Қазақстан Республикасындағы экономикалық өсу: факторлары, кезеңдері, ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Экономикалық өсу және экономикалық даму, экономикалық өсудің
факторлары, көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Экономикалық өсудің типтері және негізгі модельдері ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3 Экономикада және оның өсуіндегі мемлекеттік реттеудің ролі ... ... ... ... ...15

2 ҚР ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, КЕЗЕҢДЕРІ МЕН
ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстандағы экономикалық өсудің ерекшеліктері мен даму кезеңдері ... 19
2.2 ҚР.дағы қазіргі экономиканың жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

3 ҚР ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУДІҢ БОЛАШАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және білім министрлігі
Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университеті
Экономикалық ... және ХЭ ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы экономикалық өсу: факторлары,
кезеңдері, ерекшеліктері»
Орындаған: Жалакова А.М.
Уа-13 с/к тобының студенті
Тексерген: Куаныштаева А.Е.
Қарағанды – ... ... ... ... ... ... өсу және экономикалық даму, экономикалық ... ... ... ... және негізгі
модельдері..................................9
1.3 Экономикада және оның ... ... ... ҚР ... ӨСУДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, КЕЗЕҢДЕРІ МЕН
ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстандағы ... ... ... мен ... ... ... ... ҚР ... ... ... ... ... басты мақсаты — дамыган, өркениетті ел
қатарына қосылумен бірге, мемлекет ішінде баршаға ... ... ... ... ... еңбектің барлык түрін қадірлейтін,
зейнеткерлер мен ардагерлерді коғамдық қамқорлыққа бөлейтін және экологияны
қорғайтын ... ... Ал, ... ... ... тарихи ұгым. Қоғамның
даму барысындағы ... ... ... ... ... осы мәселелерді қарастырып барып, оның бүгінгі дамуына ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев біздің елде он жыл
ішіндегі қол жеткен ... ... ... келе: «Бұл
айтылғандар республика реформалар кезеңінің көптеген қиындықтарын ойдағыдай
еңсеріп, тұракты ... даму ... ... ... ... ... [1, 5б]. Сондықтан, экономикалық өсудің процесінің мәні ... ... ... елде ... ... ... мәселелерінің
біріне айналып отыр.
Таңдап алынған тақырыптың белсенділігін экономикалық өсудің қоғам
дамуының басты ... бірі ... ... түсіндіреміз. Өсу
жағдайындағы экономика өзінің ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді.
Тұрақты ... ... ...... ... ... бірі болып табылады. Атап айтқанда,
экономикалық өсу мүмкіншілігіне осы елдің экономикалық дамуы, халықтың ... ... ... ... ... және ... қоғамдағы
орны, сайып келгенде елдің болашақта дамуы толығымен ... көшу ... ... және ... қарым-қатынастар
дамуының маңызды көрсеткіштері болып қоғамдық өнім көлемінің өсуі, халықтың
өмір сүру ... ... ... ... ... табылады.
Нарықтық қатынастар жолына тұрған тәуелсіз Қазақстан Республикасының
алдында өнім өндіруді ... ... ... ... тұр. ... ... ... бұл мәселелерді сәтті шешіп келе жатыр, бірақ экономикалық
өсу қысқа мерзімді мәселе ... ... ... ... қоғам
дамуының ұзақ мерзімді сұрағы болғандықтан, бұл сұрақ өте маңызды және дер
кезде қаралуын талап ... ... ...... ... ... теориялық және практикалық аспект жетістіктерін оқу.
Қойылған мақсатқа ... ... ... ... өсу түсінігін қарастыру;
- экономикалық өсуге әсер ететін факторларды көрсету;
- экономикалық өсудің негізгі көрсеткіштерін анықтау;
- экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ролін анықтау;
- ҚР-ның қазіргі экономикалық даму жағдайын сараптау;
- ... ... ... ... ... ...... талабына сай Қазақстан
Республикасының экономикалық өсуінің ... ... ... ... ... өзінің белсенділігінің арқасында көптеген батыс
экономисттері Ж..Б. Сэй, Дж. ... ... Сакс және ... ... К.Н. ... С.С. ... Б.М. Мұхамедиевпен қарастырылған.
Жұмыс кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан ... ... ... өсудің теориялық негіздері қарастырылады. Екінші бөлімде
экономикалық ... ... ... баяндалады. Ал, үшінші бөлімде
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... анықталады.
Курстық жұмысты жазу барысында мынадай әдебиеттер тізімі қолданылды:
«Бұрыңғы КСРО елдерінің кешегі мен ертеңі», Ел ... ... ... ... ... «Саясат» журналдары,
«Экономикалық теория», «Егемен Қазақстан» газетінің мақалалары. ... кең ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Экономикалық өсу және экономикалық даму, экономикалық өсудің
факторлары, ... өсу – ... ... өнім ... ... ... өмір сүру деңгейінің жоғарлауы.
Экономикалық өсу – ұзақ уақыт аралығындағы нақты және әлуетті ... ... ... даму ... ... ... ... прогресті
толығырақ сипаттайды. Ол тек қана өндірістің көбеюін ғана емес, сонымен
қатар ұлттық шаруашылықта жаңа ... ... ... ... ... өз кезегінде келесі дамудың негізін салады. Экономикалық
өсу ең бірінші, жасалған өнімнің сандық өсуімен байланысты. Ол ... ... ... ... экологиялық ортаны сақтау ... ... ... ... ... алады. Ал тура осы процестер
экономикалық дамудың және оның ... ... ... ... кедергі
болады.
1-сурет. Экономикалық өсу және өндіріс мүмкіншілігінің қисығы
Графикалық түрде (1-сурет) экономикалық өсу ... ... ... ... оңға жылжуымен беріледі. Бұл шегініс экономиканың
товар өндіру және қызмет көрсету қабілетінің ... ... ... ... ... ... капитал, т.б) пайдаланылмайтын
болса, онда экономика өзінің ... ... ... ... ... ... түрде экономика «ОАВ үшбұрышының ішінде жұмыс істейді.» АВ
және СD қисықтарында қалу үшін, жиынтық сұраныс тез өсуі және өсіп ... ... ... мүмкіншілігін толығымен пайдалану керек.
Егер экономиканың кез келген ресурстарының біреуі тиімді бөлінбесе,
яғни өнімдірек және ... ... ... онда экономика өндіріс
қисығында жұмыс істемейді.
2-суретте тиімді экономикалық өсудің ... ... ... өсудің |
|мақсаттары ... сүру ... ... ... және ... ... ... толығырақ қанағаттандыру; ... беру және ... ... ... ... ... және өз ... сенімді арттыру; |
|кедейлік пен өмір сүру деңгейлерінің айырмашылығын жою; ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары
Экономика баяу оңға жылжитын өндіріс қисығында әрекет етуі ... ... оның ... ... ... және ... ... керек.
Еңбекпен толық қамтымуды жою және экономиканың өсіп келе жатқан өндірісін
қолдану үшін, қазына және ... ... ... ... жылдам өсуін
қамтамасыз етуі керек.
Экономикалық өсу – бұл ... ... ... ... ... және сапалық жетілдіру.
Экономикалық өсудің факторлары, көрсеткіштері
Экономикалық өсу бірқатар факторлармен ... ... ... ... Ж .Б. Сэй ... ... 3 ... кең тараған (3-сурет).
|Өндіріс факторлары |
|еңбек | |жер | ... ... ... үш ... ... ... ... жіктеу анағұрлым тереңірек және кеңірек
көрініс тапты.
Оларға жатады:
- еңбек;
- жер;
- капитал;
- кәсіпкерлік ынта;
- ҒТР.
Экономикалық өсудің факторлары бір-бірімен ... ... ... ... бұл ірі факторлар кешенді болып келеді және олар кейін
топтастыруға келетін кішігірім ... ... ... және ... ... бойынша бөлуге болады:
- сыртқы;
- ішкі факторлар.
Сонымен қатар, өсу мінезіне (сандық немесе сапалық) қарай бөлінетін
факторлар бар:
1. ... ... ... ... ... (жаңа техниканы, технологияны
негізгі фондтарды жаңарту жолымен енгізу, т.б.)
- мамандар ... ... ... және ... ... пайдалануды жақсарту;
- шаруашылық қызмет тиімділігін дұрыс ұйымдастыру арқылы көтеру;
2. Экстенсивті факторлар:
- инвестициялар көлемін технологияның бар ... ... ... ... ... көбейту;
- пайдаланылатын шикізат, отын, материал және де басқа айналым ... ... ... ... ұсыныстың факторлары деп те атайды.
Олармен ұлттық өнім ... ... ... ... ... факторлары деп те атайды. Бұл
факторлар арқылы өскен ұлттық өнімді өткізу ... ... Және де ... ... ... ... ... бөлу жатады.
Факторлардың ең маңыздысы ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттің халық санымен анықталады. Халықтың бір бөлігі жұмыс
қабілеті барлардың санына ... және ... ... кірмейді. Оларға
оқушылар, зейнеткерлер, әскери адамдар және т.б. жатып, жұмыс ... ... ... құрайды. Сонымен қатар, ... күші ... яғни ... ... ... ... ... таба алмайтындар
бөлініп шығады.
Еңбек шығынының (жұмыс істейтіндер саны) бұл көрсеткіші нағыз ... ... ... ... ... ... уақытының сомалық шығынын
көрсете алатын, жасалған адам-сағат саны болып табылады.
Жұмыс ... өсуі ... ... ... ... өсу қарқынынан;
- жұмыс істеу мүддесінен;
- жұмыссыздық деңгейінен;
- зейнеткерлік қамтамасыз етуге.
Сандық факторлармен қатар еңбек күшінің ... өте ... ... ... тағы да ... факторы болып капитал табылады.
Капитал – бұл ғимараттар, товардың қосалқы қорлары. Негізгі қор ... ... ... ... үйлерде тұратын адамдар бұл үйлердің
қызметтерінен ... ... ... ... ... ... тәуелді болады. Ал өз
кезегінде, капиталды жинау нормаларына тәуелді: неғұрлым жинақтау ... ... ... ... ... көбейеді. Капиталдың өсімі
жинақталған активтерге де ... ... олар көп ... ... өсу ... ... болады. Мысалы, АҚШ және ... ... ... ... ... өте ... және оның өсу ... Корея, Бразилия, Тайван сияқты елдерден 3-5 есе кем.
Экономикалық өсудің маңызды ... – жер, ... ... ... мөлшері мен сапасы. Әр түрлі табиғи ресурстардың үлкен қоры,
құнарлы жерлер, қолайлы климат және ... ... ... және
энергетикалық ресурстардың қорлары елдің экономикалық өсуіне салмақты ... ... оны ... әрі ... ... керек.
Ғылыми-техникалық – прогресс экономикалық өсудің маңызды қозғауышы. ҒТП
өзіне технологияны жетілдіруді, басқарудың жаңа әдістерін және формаларын,
өндірісті ұйымдастыруды ... ... ... ... табыстың өсу көрсеткішімен немесе
ішкі өнімнің жалпы көлемімен немесе адам жаны ... ... ... ... өсу ... ... көрсетіледі: Х=(Yt-Yt-1):Yt-1
Мұндағы х – ұлттық табыстың өсу қарқыны, Yt – осы ... ... Yt-1 – ... ... ... табысы.
Экономикалық өсу физикалық (физикалық өсу) және құндық ... ... ... ... ... ... ... құрағыштан тазалап отырады. Ұлттық табыстың құндық өсімін
есептеуде оның мөлшері ... ... ... ... өсу ... ... ... типтері және негізгі модельдері
Мінезіне қарай (сандық немесе сапалық) экономикалық өсудің екі типін
ажыратамыз: экстенсивті және интенсивті (4-сурет).
|Экстенсивті ... ... ... ... ... ... ... типтері
Экономикалық өсу экстенсивті деп аталады, егер ол қосымша ресурстардың
көмегімен жүзеге асып, ғоғамда орта ... ... ... ... өсу ... ... - ... қаражаттары және
жұмысшы күші арқылы жүзеге асады.
Экстенсивті тип кеңейтілген қайта өндірістің тарихының ... ... ... Оның ... ... ... бар және олар үшін осы
тип кемеліне жетпеген болып ... жол ... ... ... көп ... қысқаруына ықпал етеді. Егер біз жұмыссыздықты 6-дан 3% -ке
кемітетін болсақ, онда бұл кеміту адамдарға ... ... ... ... ... бұл жұмыспен қамтылу деңгейі ... ... ... 97/94 ... 3/94 ... ... болмайды және
де ол 3/6 немесе 50% ... ... ... өсуі ... дәлірек
түсінік береді. Одан басқа жұмыссыздықты 6-дан 3%-ке ... ... ... ... ... ... 3%-ке ... 3/94) өсіре аламыз. Жұмыспен
толық қамтылу ... ... ... онда ол жыл сайын қайталана
бермейді. Келесі жылы қайта өндіруге қолдануға болатын бос, ... ... ... өсу ... ... ... асады.
Экстенсивті типтегі тағы бір проблеманы қарастырып ... тура ...... ... ... ... ... өсуімен технико-экономикалық
прогресс еріп жүрмейді.
Экстенсивті экономикалық ... ... ... пайдаланылатын негізгі
фондтар, материалдық ресурстар, жұмысшылар саны өссе, сондай деңгейде өнім
шығару да өседі. Сондықтан да негізгі ... ... ... ... және ... ... енгізілмейді.
Мысалы, СССР-да 1986-1990 жылдар ... ... ... ... 38 %-тен 41%-ке өсті.
Экстенсивті экономикалық өсу табиғи ресурстарды тез ... ... ... ... ... пайдаланудың нәтижесінде
кендердің, пайдалы ... тез ... орын ... ... ең ... - өндіру тиімділігін жоғарлату. Бұл
тип өнім шығаруды ресурстардың ... шағу ... ... ... ... ... ... жақсарады. Мұндай процестер мына
жағдайлардан байқалады:
- ҒТП ... ... ... ... ... ... ... шығарылатын өнімнің сапасын жақсарту, тауар түрлерін жаңарту.
Интенсивті экономикалық өсудің ең ... ...... өнімділігін
арттыру:
ПТ=П/Т,
Мұндағы ПТ – еңбек өнімділігі, П – табиғи немесе ақшалай ... ... Т – ... бірлігінің шығыны (мысалы, адам-сағат).
ХХ ғасырдың ортасынан құлаш жайған ҒТР ... ... ... ... ... жол ... ... табылып, қолданыла
бастады.
Экстенсивті тип қазіргі жағдайда тиімсіз және оның ешбір ... жоқ ... ... ... өндіріс көлемінің ұлғаюына, товардың сапасының, өмір
сүру деңгейінің ... алып ... алып ... ... ... және ... ... өсудің кез келген түрі қосымша инвестицияларды ... ... ... ... және оның ... ... ең басты қозғауышы және реттегіші болып келеді.
Инвестициондық процесті жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... мөлшері. Егер нарықтық экономика жұмысшыларға
қор ... ... ... бере ... ... онда ... ... жүзеге асыра алмайды.
- Дамыған қаржы нарығы. Инвесторлардың қолдарына қорлар ағымын әкеле
алуы қажет. Нарық бұл ... жеңе ... ... ақша халықта
тұнып, инвестициялық процеске араласпайды.
- Инвестициялардан түсетін жоғары түсім коммерциялық тәуекелдік
салдарынан ... ... ... ... баса алады. Мұндай
тәуекелділіктер неғұрлым жоғары болса, соғұрлым бизнес инвестициялар
тиімділігіне жоғары талаптар қояды.
Экономикалық өсу ... ... мен ... ... жылдамдатады. Егер қорлар инвесторлардың қолына түсетін болса,
онда кейнсиандық теория бойынша тұжырым жасауға ... ... ... және ... тиімділігіне тікелей тәуелді.
Тұрақты экономикалық өсу. Мемлекет шаруашылық тоқырауға тап ... ... ... ... алмаса, онда экономикалық өсу
үзіліп кетуі мүмкін. Бұл жағдайда қоғам өзінің мақсаттарын ... ... және өз ... ... төмендеуіне қарсы ештеңе жасай
алмайды. Сондықтан да экономикалық ... ...... ең маңызды мақсаты.
Экономикалық өсуді тұрақтандыратын келесі бағыттар:
- сыртқы ортаның өзгеруіне ... ... ... шеше
алатын өндіріс тиімділігін көтеру;
- әлеуметтік жанжалдардың алдын алатын әлеуметтік мүдделерді үйлестіру;
- нарықтық ... ... ... ... ... субъектілерінің
мүддесін үйлестіру;
- экологиялық апаттардан сақтап ... ... ... ... ... даму ... келістіру.
Теңгерімді және тиімді экономикалық өсу. Егер ... ... мен ... үйлесімсіздіктерді дер уақытында жеңіп отырса,
сонымен ... ... ... ... ... етіп ... онда ... экономикалық өсу тән. Теңгерімді (тұрақты) экономикалық ... ... жүйе ... ... жағдай жасайды.
Экономиканы теңгеру процесі ... және ... ... ... ... күрделенеді, жаңа өнім өндіруге, өндірілетін ... және ... ... ... ... ... да теңгеріліске
деген талаптар бұрынғы қалыпта қала ... ... ескі ... жағынан ескірсе, жаңалары тұрақталып үлгермейді. Сондықтан да
халық шаруашылығының қалыпты жағдайы жеткен абсолютті ... ...... тұрақсыздық. Оны жеңе отырып, қоғам ... ... ... жылжиды.
Үйлесімсіздіктерден босаған емес, бар әлуеттерді жия алатын, пайда
болған үйлесімсіздіктерден тез шыға ... ... ... ... ... шығуы тұрақты дамудың кепілі
болып табылады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дж.М. ... ... ... әр ... ... түсіндіре алатын жаңа
модельді ойлап табуды өз алдына қойды. Экономикалық өсудің неокейнсиандық
модельдері ішіндегі аса танымалдары – Р. ... ... және Е. ... ... Бұл ... екі алғышартқа негізделген:
1. Ұлттық табыстың өсуі – тек қана капитал қорының ... ал ... әсер ... ... ... ... (еңбекпен
қамтылудың өсуі, ҒТП жетістіктерін қолдану деңгейі) ... ... ... пен ... ... – бір факторлы.
Берілген капитал сыйымдылығында капиталға деген сұраныс тек ... ... өсу ... ... ... ... ... факторларының баға қатынасына ... ол тек қана ... ... ... анықталады.
Кейнсиандық адамдардың ойынша, экономикалық өсудің анықтаушы факторы
болып ... ... ... ... отырған модельде
инвестициялар маңызды роль атқарады: бір жағынан – олар ұлттық ... ... ... - ... ... ... ... етеді. Өз
кезегінде, табыстың өсуі еңбекпен қамтылу ... ... ... ... жоғарлататындықтан, қоғамның ұлғайып келе
жатқан өндіріс ... ... ... ... өсуі ... қажет.
Жоғарыда аталған алғышарттарға негізделген Е.Доммардың моделін
қарастырайық. Динамикалық тепе-теңдіктің ... ... ... ... ... өсімшесі = Өндіріс (сұраныс) ... ... ... ΔΙ/ Ι =δ×a, ... – жылдық таза күрделіжұмсалым;
ΔI – жылдық таза күрделі ... ... – таза ... ... өсу ...... ... а – ұлттық табыс қорының үлесі, яғни
қорлардың орташа иілімі;
δ – ... ... ... ... ... ... ... таза инвестициялар өсімі δ×a тең болуы керек ... ... ... ... өндірісін ұлттық табыс қорының үлесіне көбейту
керек. Мысалы, δ=0,3 және а=0,2 , онда инвестициялар өсімінің қарқыны ... ... %. [25, ... Харрод моделі макроэкономикалық тепе-теңдіктің кейнсиандық шартына
негізделген: I=SxP. Харрод біреуі статистикаляқ макроэкономиканың шартын
көрсететін 2 формуланы ... Ал ...... ... ... туралы айтатын болсақ, нақты қорлар мен мүмкін қорлар
салыстырылады. Сонымен, 1-теңдік:
GxC=S, ... G=ΔY/Y, S=S/Y, ...... ... өсу деңгейінің қарқыны;
S – ұлттық табыс қорының үлесі;
С – ... ... x ... – ескі (ex post) ... ... ... x Cr – динамикалық тепе-теңдікке қажетті (ex ante) шама;
Cr – капиталдық коэффициенттің қажетті шамасы;
Gw – қажетті, ... ... ... кепілді екпіні.
Неокейнсиандық адамдардың ойынша, нарықты экономикалы елдерде тұрақты
өсудің кепілді ықпалы автоматтық түрде ... ... ... үшін мемлекеттік реттеу қажет деген тұжырымға келді.
Экономикалық өсудің неоклассикалық моделі
Экономикалық өсуге анализ жасағанда, неоклассиктер біріншіден, ... ... ... ... ... ... өндірістің әрбір
факторы өнімнің бағасан жасауға барлық шектік өнімдермен сәйкес өзінің
үлесін қосып, осы ... ... тең ... ... ... өнім ... өнім мен ... арасында сандық байланыс болғандықтан;
төртіншіден, факторлардың дербестігі мен ... ... ... ... бірфакторлы неокейнсиандыққа қарағанда, көп
факторлы болып келеді.
Экономикалық теорияда ex ante және ex post ... ... ... алғы (мүмкін инвестициялар, қорлар) сатыларын ... ... ... (іске асқан инвестициялар, тиімді жасалған
қорлар) ... үшін ... ... өсу теориясындағы зерттеулерге қуатты демеу берді.
Интенсивті типке көшу ҒТР-дың экономикалық өсуге және оның қарқынына қосқан
үлесін ... ... ... ... ... неоклассикалық модель кең тараған ... ... ... ... 1928 ... ... ... – экономист П.Дуглас және математик Ч. Кобб әр түрлі
өндіріс факторларының өндіріс көлемін немесе ... ... ... үлес қосатындығын бағалай алатын макроэкономикалық модельді ... ... ... ... ... L, ... Ү - өндіріс көлемі, К – капитал, L – ... А, α ... - ... ... ... ... ... А –
қатынастық коэффициент; α және β – еңбек және ... ... ... ... икемділігінің коэффициенті. ... ... ... ... ... статистикалық негізінде
1899-1922жж. аралығында ... ... ... ... ... Ч. Кобб пен П. ... эмпиристік жолмен өндірістік функциялардың
келесі параметрлерін анықтады: Ү= 1,01х К0,25х ... ... ... ... жаңа ... ... ... енгізілуімен өзгерген болатын. Бұл амалды ең алғашқы
болып голландық экономист, Нобель сыйлығының ... Ян ... ... кейін формула келесі түрге түрленді:
Y= AK L1 e.
e – уақыт факторы. Уақыт ... ... тек қана ... ... емес,
сапалық өзгерістерді де көрсетуге мүмкіндік берді.
Одан кейінгі өндіріс функцияларының анализі американдық ... ... Дж. Мид, Э. ... және тағы ... ... байланысты.
«Нөлдік экономикалық өсудің» концепциясы
ХХғ 70-жылдарының басында шарасыз, қоғамның даму ... ... да, ... экономисттер болмай қалмайтын «әлемдік апат»
концепциясымен ... ... ... ... ... ... ... Медоузаның басшылығымен «Рим клубының»
«Өсудің шектері» ... ... адам ... тез ... ... ... ... және тез таусылып келе ... ... ... ... ... байланысты
«жалғасып келе жатқан экспоненциалдық өсудің әрбір күні әлемдік жүйені ... ... ... ... планетаның физикалық шектері туралы
біліміміздің негізінде өсу фазасы жақын жүз жыл ... ... (Meadows D. Et al., the limits to growth. N.Y., 1972, p. ... ойынша, «өсу шектеріне» жету халық санының апатты қысқаруымен,
қоршаған ортаның бұзылуымен аяқ ... ... Бұл ... автордың
ойынша, жалғыз шешім «нөлдік өсуді» қолдау болып табылады.
«Нөлдік өсуді» жақтаушылар техникалық прогресс пен экономикалық ... ... ... ... ... ... ластануына,
өндірістік шуға, улағыш заттардың тасталуына, қалалардың келбетінің
бұзылуына алып ... ... ... ... ... ... түрлендіретіндіктен, уақыт өткеннен кейін олар қоршыған ... ... ... ... ... жақтаушылар экономикалық өсу әрқашан да
өмір сүрудің жоғары деңгейін ... ете ... ... ... ... моделіндегі экономикалық өсу
Экономикалық өсудің маңызды модельдерінің бірі – салааралық ... ... ... ... ... бірінші бесжылдыққа
әкелген жылдары СССР-да ... ... ... ... ... алғашқы
болып американдық экономист В. Леонтьев «шығын шығару» деген атпен шығарды.
АҚШ-тағы салааралық ... ... тип ... ... және
сызықтық алгебра құралын қолдану арқылы 30-жылдары В. ... ... ... үшін қолданылған болатын.
Бұл әдісте В.Леонтьев ең бірінші экономикадағы мөлшерлік ... ... Сала ... бұл ... ... (а11, а12, а13, және т.с.с І ... ішінде) арқылы
беріледі.
Салааралық баланс төрт квадрант арқылы берілген. Бірінші квадрантта ... ... ... ... ... ... ... дербес қолдануға, жинауға, экспорттауға, сатып алуға ... ... ... Үшіншіде – қосылған құн және импорт ... – таза ... ... бөлуінің көрсеткіштері.
Салааралық байланыс кестесі бағандар бойынша шығындарды, яғни әрбір
саланың бағасын жасайтын өнім ... және ... ... ... әрбір саласының өнімін бөлуді көрсетеді.
Леонтъев кестесінде соңғы сұраныстың немесе бір саладағы ... ... ... ... ... мөлшерлік реацияларын
бақылау арқылы ... Бұл ... ... өнім ... кез келген өзгерісі тепе-теңдік жағдайындағы бағалар
құрылымын өзгертіп, сол ... ... ... ... «шығын-шығару» әдісін қолдану арқылы тек қана экономиканың
салалары арасындағы байланысты ғана ... ... ... ... ... ... Экономикада және оның өсуіндегі мемлекеттік реттеудің ролі
Өнеркәсібі дамыған барлық елдерде ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық рөлінің өлшеуіші болып
табылады.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Дж.М. Кейнс және оны жақтаушылар экономикалық ... ... ... ... ... жағынан қарастырады.
Олар күрделі салымдарды көбейту үшін проценттік ... ... ... ақша» саясаты). Қажет болса, қаржы-бюджеттік ... ... мен ... ... ... яғни ... салымдарының биік
деңгейі инфляцияға соқтырмауы үшін ... ... ... ... ... экономиканың қарама-қарсылықтары мен
қиындықтарына қарсы бағытталған реакция болды. Егер ... К. ... ... меншікке, экономиканы басқару үшін оны ... ... ... ... ... ... үш ... мемлекеттік және ұжымдық байланыстыра ... ... ... ... ... ... ... еріп, толық мемлекеттендіруді
жүргізіп, тоқырауда ... ... ... ... негізделген
тоталитарлық мемлекетті салды.
Кейнс «Жаңа курс» негізіне кірген дамудың ... ... ... Бұл
нарықпен үйлескен мемлекеттік реттеу американдық экономиканың ... ... ... Ал ... Европада социал-демократтардың аса үлкен
ықпалынан экономикада «асыра сілтеу» пайда болды. Қазір ... ... ... ... ... ... Бұған барлық себептер бар. ...... ... ... ... ... ... (тоқыраулар). Екіншісі – Американың алып державаға айналуы. АҚШ
айтарлықтай ... ... ... ... Әлемдік сауда ұйымын,
Халықаралық банкті, ал ... ... да ... ... Дж. Буш ... ... ... қызық. Ол шағын бизнеспен айналысатын ... үшін орта ... ... ... ... 2 мың ... Бірақ бұл қысқартулар тек қана инвестицияларға ... ... ... Буш ... азаматтар үшін де қысқартады, бірақ
қайтадан толығымен емес, кейнсиандық-бағытталған әдіспен. ... ... ... 2 мың ... және ... ... ... бар жанұялар үшін
де қысқартылады - ... ... үшін 1000 ... ... мемлекет өзінің қатысуын тура ... ... ... ... тура ... ... жүйенің барлық элементтері
арасындағы қатынастарды дамытуға бағытталған заңды ... ... Ал ... ... оның ... – күрделі жұмсалымды
ынталандыруға және қорлар мен ... ... ... қайта
орнатуға, халықты толық еңбекпен қамтуға, товардың экспорты мен ... мен ... ... көбейтуге, тұрақтандыру мақсаттарында бағаның
ортақ деңгейіне әсер етуге, тұрақты экономикалық ... ... ... де ... да ... байланысты.
Мемлекеттік органдар әрдайым көңіл бөліп отыратын объект болып ақша
айналымын реттеу, ... ... ... ... ... ... табылады. Ақша айналымын реттеу арқылы мемлекет қор жинау ... ... ... әсер ... ... балансының жағдайы
мемлекеттің экономикалық салауаттылығының басты көрсеткіштері болып
табылады. ... ... ... ... ... әрдайым экспорт
пен импорт, капитал ... ... ... ... ... ... ... экономикалық интеграция арқылы ... ... ... ... ... ... ... экономиканың мемлекеттік реттеудің
басқа да объекттеріне ықпал етуге тырысады. Мысалы, жеке фирмаларды ғылыми
зерттеуге және олардың ... ... және оның ... ... ... ролі өте
маңызды. Біздің мемлекетіміздегі ... ... ... ... ... және т.б. ... ... Бәрімізге
таныс «Қазақстан-2030», «Қазақстан 2020», “Жол ... ... ... ... сияқты стратегиялар жүзеге асырылуда және уақыт
өте келе олардың әсері де байқалып отыр.
Үкімет 1997 жылы ... ... ... ... ұзақ
мерзімді күн тәртібін, басты мақсаттар мен басымдықтарын қалыптастырды,
кейін олар 2010 ... ... ... ... ... түрде
дамытылды.
Сөйтіп қалай жоспарласақ, солай өмір сүрдік және мынадай нәтижелерге
қол жеткіздік.
2000 жылмен ... 2008 ... ... екі жыл ... ІЖӨ-сінің көлемін екі еселедік және ... ... ... орындадық.
Орташа айлық жалақы 5 есеге, ал зейнетақының орташа мөлшері 3 есеге
өсті.
Өмір сүрудің ең төменгі ... аз ... бар ... ... 4 ... 12%-ға ... азайды.
Халық денсаулығының негізгі көрсеткіштері жақсарды. Күтілетін өмір
ұзақтығы ... 68 ... ... ұлғайды. Ана өлімі екі есеге азайды, бала
туу бір жарым есеге өсті.
Он жылда 652 ... және 463 ... ... ... ... ... ... деңгейдегі медициналық орталықтар – Ана мен
баланың ... ... және ... ... ... жылы ... ... іске қосылады. Барлық облыстарда
қазақстандықтарға медициналық қызмет көрсету жақсаруда.
Біздің еліміздің ... ... ... БҰҰ ... ... ... ... адам әлеуетінің жоғары деңгейі бар елдер
санатына қосты. Бұл – біздің өскен әл-ауқатымыздың ... ... Он ... мың ... – бұл ... 1,2 миллион адам тұрғын үйге ие болды. 32 мың
шақырым жолдар салынды және ... бұл ... ... ... ... картасы-2009” бағдарламасын табысты іске асырудың арқасында ел
өңірлерінде ТКШ-ны ... ... 862 жоба іске ... ... ... ... 1029 шақырым сумен жабдықтау желілері, 284 ... ... ... ... мектептер мен ауруханалар, мәдениет пен
спорт нысандары жөнделді.
Әр ауылға дейін жеткен мұндай аса ... ... біз ... ... ... ... риза – біз жақсы жұмыс атқардық.
2009 жылы экономиканың артуы 1,1%-ды, өнеркәсіпте 1,7%-ды ... ... өсу ... бар ... ... тобына” жаттық.
Ұлттық қордың жалпы халықаралық резервтері мен ... ... 50 ... доллардан асып түсіп, соңғы он жылда 25 еседен астамға
өсті.
Өткен жылы Қор қаржысының бір ... ... ал ... ... ... ... ... көп екенін атап өту маңызды.
Қордың арқасында дағдарысқа ... ... ... қана ... ... ... ... қиын болған кезде, сатуға ... ... ... ... Бұл – ... 1-ші ... ... Қашағандағы біздің үлесіміз, Маңғыстаумұнайгаз және барлық үш
мұнай өңдеу зауыты.
Жұмыссыздық деңгейі 6,3%-ды ... ал бұл ... ... төмен.
Тиімді іске асырылған Жұмыспен қамту стратегиясының арқасында елде 400
мыңнан астам жұмыс орындары ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттері:
1. Экономиканы дағдарыстан кейінгі дамуға әзірлеу;
2. Жедел индустрияландыру және ... ... ... ... ... қол ... Адам ... бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін ... ... ... ... ... және тұрғын үй-коммуналдық
қызметтермен қамтамасыз ету;
5. Ұлтаралық келісімді нығайту, ... ... ... ... одан әрі дамыту.
Қазіргі уақытта елдің халықаралық бәсекеге қабілеттілігі елдің ұзақ
мерзімді дамуындағы тұрақты экономикалық өсу ... ... ... экономикалық өсуіне макроэкономикалық жағдайдың тұрақтылығы, қызмет
көрсету саласы мен өндіріс құрылымының технологиялық деңгейі, ... ... ... ... әсер етеді.
Ғылым мен технология да елдің экономикалық өсуіне әсер ететін маңызды
факторларының бірі болып келеді. Оны ... ... ... бағыттарының өзгеруінен, яғни шикізаттық бағытта ғана жүруден бас
тартып, интеллектуалдыққа немесе ... ... ... ... ... шарқыған білімнің бәсекеге қабілеттілігі идеясы елдің даму
стратегиясының ... ... ... ... ... мақсаты - ғылым мен технологияны
дамыту, яғни олардың нәтижелерін жаңа бағытта ... мен ... ... ... және де, ... өсуді қолдайтын қолайлы
инновациялық ортаны құру арқылы ... ... ... ... Ұлттық инновациялық жүйенің қалыптасуы және экономиканың барлық
секторының ақпараттық-коммуникациялық технологияларының дамуы да, ... ... ... ... туғызады.
Мемлекеттік реттеу әлеуметтік саясатты жүзеге асыру үшін аса қажет.
Ұжымдық тұтыну немесе қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру ... ... ... ... ҚР ... ... ... КЕЗЕҢДЕРІ МЕН ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстандағы экономикалық өсудің ерекшеліктері мен даму кезеңдері
Республикамыздың экономикалық жүйесінің нарықтық шаруашылыққа ... ... ... ... ... басқада — оның қалай
жүзеге асырылып жатқандығында. Тәжірибе ... ... ... нарықтық экономикаға қозғалыс ерікті
экономикаға қарай қозғалысының даму ... ... ... ... ... бағаны ырықтандыру, бағаларды сұраныс пен ұсыныс механизміне сәйкес
қалыптастыру;
2. мемлекеттік ... ... оның ... ... кәсіпкерлік құқығын зандастыру және экономиканың түрлі
секторларында өндірісті ... жеке ... ... ... оның ... ауыл
шаруашылығында;
4. экономиканы тікелей мемлекеттік реттеуді шектеу, яғни меншік құқығын
қорғау мен жүзеге асыруды қамтамасыз ету, монополияға ... ... ... ... ... ... және ақша ... тұрғындарды әлеуметтік қорғау жүйесін дамыту, шағын
кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау, ... ... ... ... ... ... ... (қаржылық) тұрақтандыруға қол
жеткізу, яғни инфляцияны ауыздықтау мақсатында мемлекеттік бюджет
тапшылығын жою, артық ақшалай эмиссия мен несие ... ... ... ... ... айналымдылығына жағдай жасау;
6. әлеуметтік бағдарланған ашық типті ... ... ... ... еркін сауда қатынастары, шетелдік
инвестицияларды тиісінше қорғау, пайданы репатриациялауға мүмкіндік
беру.
Қазақстан ... ... ... ... алғашқы қадамдарының
әлеуметтік салдарлары ауыр болғаны белгілі. Әлеуметтік-экономикалық жүйесі
озық дамыған мемлекеттерде (Германия, Жапония, Швеция) нарықтық ... ... ... ... ... ... отырып,
сатылы түрде ұзақ мерзімде қалыптастырылса біздің елімізде ... ... ... ... ... құруды радикалды, ... ... ... өсу ... жоқтығында мүндай
саясатты ұстану дағдарысты асқындырып, тұрақсыздық пен белгісіздікті
орнатты. ... ... ... орын ... ... ... құлдырауы 1995 жылы, 1991 жылмен салыстырғанда 40 пайыздан асса,
1990 жылмен — 57 пайызды [7, 25б]. 1989 ... — 53 ... ... ... өршеленді, шаруашылық аралық байланыстар үзілді,
тұрғындардың өмір сүру деңгейі күрт ... ... ... ... ... ... ... мен реформалаудың оқыстан
аяқсыз қалу қаупі төнді. Нарықтық қатынастардың калыптасуы мен ... ... ... ... ... ... деңгейімен анықталады.
Нарықтық шаруашылыққа өту кезеңі басталғанда республикамызда ондай мамандар
объективті себептермен жоқтың қасы болды.
Бағаны ырықтандыру нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... еді, өйткені бәсекелестік арқылы анықталатын
нарықтың басты (сұраныс пен ұсыныс) ... ... енуі ... ... ғана ... ... көптеген зерттеулер мен әлемдік
тәжірибеге сүйенсек, ... таза ... ... ... ... ... ... жалаң нарық механизмдерінің кеміс тұстары аз емес
екендігі белгілі. ... ... жүйе ... ... мен ... ... ... жұмыс істемейді.
Мемлекеттік менеджмент әрдайым дағдарысқа қарсы (антикризистік) менеджмент
сапасында дайын болуға тиісті, бұл дегеніміз қандай-да бір ... ... ... ... ... ... болжау жәнеауыртпалылықгарын
жұмсартудың жолда-рын белгілеу қажет еді. Алайда, ... ... ... ... яғни жауапсыз қадамдар жасалды.
Нарықтық институттардың, ... ... ... ... аталмыш
шараға бару үлкен асығыстық болды.
Бағаны ырықтандырумен байланысты бірінші қағиданы қадағалаудың салдары
— инфляцияның шектен тыс асқынуы (1992 жылы — 3061, ... 1993 жылы — ... ... кеңестік дәуір мұрасы ретінде жасырын формада болған ол ... ... ... ... ... ... ... баланс пен гармонияның алуын ... ... ... ... қан айналу жүйесі саналатын қаржы саласының тынысын тарылтты,
сәйкесінше, қоғамдық ұдайы өндірістің ... ... ... ... ... жасадды.
1992-1993 жж., экономиканы ырықтандырудың тағы бір ... ... ... ... ... алу мен ... процесі
басталды. Оның қандай формада ... ... ... жеке ... ... ... ... бүл да тым асығыс жүргізідді.
Әрине, оның солай өтуі үкімет өкілдерімен жымдасқан кәсіпорын ... ... ... ... ... ... тек ... оңтайлы пайдаланған олар кәсіпорындарды тым арзанға ... ... ... ... ... салды. Осы жыддар аралығында
республикада 8,9 мың мемлекеттік кәсіпорын мен ... ... ... 21 ... жеке ... өтті, 57 пайызы акционерленді, 10
пайызы занды түлғалар билігіне ауысты. ... ... ... ... ... ... ... үлесі 9,4 пай-ыз, құрылыс —
5,7 пайыз, ауыл шаруашы-лығы — 9,8 пайыз, ... — 2,5 ... ... мен
қоғамдық тамақтандыру — 36,3 пайыз, тұрмыстық қызмет көрсету — 23,7 ... ... ... — 3,1 пайызы қүрады [6, 16-17 б]. Сонымен,
жекешелендірудің 60 ... ... емес ... ... ... ... салаларының үлесі 20 пайыздан аспады. Негізінде, бұл
шағын жекелендіру болды. Кейіннен ... ... да ... жж. ... ... ... өнім 30 ... ұлттық табыс
27 пайызға, өнеркәсіп өнімін шығару 28 пайызға және ... ... 33 ... ... [4, 23 б]. 1991 ... салыстырғанда 1993 жылы
халық тұтынатын азық-түлік тауарларының ... 40 ... ... ... ... ... қалыптастыруға бағытталған макроэкономикалық
саясаттың стихиялы нарықтық ... ... ... ... ... ... туындаған және әлеуметтік салдары
халықтың өмір сүру ... күрт ... ... ... ... тұрақсыздық билеген терең жүйелік дағдарыс
кезеңі ретінде сипатталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... екеуі де ескерілмеді [5.
63б]. Айта кету қажет, 1993 ж. қарашасында ... ... ... ... ... макроэкономикалық саясаты белгілі дәрежеде Ресейде
қабылданатын үйымдардан тәуелді болды. Үкіметтің 1993-1995 жж. ... ... ... ... ... бағдарламасының
қауқарсыздығы, атап өткеніміздей, инфляция деңгейі 1993 ж. 2265 пайызға
жеткенде-ақ белгілі ... 1994 ж. ... ... республиканың сол
кездегі министрлер кабинетінің жұмысына өте қатаң баға беріп, таратты.
Қазақстан үшін 1994 ж. ... ... ... ... мүмкіндігінің
пайда болуымен ерекшеленді. Ұлттық валюта енгізлгеннен кейін Ұлттық банктің
өкілеттілігі артты. Сол жылдары қазіргі уақытта ... ... ... ... ... терең құлдырау байқалды. Мұнай өндіру ... ... 14 ... кері, яғни 1980 ж. деңгейіне шегерілді. Мұнай
өнімдерін (бензин, керосин) шығару екі есеге ... ... [12. 36 ... ... ... 1960 ж., шойын мен болат өндіру 1970 ж. деңгейінен
табылды. Осындай жағдайлардың орын ... ... ... 15 айға ... жж.) ... ... іске қосылды.
Бұл бағдарламаның басты мақсаты өндірісті тұрақтандыру мен оның жандануына
мүмкіндік беру үшін ... ... ... ... ... ... авторлары 1994 ж. аяғына қарай инфляцияның айлық
деңгейін 7 пайызға дейін, ал 1995 ж. ... ... 1-2 ... шегерудің амбициозды міндеттерін алға тартты. Алайда, 1994 ... ... ... ... ... 1258 пайызды (орташа айлық
мөлшері 105 пайыз), ал 1995 ж. — 160,5 ... ... ... ... ... құрады. Дегенмен, инфляцияның әжептеуір ауыздықталғаны байқадды. Бұл
ақша эмиссияның ... ... ... ... ... ... мүмкін болды. Экономиканы монетизациялау коэффициенті
(ақша массасының ЖҰӨ-ге қатынасы) 1995 ж. 5,4 пайызды ғана құрады. Дамыған
елдерді айтпағанда, ... ... ... ... ... ... ... өтпелі экономика еддерінде бұл көрсеткіш 25 пайыздан кем
емес болатын [7. 45б]. Айналымдағы ... тым ... ... төлем
дағдарысы ушығып, жаппай бартерлік байланыстарға жол берілді.
1996 ж. ... ... ... тереңдетудің 1996-1998 жж.
арналған ортамерзімдік бағдарламасы қабылданды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан ол бес жыл
бұрын алдыға ... ...... ... ... өндірісті
жандандыруға қажетті 9-12 пайызға дейін жеткізуді көздеді (қысқа мерзімдік
макроэкономикалық тұрақтандырудың ... мен ... меже 1997 ... қарай ысырылды. Үкімет ... ... ... ... өткен
бағдарламалардың сәтсіздігінен туындады. Сонымен қатар, ... жаңа ... ... ... ... ... орнатудың әдістері күшіне енгізілу тиісті екендігі кеш те болса,
түсінілді, сөйтіп ... ... ... күрделілігі
мойындалып, микроэкономикалық мәселелерге назар аударылды. 1997 ж. ... ... ... ... ... деңгейін өндірісті
жандандыруға кажетті 9-12 ... ... ... ... (тұрақтандырудың
критерийі мен белгісі), меже 1997 ж. аяғына ... ... ... болған мүндай бәсеңдік ... ... ... Сонымен қатар, әлеуметтік бағдарланған жаңа нарықтық қатынастарды
қалыптастыруда нақты бәсекелестікті біртіндеп орнатудың әдістері ... ... ... кеш те ... ... ... ... процестерінің күрделілігі ... ... ... ... 1997 ж. қатаң ақша-несие саясатының арқасында
иняфляцияның алғашқы көзделген межесіне жетудің арқасында ... ... ... олжалдық деп жар салынды, ... ... ... ... ... ... ... нақты
сектордың құлдырауы, төлем дағдарысының асқынуы сияқты экономикамыздағы
келеңсіз құбылыстар оның негізінің әлсіздігін көрсетті.
Жалпы ... ... жж. ... ... ... республика экономикасын реформалаудың жүйелік дағдарыс кезеңі
деп сипаттайды. 1998 ж. ... ішкі ... ... 1991 ж. салыстырғанда
32,1 пайызды, ал 1989 ж. салыстырғанда 53,5 пайызды құрады. Соның әсерінен
оның орнын толтырудың мүмкіндігі 2010 ... ерте ... ... ... пен ... ... Даму Институты Адами даму
жөніндегі 1997 ж. ... ... ... ... бері ... уақыт өтсе
де, ол өміршеңдігін жоғалтқан жоқ. ... ... ... ... диверсификациялау саясатының арқасында
өндеуші өнеркәсіп рөлін күшейтуге бағытталған. Индустриалды-инновациялық
стратегия бойынша 2010 ж. ... осы ... ... ... ... ... ... түсіндіруде қазақстандық белді
ғалымдардың іскерлік белсенділіктің циклдік толқуын ... ... ... ... ... ... ретінде циклділікті атақты әлемдік
дәрежедегі П. ... В. ... ... ... ... ... ... мерзімдік макроэкономикалық өндірістің интегралданған
жүйесін құру тек да мойындамаған еді. Алайда, ... ... ... мен әлемдік шаруашылық қозғалысының жалпыға ортақ формасы
ретінде ... ... ... дәленденді. Цикл экономиканың түрлі
элементтерінің өміршеңцігінің әркелкілігін, ... ... ... ... және ... ... ... дамудың өзегіне
(трендіне) байланысты макроэкономикалық теңдестіктің қажетті детерминантасы
болып табылады. Шындығында, бұл өтпелі және дамыған ... ... ... сезімтал экономиканың өзіндік реттелуінің тәсілдерінің
бірі. Ағылшын ғалымы X. Кларк тұңғыш рет ұзын ... ... ... ... В. ... ... дамуды түсіндіру үшін бағалардың ауытку
статистикасын ... ды. өз ... К. ... ... ... кезендік циклдер формасындағы қысқа толқындарды зерттеуге және
циклдің құрылымына ... ... ... ... ... назар
аударды.
Н.Д. Кондратьев, С. Кузнецов, А. Анчишкин, отандық М. Кенжегузин, Ж.
Кулекеев, А. ... ... ... ... ... ... қарсы реттеудің және ... ... ... ... ... кезеңінің қысқа мерзімділігі (он
төрт жыл) мен республика ... ... ... терендігі мен
ұзақтығы жөнінен әртүрлігі қысқа мерзімді ... ... ғана ... ... ... ... циклдік даму сатысы
|Фаза атауы |Кезеңдер |Қыскдша сипаттамасы ... ... | |
| | ... ... ... көрсеткіштерінің күрт|
| | ... ... ... | ... ... ... мен ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... барынша |
| | ... ... ... ... |
| | ... етек ... Макроэкономикалық |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... Орын |
| | ... ... ауыздыктау үшін қатаң |
| | ... ... көшу және ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... мен ... |
| | ... ... ... Азия |
| | ... ... кері әссрі. ... о қ ы р а ... ... ... ... ... ... | ... жаңа ойын ... ... | ... ... қаркын ала бастауына |
| | ... ЖҰӨ ... ... Банк секторының |
| | ... ... ... ... ... мен ... ... |
|(жан-дану) | ... ... ... сол ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... қолдау мүмкіндігінің|
| | ... ... Банк ... ... ... |
| | ... қаржылық тұрақтандырудың орнауы. ЖІӨ |
| | ... ... ... ... 1991 ж. |
| | ... ... |
| ... ... қана ... ... ... |
| | ... калау, экономиканы диверсификациялау. |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... үшін экономиканы |
| | ... күш ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... дамыту, |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ішкі |
| | ... көзі ... ... ... |
| | ... ... ... ырықтандыру, Дүниежүзілік |
| | ... ... мүше ... ... ... ... ... ... ... | ... нәтижссі ретінде экономикалық өсудің|
|экономи-қалы| |бекемдігіне қол жеткізу. Өркениетті ... ... өсу | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... «Саясат» журналы №2-3 (12б.)желтоқсан 2009 ... ... ... салыстырмалы макроэкономикалық
тұрақтаңдыруды шынайы ... ... ... үшін ... күш ... ... реформалардың жалғасуы, инновациялық-
технологиялык бағдарды ... ... ... ... ... ... байланысты ішкі инвестициялар көзі
ретінде жинақтау нормасының артуы. Сыртқы сауданы ... ... ... мүше ... ... айқындау үшін кейбір басты
макроэкономикалық көрсеткіштердің өзгеру қарқынын нақты фактілер ... ... ... ... ... ... 2005 ж. ЖІӨ-нің
физикалық деңгейі 1989 ж. деңгейін енді қамтыды, бірақ оның құрылымында
мұнай-газ ... ... тым ... (50 ... ... және өзге өндіріс
салалары нарықтық бәсекелестікке төтеп ... ... ала ... ... бөл жетістікті ұзақ ... ... оң ... Моральдық жағынан біз үшін жаңа, дамыған ... үшін ... ... ... шикі ... ... ... есебінен қаржыландырып отырған қазіргі жағдайымыздың ... ... ... бұрыс жақтары басым. Экономика құрылымын
оптимальдандырмай дүниежүзілік нарықта ... орын ала ... ... дербес экономикалық дамуы кезеңін теориялық
астарлау тұрғысынан экономиканың бекем өсу траекториясына ... ... ... ... ... ретінде шынайы макроэкономикалық
тұрақтандыруға жетуін кесіп айту едәуір ... ... ... ... ... ... және шикізат нарығында оңтайлы баға
конъюктурасының қалыптасуының арқасында ... ... ... ... 2000 ж. бері ... өсу ... жоғары.
Әрбір ел үшін әлеуметтік- экономикалық даму ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... анықталады.
Қазақстан үшін ол 1997-1998 жж. ... ... ... ... ... де, ... 1999 ж. ... саланың (мұнайгаз, метеллургия,
кен өндіру) көтерілуіне әкедді. ... атап ... ... ... көтеріле бастағанымен, сапалылығы жағынан сын көтере
алмауда. Ешқандай тосқауылды мойындамайтын және кемшілігіңді ... ... ... ... өнім ... дер кезінде
қолға алмаудың салдары ауыр болмақ.
Инфляцияны ауыздықтау технологиясын жетік меңгергеннен ... ... зор ... — жұмыссыздықты «табиғи
қалыптың деп есептелетін ... ... ... ... ... ... көз жүгіртсек, ол деңгей осы көрсеткіш үшін 5-6
пайыз шамасында болуы тиіс. Алайда, ... ... ... ... 9 ... ... казір оның Қазақставдағы деңгейі әртүрлі ресми
деректер бойынша 8-12 пайыз аралығында ауытқиды, ... ... ... әлдекдйда жоғары. Ресей үшін Батыс кеңесшілері 1994 ж.
оның 10 пайыздық мөлшерін ... ... сол ... де, ... ... ... маңыздылығы жұмыссыздық мәселесінен жоғары танылады.
Филлипс қисығына байланысты ... ... ... кері ... ... қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... макроэкономикалық
тұрақтандыру орнатылды. Бұл — жандану ... тән ... ... шарты. Алдымызда бәсекелестік кабілетті экономика құру стратегиясы
тұрғысынан ұзақ мерзімдік макроэкономикалық тұрақтандыруға қол ... түр. Бұл ... ... ... ... ... өсудің негізгі
шарты және өркениетті нарықтық қатынастарға өтудің басты тәсілі. Шешілуін
күтіп тұрған әлеуметтік мәселелерге жіті назар ... ... ... ... шыныменен әлеуемттік бағытталған экономикаға айналатынымызға
сенеміз.
2.2 ... ... ... ... Азияның жүрегінде көліктік, әлеуметтік, экономикалық және мәдени
байланыстардың қиылысында орналасқан Қазақстан өткен тарихы мен ... ... ... көп ... қоғам болып табылады. Қазақстанның, әлемде
көлемі жағынан 9-шы орынды алатын, халқының саны 16 миллионнан асатын елдің
аумағында ... ... ... ... тұрады.
1991 ж. тәуелсіздікті алған сәтінен бастап ... ... ... экономикалық және саяси қайта құрулардың нәтижесінде
аймақтағы тез ... ... ... ... 2000 ... бастап ІЖӨ
өсімінің орташа қарқыны шамамен 8.5% құрай отырып, ел әлемнің ең тез өсіп
келе жатқан экономикасының ... орын ... және ... орта ... ... ... да озып ... макроэкономикалық көрсеткіштерінің арқасында Қазақстан өзінің
барлық қарыздарын Халықаралық валюта қорына 2000 жылы, ... жеті ... ... бұрынғы кеңестік республиканың алғашқысы болды. ... жылы ... ... ... ... ... ұсынылған ТМД-ғы
алғашқы ел болды. 2002 ж. ... ... ... ... ... американдық сауда құқығы бойынша нарықтық экономикалы
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... нормалары, шет елдік инвестицияларға ашықтық
және ... ... және ... бөлуді мемлекеттік бақылау
саласындағы нарықтық экономиканың ... ... ... 2002 ... ... Қазақстан Moody’s халықаралық рейтингтік агенттігінен
инвестициялық топтағы несиелік рейтингті алған, ТМД-ғы алғашқы ел ... ... ... ... Экономикалық әріптестік және Даму жөніндегі Ұйым
(ЭӘДҰ) Қазақстанды тәуекелдер тобының 5-нен 4-ге дейін орнын ... ... ... ... ... өмір ... ... рейтингінде келтірілген деректері бойынша, Қазақстандағы
білім беру деңгейі ... ... ... ... ... 72 ... ... беру деңгейінің индексі бойынша Қазақстан жаңа мың жылдықтың
басында 35 орында болды. Және де бұл ... ... ... тіпті
әлемнің Швеция, Люксембург, Сингапур сияқты дамыған елдерін басып озып,
Италияға, Жапония мен ... ... ... ... ... ... болады.
2-кесте. Республика экономикасының негізгі көрсеткіштері
| |2007 |2008 |2009 ... | | | ... | | | ... |68 ... |72 млрд.USD |84 млрд.USD ... ... ... |102 ... |135 ... ... ... |68,3 млрд. |80,5 ... |109,1 ... ... | | | ... шет ... |15,2 млрд. |18,5 млрд. |19.8 ... ... | | | ... ... |26,3 ... |29,7 ... |31,7 ... |
|инвестициялар | | | ... ... |42 564 ... |48 925 ... |59 722 ... ... қордың |39,9 млрд.USD |43,8 ... |46,7 ... ... | | | ... ... |9,7 |10.5 ... | | | ... экспортының |39,1 млрд.USD |47,8 млрд.USD |71,2 млрд.USD ... | | | ... ... |27,6 млрд.USD |32,8 млрд.USD |37,9 ... ...... ... №2 ақпан 2010ж. ... ... ... ... 5- ... ... 3 жыл (2007, 2008, 2009) ... көрсетілген.
1-сурет. Көрсеткіштер динамикасы
Қазақстанның сыртқы саудасының тауар айналымы да осындай әсерлі
қарқынмен өсіп келеді. ... он ... ... ... өсу ... 19,1 ... отырып (әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі), сыртқы сауда
айналымы 2009 жылы 109,1 ... АҚШ ... ... 2008 ... ... млрд. АҚШ долл.) 35,5% артты. Осылайша, Қазақстан тауар айналымы 100
млрд. АҚШ долл. ... ... ... 35 елінің қатарына енді.
Қазақстанның өнім экспортының көлемі 2009 жылы 71,2 ... АҚШ ... және 2008 ... ... (47,8 ... АҚШ ... 49,1% артты.
Қазақстандық тауар экспортының көп бөлігі (84,4%) алыс шет ... ... (60,1 ... АҚШ ... ТМД ... 2009 жылы ... АҚШ долл. сомасында (15,6%) қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... (жалпы экспорт
көлемінің 16,7%), Швейцария (15,8%), ... (10,8%), ... ... ... (7,6%), Нидерланды (6,5%), Иран (2,9%) болып табылады.
Жалпы экспорт көлемінде 2009 жылы ең көп үлес салмағын құрағандар:
- минералдық ... ... ... және ... жасалған өнімдер (15,2%),
- малдардан және өсімдіктен алынған өнімдер, дайын ... ... ... және ... ... өнеркәсіп салаларының өнімі (каучуктар
мен пластмассаны қоса) ... ... ... ... ... аспаптар және аппараттар
(1,8%).
Қазақстан нарығына импорттың көлемі 2009 жылы 37,9 млрд. АҚШ долл.
құрады және 2008 ... ... (32,8 ... АҚШ ... 15,7% ... жылы алыс шет ... 20,4 млрд. АҚШ долл. сомасына (53,8%), ТМД
елдерінен – 17,5 млрд. АҚШ ... ... (46,2%) ... ... өнімнің негізгі жеткізушілері: Ресей Федерациясы (жалпы импорт
көлемінің 36,3%), ... (12%), ... (6,8%), АҚШ (5,1%), ... ... (3,3%), ... (2,1%) болып табылады.
Жалпы импорт көлемінде 2009 жылы ең көп үлес салмағын құрағандар:
- машиналар, құрал-жабдықтар, көлік ... ... және ... ... ... (15,8%),
- металдар және олардан жасалған өнімдер (16,8%),
- химиялық және онымен байланысты өнеркәсіп салаларының өнімі ... ... ... ... ... және өсімдіктен алынған өнімдер, дайын азық-түлік тауарлары
(7,9%);
- ағаш және одан жасалған өнімдер ... ... ... тобының мүдделі мүше-елдерінің қатысуымен
енуі жөнінде келіссөздер ... ... ... ... БСҰ-на
енуі жөніндегі жеті жылдың ішінде жүргізілген жұмыстардың қорытындысы
бойынша, келіссөз үдерісінің елдің БСҰ-ға ... мүше ... ... ... ... ... ... байқалды деп айтуға болады.
Бүгінде, халықаралық сарапшылардың бағалауы бойынша, Қазақстан әлемнің
шет елдік инвестициялар үшін ең тартымды елдерінің қатарына кіреді. ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан
Республикасы 2008 жылы 141 елдің арасынан 23-ші орынды ... ... «Doing ... Банкының рейтингі бойынша Қазақстан 2009 жылдың
ішінде жоғары қарай он орынға көтерілді (80-нен ... шет ... ... ... ... басты
көзі ретінде ЕО елдерімен бірге, Орталық Азия экономикасына құйылған барлық
капиталдың шамамен 80 % құрайды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкының деректері ... 1993 жыл ... жыл ... қоса ... ... ... шет елдік
инвестициялардың (бұдан ары – ТШИ) қазақстандық экономикаға құйылуы шамамен
166 млрд. АҚШ ... ... 2009 жыл ... ... ... ... 19,8
млрд. АҚШ долл. құрады.
Қазақстанның негізгі инвестор – елдері: АҚШ – 32 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... 19.2%), Нидерланды – 30 млрд.
АҚШ долл. (18.1%), Ұлыбритания – 14.1 ... АҚШ ... (8,5%) ... ... ... ... ТШИ-дың жалпы ... ... ... ... ... ... барлаулар мен іздестірулерді жүргізу жөніндегі ... оған ТШИ ... ... ... 41,9% ... (40,3% - 
2008 жылы), шикі мұнайды және ... ... ... – 22,2% (31,6%), сондай-
ақ қаржылық делдалдыққа – 15,7% (2,9%). ... ... 2009 ... ... саласына ТШИ-дың құйылуы 8,5 млрд. АҚШ долл. асты,
бұл базалық ... ... 5% ... ... ... Қазақстанда қалыптасқан, жетілдірілген
инвестициялық заңмен, инвестицияларды қолдаудың ... ... ... және ... ... ... ... қолайлы
бизнес-климатқа байланысты. Қолайлы инвестициялық климаттың болуынан басқа,
инвесторлардың инвестицияларды салу туралы шешімді қабылдауына әсер ететін
негізгі ... бірі ... ... ... болып табылады.
Энергетикалық ресурстарының және сыймды ... ... ... ... ұстанған өндірісті дамыту үшін тиімді және ыңғайлы базаға
айналдырады. ҚР Индустрия және ... ... ... ... ... және Қазақстанмен шекаралас Ресей мен Батыс Қытайдың тұтыну
нарықтары жарты миллиардтан астам адамды қамти ... ... ... ... ... құқықтық негіздері
2003 жылғы 8 қаңтардағы «Инвестициялар ... ... ... ... ол өтпелі экономикалы елдердегі ең үздік ... ... ... Бұл ... ... практикадағы инвесторлардың
құқығын қорғаудың барлық кепілдіктері көзделген, ... ... ... ... қарамағына алу және иеліктен айыру
кезіндегі кепілдіктер, келісім-шарттардың тұрақтылығының кепілдіктері және
басқалары. Сондай-ақ, Заң ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау көрсетудің
шараларын да көздейді, олар отандық, сонымен бірге шет елдік инвесторларға
да тең дәрежеде қолданылады.
2009 жылдың ... ... жаңа ... заңы ... оған ... ... ... 2009 ж. 20% дейін, 2010 ж. 17.5% және
2011 ж. 15% дейін төмендетілетін болады. Бұл ... ... ... ... ... болады, өйткені тіпті Ресей
сияқты көршілес елдердің өзінде корпоративтік салықтың мөлшерлемесі біршама
жоғары.
Жергілікті ... ... ... уақытта Қазақстан басқа
мемлекеттермен ... ... және ... ... туралы 42
Келісімді бекітті.
Қазақстан мұнайдың әлемдік барланған қорлары бойынша 5.3 ... ... ... ... 9-шы орынды иеленеді. Оның алдында тек Сауда
Аравиясы, Иран, Ирак, Кувейт, БАӘ, ... ... және ... ғана бар. 
Республиканың әлемдік барланған қорлардағы үлесі мұнайдың 3,2% және ... 1% ... ... ... және ... ... Министрлігінің
деректері бойынша, мұнайды өндіру, газ конденсатын қоса ... 2009 ... ... ... ... және газ ... ... алдыңғы жылмен
салыстырғанда 5%-ға артты. Мұнайдың таза ... 62.8 ... ... 12,3 ... мұнай  қайта өңделді және: бензин 2 491,1 мың тонна,
дизель отыны – 3 898,0 мың ... ... – 3 134,7 мың ... ... ... мың ... өндірілді. Қазақстанда газды өндіру 2009 жылы 33.5 миллиард
текше метрге жетті, газдың таза экспорты 5.6 миллиард текше метрді ... ... ... ... 16,1 ... ... м ... Республика
облыстарының табиғи газды тұтынуының көлемі 8,9 млрд. текше м. ... ... ... ... ... 3,9% ... 2009 ... 1 қаңтардағы күйі
бойынша республиканың жер астындағы газ ... ... ... газдың
көлемі 1,9 млрд. текшее м. ... ... ... ... және ... 2010 жылы 80 млн т мұнай және 47 млрд м3 газға дейін арттыру, ал
2015 жылы – ... 130 млн т және 50 млрд м3 ... ... ... ... ... 172 ... кен орны және 42
конденсатты кен орны орналасқан (соның ішінде 80 ... ... ... ... шамамен 62% алып жатыр. Қазақстандағы мұнайдың негізгі
қорлары (90% астамы) аса ірі 15 кен орнында шоғырланған – ... ... ... ... ... ... Кеңқияқ, Қаражанбас, Құмкөл,
Солтүстік Бозашы, Әлібекмола, Прорва Центральная және Восточная, ... ... – аса алып ... және Теңіз мұнай кен орындарында.
Мұнайгаз қорларының молынан ... ... ... ... ... ... бірінші орында, уранның қорлары бойынша – екінші орында,
мырыштың қорлары бойынша – үшіші орында, ... ... ...
төртінші орында, сондай-ақ көмірдің, темірдің, күмістің және алтынның
қорлары ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
алмастарды да экспорттайды.
Ауыл шаруашылығы 2009 жылы Қазақстанның ЖІӨ-не 7 миллиардтан астам АҚШ
долларын әкелді. Астық және үй малы – ауыл ... ... ... ... Ел ... ... 85%-ы ауыл ... өндірісіне
қолайлы болып табылады, жұмыс күшінің 47%-ы ... ... ... ... ... мал ... – ауыл ... басымдыққа
ие қызметі. Мал шаруашылығының басты өнімдері – сүт өнімдері, тері, ет және
жүн. Елдің басты ... ... ... арпа, мақта және күріш жатады.
Тұрақты валютаның негізгі көзі ... ... ... ... ... ... арасынан орын алады. ҚР Ауыл
шаруашылығы министрлігінің ... ... ... ... әлемдік 8 елдің қатарына енеді, ал ұнның экспорты бойынша 2009
жылы ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Қазақстан АҚШ, Канада, Австралия, Еуропалық Одақ, Ресей, ... ... ... ... алда ... ... 2009 ... ұнды астыққа балама түрде есепке алғанда,
өнімнің 15,6 млн тоннасы кезінде 6 млн тоннаны құрады. Қазақстандық астықты
және ұнды ... ... ... 2009 ... ... 2,5 млрд ... құрады. Жалпы, соңғы 3 ауыл шаруашылығы маусымында астықтың орташа
жылдық өнімі 17,4 млн ... ал ... ... ұнды астыққа балама
түрде есепке алғанда – 8 млн тоннаны құрады.
Әлемдік дағдарыстың салдары. 2007 ... ... ... Қазақстанның
экономикалық тез өсуіне жаһандық дағдарыс қолайсыз әсер ... ... ... ... және ... да ... ... әлемдік
бағалардың құлдырауы, сондай-ақ, қолайсыз сыртқы жағдайлар, көбі күткендей,
2009 жылы өсу ... 2-3 % ... ... ... экономикалық
жағдайларға жауап ретінде, Қазақстанның ... ... ... және ауыл ... өндірісті және ... қоса ... ... ... ... секторларын
қолдау жолымен жаһандық дағдарыстың Қазақстанның ... ... ... және ... ... ... жасады.
Ағымдағы экономикалық саясаттың басым ... – бұл ... атап ... ... ... ресурстарға тәуелділігін азайту
үшін өндірістің басқа салаларын нығайту.
Қазақстанның экономикасы, 2009 жылғы негізгі көрсеткіштер:
- ЖІӨ – 135 ... ... ... – 84 ... ... 2,1 %)
- ... капиталға инвестициялар – 31,7 млрд.USD (өсім 4,6%)
- Орташа жалақы – 59 722 ... ... ... ... ... ... резервтері – 46,7 млрд.USD
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесі (%) ... ... шет ... ... 2008 –19.8 ... АҚШ долл.
- Сыртқы сауда айналымы, 2008 – 109,1 млрд.USD (өсім 39,9 %)
- 283744 заңды ... ... ... бойынша, БҰҰ –ның ... ... өсуі ... ... ... тым тәуелді екенін айтады.
Бұл әлемдік ... және ... ... ... аса ... ... президенті Н.Ә. Назарбаев: «Біздің тұрақты экономикалық өсуіміз
беріп отырған мүмкіндіктерді біздің халқымыздың әл-ауқатын жақсарту үшін
қолданамыз,»-деді.
Нақты ақша ... ... 71 ... ... Бір ... орта ... ... 26,7 мыңға жетті.
«Сыртқы сауда мен қаржы жүйесінің көлемі – экономика өсуінің ... - деді ... Тек ... ... ғана ... ... ... есеге өсіп, 14,2 млрд. долларды құрады. Негізгі
капиталға ... ... 12%-ке ... [24, ... жылы Казақстанға нарықтык, экономикалы ел мәртебесі ... ... бес жыл ... ел ... ... түрде өсу траекториясына шықты.
Ішкі жалпы өнімнің деңгейі 1999 жылдан бастап 62%-ға өсіп, 5 542 ... ... бүл ... жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім 3 260 АКШ
долларын құрады. Осы ... ... ... орта ... 2 ... ... өсті.
Казақстанның экономикасына 2009 жылы 1530 миллиард теңге тартылды. 2008
жылмен салыстырғанда инвестиция деңгейі 5 ... ... бұл ... ... ... ... және ... жүйесінің
тұрақтылығын жоғары бағалаудың куәсі.
Сыртқы сауда айналымының көлемі 2005 жылмен ... 3 ... ... 2008 жылы ол 7 ... доллардан астам оң ... ... АҚШ ... ... тұрақты әлеуметтік-экономикалык, дамуын камтамасыз ету үшін
құрылған Ұлттық қорда 5 миллиард 300 миллион АҚШ ... ... ... ... ... ... қоры тұтастай алғанда 61 млрд.
АҚШ долларынан асады.
Казіргі кезде Қазақстан үшін басым міндеттердің бірі — ... ... кұру ... ... Ел ... кіруге және өндірісті
әртараптандыруға ниеттеніп отыр. Орта мерзімді перспективада Казақстан
әлемдегі ... ... ... 50 ... ... кіруге және
қазақстандықтар үшін өмір сапасының жаңа ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, негізі бар, ол нақты және
оған қол жеткізуге болады. Ел көмірсутегі қоры ... ал таяу ... ... ... ... алдыңғы қатарға шығады.
2008 жылмен салыстырғанда көмірсутегі шикізатын ... ... ... ұлғайды, ал осы кезеңде оны өндіру бүкіл әлемде 1,3 есеге ... ... ... ... 70,9 ... тонна көмір, 35,4
миллион тонна — темір рудасын, 4,5 миллион тонна — боксит, 500 мың тоннаға
жуық мыс пен ... ... ... марганец, күміс және фосфат өндіруден
мемлекеттердің алғашқы әлемдік дюжинасына кірді.
Ауыл шаруашылығы өндірісі 2008 жылмен салыстырғанда 23,4%-ға ... бес жыл ... ... 5.5 ... ... астам астық сата
отырып, оның экспорты бойынша ... ... ... ... ... келе біз ... 3 жыл негізінде жасалған сараптамадан қай
саладан болмасын ... өсу ... ... ... ... ... ... ӨСУДІҢ БОЛАШАҒЫ
Алдыңғы қатарлы халықаралық қаржы институттары өте ұстамды болды.
Осылайшы, қайта құру мен ... ... ... ... ... 2011 жылы ТМД ... ... өсу 5,6% ... яғни ... ... ... 2проценттік деңгейге
төмендейтінін анықтаған. 2010 жылы Қазақстанның, Ресейдің, Әзірбайжанның
және Украинаның экономикалық өсуін итермелеген ... ... ... жоғары деңгейі бұл елдерге енді өзінің өсу ... ... ... ... ТМД елдерінің экономиканы
әртараптандыруға аз көңіл ... ... ... Сонымен
қатар ЕБРР Ресей және ТМД елдерінің Армения, Грузия және Беларусия сияқты
бірқатар ... ... ... көрсетсе, Қазақстан экономикасын сол
баяғы бағада қалдырған.
ЕБРР-ге қарағанда Халықаралық қаржы ... ... (МВФ) ... ... ... 2011 жылы ТМД елдерінің экономикалық өсуі 6%
құраса, 2012 жылы 5,2% құрауы тиіс. Және де атап ... ... ... ... ... «асыл» 8 саны тұр. МВФ сарапшылары 2010 жылы
ТМД елдерінің барлығы ... ... ... ... ... ... негізгі капиталға келетін инвестициялар 2010 жылы ... ... ... бұл 2009 жылға қарағанда, 10,6%-ке көп. Шетелдік
инвестициялардың ағымы 24,5 млрд. долларды құрады.
Болашақ болжамдарға келетін ... МВФ осы жылы ТМД ... ... баяулауы болатынын айтып отыр. Оның себептері: тұтынушы
сұраныс пен инвестициялық ағымның тұрақтануы, ... ... ... 2010 жылы шетелдік инвестициялардың 40% пайдалы
қазбаларды ... тағы 40% ... ... ... тек қана ... ... ... жұмсалған болатын. Өзінің ... ... ... ... ... экономикалық теорияға
байланысты прогрестің төрт «дөңгелегі»: ... ... ... ... ... және ... бар екендігін ескеруі
тиіс. Өкінішке орай, мұнай, газ және ... ... ... ... Қазақстанның экономикасы бір ғана «дөңгелекте» жылжып келе жатыр.
Кезінде бұл әдісті ... және ... ... ... ... ... күнде табиғи ресурстардың бар болуы ... ... ... ... ... ... ... бағытта келе жатыр. Біз жоғары қосылған
құнмен жоғары технологиялық ... ... ... ... ... кезде осы бағыттарды дамыту үшін, салық
туралы заңдар қайта қарастырылып ... ... ... ... ... ... салықтық есеп
беруді қысқартуды көздеп отыр.
Дамуымыздың ... ... ... ... ... ... ғаламшардағы мемлекет басшылары мен конфессия жетекшілерінен
лайықты бағасын алды.
Осылайша Қазақстан қуатты да табысты ... ... ... арқылы жоғары халықаралық беделге ие болды.
Жасампаздық қуатымен дүние жүзінде даңқы артқан Қазақстан әлемді ... таң ... ... ... ... және ... ұйымына
төрағалық ету мәртебелі миссиясы сеніп тапсырылды.
«Қазақстан 2020» стратенгиясында ел басының ... ... 2014 ... ... ... 3 ... өңдеу зауытын
реконструкцияланады және бүкіл мұнай өнімдерінің түр-түрі ... ... ... ... етіледі.
Әртараптандырудың басқа бір маңызды сегменті агроөнеркәсіптік кешенді
дамыту ... ... Оның ... ... үш бағыт бойынша жүруі керек.
Біріншіден, негізгі салмақ еңбек өнімділігінің артуына түсірілуі тиіс.
Ауыл ... ... ... ең ... және ... бір жұмыс
істеушіге 3 мың доллар шамасында келеді. Ал ... ... бұл ... мың ... ... ... үшін өсу перспективасы міне осында. Сондықтан – 2014 жылға қарай
агроөнеркәсіптік кешенде өнімділікті кем дегенде екі есе арттыру ... ... ... ... ... ... яғни
ауылшаруашылық шикізатын қайта өңдеуді шұғыл арттыру, жаңа ... ... мен ауыл ... жаңа ... шеше ... ... ... пайдалану, оны еліміздің ауыл шаруашылығына
жедел ендіру керек.
Екіншіден, елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
2014 жылға ... ... ... ішкі ... 80%-дан астамын
отандық тағам өнімдері құрауы тиіс. Бізде бұл үшін ... ... ... ... іске асыру, бірінші кезекте бұл Кеден
одағы, Орталық Азия, Кавказ бен Таяу Шығыс елдерінің рыноктары.
Қазірдің өзінде “Жетіген-Қорғас” және ... ... ... жол ... ... ... олар іс жүзінде біздің өнімдерге
Қытай мен ... ... ... ... жол ... Біз салуға
кірісетін “Батыс Қытай-Батыс Еуропа” автожолы – тауарлар үшін ... ... ... жеке тоқталғым келеді. Нәтижелі
де тиімді қызмет ететін ұлттық инновациялық жүйе оның негізі болуы тиіс.
Бізде ... ... бұл ... ... бар. Жаңа ... ... үш жаңа ғылыми орталық құрылатын болады.
Өмір туралы ғылымдар орталығы органдарды көшіру, жасанды жүрек ... ... ... және ұзақ жасау медицинасы саласында әлемдік жетекші
ғылыми ... ... ... жүргізеді.
Энергетикалық зерттеулер орталығы қайталанба ... ... ... мен техникасы мәселелерімен айналысатын болады.
Тақырыпаралық аспаптық орталық инжиниринг орталығы, зертханалық база
және конструкторлық бюро болып табылады.
Бұл ... ... ... үшін маңызды.
Банктерді ашық немесе жасырын аффилирленген құрылымдардан аулақ ұстау
қажет.
Банктердің тек қана банк ... ... және ... ... ... ... ... бақылауға алу керек.
Дағдарыс жағдайында Ұлттық қор біз үшін ... бір ... ... Оның ... міндеті – тұрақтылық пен өркендеудің кепілі
болу.
Үстіміздегі жылдан бастап республикалық бюджетке ... ... ... – 8 ... ... ... бекітілетін болады.
Бұл трансферт ең алдымен индустрияландыруды жүзеге асыру мақсаттарына
бағытталуы тиіс.
Бюджетке Ұлттық қордан ешқандай ... өзге де ... ... болмайды.
Осы көзқарастарды ескере келгенде, Ұлттық қордың активтері 2020 жылға
қарай 90 миллиард долларға дейін өсуі тиіс, мұның өзі ... ... ... мөлшерін құрайды.
Үкіметке үстіміздегі жылдың бірінші тоқсанында Ұлттық қорды
қалыптастыру мен ... жаңа ... ... ... ұсынуды
тапсырамын.
Тұтастай алғанда 2020 ... ... біз ... ... төмендегідей негізгі нәтижелеріне қол жеткізуге тиіспіз.
ІЖӨ-дегі өңдеу өнеркәсібінің үлесі 13%-дан кем емес ... ... ... ... шикізаттық емес экспорттың үлесі 27-ден 45%-
ға дейін ұлғаюы тиіс. Еңбек өнімділігі өңдеу өнеркәсібінде 2 есе, ... кем ... 4 есе ... ... ... ... 25%-дан кем емес мөлшерде төмендеуі тиіс.
Кәсіпорындардың инновациялық активтерінің үлесі 4-тен 20 %-ға ... ... 2015 ... ... ... ... ... әлеуеті 4-тен 8%-
ға дейін ұлғайып, құрылыстың ішкі қажеттіліктерінің 80%-ы қазақстандық
құрылыс материалдарымен қамтамасыз ... ... ... ... ... өнімдерінің өндірісі мен экспортының екі
еселенуін, химия өнімдері өндірісінің үш еселенуін ... етуі ... ... ... ... ... ... тәуелділікті төмендете отырып,
жаңа жобалар есебінен 300-400 миллиард теңгеге өсіп шығуы тиіс.
2020 жылға қарай қалалық, сол ... ... ... ... ... жасына дейінгі тәрбие беру және оқытумен қамтылатын болады.
Бізде мемлекеттік-жекеменшік әріптестігінің зор ... бар. Жеке ... ... мен ... ... – бұл ... мекемелерге
балама.
Үкіметке әкімдермен бірлесіп үстіміздегі жылдың бірінші жартысында-ақ
балаларды мектеп жасына ... ... және ... қамтамасыз етуді
арттыруға бағытталған “Балапан” арнайы бағдарламасын әзірлеп, іске асыруға
кірісуді тапсырамын.
2020 жылға ... орта ... ... 12 ... ... моделінің табысты
жұмыс істеуі үшін Үкімет барлық қажетті шараларды қабылдауы тиіс.
Кәсіптік және техникалық білім беру кәсіби стандарттарға ... ... ... ... өзара байланыстырылуы керек.
Жоғары білім сапасы ең жоғары халықаралық талаптарға жауап беруі ... ... ... ... ... рейтингіне енуге
ұмтылулары керек.
2015 жылға ... ... ... жүйе ... ... істеп, 2020
жылға қарай елде енгізілетін талдаулар, патенттер мен дайын технологиялар
түрінде өз нәтижелерін беруге тиіс.
Бүгін біз медициналық ... ... ... ... ақы ... ... енгізуді дайындаудамыз. Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз
етудің тиімді жүйесі үшін барлық қажетті базалық жағдайларды жасадық.
Дәрілердің 50%-ы біздің елімізде ... ... беру мен ... ... салаларындағы мемлекеттік
кәсіпорындардың қызмет мәселелері жөніндегі республиканың ... ... ... жеделдету қажет.
Саламатты өмір салты мен адамның өз денсаулығы үшін ... ...... осылар денсаулық саласындағы және халықтың
күнделікті тұрмысындағы мемлекеттік саясаттың ең басты мәселесі болуы тиіс.
2011 жылғы Азия ... үшін біз ... ... ... ... Астана мен Алматыдан қалып қоймауға итермелей
отырып, бұқаралық дене шынықтыру-спорттық қозғалысын дамыту үшін ... ... ... және спорт министрлігі әкімдермен бірге елде бұқаралық спортты
дамыту үшін бірлескен іс-шараларды анықтап, оларды нақты іске ... ... ... бұқаралық спортқа тартылуы керек.
Осындай жағдайда ғана біз дамуды көре аламыз.
Бұл бүкіл ... ... ... ... ... салу және жабдықтау, кадрларды даярлау,
саламатты өмір салты жөніндегі мемлекеттік шаралар кешені 2020 жылға қарай
ана мен бала ... екі есе ... ... ... 30%-ға ... ... 20%-ға ... тиіс.
Бұл ретте өмір сүрудің күтілетін ұзақтығы 72 жасқа дейін ұлғаяды.
Осынау құрғақ сандардың артында біздің ... аман алып ... ... тұр. Бұл өте ... ... Біз оған ... түрде қол
жеткізуіміз керек!
2015 жылға қарай ... ... ... ең ... күнкөріс
деңгейі көлемінің 60%-ы деңгейіне дейін өсіріліп, мемлекеттік ... ... 2010 ... ... 1,2 есе ... ... өз ... дәйектілікті ұстанамыз. Өткен жылы
зейнетақылар, шәкіртақылар, бюджет саласы қызметкерлерінің еңбекақылары ... ... ... ... орта ... 9%-ға артты.
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық инфрақұрылымдарын жаңғырту өзіндік
пайдалану шығындарын ... және ... ... ... қоса ... ... ... құбырлы сумен қамтамасыз ету жұмыстарын жалғастыру
қажет. Шағын қалаларда халықтың 100%-ы үшін сапалы су ... ... ... республика халықтың еңбекпен қамтылуына және ауыл
шаруашылық және ... ... ... ... ... ... маман-кадрлар нарықтық талаптарға сай болуы ... ... да ... ... жөн көреді.
Қазақстан экономикасының өсімі 2011 жылы 2% деңгейінде болжануда.
"Әлемдік тауар нарығында оң баға динамикасы байқалатындығын ескере келе
әлемдік мұнай бағасының болжамы 2011 жылы бір ... 50 ... ... ... Аталған сыртқы факторлар мен ішкі даму алғышарттарын
ескеру негізінде Қазақстан экономикасының ... 2010 жылы 2% ... ... ... 3,3%-ға өседі. Мұнай өндіру көлемі 2011 жылы
80 млн тоннаны құрайды деп бағалануда. 2011 жылы ... $49,6 ... ... $34,2 млрд ... болжануда.
Сондай-ақ, министрдің хабарлауынша, "инфляция 2011 жылы 6 - ... ... ... жолдауынан туындайтын іс-шараларға тартылатын
кепілдендірілген трансферт көлемін 1,2 трлн ... ... ... Ұлттық қордан қосымша 124,3 млрд ... ... ... ... ... ... ... 103 млрд
теңгеге ұлғайтылған. Келесі факторлардың негізінде қосымша кіріс түсімдері
мынадай болады деп ... 61,3 млрд ... - ... ... ... ... 19,6 млрд ... артық түсім - Корпоративтік кіріс
салағы бойынша, 22,1 млрд теңгеге - табиғи ... ... ... Бұл ... ... ... ... органдарына баспана салуға
берілген бюджеттік несиелерді қайта құрылымдауға байланысты республикалық
бюджет түсімдері 13,7 млрд ... ... деп ... ... және бюджетті жоспарлау министрінің айтуынша,
республикалық ... ... ... барысында 2009 жылдың қорытындысы
бойынша қалған бос ... - 24,1 млрд ... ... ... Бюджет
тапшылығын қаржыландыруға қосымша 26,6 млрд теңге көлемінде несие тарту,
соның ішінде ішкі нарықтан - 13,4 млрд ... ... ... - 13,2 ... ... ... ішкі өнімнің өсімі 2011 жылы 1,5 - 2% құрайды деп ... ... ... ... ... ... жасалған
белсенді әрекеттер болып табылды. Тәуелсіздік алып, егемен ел ... ... ... ... ... ... экономикалық өрлеуде жетістіктерге жету мүмкіндіктері болғанын
көруге болады. Елдің экономикалық ... ... деп ...... мен реформаларды жүзеге асыруда Казақстанның зор нәтижелерге қол
жеткізгенін көрсетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Экономикалық өсу ... ... ... ... товар және
қызмет көлемінің өсу түрінде көрсетілуі мүмкін. Экономикалық ... ... тек қана ... ... ... ... алынатындығы маңызды болып
келеді. Номиналды өзгерістердің көрсеткіштері ... өсу ... ... ... өсу ішкі және халықаралық әлеуметтік-
экономикалық мәселелерді шеше алатын өндіріс өсуін қамтамасыз етеді.
Экономикалық ... ... ... ... типте
жұмыссыздық деңгейі қысқарады, өндіріс қарқынын ... ... ... Бірақ бұл уақытша құбылыс. ... бұл тип ... ... техникалық прогресс жоқтың қасы, өндіріс фондтары өнегелік
және физикалық жағынан да тозады. Біз жасайтын ... ... ... ... ... әлі ... келе ... экономикалық қатынастар
шарттарында бұл тип тек қана тұйықтамаға әкеліп, ... ... ... ... ... ... да, ... түрде бұл
типті ауыстырып, халық шаруашылығын интенсивті даму жолына көшіру қажет.
Айта кететін ... ... тип жаңа тип – ... ... ... ... салды. Экономикалық қатынастардың дамуына ... ... тип ... ... ұлттық шаруашылық дамуына үлес қосты. Осы
таңда өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... ... екінші
типтің белгілерін анықтауға болмайды, олар ... ... ... ... ХХғ. ... ... жайған ҒТР шарттарында батыстың
өнеркәсіпті елдерінде, оның ішінде біздің елімізде де ... ... түрі ... өсу ... ... ... ... ресурстар,
еңбек ресурстары, капитал және технология.
Экономиканы мемлекеттік ... және оның ... ... қолданылатын
шаралар әрбір мемлекетке әлеуметтік саясатты ... ... үшін ... ... ... сақтау, білім беру, т.б.) мемлекеттік
тұтқалар және ұйымдарсыз мүмкін емес. Мемлекеттік реттеу экономикалық ... ... ... ... ... ... саясатты жүргізілсе, маңызды роль атқара алады.
Кейнсиандық теория макроэкономикалық тепе-теңдік теориясын қайта өңдеу
және даму нәтижесінде ... ... ... ... ойынша,
экономикалық өсуді анықтайтын ең басты фактор – инвестициялар.
«Нөлдік өсу» ... ... ... ... ... өсу ... ... бірқатар теріс факторлары: қоршаған
ортаның ластануына, өндірістік шуға және ... ... ... ... ... Және ... өсу әрқашан халық үшін
қолайлы жағдайлар туғызы алмайтындығын айтады.
Салааралық баланстың «шығын-шығару» әдісі әр түрлі салалар ... ... ғана ... сонымен ... ... ... ... ... бөлімде анализдің нәтижелері бойынша, БҰҰ –ның мамандары
Қазақстанның экономикалық өсуі ... ... ... тым ... айтады. Бұл әлемдік сұранысқа және бағаның маусымдық ауысуына аса
үлкен тәуелділікті туғызады.
Бірақ соңғы 3 ... ... ... ... айтарлықтай дамып кел
жатқанын көруге болады. Оған мысал Қазақстанның экономикасы, 2009 ... ... ЖІӨ – 135 ... Өнеркәсіп өндірісі – 84 млрд.USD (өсім 2,1 %)
- Негізгі капиталға инвестициялар – 31,7 млрд.USD (өсім 4,6%)
- Орташа ... – 59 722 ... ... ... ... ... ... резервтері – 46,7 млрд.USD
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесі (%) -10.5
- Тікелей шет елдік инвестициялар, 2008 –19.8 млрд. АҚШ долл.
- Сыртқы сауда ... 2008 – 109,1 ... ... 39,9 %)
- 283744 заңды тұлға тіркелді
Үшінші бөлімде жасалған сараптама – еліміздің экономикасы тез ... келе ... ... ... алып ... ... дамып келе
жатқан нарықты экономикалы ел деп ... ... ... байлығы,
инфрақұрылыстың динамикалық дамуы, ... және ... ... ... сақынадағы бағдардың тұрақтануы экономикалық өсудің
жоғары қарқынмен дамуына және жақын болашақта ... ... ... ... ... ықпал жасайды.
Дамуымыздың маңызды алғышартына айналған қазақстандық бірліктің өнегелі
үлгісі ... ... ... мен ... ... ... алды.
Осылайша Қазақстан қуатты да табысты мемлекетке айналып, ... ... ... халықаралық беделге ие болды.
Жасампаздық қуатымен дүние жүзінде даңқы артқан Қазақстан әлемді өз
жетістіктерімен таң қалдырды.
Сондықтан Қазақстанға Еуропадағы ... және ... ... ету ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н.Ә. Назарбаев. «Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы». «Егемен Қазақстан», 16 мамыр, 1992 ж.
2. Н.Ә. ... ... ОДАҚ ... ... ПРАВДА
20.10.1999.
3. ПОСЛАНИЕ ПРЕЗИДЕНТА СТРАНЫ К НАРОДУ КАЗАХСТАНА. СТРАТЕГИЯ "КАЗАХСТАН-
2030".
4. МАМЫРОВ. «МАКРОЭКОНОМИКА» АЛМАТЫ 2004.
5. КУРС ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ТЕОРИИ. ПОД РЕД. ЧЕПУРИНА М.Н., - ... АСА, ... ... Н.К., ИХДАНОВ Ж. ГОСУДАРСТВЕННОЕ РЕГУЛИРОВАНИЕ ЭКОНОМИКИ В
УСЛОВИЯХ КАЗАХСТАНА (ТЕОРИЯ, ОПЫТ, ПРОБЛЕМЫ). УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. ... ... ... ... А. ... КСРО ... КЕШЕГІ МЕН ЕРТЕҢІ» АЛМАТЫ 2002
8. «САЯСАТ» ЖУРНАЛЫ №3 2008 ... ... ... №4 2008 ... ... ... №5 2008 ... «КОНТИНЕНТ», № 19. 23.10.2009 Г.
12. «КОНТИНЕНТ», № 6. ... ... АЗИЯ – ... И ... /2008 Г. №27 ... ... ... СЕРИЯ ЭКОНОМИЧЕСКАЯ /2006, №4(16)
15. ВЕСТНИК КАЗГУ. СЕРИЯ ЭКОНОМИЧЕСКАЯ /2006, №9
16. ... ... ... Экономикалық теория.С.С.Мәулиенов. Алматы:Экономика.2004
18. Экономикалық теория негіздері. Г.Н.Осипова. Алматы:2002
19. Жүсіпбекова Д.В.Қарағанды:2007.
20. Жаңа ...... ... ... С.С, ... ... Я.Ә., ... К.Н., ЖАТҚАНБАЕВ Е.Б. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ
НЕГІЗДЕРІ. ОҚУЛЫҚ. – АЛМАТЫ, 2002.
22. ЛОМАКИН В.К. / ... ... ... М.: ... 2000. ... ... КӘМПБЕЛЛ Р., СТЕНЛИ Л. БРЮ./ЭКОНОМИКС.М.:2000
24. Р. ХАРРОД . К ... ... ... ... статистика агенттігі 2009

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру ісі62 бет
Экономикалық өсу: факторлары, кезеңдері, ерекшеліктері36 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
Томас Кунның, Имре Лакатостың, Стивен Тулминнің ғылыми теориялары жайында6 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
Адам организмінің өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары78 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары жайлы7 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары туралы ақпарат9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь