыздық экономика құрылымында ұзақ уақыт бойы өзгерістер
болуынан туады: нәтижесінде ... мен ... орын ... ... және ... түрі ... сәйкессіздік пайда болады;
• Циклдік не сұраныс тапшы жұмыссыздық түрі тұтас сұраныс ... ... ... ... ... ... экономикалық белсенділігінің жыл
бойында теңселуімен байланысты болады/2,148б./.
Уақытша жұмыссыздық. Кейбір адамдар өз ... ... ... таңдау мүмкіншіліктері бар кезде «жұмысаралық» ... ... ... ... жіберіп, олар басқа ... ... ... Басқа біреулер тұрақты жұмысын жоғалтқандықтан уақытша жұмыссыз
болады (мысалы, құрылыстағы ... ауа райы ... ... ... арасында алғаш рет жұмыс іздеп жүрген адамдар санаты болады.
Осы жұмыссыз ... жаңа ... ... ... ... ... ... келген кезде, олардың орнын басқа жұмыссыздар басады. ... ... ... ... ... ... ... құрамын өзгертсе де, осы
жұмыссыздық типі қала береді. Жұмыс іздеп жүрген немесе жұмыс орнын алуын
күтіп ... ... ... «уақытша жұмыссыздар» деген термин
қолданады (ол жұмыстың қайта жаңғыруымен немесе іздеумен байланысты).
Уақытша ... ... бұл ... ... ... ... ... жұмыс орны мен жұмыс күші арасында сәйкестілік орнамайды. Уақытша
жұмыссыздар еңбек нарығына ұсынатын «білімдері» бар деп есептелінеді.
Уақытша ... ... және ... ... ... Жұсшылардың
көпшілігі жұмысаралық жағдайға өз еркімен түседі, олар - өздерінің төмен
жалақылы жұмыстарын жоғары төлемақылы жұмысқа ... Бұл ... ... табыс әкеледі және еңбек ресурстарының ұтымды ... ... ... Яғни, жалпы экономикадағы нақты ... ... [3, 25-43 ... және құрылымдық жұмыссыздық
2008 жылғы жұмыссыздық дегеніміз - жұмыспен толық қамтылған пайда
болған жұмыссыздық. ... - ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі натуралды жұмыссыздық деңгейімен
бара-бар. Циклдық жұмыссыздық - құрылымдық жұмыссыздықтан жоғары. Ол ... ... ... ... төмен болған тұста пайда болады.
Құрылымдық жұмыссыздық дегеніміз – бұл экономика толық жұмылды-рылған
деңгейде болатын жұмыссыздық болып табылады. Құрылымдық ... ... ... ... ... ... яғни ... жұмыс
орындары сипаттамасымен, жұмысшылар мен фирмалардың мінез-құлқына ықпал
ететін жұмыссыздыққа көмек сияқты әлеуметтік дәстүрлер және ... ... ... ... ақырындап «Құрылымдық жұмыссыздық» деп аталатын
екінші санатқа ауысады./4,536б./.
Экономистер “құрылымдық” терминін құрамдық ... ... ... өте келе ... мен ... ... ... болады, олар
өз алдына еңбек күшіне жиынтық сұраныс ... ... ... ... кейбір мамандықтарға деген сұраныс азаяды немесе
мүлде жойылады. Басқа ... ... ... ... ... Бұл ... еңбек күші еңбек орындарының құрылымындағы ... ... және ... ... бере алмағандықтан жұмыссыздық пайда
болады. Кейбір қызметкерлердің ... ... ... ... ... келмейтініне көздері жетеді; олардың тәжірибесі мен
іскерлігі технология мен сұраныс сипатында болған ... ... ... болып қалады.
Сонымен қатар жұмысбастылықтың географиялық құрылымы ... ... ... ... жаңа ... ... орналасуы үшін арнайы оқұ
курсын өту керек, ал кейде тұрғын жерін де ... ... ... ұзақ ... болып келеді, сондықтан да ол қауіпті болып
келеді/1,63 б/.
Құрылымдық жұмыссыздық ... ... ... ... болады.
Циклдық жұмыссыздық дегеніміз – бұл құрылымдық жұмыссыздықты басып
озатын жұмыссыздық болып табылады. Яғни ол ... ... ... жұмылдырылған
түлек дәрежесінен төмен болған жағдайда пайда болады /4,536 б./.
Циклдік жұмыссыздық құлдырау кезеңінде, яғни ... ... ... ... ... кезеңде пайда болады. Тауарлар
мен қызметтерге жиынтық сұраныс ... ... ... ... Сол ... ... ... кейде “сұраныс
тапшылығына байланысты жұмыссыздық”деп атайды ... ... ... ... жұмысбастылық жұмыссыздықтың мүлдем
жоқтығы емес. Экономистер уақытша және ... ... ... деп ... ... ... ... ұғымы еңбек күшінің 100%-
нан аз бөлігін ... ... ... саналады. Дәлірек айтқанда,
толық жұмысбастылық кезіндегі жұмыссыздық деңгейі уақытша және құрылымдық
жұмыссыздық деңгейлерінің ... ... ... ... ... жұмысбастылық кезіндегі жұмыссыздық
деңгейі циклдық жұмыссыздық нөлге тең болған жағдайға ғана ... ... ... ... ... ... (шынайы)
деңгейі» деп те атайды. Жұмыссыздықтың табиғи деңгейімен ... ... ... ... ... ... әулеті» деп аталады. Бұл
толық жұмысбастылық ... ... ... ... ... нақты
(шынайы) көлемі. Толық жұмысбастылық кезіндегі жұмыссыздық деңгейі ... ... ... ... күші ... ... теңдік жағдайында
болғанда, яғни жұмыс іздеушілер мен бос жұмыс орындардың саны сәйкес келген
жағдайда орнайды. ... ... ... ... – оң ... уақытша жұмыссыздарға сәйкес бос орындарды табу үшін уақыт ... ... да ... ... үшін оқу ... ... немесе
басқа жерге көшу үшін уақыт керек. Егер жұмыс іздеп ... ... ... ... ... ... көп болса, онда еңбек күші нарықтары сәйкес
келмейді деген сөз. Мұндай жағдайда ... ... ... мен ... ... болады. Басқа жағынан қарағанда, жиынтық сұранысы артық
болған жағдайда, жұмыс күшінің жетіспеушілігі ... яғни бос ... саны ... ... ... ... санынан артық болады. Мұндай
жағдайда жұмыссыздықтың нақты ... ... ... ... болады. Еңбек
күші нарықтарындағы мұндай тапшылық инфляциямен қатар болады.
Көріну сипаты жағынан ... ... ... ... Қазақстан
жағдайында жасырын жұмыссыздық көкейкесті мәселе ретінде қарастырылады.
Оған жұмыс ... ... ... ... ... орынмен ресми түрде
үзбеген (осы себепті жқмыс істеушілер қатарында болып ... ... ... уақытында (күн,апта) жартылай жұмыс істейтін адамдар
жатады. Ал ... ... бұл ... толық жұмыс істемеушілік деп
атайды/2,148б/.
Фрикциондық жұмыссыздық және оның ... ... ...... ... ... өзгерісте болуынан
туындайтын жайт. Кейбір адамдар зейнет демалысына шығады. Ал енді ... ... ... ... Бір фирма жұмысшы жалдаса, енді бірі оны
жұмыстан ... ... ... табу үшін ... ... ... жұмыссыздық дегеніміз —
жұмысшының жаңа жұмыс іздеуі мен сол аралықтағы жұмыссыздық.
Фрикционды жұмыспен қамтамасыз етудің: жұмыспен толық қамтылу ... ... ... ... ... ... байланысты сомасы бар.
Жұмыссыздықтың сол сомасы натуралды мөлшер деп аталады. ... ... ...... ... ... ... сол нарықпен
ымыраға келмейтін жұмыссыздық мөлшері. Натуралды мөлшер әр ... ... ... ... ... ... ... маңызды мәселе – жұмыссыздықтың болуы – неоклассикалық үлгідегі
экономика жұмыспен толық қамтылғандагы өнім деңгейіндегі еңбек нарығына
үйлеспейтіндігі...
1.3 ... ... ... және ... көрсету
Макродеңгейдегі еңбекке сұраныс және ұсыныс экономика жағдайына тәуелді
және мемлекеттік деңгейде ... ... ... ... ... ... Нарықтық экономиканың дамуының
әртүрлі кезеңдерінде еңбек рыногының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... теория өкілдері болып табылатын
А.Смит,
Д.Рикардо, Ж.Б.Сей, ... ... ... А. ... А.Пигу,
нарық жүйесі мемлекеттің экономикалық процестерге араласпаған жағдайында
толық жұмыспен қамтамассыз ете алады деп ... ... ... теориясы” еңбегінде (1993ж.) жұмыссыздықтың басты себебі
ретінде еңбек ақының ... ... ... ... өсіру, өндіріс
шығындарын көбейтеді және жұмыс орындарының ... ... ... ... үш ... ... ағымдық, жасырын және
тұраланған. Мұндай жұмыссыздық түрлері өткен тарихта ғана қалып қойған ... ... ... ... ... ... де тән. Қазақстан да
бұл проблемалардан өтіп кете ... ... ... бір деңгейінің болуы еркін экономикаға тән
қасиет. Нарықтық экономикаға өту кезеңдегі негізгі мәселе – ... ... және оны ... бір ... ... тұру. Мемлекеттің
араласуының негізгі шаралары – жұмыссыздықты болдырмау және жұмыс орындарын
ұйымдастыру /3,178-179б/.
Қазақстан ... ... жыл ... ... жолдауында
барлық қазақстандықтардың өмірін жақсартуға, экономикалық ... ... ... ... ... Осыған байланысты қазіргі
негізгі мәселе еңбек нарқындағы жұмыссыздықпен, ... ... ... ... Қазіргі кезде Қазақстан экономикасында іс
жүзінде асып жатқан жұмыспен қамтудың ... ... ... бағыттарына
мыналар жатады:
• Жұмысты іздестіруге көмектесу және жұмысқа орналастыру арқылы қызмет
көрсету;
• Кадрларды қайта даярлау және біліктілікті ... ... ... ... ... қамтуды субвенциялау;
• өзін-өзі жұмыспен қамтуға метериалдық көмек көрсету;
... ... ... микрокредиттер беру немесе кішігірім
кәсіпорындарды құру және т.б.
Бұл бағдарламалар іске асып жатқанымен, өз ... ... ... және нәтижелері де мардымсыз болып келеді. Оның басты ...... ... ... ... ... іске асырылмауы
болып отыр /5,168-169бб./.
Жұмыссыздықтың жиілігі.
Жұмыссыздықтың жиілігі дегеніміз - жұмысшы ... ... ... ... саны, әрбір кезеңі. Жұмыссыздық жиілігінің екі ... бар. ... - ... ... ... арқылы жұмыс сұранымының
сан түрлі болуы. Тіпті жиынтық сұраным тұрақты болған жағдайда да ... ... да, енді бірі ... ... ... ... өз
жұмысшыларынан айырылып, ал ұлғая бастағандары жұмысшыларды көбірек
жалдайтын ... ... көп ... орай ... ... ... Бұдан ары қарай жиынтық сұранымдағы өзгерістің өзі ... ... ... тигізеді.
Келесі фактор еңбеккердің жұмыс күшіне ену деңгейі, жұмыс күшінің арту
деңгейі жеделдеген ... ... ... ... жоғарылайды.
Жұмыссыздық мерзімінің төрт факторы және жұмыссыздық жиілігінің екі факторы
жұмыссыздықтың натуралды деңгейінің негізі факторлары болып есептелінеді.
Олар өзгеріссіз. Ал ... ... мен ... күшінің өзгеруі мүмкін.
Эдмунд Фелпс айтқандай, натуралды мөлшер бейне бір жарық жылдамдығы іспетті
күн астындағының ... ... ... ... ... ... деңгей 1977 жылдары 4% болса, ол 1997 жылдардың соңына ... ... ... ... экономистер фрикциондық жұмыссыздықты халық іздеуде жаңа
жұмысшылардың жұмыс іздей отырып, жалпы жұмыс күшінің ... ... ... 1987 ... ... жұмыссыздық пен натуралды ... ... ... 1997 ... ... ... басушылық
байқалды.
Жаңа теориялар пайда бола бастады. Соның бірі - ... ... ... ... бойынша көптеген фирмалар жұмыс күшін берік сақтап қалуы үшін
жалақы нарықтан жоғары төленуі тиіс. ... ... ... ... тым артып кетеді.
Жұмыссыздықтың натуралды деңгейінің өсуі.
1993 және 2008 жылдары жұмыссыздық натуралды деңгейден ... ... ... ... деңгей жұмыс нарығындағы жұмыссыздық
деңгейіне тең деп ... оны ... ... ... керек деп
тұжырымдады. Мұндай айырмашылықты натуралды мөлшерді ... де, ... ... ... ... ... [4, 17-23 б.]..
Жұмыссыздық кезіндегі кешеуілдеу. Жұмыссыздықтың жоғары деңгейі - ... ... ... әр ... ... бар. Жұмыссыз адам тап осындай
тірлікке бейімделіп кетуі мүмкін. Сол ... ол ... ... ... естіп, оны қалай алудың жолын және кездейсоқ жұмыс атқара
жүріп қалай күнелту қамын ойластырады.
Алайда ... адам ... да ... ... ... ... алып, жұмысын ауыстырмайды. Бұл, әрине, жалдаушыға да қолайлы. Оның
ойынша, жұмыссыз қалған адам күш-қуатын азайтып, жұмыстың ... ... ... ... ... ... сайын (жұмыссыз болу ұзаққа
созылады) жұмыссыздық ұзақ уақытқа созылады.
Еңбек нарқы, ... тек бір ... ғана ... саясат емес, ол
барлық салаларды , барлық адамдарды қамтитын саясат. Еліміздің әл-аухаты,
экономикалық жағдайы мемлекеттің ұстанған саясатына және ... ... ... ... ... тікелей байланысты.
Еңбек нарығының қалыптасуы және дамуы азаматтарды ... ... ... ... ... экономикалық, құқылық және ұйымдастыру шаралары
жүргізілуі қажет /6,171б./.
Қазақстан ... ... ... оның ... ... ... мен ... жеткілікті дамымағандықтан мемлекет
әлі де зор роль атқару керек. Еңбек нарығы толық құнды бәсекелесті болған
сайын ... де, ... де ... ... ... ... ... пайдалануға ынталанады. Жеке меншікті сектордың даму дәрежесі өскен
сайын, еңбек нарығының ... ... ... ... ... ... рөлін, кірісу дәрежесін мен формасын
өзгертеді /2,156/.
2. МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... ... ЖҰӨ және Оукен заңы ... ... ... ... өзгеруі нақты ЖҰӨ-нің өсуінің көзі екенін
байқадық ЖҰӨ-нің өсуі ... ... ... ... тік
сызық белгілі бір жылдағы нақты өнімнің өсу мөлшерін көрсетеді. ... ... ... сол ... ... ... ... жылы өнімнің өсу мөлшері 6,8%, ал жұмыссыздықтың азаю ... ... 2004 ... сол ... ... ... Бұл аймақ өсу мен
жұмыссыздық мөлшерінің ... ... ... ... ... ... ... аймақтарда 2000–2002 жылдардағы құлдырау кезеңіндегі баяу даму
және арта түскен жұмыссыздық ... ... ... 2001 ... ... жұмыссыздық та өсе түскен. Жұмыссыздықтың мелшері ... ... ... ... тең болуы керек. 2004 жылы 20 жыл ... ең ... ... әжептәуір азайғанын көрсетеді.
Жұмыссыздық пен нақты ЖҰӨ көлемі арасында қандай тәуелділік бар? Жұмыс
істейтіндер өндіріс тауарлары мен көрсетілген ... ... ... ... ал ...... ... байланысты
жұмыссыздық деңгейінің жоғарылауы нақты ЖҰӨ көлемінің төмендеуіне ... Бұл ... ... мен ЖҰӨ ... арасындағы жағымсыз
тәуелділік, бірінші болып осы тәуелділікті зерттеуші, экономист Артур
Оукеннің есімімен Оукен заңы ... ат алды [4, 30-55 ... ... өсу және ... ... ... ... тәуелділікті
Оукен заңы дейді. Артур Оукен – ... ... ... ... Бұл заң бойынша өсу жалпы бағыттан 2,5% жоғары
болса, онда жұмыссыздық ... ... ... ... ... бір ... ... жұмыссыздық мөлшері 0,4%-ке төмендейді. Бұл қарым-
қатынас Δu деп бейнеленгенде жұмыссыздық мөлшерінің өзгеруін ... ...... өсу ... 2.5 ...... жалпы бағыттағы
өсуі. Формуланы көрсету үшін өсімді 4% деп ... Бұл ... ... ... ... 0.52 [= 0,4 (4 - ... = - 0,4 (у - 2,5)
(1)
Жұмыссыздық мөлшерін бір процентке кеміткенде, өсу ... ... 5% [-1 = -0.4 ... Егер өсу 7,5% ... онда жұмыссыздық
мөлшері 2%-ке кемиді. Оукен заңы жұмыссыздықтың өсуін жалпы ережелермен
қамтамасыз ... ... ... сол ... оның ... айқын емес, ол бойынша
өсу жұмыссыздыққа ауысады. Бұл заңдылықтың саясатқа ... бар. ... ... ... тыс ... әсер ... Мысалы, біз 9% жұмыссыздықпен
құлдыраудамыз ... 6% ... ... ... үшін ... ... Бұған берілетін жауап даму кезеңінде экономиканың қаншалықты тез
дамуына байланысты. 6%-ке жету үшін өнім үш жыл бойы 5,0% өсіп ... ... әр жыл ... 2,5% ... ... бойынша өсіп отырады, бірақ
жұмыссыздық мөлшерінен 1% алынып отырады. Балама даму ... ... ... даму ... ... кейін төмендей түседі: мысалы, 6.0%, 5.0%, 4.0%.
Жұмыссыздықтың өзгермейтін ... заң ... ... ... ... ЖҰӨ ... өсім ... тұрғын халықтың өсімімен, капиталдың
жиналуымен және ғылыми-техникалық прогрестің өсімімен белгіленіп, 30%-ды
құрайды. ... ... ... ... ... жоғарылауын 1%-ға,
нақты ЖҰӨ көлемінің өсім ... 2%-ға ... Сол ... ... 6 және 8%-ға ... ... ЖҰӨ ... өсімін былай
құрайды: 3 – 2 х (8 – 6) = -7%.
Осыған байланысты, Оукен заңы ... ... ... ... ... 1%-ға ... заңы ... деңгейі мен ЖҰӨ арасындағы байланысты көрсетеді:
Y – Y*/Y* - ( (U – U*)
Мұндағы, Y - нақты өнім көлемі;
Y* - ... ... - ... ... деңгейі;
U* - табиғи жұмыссыздық деңгейі;
( - эмпирикалық коэффициент (1, 80 ... ... ... ... ... жұмыссыздық мөлшері.
Неоклассикалық теорияға сыймайтын екінші мән жалақының өзгерту мөлшері
мен сұраным ... ... ... туындайды. 1958 жылы
Лондондағы ... ... ... А. В. ... ... 1861 жылдан 1957 жылға дейінгі жалакыны ... ... ... көрсетіледі. Филлипс қисық сызығы жұмыссыздық мөлшері
мен ақшалай жалақы мөлшерінің аралығындағы қарама-қарсылықты ... ... ... ... жалақы мөлшері де ... ... ... ... ... ... мен ... аралығыңда
өзара байланыс бар.
Филлипс қисық сызығы жалақы инфляциясының мөлшері жұмыссыздық мөлшері
бойынша кебейетінін ... Осы ... ... – W, ... кезеңдегі
жалақыны W-1, жалақы инфляциясының мөлшері gw деп белгілеп, ... ... = W - W-1/ ... ... мөлшерін ( деп алып, Филлипс қисық сызығын
былай жазамыз:
gw = - ( (u - ... ( ... ... катысын өлшейді. Бұл теңдеу бойынша
жұмыссыздықтың мөлшері натуралды мөлшерден асқан ... ... ... ... > u*; жұмыссыздық натуралды мөлшерден төмен болғанда, жалақы артады.
Филлипс қисық сызығында жалақы мен баға ... ... ... біртіндеп реттеледі. Неліктен? Экономика тұрақты бағамен
тепе-теңдікте және жұмыссыздық натуралды мөлшерде, ал ақша қоры 10%-ға ... ... ... ... ... үшін баға да, ... да ... өсуі керек. Алайды Филлипс қисық сызығы көрсетіп тұрғанындай, жалақы 10%-
ға артуы үшін жұмыссыздық мөлшері төмеңдеуі тиіс. ... ... ... ... өсе ... баға да ... Осылайша экономика жұмыспен
толық қамтамасыз етілген жағдайдағы өнім деңгейі мен ... ...... ... ... ... ... қисық сызы,ы.
Дерек көзі: А. В. Филлипс. Жумыссыздық және Біріккен Корольдіктегі
жалақы өзгерісінің ... ... ... 1958 ... тұста ақша қорының артуынан жұмыссыздық қысқарды. Мұны ... ... ... ... мен ... ... ... отырып қайта
жазамыз:
W = W-1 [1 - ( (u - ... ... ... ... ... үшін ... ... төмен болуы қажет.
(2) теңдеуде көрсетілгендей, Филлипс қисық сызығы ... үғым ... ... ... ... ... өсу мөлшерінің инфляция деңгейінің
жұмыссыздық денгейіне қатысын көрсету үшін қолданылады [5, 55-70 ... ... ... ... ... ... төмен деңгейін тұрақтандыру әсері.
Инфляция жұмыспен қамтуға айтарлықтай әсер етеді. 1958 жылы ... А. ... оның ... ... ... ... ... ұсынды. 1861-1956 жылдардағы Ұлыбритания санақтары ... ... ол ... ... өзгеруі мен жұмыссыздық деңгейінің
арасындағы ... кері ... ... ... көрсетті. Сөйтіп,
Англиядағы жұмыссыздықтың 2,5-3 проценттен артық көбейтуі баға мен ... күрт ... ... Үкімет Филлипстің қисық сызығын сол
күйінде экономикалық саясатты жасаудың құралы ... ... ... ... жұмыспен қамту және өндіріс ... ... ... ... ... ... ... ординат өсінде тауар бағаларының
өсу қарқыны бейнеленеді. Қисық сызық өсі параметрлердің көрінісі.
2 – фигура. Параметрлердің көрінісі.
Егер ... ... ... И1 ... баға өсу ... сай ... ... жоғары деп есептесе, онда оны төмендету үшін бюджеттік және
ақша – несие шаралары қолданады, олар өз кезегінде сұранысты күшейтеді. ... ... жаңа ... ... ... ... әкеледі.
Жұмыссыздық нормасы И2 мөлшеріне дейін төмендейді, бірақ ... ... ... Р2-ге ... ... ... ... экономиканың
“қызып” кетуіне, дағдарысқа ұшырауына әкелуі мүмкін, сондықтан үкімет несие
беруді тежеу, мемлекеттік бюджеттің шығыстарынкеміту және т.б. ... ... ... өсу ... Р3 ... ... ... өсіп, оның нормасы И3 болады.
Экономикалық реттеу тәжірибесі көрсеткендей, Филлипстің қисық сызығы
қысқа ... ... ... қолдануға келеді. Өйткені ұзақ
мерзімді жоспарда ( 5-10 жыл) ... ... ... ... үдей ... ... бірталай себептері бар.
Бұлардың ішіндегі жиынтық сұранысты ынталандыру міселесін бөліп көрсеті
керек. Үкімет инфляция арқылы жұмыссыздықтың төмен деңгейін ... ... ... ... ... ... алса ... мақсатына
жетеді. Мысалы, жалдамалы жұмысшылар номиналды жалақы ставкасының өсуін
байқап, еңбек ... ... ... ... концепциясы бойынша
инфляцияның өсуі (мұнымен байланысты номиналды алаөының өсуі) жұмыссыздықты
азайтуы мүмкін. Бірақ, бір ... ... ... ... жоғары
ставкасының шын бағасын біледі. Өйткені, инфляция тұсында ... ... оның ... ... ... ... ... оған сәйкес
келмейді. Егер адамдар алған ақшаларына қызмет пен тауар сатып алуды ... ... ... ... онда ... де жалақының өсуіне қарамастан
еңбегін ұсынбайды [6, 98-123 б.].
Мұндай өзара тәуелділікке 60-шы жылдары американ экономисі М. ... ... ... Ол ... ... жиынтық сұранысты
инфляциялық шаралармен “толтыру” тиімсіз деп көрсетті. Халық өзінің “жалған
күтуін” ... ... ... ... жалақыны сатып алу қабілетін
жоғарылатумен сәйкес еместігін түсінгенде ғана инфляцияның өсуі еңбіктік
ұсынудың өсуімен жүрмей оның ... яғни ... ... ... ... ... экономикалық талдау үшін тек қарқыны ... ... ғана ... ... деген де сөздер бар. Күтпеген
экономикалық күйзелісте инфляцияның қарқыны кенеттен ... және ... ... ... Басқа сөзбен айтқанда Филлипстің
қисық сызығы көрсететін статистикалық қатынас, ұзақ ... ... ... бола алмайды.
Мұның орнына жұмыссыздықтың табиғи деңгейі деген теория шықты. Ол 1679
жылдан ... ... мен Дж. ... ... ... ... ( М. Тетчер үкіметі) экономикалық талдауында қолданылды.
Бұл теориның мәні мынада: қарқыны баяу, орта, яғни ... ... ... тек ... табиғи дәрежесінде ғана мүмкін болады.
Ал табиғи жұмыссыздықтың ... әр ... ... ... ... қамту
жөніндегі ақпараттарға сүйене отырып, олардың фрикциондық және құрылымдық
түрлерін ... ... ... Жұмыссыздықтың табиғи дәрежесі мен
инфляция қарқынын ... ... ... ... ... жете бермейді. Оның оңды нәтижелерімен қатар (80-ші
жылдардың 2-ші жартысында АҚШ-та инфляция қарқыны ... ... ... өту ... ... табиғи деңгейіне жеткенде инфляция біраз уақыт
энерциямен қозғалады да содан ... оның ... ... ... ... ... соңғы он жылдықта барлық батыс елдерінде
дерлік өсті [6, 117-143 б.].
Фридмен мен Фелпстің түзетулері.
1960 ... ... ... ... Фридмен (Чикаго университетінен)
және Эдмунд Фелпс (Колумбия университетінен) Филлипс қисық сызығына түзету
енгізді. Олар қарапайым ... ... ... ... тыс ... ... фирмалар инфляцияның жалғаса беретінін біледі деп пайымдайды.
Экономикалық теорияның негізінде Фридмен мен Фелпстің ... ... мен ... ... ұзақ ... ... болымсыз ғана. Яғни, ұзақ мерзімді экономика жалақыдағы өзгеріс
мөлшеріне және ... ... ... ... ... ... ... дәлел – жұмыссыздықтың натуралды мөлшерінің ... ... ... ... ... ... үйлесімді болуы.
Жұмыссыздық натуралды мөлшерден неғұрлым ... ... ... ... ... ... келетін жұмыс іздейтін жұртшылық та көбейе береді. Мұндай
жұмыссыздықтан нақты жалақы ... ... ... жұмысшыларды
көбірек жалдауға ынталанады да, олардың аз ғана ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп жұмыссыздық
натуралды мөлшерден төмен болса, фирмаларда жұмысшылар онша көп ... ... ... үшін ... ... керек, сонда жұмыссыздық
натуралды мөлшерде сақталынады. Қорыта айтқанда, инфляция мен ... ... ... үйлесімділік болған жағдайда ұзақ мерзімді үйлесім
болмайды ... ... ... Фридмен мен Фелпс [7, 56-90 б.].
3. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЖҰМЫССЫЗДЫҚҚА ӘСЕРІ ЖӘНЕ ЖҰМЫСПЕН ТОЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
ЖАҒДАЙЛАРЫ
3.1 Жұмыссыздық деңгейінің инфляцияға ... ... ... ... экономикада жұмыссыздық деңгейі жоғарылаған
кезде инфляция тудыруға тырысады. Ал ... ... ... ... түскен кезең инфляция мөлшерінің азаюына түрткі болады. 1980 жылғы
АҚШ экономикасындағы инфляция өлшемі көрсетілген. Мұндагы ... ... ... ... (ТБИ) ... ... ... келеді. Демек,
тұтынушының бағасы инфляция мөлшері болып табылады.
1980–1984 жылдар аралығында тұрақты инфляция ... ... және ... 2% ... ... ... Ал 1985—1990 жылдары бұл мөлшер
шамалы ... ал 1972 ... орта ... ... Ал 1972, ... жылдардағы инфляциялық дүмпу 12%, тіпті одан да жоғары болды.
2002–2003 жылдарғы құлдырауға ... ол ... ... 2007 ... ... ... дамыса да, төмен күйіңде қала берді. Тек 2009
жылы ғана оның мөлшері 5%-ке ... ... ... ... ... ... әкеп соқтырды. Яғни
1980—2009 жылдары баға деңгейі төрт еселенді. 1980 жылы 1$ тұратын тауар
2009 жылы 4.19 $ ... ... ... өсуі 1990 жылы кеңінен өріс алды.
Жұыссыздық кезіңде ... өнім ... ... ... түсу ... ... ... өнім азаймайды. Бірақ
инфляция баға ... ... ... инфляцияны қысқарту үшін
жұмыссыздықты өсіру қажет дейді, бұл, ... ... ... ... ... ... ... (7, 173-222 б.].
Инфляция — жұмыссыздықтың сыңары
Филлипс қисық ... ... мен баға ... және ... ... ... бейнелейді. Жұмыссыздық мөлшері неғұрлым
жоғары болған сайын инфляция мөлшері де соғұрлым төмен болады. Бұл ... жылы ... орын ... ... бері ... қарастыратын
негізгі мәселе болып келеді. Филлипс кисық сызығы жұмыссыздықтың жоғары
мелшері ... ... ... ... ... ... ... құбылысты бейнелейді. Филлипс қисық сызығы бойынша жұмыссыздықтың
төмендеуі қашанда ... ... ... және ... ... жоғары
жұмыссыздық кезінде кеми түседі. Қысқаша айтқанда, қисық сызық инфляция мен
жұмыссыздық ... ... бар ... ... жылғы экономикалық оқиға, одан кейінгі 1994—2001 жылдар арасындағы
инфляция мен жұмыссыздық, бұл екеуінің ... ... ... жыл ... екі ... арасында өзара байланыс бар екені сезіледі.
Бұдан қысқа мерзімді Филлипс қисық сызығы ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді инфляция мөлшеріне тәуелді.
Инфляция мен жұмыссыздық арасындағы қысқа және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... мен жұмыссыздық арасындағы ымыраластық.
1930 жылдардан бастап Галлуп ұйымы сайлаушыларға еліміз қандай маңызды
проблемаларға ... отыр ... ... ... Оған берілген жауап:
нашақорлық, қылмыс, айналадағы ортаның ластануы ... ... ... ... 2001 жылы екі ... ... негізгі проблемаға
айналды. Екі жылдан кейін жұмыссыздық екі есе өсіп, ол ... ... ... ... ... ... Оны 3 - ... көруге
болады. 2009 жылы жеті жылдық өсуден кейін инфляция да, жұмыссыздық та
бәлендей сезіле ... ... - ... ... Оукеннің ойлап тапқан инфляция мен ... яғни ... ... ... Көрсеткіштің жоғары болуына
қарағанда 2000 жылдары ... мен ... ... ... ... ... ... айналып, сайлау нәтижесіне әсерін тигізді.
Саясаткерлер құлдырау шығынын инфляцияға қарсы қалайша өлшей алады.
Мұндай ымыраластық ... ... ... ... цикл теориясы
бойынша саясаткерлер саясатты инфляцияның және жұмыссыздық ... ... ... етіп ... ... ... сайлаудан
кейін орын алады [8, 17-27 б.].
3 - кесте
Еліміздің алдында тұрған негізгі проблема қандай?
| ... ... |
| ... % ... №1 ... % |Проблема №1 |
|2001 |10,4 |73 |7,5 |8 ... |6,2 |49 |9,6 |28 ... |3,2 |18 |9,5 |53 ... |4,4 |10 |7,4 |28 ... |3,6 |7 |7,1 |24 ... |1,9 |4 |6,9 |23 ... |3,7 |5 |6,1 |13 ... |4,1 |2 |5,4 |9 ... ... ... ... u* анықтамалары туралы сөз болғанда, жұмыссыздық
мерзімі мен жиілігі туралы айтылады. ... ... ... ... ... уақыты) циклдік факторларға байланысты және оның ... ... ... ... де ... ... Оған ... нарығын ұйымдастыру, жастарды жұмыспен қамтамасыз ету
қызметтері мен ... ... ... ... жұмыс күшінің демографиялық құрылымы кіреді.
• Жұмыссыздың өзіне қолайлы да тиімді жұмыс іздеу қабілеті мен ... ... ... ... ... екі пункті ерекше атап өткен жөн. Адам өзіне қолайлы жұмыс орнын
іздеу үшін ... ... ... ... ізденіс үстіндегі
жұмыссыздыққа жатқызамыз. Жұмыстың бәрі ... ... ... ... ... ... ... орналасады. Егер жұмыссыздық ... ... ... ... онда ол ... ... орнын одан ары
қарастыра берген қолайлы.
Жұмыстан босатылған жұмысшы өзінің бастапқы жұмысына қайт ... ... ... ... ... сол ... қыр-сырын түгел біледі: сол
жерден еңбек стажын жинайды. Мұндай адам, әрине, басқа жұмыс ... бір ... егер адам ... жәрдемақы алатын болса, онда ол
фирма жұмысқа қайта шақыртып алғанша күтумен болады [8, 154-198 б.].
3.2 ... ... ... бар, бірақ жұмыс күшіне ... ... ... ... ... ... жолы ... жүрген адам екені аян. Осылайша
жұмыссыз адамдар жұмыссыздық бірлестігін құрайды.
Жұмыссыздық деңгейі және жұмыссыздық мерзімі
Жұмыссыздықтың бір жыл ішінде бірнеше кезеңі ... ... ... ол ... бойы жұмыстан мүлде қол үзуі де ... ... ... әдетте бірде
жұмыссыздық бірлестігіне қабылданса, енді бірде ол жұмыс күші ... ... жиі ... ... ... күші ... топтар мен олардың жас
шамасына қатысты өзгешеленеді. Жұмыс күші қатарынан егделеу ер ... жас ... ... ... Бұл ... жас және егде
әйелдерге қатысы жоқ. ... ұзақ ... ... ... мен ... арасында да кездеседі. Сонымен, егде адамдарға қарағанда жастар
жұмыссыздығының мәні әр түрлі. Жастардың уақытша жұмыссыздық жиі ... егде ... ... жиі қол ... ... Және өйте ... бұл онша ... созыла қоймайды. Тағы бір ескере кететін ... ... ... - ... ... ... байланысты.
Сондықтан да олар жұмыс күні толық емес ... ... ... [3, ... толық қамтамасыз ету.
Экономикалық саясат үшін шешуші сұрақ - экономика жұмыспен қай ... ... ... дегенге саяды. Сонда бұл жұмыссыздық деңгейі 5,4
немесе 6% болғанда ма? Және саясаткерлер жұмыссыздық ... 6%-ға ... ... жұмыссыздықты төмендету үшін сұранымның артуын сақтап қалуы
қажет пе? Кейде жұмыссыздықты 5% ... ... ... ... айтылады,
өйткені соның нәтижесінде инфляция сөзсіз болып, еңбек нарығы ... ... ... ... ... деңгейі 7% төмендеді. Бұдан жұмыспен
толық қамтамасыз ету жүзеге асты ма, жоқ па, оның ... ... әлі де ... ... мына ... төрт ... ... біріне байланысты жұмыссыз
атанады:
1) ол жұмыс күші қатарына жаңадан, қосылуы мүмкін, яғни ол - ... ... рет ... ... ... Немесе төрт аптаның ішінде өзіне лайықты
жұмыс орнын таппай, қайтадан жұмыс күші қатарына қосылған адам;
2) бұл адам басқа жұмыс ... ... ... ... ол ... жұмыс
орнын тапқанша жұмыссыз болып саналады;
3) адамды жұмыстан босатып жіберуі мүмкін. ... ... ... ... ... тоқтатылып, жұмысшы бұл жөнінде ескертілмей,
бұдан бейхабар қалады;
4) жұмысшы фирманың жабылуына байланысты жұмыссыз қалуы мүмкін. Ең ... ... ... ... жұмыстан босану деп есептелінеді.
Сонымен қатар, жұмыссыздық бірлестігінен шығып кетудің 3 жолы ... адам жаңа ... ... тауып, жалдануы мүмкін;
- жұмыстан босатылған адамды қайта шақырып алады;
- жұмыссыз адам жұмыс ... ... ... ... күші ... Ол ... ... орнын іздеуі мүмкін.
4 - кесте жұмыссыздардың бірлестікке енгенін көрсетеді. 1999 және 2008
жылдарғы тап осы ... ... ... ... жылдары
жұмыссыздар аз болып, ал соңғы жылдары жұмыссыздық арта түсті.
Еңбек нарығы әрдайым қозғалыста болады. 3 - ... ... саны ... ... ... ... асып кетсе, көбейетінін көрсетеді.
Осылайша жұмыстан босанып кетулер көбейгенде, жұмыссыздық өседі. Ал ... ... ... ... ... күші қатарына қосылмаған кезде
жұмыссыздық қысқара түседі [9, 65-77 б.].
Жұмыссыздық топ арқылы өзгеріске түсуі.
Жұмыссыздық - ... бір ... орны ... ... 2009 жылы
наурызда жұмыссыздықтың деңгейі 4,9 % ... ... ... ... ... ... пен жас ... кірмеген.
Жұмыссыздық өзгеру мөлшерін жалпы жұмыссыздық мөлшері және ... ... ... ... ... ... ... тексеруге болады. Жалпы мөлшері:
u = w1u1 + w2u2 + … + ... - ... ... ... ... ... |Жұмыстан қол |Жұмыс орнын ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... | ... ... |42,9 |14,3 |29,4 |13,3 ... |58,4 |7,7 |22,5 |11,3 ... |46,1 |14,7 |27,0 |12,2 |
wi ... - ... ... ... оның ішіне қара ... ... - ... ... ... ... уақытша босатылғандар
Жұмыстан қысқартылғандар
Жұмыстан еріксіз босату
| |
| |
| ... ... |
| |
| ... ... ... күші қатарынан шығарылғандар
(1) теңдеуден жалпы жұмыссыздық мөлшерінің жұмыс күшіндегі әр түрлі
топтың жұмыссыздық мөлшерінен жасалуы мүмкін ... ... ол ... ... өзгешелігін, мысалы, жасын, нәсілін, жынысын
жасыруы мүмкін ... ... - ... |2003 |2008 ... ... |9,6 |5,5 ... нәсілдер |8,4 |4,7 ... және ... ... |17,8 |10,4 ... ... | | ... |22,4 |15,3 ... ... 20 ... ... |8,9 |4,8 |
5 - ... 2003 жылғы мәліметті көрсетеді. Ол тұста жұмыссыздық жоғары
деңгейде болатын және 2008 жылы ... ... ... ... ... топ ... болатын өзгерістер екі өзгешелікті көрсетеді:
бірінші, жастар арасында ... ... ... ... ақ ... ... ... болды. Ал әрбір 20 ақ нәсілді жұмысшының ішінен
тек біреуі ғана жұмыссыз ... ... 2008 жылы ... ... ... нәсіліне және жасына байланысты айырмашылықтар
жоғары болатын.
3.3 Еңбек ... ... және ... ... ... ... тұрақсыздықты білдіреді, фирмалар жалпы жұмыспен
қамтамасыз етуді қысқартқанымен, жаңа жұмысшыларды ... ... өз ... ... ... жаңа ... ... Сөйтіп,
біршама айналым қалыптасады.
6 - кесте
2001 жылғы өндірістегі жұмыс күшінің тұрақсыздығы (әрбір 100 жалдаушы;
орташа есеппен ай сайынғы мәлімет)
|Жалпы ... ... ... босатулар |
| ... | | |
| ... ... | ... ... ... |
| ... |шақыртып | |шығып ... |
| ... ... |ар | ... |2,0 |1,0 |3,6 |1,3 |1,8 |0,7 |
6 - ... 2001 жылғы ай сайынғы еңбек нарығына құйылым көрсетіледі.
Бұл мәлімет еңбек нарығындағы жұмыс күшінің тұрақсыздығын білдіреді.
Толықтырулар атауы ... ... ... ... ... 2001 жылы ... ... әрбір жұмыссыз жалданушыға орташа
есеппен 3,2 атау қосады. Жұмыстан босатулар бір ай ... ... ... атау ... ... 2001 жылы ... компаниялары ай сайын
орташа есеппен жұмыссыз қалған әрбір 100 жалданушыға қатысты 3 : 6 ... ... мен ... ... ... өз еркімен
шыққандар деңгейінің қашан да жоғары екенін ... ... ... ... айда 3%-дан жоғары болады.
Жұмыссыздық мөлшері 7,5% болса да, өсімдер өндірістегі жұмыс күшіне -
3,2%-ға тең. Фирмалар жаңа адамдарды ... ... ... ... ... қарамастан, жұмыстан босатылған жұмысшыларды қайта шақырып
алуды [9, 113-143 б.].
Жұмыссыздықтың ұзақтығы.
Жұмыссыздық «құйылым» және одан ... ... ... арқылы
байқауымызға болады. Жұмыссыздық кезеңі деп - адамның ұзақ ... ... қалу ... ... Жұмыссыздықтың ұзақтығы - адам жұмыссыз
болған кездегі орташа уақыт өлшемі. Берілген ... ... ... да, ... жұмыссыз болуы уақытында «құйылым» көбейе
түседі.
Жұмыссыздық кезеңінің, яғни ... және ... ... ... ... ... - кесте
Жұмыссыздықтың ұзақтығы
(апта санына байланысты жұмыссыз болу %-ы)
| |2003 |2008 |
|5 ... аз ... |33,3 |46,0 |
|5 - 14 апта |27,4 |30,0 |
|5 - 26 апта |15,4 |12,0 ... ... жоғары |23,9 |12,1 ... ... |20,0 |13,5 ... |10,1 |5,9 |
7 - ... 2003 және 2008 ... ... ... немесе төмен
болуы туралы мәліметтер береді. Мысалы, 2003 жылы жұмыссыздардың 40%-ы 15-
тен аса апта бойы ... ... Ал 2008 жылы ол тек 24% ... ... ... ... үшін ол ... ұзаққа созылады. Құлдырау
кезінде жұмыссыздықтың жоғары болып, жандану тұсында азаятыны белгілі.
8 - кесте
Жұмыссыздықтың аяқталған кезеңдері
| |1989 |1995 |
|1 айда ... ... %-ы |7,9 |55 ... ... ... |1,42 |2,22 ... күші ... ... ... |44 |46 ... ... білу мақсатымен оның аяқталған уақытын
қарастырамыз.
8 - ... 1989 және 1995 ... ... ... ... ету
жылдары болғаны және жұмыссыздықтың жоғары болғаны ... ... ... ... болғанын байқаймыз:
• Жұмыссыздықтың толық кезеңінің жартысына жуығы ... ... бір ... ... ... ... Сол себепті жұмыссыздықтың басым
көпшілігі қысқа мерзімді болып келеді.
• Бұл кезеңнің орташа ұзақтығы да ... ... ... ол еңбек
нарығына байланысты өзгереді. Шындығында, 1995 жылғы құлдырауда толық
кезеңнің орташа ұзақтығы ... ... ... ұзақ ... ... ... жартысына жуығы адамның жұмыс күші қатарының
шығуымен аяқталады. Бұл ... жолы ... ... көп ... деңгейі және жұмыссыздық мерзімі.
Жұмыссыздықтың бір жыл ішінде бірнеше кезеңі болуы мүмкін. ... ол ... бойы ... мүлде қол үзуі де ғажап емес. ... ... ... бірлестігіне қабылданса, енді бірде ол жұмыс күші ... ... жиі ... ... ... күші ретіндегі топтар мен олардың жас
шамасына қатысты өзгешеленеді. Жұмыс күші қатарынан егделеу ер ... жас ... ... ... Бұл ... жас және ... қатысы жоқ. Сондай-ақ ұзақ мерзімді жұмыссыздық жастар мен қаңтар
жұмысшылар арасында да кездеседі. Сонымен, егде ... ... ... мәні әр ... ... ... жұмыссыздық жиі кезігеді.
Ал егде жұмысшылар жұмыстан жиі қол үзбеуге тырысады. Және өйте ... бұл онша ... ... қоймайды. Тағы бір ескере ... ... ... ... - ... мектепте оқуына байланысты.
Сондықтан да олар жұмыс күні толық емес жұмыс ... ... ... ... ... ... үшін ... сұрақ - экономика жұмыспен қай кезде
толық қамтамасыз етіледі дегенге саяды. Сонда бұл ... ... ... 6% болғанда ма? Және саясаткерлер жұмыссыздық деңгейі 6%-ға тең
болған жағдайда жұмыссыздықты төмендету үшін ... ... ... ... пе? Кейде жұмыссыздықты 5% төмендету қауіпті деген пікір айтылады,
өйткені соның нәтижесінде инфляция ... ... ... ... ... ... ... басында жұмыссыздық деңгейі 7% төмендеді. Бұдан ... ... ету ... асты ма, жоқ па, оның нақты жауабы әлі де айқын
берілген емес.
Натуралды мөлшердің анықтамалары
Натуралды мөлшердің u* анықтамалары туралы сөз ... ... мен ... туралы айтылады. Жұмыссыздық мерзімі (адамның жұмыссыз
болуының ... ... ... ... ... және оның ... ... құрылымды өзгешеліктеріне де қатысы бар:
• Оған еңбек нарығын ұйымдастыру, ... ... ... ... мен ... ... Жоғарыда талқыланған жұмыс күшінің демографиялық құрылымы кіреді.
• Жұмыссыздың ... ... да ... жұмыс іздеу қабілеті мен тілегі
қосылады.
• Жұмыссыздыққа төленетін жәрдемақы болады.
Соңғы екі пункті ерекше атап өткен жөн. Адам өзіне ... ... ... үшін ... ... ... жұмыссыздықты ізденіс үстіндегі
жұмыссыздыққа жатқызамыз. Жұмыстың бәрі бірдей болған жағдайда, жұмыссыз
адам ... ... ... ... Егер ... ... жәрдемақы жоғары болса, онда ол адамға жұмыс орнын одан ... ... ... ... ... ... ... жұмысына қайт оралып, басқа
жұмыс іздемейді. Себебі: жұмысшы сол фирманың қыр-сырын түгел біледі: сол
жерден еңбек стажын жинайды. Мұндай ... ... ... ... ... бір ... егер адам жұмыссыздыққа жәрдемақы алатын болса, онда ол
фирма жұмысқа қайта шақыртып алғанша күтумен болады[9,157-189 б.].
Жұмыссыздықтың натуралды ... ... ... ... ... ... сөз болғанда, жас ... ... ... ... ... аударуымыз қажет. Жалпы жұмыс-
сыздықтың жоғары деңгейі ұзақ ... ... ... ... ... ... ... көбі – жұмыс күші қатарына жаңадан келіп қосылғандар. ... ... ... ... ... ... болса, онда олардың
арасындағы жұмыссыздықты азайтуға болар еді. ... ... ... жұмысқа орналастыратын қызмет немесе орталықтар құрылуға тиіс.
Жастардың жұмыс күші қатарына қосылып және одан шығуының бір се-бебі –
сол жұмыс орны ... ... ... ... жақсарту мәселесімен
кейбір еуропалық елдер, әсіресе, Германия жастарды жұмыс орнына қызықтыру
үшін ... ... ... ... алып отыр.
Қосымша еңбек нарығы. Питер Дорингер және Майкл Пиор төмен мөлшерлі
жалақыны ... ... ... оны олар ... еңбек нарығы деп
атайды'3. ... ... ... ... ... жоқ, ... жүмысшы-ларға арналған. Оның кепілдемесі де аз.
Дорингер мен Пиор ... ... ... ... ... сүйенеді дейді. Егер сүраным жоғары және түрақты болса, онда фирма
толық жүмыс күші үшін жүмыс ... ... ... ... Жастардың
жүмыспен түрақты қамтылуына себін тигізетін саясат қосымша ... ... ... істейді деп күтеміз. Овдай шараларға
жүмысшыларды оқытып-үйрету, ... ... ... яғни онда жүмыс іздеген
жүмысшыларға қолайлы ... ... ... ... ... ... берілетін жәрдемақы.
Жұмыссыздыққа байланысты берілетін жәрдемақы өзгерістердің, оның салық
тәртібінің жұмыссыздық мөлшеріне әсерін білу көп ... ... ... ... қала береді. Зерттеушілер жұмысшылардың қалай жұмыссыз ... оның ... ... ... алмастыру коэффициентінің рөліне
назар аударады. ... ... ... — жұмыссыз кездегі салықтан
кейінгі табыстың жұмыспен қамтамасыз етілген кездегі табысқа қатынасы.
Жұмыссыздыққа байланысты ... ... ... өлшеулі
мөлшеріне үш түрлі жолмен қосылады. Бірінші, мұндай ... ... ұзақ ... ықпал етеді. Егер жәрдемақы жоғары болса, онда жұмысшы
жұмыс ... ... ... ... ... ... ... көп болса, жұмыс іздеуге асығу азаяды. ... мен ... ... ... ... ... ала тигізетін әсері бар
екенін керсетті.
Жұмыссыздыққа байланысты берілетін жәрдемақының жұмыссыздық мөлшеріне
әсері туралы мәселе - ... ... Сол ... ... ... ... ... "Жұмыспен қамтылу тұрғысынан қарасақ, бұл жағдай қоркынышты".
Алмастыру коэффициенті адам ... ... ... ... ... ... жәрдемақысының өлшеулі жұмыссыздық мөлшерін өсірудің екінші
жолы - хабарлар әсері. Адам жәрдемақы алу үшін "жұмыс күші" қатарында ... Яғни ... ... ... да, соны ... ... тәрізді әсер қалдыруы
керек, соңдықтан олар жұмыссыз деп есептелінеді. 2008 жылдың ... ... ... ... жұмыссыздық мөлшерін былтырғы жылға
қарағанда" 6%-дан төмен азайтты.
Үшінші жолы — жұмыспен қамтылудың тұрактылығы. ... ... ... ... онша ... ... ... көп ұстамай жиі
шығарады. Жұмыссыздық жәрдемақысы жұмыссыздықтың ... ... ... ... бар. Жеке адамдар экономика жұртшылықты жұмысқа
орналастырғанша ... ... ... уақытты қажетсінеді. Қоғам
жұмыссыздың күнелту минимумын сақтап қалып, қол ұшын ... ... ... ... ... ... ... себебі олар үшін жәрдемақы
төленеді деген пікірлер пайда болды.
Бұл дұрыс емес. Өйткені жұмыссыздық бәрі бірдей жәрдемақы ала ... ... ... ... ... ... ... ғана —
сақтандырылған жұмыссыздық.
Басқа шығындар мен жәрдемақылар. Егер ... ... ... ... болса, онда ол шектеулі бос уақыты жұмыс істеген артық сағаттан
түскен шектеулі табысқа ... ... ... Сондықтан бос уақыттағы
жәрдемақы жеке табыстың шығынын жабады.
Себебі жұмысшының ... ... ... оның ... ... ... ... мәнісі — қоғам жұмыс істеген адамның табысынан салық ... ... ол ... табысының шектеулі болуына қоғамның да үлесі бар. Сонымен,
егер жұмысшы жұмыс атқаруды тоқтатса, онда ... алып ... ... ... ... заңы ... көбейе түсетін бос уақыттың құны
циклдық жұмыссыздықтың құнын жартылай ғана ... Бұл ... ... ... шығыны мен Оукен заңының сметасындағы өнімді ... ... [10, 10-23 ... ... жеке ... табысыңдағы шығыны жатады. Заң экономикадағы
өнімнің жалпы ... ... бұл ...... ... ... Тағы да осы ... әр түрлі адамдар арасында әр
түрлі жолмен бөлуге болады.
Шығынның біршама бөлігі жұмыссыздықтың халық арасына дұрыс бөлінбеуінен
пайда ... ... ... ... арасында жоғары, мұның өзі де
... ... ... ... ЖҰМЫССЫЗДЫҚ ДЕҢГЕЙІ
4.1 Қазақстан Республикасында халықты жұмыспен камту туралы
Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ... ... - тек ... оның ... еңбек нарығы жағдайында ғана іске
асырылатындығын көрсетті. ... ... ... - ең ... жұмыс күшіне
сұраным. Әрине, бұл тым ерекше, өзгеше нарық. Жұмыс күшін реттеу, оны ... - ... ... ... әдіс деп карауға болады. Еркін
еңбек - бұл тиімді экономиканың негізі.
Осы уақытқа дейін біздің елімізде ... ... ... ... ... тым қарапайым жүйесінің болуы - тұрғындарды толық, бірақ
тиімсіз түрде жұмыспен қамтуға жағдай туғызды, өмір сүру ... ... жол ... ал ол ... бір дәрежеде қоғамның өндіргіш
күштерінің дамуын тежеді. Әкімшілдік - әміршілдік басқару жүйесі ... ... ... ... мәселесін өндіргіш күштерді орналастыру
бағдарламасына сәйкес орталықтандырылған жоспар бойынша, өндіріс салалары
мен аймақтарына бөлу ... ... ... Жаңа ... ... жасау,
еңбек етуге қабілеті бар тұрғындардың санынан асып кетіп отырды, ал ол, өз
кезегінде ... ... ... ... және де, бұл ... ... ... механизмнен қолдау алып отырды: кәсіпорынның
жалақы қоры жұмыскерлердің ... ... ... олардың санының өзгеріп
отыруы еңбек өнімділігінің төменділігінің және жұмыскерлерді өндірісті
негізгі ... ауыл ... және ... ... ... ... тиіс еді. Оның ... жұмыскерге белгілі бір жұмыс орнына
ие болуға нақтылы кепілдік берілетін және оны жұмыстан шығару ... ... ... ... ... ... сұраным еркіндігі катаң
шектеледі. Мемлекет жұмыскерлердің белсенділігі мен козғалысына ... ... ... ... ... ... ... колдануға тек кане
мемлекет белгілеген еңбек нысандарының шеңберінде ғана рұксат етілді.
Кадрларды тұрақтандыруда жас ... ... ... бір ... шартқа қол кою сияқты, тікелей әдістер, тиісті жұмыс ... ... ... ... уәде ету, бір кәсіпорында істеген үзіліссіз
жұмыс стажын жоғалту қатері сияқты жанама әдістер де қолданылды. Өздерінің
қабілетін ... ... және ... өмір ... ... ... беретін жұмыс іздеу ұмтылысы - қалада төлқұжат ... ... ... төлкұжат бермеу, жұмыстан шығуға кедергі жасау,
пәтер алу қиындықтары сияқты, әкімшілік механизмі ... ... ... ... ... ... заңы бұзылды. Оның мәні
- адам ... ... ... жақсарту үшін, белсене жұмыс істеу
керек, ал ол, үнемі өзін-өзі жетілдіруді қажет етеді, соған ... ... ... ... ... ... еңбек ету нысанын ауыстырып отырады.
Мысалы, американдықтар еңбек ететін ... ... орта ... 7,5 ... ... ... бір ... өмірлік жалдаумен камтылған
жұмысшылар 2,6 рет ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш
Жапонияға қарағанда жоғары, бірақ АҚШ-тағыдан төмен. Бұл процесс, нарықтық
принциптерге ... ... ... тән ... Мысалы, Финляндияда
өндірісте және ... ... ... істейтіндердің үштен бірі -
мамандықтарын ауыстырады немесе басқа жұмысқа ауысады [10, 67-93 ... ... ... ету ... ... ... ... күші
мен олардың жұмыстың жағдайына қоятын талабы арасында елеулі қайшылықтар
бар. Оның шиеленісуі - ... ... ... Миллиондаған
адамдар, өздерінін экономикалық және әлеуметтік жағдайларын ... ... ... ... деп, ... ... ... қалды. Ол
көбінесе 2 айдан 6 айға дейін созылады. Сонымен бірге ... ... ... да оңай дайындық деңгейін талап етпейтін қызметтерде жұмыс
жасайды, ал бұл - ... яғни ... ... орын ... көрсетеді.
Бұл жағдайлар, қазірде нарықты экономикаға өту кезеңін басынан кешіріп
жатқан біздің елімізге де тән бола ... Атап ... - бұл ... ... ... ... Мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің
нәтижесінде көп укладты экономика орнығуда, ал ол өз кезегінде мемлекеттік
секторда ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерліктің және баска да шаруашылық нысандарының баяу
қалыптасуы, жұмыстан босап қалған ... ... ... ... ... ... Қалыптасқан шаруашылық байланыстардың үзілуі, соның
салдарынан шикізаттың және ... ... ... ... ... ... банкротқа ұшырауына әкеліп
соктыруда. Қорыта ... ... ... ... тән ... ... ... ол әр елдің ішкі жағдайына байланысты, белгілі ... ... Егер ... сол ... асып ... ... ... экономикаға залалын келтіреді. Ал қажетті деңгейде тұрса, онда
экономиканың тиімді дамуына қолайлы ... ... ... ... ... ... заңына сәйкес, жұмыстан босап
калып, жұмыссыз деп тіркелген азаматтарға, бүрынғы жұмыс орнындағы негізгі
жалақысының 50 пайыздан кем емес мөлшердегі, бірақ ... ... ... ... жоғары және өмір сүру минимумынан төмен болмайтын,
жәрдем ақша ... ... ... ... ... ... ... ұсынымын азайту үшін,
иммиграцияны шектеу, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орнын бөлу және ... ... ... шығару сияқты жұмыспен қамту саясатын жүргізеді.
Мемлекет қосымша жұмыс орындарын ... ... ... бөлу ... ... ... жұмыссыздықтан мейлінше жапа шеккен, бірінші кезекте
жастар, жұмыссыз болатындарға үнемі жәрдем көрсетеді.
Нарық қатынастары дамыған көп елдерде еңбек ... әр ... ... ... ... ... ... етудің, жеке шараларын
жүзеге асырады. Ол үшін арнайы бағдарламалар қабылданып, іске асырылады.
Осы ... ... ... жастар үшін жалақы шығындары
бөлінеді және оларды кәсіптік мамандыққа ... ... ... өз ... ... нарығы - барынша күрделі және жетілмеген нарық түрі ... ... ... ... ұсынатындар, әдетте, олардың ... ... ... бола ... олар ... ... ... бос жұмыс орындары туралы да ... ... Ал ... жұмыс орны туралы, одан да аз біледі. Еңбек нарығы да ... ... ... ... және ... ... Психологиялық тұрғыдан алғанда, еңбекке сұраным кисық сызығы -
жалданушының тілегін, ал ... - ... ... ... жалданушының тілегін
көрсетеді.
Еңбек - ұсыным жалақы динамикасына кері ... ... ... ... ... ... ... күшін ұсыну басқа өндіріс
факторларын ұсынумен салыстырғанда шектеулі болатын болса, онда жалақының
өсуі орын алады. ... ... ... ... ... тұрғындардың жалпы санындағы еңбек етуге қабілеті бар
халықтың ... ... бір жыл ... ... ... ... ортша санымен;
б) жұмсалатын еңбектің саны және сапасымен, жұмысшының
мамандық деңгейімен;
Жалакының тепе-теңдік ... ... ... ... деген жорамал бар. Тепе-теңдікке жету механизмі болып, жұмыссыздық
көлемінің өзгеруінің ықпалымен және ... ... әсер ... жалақының акшалай мөлшерінің ауытқуы кызмет етеді, ақшалай жалақы
өскен жағдайда бағаның жалпы деңгейі ... ... ... ... ... біз ... дәрежеде ашып көрсете алдық па? Жоқ.
Себебі, біріншіден, біздің нұсқамызда жұмыссыздык жоқ, екіншіден, әр ... ... ... ... ... ... экономика үшін
біртұтас еңбек нарығы болмайды. Нақты өмірде, біз, ... ... ... ... ... ... нарығы мамандықтар,
салалар және территориялар бойынша бөлінеді. Бір сегменттен басқа сегментке
өту - үлкен шығынмен ... ... ... тепе-тендік жағдай
көбінесе мемлекеттің араласуымен анықталады.
Жұмыссыздыққа ... ... ... ... ұсыну жағдайына әсер
етеді. Жалақының ең төменгі мөлшері нарықтың сұраным мен ұсыным қозғалысына
автоматты түрде ... ... шек ... [10, 112-193 ... ... ... және әлеуметтік қорғау
Қала бойынша есепті мерзімде халықты жұмыспен қамту және аз қамтамасыз
етілген азаматтарды әлеуметтік ... ... ... ... Жыл ... бері жұмыс іздеуші ретінде 773 адам хабарласты. 2008
жылдың 1 мамырына жұмыссыздардың жалпы саны 1190 ... ... ... ... ... ... саны 12,6 ... төмендеді. Есепті
мерзімде 834 бос жұмыс ... ... ... 744 адам ... ... ... ... салыстырмалы кезеңінен бұл көрсеткіш
21,6 пайызға артты. Жыл басынан бері төрт рет «Бос ... ... ... Жәрмеңкеге 105 жұмыс беруші мекемелер қатысып,
олардан 642 бос ... ... ... келіп түсті. Бос жұмыс
орындарына 221 жолдама беріліп, 87 адам тұрақты жұмысқа орналастырылды, 169
адам ... ... ... және ... ... 102 ... ... орнына 12 адам, 390 жұмыссыз азаматтар түрлі кеңестер алды.
Сонымен қатар, қала мекемелерімен 195 келісім - шарт ... 867 ... ... ... ... оның ... 575-і әйелдер, 99-ы 16-24 жас
аралығындағы жастар, 239 адам ауылдық жерлерден. Қоғамдық ... ... ... 20 ... 1 ... 20 ... және
жалғызбасты ата-аналар, 108 ұзақ уақыт жұмыс істемегендер, 24 зейнет жасы
алдындағы, 48 аз ... ... ... ... ... ... есебінен қоғамдық жұмыстарға 18,5 млн.теңге ... ... ... ... 4 ... жасалып, 17 адам жұмыспен
қамтылды, оларға 165,0 мың теңге төленді. Еңбек ... ... ... ... ... ... ... өткен, білім беру
қызметіне лицензиясы бар қаладағы оқу мекемелерінде 5 мамандық түрі ... Жыл ... бері ЭЕМ ...... ... ... ... операторы мамандықтары бойынша 205 адам кәсіби
мамандықтарға оқуға жіберіліп, оқу ... 600,0 мың ... ... ... 1 ... жұмыссыздық деңгейі 1,1 пайызды құрап, өткен
жылдың салыстырмалы кезеңінен 0,2 пайызға ... ... ... ... ... алуға 378 отбасынан құжаттар қабылданып, оның ішінде 334
отбасына (1374 ... 9,7 млн ... ... төленді. Балалы
отбасыларына төленетін жәрдемақы алуға 5029 ... ... ... 4884 ... (11807 ... 44,3 млн.теңге көлемінде жәрдемақы төленді.
Аз қамтамасыз етілген 5047 отбасына 37,5 ... ... үй ... ... Үйде ... және ... ... 155 балаға
1577,0 мың теңге материалдық көмек көрсетілді. “Құрмет” атағы бар ... 162,8 мың ... ... ... ... сіңірген 82 зейнеткерге
379,6 мың теңге, 80 ... ... ... ... 36 ... 149,5 ... көлемінде жәрдемақы, жекелеген санаттағы 344 азаматқа монша және
шаштараз ... үшін 697,0 мың ... ... ... төленді. Ұлы Отан
соғысының ардагерлеріне, мүгедектеріне, концлагерь тұтқындарына, Ұлы ... ... ... ... ... рет ... шықпаған
жесірлеріне коммуналдық жеңілдіктеріне 176 адамға 2919,1 мың теңге (2007
жылға қосымша ... қоса ... ... ... ... коммуналдық жеңілдіктеріне 276 адамға 3083,0 мың ... ... ... ... коммуналдық жеңілдіктеріне
134 адамға 1602,9 мың теңге жәрдемақы төленді. Мүгедектерді оңалтудың ... ... ... ... сәйкес бюджеттен 1 ... жеке ... ... үшін 1641,0 мың ... ... ... ... үшін 527,8 мың теңге төленді. Мүгедектерді
міндетті гигиеналық құралдармен қамтамасыз ету үшін 22823,5 мың ... ... шарт ... Жыл ... бері ... техникалық
көмекші құралдармен қамтамасыз ету ережесіне сәйкес мүгедек азаматтар ... 21 ... 11 ұялы ... 22 ... 1 көп жүйелі сигналды
система, 1 кресло және басқа гигиеналық құралдармен қамтамасыз етілді. Қала
бойынша әлеуметтік ... ... ... 208 жалғыз басты азаматтар
(мүгедектер, зейнеткерлер) есепте тұрады. Оның ішінде мүгедектер 56 адам,
152 адам ... ... ... ... жетісіне кемінде 2 рет
кесте ... 26 ... ... ... ... ... ... әкеліп, коммуналдық төлемдерін төлеп, пәтерлеріне жеңіл ... ... және т.б.) ... ... шектеулі балаларды
әлеуметтік қолдау мақсатында 131 бала есепке алынды. Оларға 20 әлеуметтік
қызметкер үйде әлеуметтік қызмет көрсетеді [11, 15-43 ... ... ... болсақ, жұмыссыздық мәселесі қазіргі кезде
бүкіл дүние жүзі ... ... да, ... ... айналып отыр.
Американдық еңбек базарында жүргізілген көптеген зерттеулер жұмыссыздық
негізгі ... ... ... Олар ... ... ... ... жынысы және еңбек тәжірибелеріне байланысты ауытқулар, қарсы
ағымдардың жұмылдыру мен ... ... және ... мұндай
ағымдылықтың көпшілігінің циклдік сипатта болуы, көпшілік тұлғалардың қысқа
мерзімге жұмыссыз қалуы ... ... ... ... дегеніміз
экономиканың толық жұмылдыру жағдайында болатын жұмыссыздық болып табылады.
Ал циклдік жұмыссыздық ... ... ... басып озу болып
табылады.
Экономиканың қай уақытта толық жұмылдырылған ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Жұмыссыздықтың табиғи дәрежесі мен ... ... ... ... ... түсініктер болып табылады. Жұмыссыздықтың табиғи жағдайын
анықтаушы факторлар ... ... және ... ... ... мүмкін. Жұмыссыздықтың жағасуы циклдік факторларға байланысты
болады.
Біздің ... ... ... ...... ... ... табылады. Нарық қатынастарының қалыптасуы барысында,
жасырын жұмыссыздық ашық жұмыссыздыққа айнала бастады
Жұмыссыздық зардабын бәсендететін ... бірі – ... ... жаңа ... жұмыс күшін қажет ететін өндіріс саласында еңбек ... бар ... ... ... ... ... ... – техникалық революция жағдайында жұмыспен қамтуды тұрақты түрде
өсіру ... ... емес ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Онын ұлғаюы, тұрғындардың әр түрлі қызмет түрлеріне деген шығынның тез
өсуімен және ... ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Қазіргі кезде біздің елде қаржы саясаты тұрақтанды деп айтуға
болады. ... Банк ... ... бойынша ғана белгіленген болады.
Сонымен қатар Қазақстан әлеуметтік-саяси жағдайлар есебімен экономиканы
тұрақтандыруд және ақша айналымында ... ... ... ... ... ... Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М. – Макроэкономика, А-2003 – ... ... С.К., ... ... ... Үсербаева А.Б., ҚР Еңбек нарығының даму тенденциясы, III дәстүрлі жас
ғалымдар мен студенттердің ғылыми – теориялық конференция ... 11-12 ... ... ... С. Макроэкономика, М.-1997; ИНФРА
5. Б.Жақашев, Ауыл тұрғындарының өмір сүру деңгейін жақсарту мәселелері,
АльПари,№2.2007
6. Б.Жақашев Ауыл ... ... күш – ... ... ... А.К. ... ... нарығы және жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау, ҚазҰУ
хабаршысы.Экономика сериясы №4 (56), 2006
8. Статистический ежегодник, 2006
9. Қазақстан Республикасының 12-ші қаңтардан ... ... ... www.stat.kz
10. www. budget.kz
11. www.Govement.kz. Выступление Министра экономики и ... ... Б.Т. на ... МЭБП от 5 ... 2009 ... ... ... Министра финансов Республики Казахстан
Жамишева Б.Б. на ... ... от 2 ... 2009 года. Об
итогах исполнения государственного бюджета за 2008 год и ... ... ... 2009 ... ... О.Г. ... отношения: теория и практика реформирования.
М.: Экзамен, 2001.- 128с.
14. Информация об итогах исполнения государственного бюджета на 2008 год
15. ... ... ... Финансов РК по исполнению государственного,
республиканского и местных бюджетов за 2006-2008 годы
16. www.kazembassy.ru Интервью Посла РК в РФ ... от25 ... ... ... Аза ... «Чтобы преодолеть кризис, странам Центральной
Азии нужно побороться за ... ... от 3 ... 2008 года
18. Арыстанбеков К.Д. Качество экономической политики и платежный баланс
Казахстана // Вопросы экономики.- 2008г.- №11,с.37-44
19. www. ... www. ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштер негізінде (Арқалық қ. мысалында)66 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты25 бет
Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық-құқықтық қорғау120 бет
Өнімдер өндірісі298 бет
Өтелмелі қызмет көрсету23 бет
Жұмысбастылықты басқару25 бет
«Қазақстандағы демографиялық процестер»148 бет
Азаматтардың денсаулығын жақсартуы – мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-демографиялық дамудың кепілі.10 бет
Ақтөбе облысының демографиялық дамуының қазіргі жағдайы54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь