Мемлекеттік бюджеттің балансы

Ж О С П А Р

Кіріспе
І МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАЗМҰНЫ
1.1 Мемлекеттік бюджет мәні мен функциялары
1.2 Бюджет жүйесі және бюджет құрылымы
1.3 Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі тұрғысындағы
мемлекет салық саясатының басым бағыттыры

ІІ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ БАЛАНСЫ
2.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен
құрылымы
2.2 Жергілікті бюджетті басқару және бөлу механизмі
2.3 Қазақстан Республикасындағы баланстандырылған бюджетті қалыптастырудың негізгі бағыттары

ІІІ бөлім. Қазақстан Республикасындағы бюджетті қалыптастырудың және орындаудың іс.мәртебесі
3.1 Бюджетті орындаудың сараптамасы және жаһандық қаржы дағдарысы
мен оны орындау
3.2 Мемлекеттік бюджеттің 2009 жылғы атқарылуы жөніндегі ақпарат
3.3 ҚР Экономика және бюджетті жоспарлау министрі Бақыт Сұлтановтың «2009.2011 жылға арналған республикалық бюджет туралы» ҚР Заң жобасы бойынша Сенаттың пленарлық мәжілісінде жасаған баяндамасы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Ж О С П А Р
Кіріспе
І МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАЗМҰНЫ
1.1 ... ... мәні мен ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі ... ... ... ... ... ... БЮДЖЕТТІҢ БАЛАНСЫ
2.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен
құрылымы
2.2 Жергілікті бюджетті ... және бөлу ... ... ... ... ... ... бағыттары
ІІІ бөлім. Қазақстан Республикасындағы бюджетті қалыптастырудың және
орындаудың іс-мәртебесі
3.1 Бюджетті орындаудың сараптамасы және жаһандық ... ... оны ... ... ... 2009 ... ... жөніндегі ақпарат
3.3 ҚР Экономика және бюджетті жоспарлау министрі Бақыт Сұлтановтың «2009-
2011 жылға арналған республикалық бюджет ... ҚР Заң ... ... ... мәжілісінде жасаған баяндамасы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Қазіргі заманда кез келген қоғам - экономикалық құрылымының билік
таңдап алған ... ... ... ... дамуына мемлекеттік
реттеу басты роль атқарады. Мемлекетке экономикалық және ... ... ... ... ... - ... қаржылық жүйе, яғни
мемлекеттік бюджет. Қаржылық жүйенің ... ... ... ... ... ... ... жасақтайды да, мемлекеттік
мекемелердің өзіндік функцияларын атқаруға мүмкіндік жасайды.
Мемлекеттік ... ... ... жұмсауда, ... ... ... бола ... ... ... ... ықпал
етуіне мүмкіндік ... әрі оның ... ... ... ... ... ... дамытуға жол бере отырып,
әлеуметтік аз қорғалған тұрғындарға қолдау көрсетеді.
Сондықтан кез келген ... ... ... ... ... ... ... өмір сүре алмайды. Ал қаржылық жүйе өз
алдына қарыжылық қарым-қатынасты, әрі оны ... ... ... ... ... ... ақша ... құрап, оны қолдану
арқылы өзінің саяси, экономикалық, ... ... ... ... ... Ол ... ... дамуындағы күнделікті
немесе ұзақ мерзімді басымдықтарға тікелей байланысты.
Еліміздегі саяси, экономикалық, ... ... ... ... ... салықтық-бюджеттік жүйе, бюджеттің құрылымдық жүйесі
өзгеріске ... да, ... ... ... ... жаңа
заңдылықтар, ағымдар пайда болды. Бұл жаңа өзгерістер бюджет механизмін
дамытуға ықпал жасайды деп күттіру.
Осыған ... ... ... қалыптастыру мен қолданған жөн.
Қазіргі заманғы даму бағыты, түрлі ... ... ... жетілдіру сұрақтарын зерттеу жаңа қолданыстарды талап етеді.
Осының бәрі зерттеу жұмыстары тақырыбының ... ... ... айқындады.
Курстық жұмыстың мақсаты аймақтарды дамытудағы ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мен қолданудың
теориялық, практикалық сұрақтарын ... ... ... ... ... ... процесін сараптау олып табылады.
Осы мақсатқа сәйкес курстық жұмыстың алдына мынадай мәселелерді ... ... ... ... ... қарастыру
2) мемлекет экономикасын дамытудағы мемлекеттік бюджеттің атқарар
рөлін анықтау
3) мемлекеттік ... ... және ... зерттеу
4) бюджеттік саясаттың ерекшеліктерін анықтау
5) мемлекеттік бюджеттің қалыптасу мен оның даму тәжірибесін сараптау
6) фискалдық және бюджеттік саясаттың ... ... ... ... ... ... негізі болып мемлекеттік бюджет
құрылымы және оны реттеу сұрақтарына, бюджет ... ... ... ... мен қолдануға байланысты заңнамалық
актілер, республика үкіметінің ... және ... ... ... ... ... ... актілері отандық және
шетелдік ғалымдардың еңбектері, басылым материалдары табылады. Жұмыстың
ақпараттық ... ... ҚР ... ... ҚР ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАЗМҰНЫ
1.1 Мемлекеттік бюджет мәні мен функциялары
Бюджет мемлекет қаржы жүйесінің маңызды ... ... ... ... ... пен ... ... және бөлу процестерінің мазмұнын айқындай
отыра, елдің ақшалай орталықтандырылған қорының құрылуы мен қолданылуының
экономикалық үлгісін көрсетеді.
Бюджет ... ... ... ... және қорғаныс, басқару, қоғамдық тәртіпті сақтау,
мемлекет қауіпсіздігін қамтамсыз ету, ... ... ... ... ... қаржыландырылады. Сонымен қатар, бюджет есебінен білім
беру, ... ... ... пен өнер ... ... құрылымы ең алдымен оның мемлекеттік билікке байланысты. Егер
мемлекет унитарлы болса, онда бюджет жүйесі екі мемлекеттік және ... ... Ал ... ... ... ... ... штаттар, жерлер және административтік бірліктер юджетінен тұрады.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің жалпы жүйесінде басты орын ... ... ... ... бір ... айқындайды, себебі бюджетте
әлеуметтік, экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... оның ... қызметінің әр
түрлілігін көрсететін ... көп ... ... ... ... ... ... және оны қаржыландыру көздерінің жылдық жоспары.
Бюджет - күрделі экономикалық категория.
Ол экономикалық категория бола отырып, ... ... ... бір орталықтан басқарылатын мемлекет ақша
қорының қалыптастыру, бөлу, қолдану процестерін ... жүйе ... - ... қаржылық ресурстарын жинау әрі қолдануы туралы
нақты, толыққанды жоспары және оның ... ... ... ... жоспарды әрбір отбасы, табыс иесі қолдануы қажет-ақ.
Әрине, мемлекет жоспары басқа экономикалық дербес ... ... ... болады, себебі ол қоғамның жалпы ... ... ... ... ... және оны жұмсаудың жоспары ғана емес,
бюджет деп осы шығыс пен кірістің суммасын білдіреді [1, 150 ... ... ... ... ... ... болып табылады және
оның өз функцияларын орындауға жағдай туғызады. ... ... ... барлық түрлерін, басқару органдарын, қоғамдық тәртіп және сыртқы
қорғанысты ұстаумен ... ... ... ... және әлеуметтік
процестерге ықпал етеді. Сондықтан ... ... яғни ... ... макроодеңгейде осы қаржылық реттеудің көмегі мен бюджеттің
шешетін сұрақтары орасан зор.
Осындай үлкен мағынаға ие ... ... ... ... ... болғасын, оны құру, бекіту әрі ... ... ... ... ... ... жүргізіліп, әрі қабылданған бюджет заң болып
есептеледі.
Еңбек өніміне ... ... ... ... ... ететін
болғандықтан, әрі оның қаржысының есебінен халық табысының біршама бөлігі
құралатын және ірі ... ... ... ... ... мемлекеттік резервтің
қорларын құрайтын болғандықтан бюджеттің экономикалық мәнділігі артады.
Бюджет тұрғысында белгілі бір кәсіпорындарды, ... ... ... ... ... бөлінеді, басқа елдерге ... ... ... ... ... ... оған ... экономикалық категория мәнділігі аккумуляциялық (салық,
кіріс) функциясы, бөлу (шығыс) және ... ... ... жүзеге
асады.
Бюджет ақшаның жалпы мемлекеттік қорының құрылуын қамтамасыз ... ... және ... ... ... бағыттарында жүйелі, тиімді
пайдалануын қамтамасыз етеді. Бір сөзбен ... ... ... ... шығысының бас жоспары болып табылып, мемлекеттің басқару ... орын ... ... ... ... және ... ... түрінде жекелеген
немесе ұйымның орындауына міндетті белгілі бір уақыт аралығындағы ... ... ... деп ... [3, 17-23 ... арқылы көптеген қаржы ағымдары өтеді. Ол ағымдардың маңызы зор
экономикалық және қаржылық көрсеткіштері әсері ... - ... ... ... ... ... ... алғышарты және
құралы. Әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыру, қоршаған ортаны қорғауды
қамтамасыз ету, ғылыми-техникалық ... ... ... ... тұру, басқа да мемлекеттік функцияларды орындау үшін оның көмегімен
жағдай жасалады.
Бюджет кодексіне сәйкес, бюджет - бұл оның ... мен ... ... ... қамтамасыз етуге ... ... ақша ... жаңа түрі ... ... қоғам мүшелеріне, салық
төлеушілерге беретін қоғамдық игіліктер категориялары негізінде, бюджетке
және салықтар ыңғайында ... ... ... ... оның
функцияларына нарықтық ой-пікір, ... ... ... тән ... ... ... қажеттіліктерді (қорғаныс сипатындағы азық-
түлік, инфрақұрылым, ... ... ... ... игіліктері)
қанағаттандыруға шақырылған, ерекше игіліктер беру мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған ақша қаражаттары
қорын құру және аталған ... ... ... реттеу
мақсаттарына пайдалану кезінде қоғамдық өнімді немесе ұлттық ... ... ... ... ақша қатынастарының жиынтығын қамтиды.
Қаржылар категориясын тұтастай алғанда ең алдымен, ерекшелеп тұратын:
- бюджет ... бөлу ... ие ... ... ... әрқашан да ақшалай формада жүзеге асырылуы;
- бюджет қатынастарының нысаналы ақша қорларын қалыптастырумен және
пайдаланумен қоса жүретіні, ... ... ... ... ... ... ... тән болып саналады.
Сонымен бірге, қаржылармен ортақ белгілер шеңберінен шықпайтын ... ... ... ... қатынастарға тән болып саналады.
Мемлекеттік бюджет құндық (ақшалай түрде) ... ... ... ... ... сипатталады:
- мемлекеттің жалпы қоғамдық өнімі құнының бір бөлігінің жекеленуімен
және оның қоғамдық ... ... ... бөлу ... ... ... формасын
білдіреді;
- құнды жасау және оны ... ... ... орталандыратын
материалдық өндіріс қаржыларынан және ... ... ... ... емес сала қаржыларынан өзгешелігі, ұлттық
экономика салалары, аумақтар, экономика секторлары, қоғамдық ... ... ... ... ... бағытталған;
- оның тауар формасындағы қоғамдық өнімнің қозғалысымен тікелей
байланысты емес құнды бөлу сатысын ... ... бір ... ... және өндірістік емес салада ... ... ... ... ... ... қатар мемлекеттік бюджеттің:
1. қаржы жүйесінің негізгі буыны, қайта бөлу ... ... ... ... бюджет есебінен ұлттық табыс қайта бөлінетіні;
3. бюджеттік қайта бөлу процестері әртүрлі ... ... ... ... ... ... бюджеттік бөлу саласының мемлекеттік қаржылар құрамында негізгі орын
алатыны сияқты ... ... ... көрсетіледі.
Мемлекеттік бюджет – мемлекеттің қолында шоғырландырылатын және оны
мемлекет әлеуметтік-экономикалық, қорғаныс және өзге ... ... ... ақша ... ... ... саналатын мемлекеттік
қаржылардың құрамды бөлігі [4, 17-23 ... ... мәні оның ... ... толықтай ашылады.
Кез келген экономикалық категория және қаржы жүйесінің аса маңызды ... ... ... 2 ... және 3 ішкі ... орындайды,
сондай-ақ жалпы мемлекеттік қаржылар үшін тұтастай ... яғни ... ... функцияларынан шығатын:
1) бөлу;
2) бақылау;
3) қайта бөлу ішкі функциясы;
4) ресурстарды орналастыру ішкі функциясы;
5) экономиканы тұрақтандыру ішкі ... тән ... ... белгілідей, ұлттық табысты қайта бөлу мемлекеттік бюджет (тікелей
салық салу ... ... ... баға белгілеумен, «бағалар
қайшылығымен» (контрактылық жүйе арқылы, монополиялық бағалар) ... ... ... ... қатынастары (ең алдымен, несие) жүйесі,
өнімсіз еңбек қызметі түрлерімен айналысатын еңбекке ... ... ... ... ақы ... ... ... жалтаруы
(көлеңкелі экономика саласында) және т.с.с сияқты экономикалық ... ... ... ... ... табиғаты бойынша қатаң реттеледі және
жоспарлау принципіне бағындырылған, бұл онымен ... епті ... ... және ... қаржылық өзара қарым-қатынастың неғұрлым
тиімді және неғұрлым оңтайлы ... ... ... ... ... ... ... бас қаржы жоспарында өз көрінісін табады, яғни
мемлекеттік бюджетте мемлекеттің ... ... ... оның ... мен ... ... айқындалады.
Мемлекет жаңа құрылған құнды бөлу және қайта бөлу арқылы, ... ... ... әлеуметтік-экономикалық процестерді реттеудің негізгі
құралдарының бірі ретінде ... Атап ... ... бюджетте
әртүрлі деңгейлердегі мүдделер мен ... ... ... ... ... ... әл-ауқатын
өзгертуге өзінің қабілеттілігімен байланысты, бюджет жеке топтар мен ұлттық
мүдделерді барынша шиеленістіру объектісі, идеологиялық күрестердің, ғылыми
тұжырымдамалардың, ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік-экономикалық, саяси-идеалогиялық және этикалық-
нормативтік мәселелерді ... ... ... отырып, бюджет проблемасы
философияның іргелілік сипатын, саясат прагматизмі мен экономика ғылымының
рационалдылығын ... ... ... ... ... ... сонымен бір мезгілде
ол оның іргелі көзі болып саналады. ... ... ... ... ... ол мемлекеттің қаражаттарды епті пайдалануына,
оларды ... және ... ... ... ... ел ... ... экономикалық және қаржы саясатын жүзеге
асыруға ... ... ... ... ... ... оның мәні
бірінші кезекте, қаржы ресурстарының орталықтандырылған жалпы мемлекеттік
қорының қаражаттарын ... ... ... көрінеді.
Мемлекеттік бюджетті айқындауда, оның мәнін көрсететін бір ғана ... ... ... ... ... ... экономикалық
категориясының маңызын төмендетеді. Өйткені кеңейтілген ... ... ... ... ұйымдастыратын және жүзеге асыратын
экономикалық қатынастардағы тепе-теңдіктің ұдайы бұзылуымен ... аса ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Кеңейтілген ұдайы өндіріске, құн заңы қолданылатын өндірістік саланы
дамытудан өзге, сондай-ақ осы заң ... ... ... және
қорғаныс құқық саласы кіреді. Атап айтьқанда ... ... ... ... ... ... ... негіздеуге
әсер ету тетігін жасайды.
Бюджет, өз кезегінде өндірістің дамуына ... ... ... ... ... және жетілдіруге белсенді
әсерін тигізеді [4, 30-55 б.].
Нарықтық ... ... ... ... секторларының,
әртүрлі меншік нысандарындағы кәсіпорындардың, жекешелендіру ... ... мен ... ... құрылымдарын реттеу үшін, бюджет
ерекше маңызға ие ... ... ... ... мен ... әдістері
арқылы шаруашылық жүргізу субъектілерінің шаруашылық ішілік ... және ... ... ... әсерін тигізеді.
Егер жекелеген шаруашылық құрылымдарының сметалары, бизнес жоспарлары
кеңейтілген негізде өндірістік ... жеке ... ... ... ... ... қоғамдық қорлардың айналымын орталандырады. Жалпы
мемлекеттік ауқымда қаражаттарды қайта бөлу – құрылымдық ... ... мен ... ... ... ... ... айналымын
қамтамасыз етудің қажетті жағдайы Ұдай өндіріс процесінің қажеттіліктерінен
объективті түрде жалпы ... ... ... ... таза ... ... бюджет арқылы пайдалану
қабілеттілігі туындайды. Бюджет сол арқылы экономикалық базаның ... ... ... өмір сүру негіздерінен туындамайды.
Мемлекеттік бюджеттің тағайындалуы мемлекеттің қаржылық ресурстарының
орталықтандырылған қорын қалыптастырудан және оны ... ... және ... саясатына сәйкес әлеуметтік мақсаттарға пайдаланудан
тұрады. Бюджет экономикадағы бөлу және қайта бөлу мен қаржы ... бір ... ... ... ... ... объективті
қажеттілігін көрсете отырып, нақты атаулы құжат ... ... ... ... ... түпкілікті өзара келістіруге соның көмегі
арқылы қол ... ... ... ... ... бөлу және қайта бөлу
және жинақтау процесінде мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... қорғаныс
қажеттіліктеріне, басқаруға бағытталуы мүмкін ішкі жалпы өнім құнының бір
бөлігі шоғырланады. ... ... ... ... құрылған құнның бір
бөлігін мемлекеттің мәжбүрлеп алып ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың негізгі көзі
болып саналады.
Осы ... атап ... ... ... және ... секторларында тиімді пайдаланылуы, қажетті инфрақұрылымдар құру,
халықтың әл-ауқатымен, жұмысқа қамтылуымен, әлеуметтік қамтамасыз етілуімен
байланысты қажеттіліктерді анықтау ... ... ... қажет.
Бюджет жүйесі бюджеттік қатынастар формаларының жиынтығын, бюджет
түрлерін ... және ... ... ... ... әдістері
мен тәсілдерін, атқарылуын сондай-ақ қаржы және өзге басқару органдарының
жиынтығын білдіреді [5, 17-23 ... ... ... ... ... ... ... негізін
құрайды. Бюджет түрлері, әртүрлі басқару әдістері мен тәсілдерін пайдалану
негізінде бюджеттерді (республикалық және ... ... ... бекіту және атқарылуын жүзеге асыратын және бюджеттік қатынастардың
нысандарын айқындайтын қаржы және өзге ... ... оның ... ... Республикасының Бюджет Кодексіне сәйкес, атап айтқанда Жалпы
ереженің 4-бабы, бюджеттік өзара қатынастардың ... ... ... бюджет жүйесі «... бюджеттердің және Қазақстан ... ... ... ... ... мен қатынастарының жиынтығын»
білдіреді. Яғни, қарастырылып отырған түсініктің заңнамалық түсіндірмесі
экономикалық әдебиетте берілетін ... ... кең ... атап
өтуге болады, өйткені жеке бюджеттер құрамы мен олардың арасындағы өзара
қатынастармен ... ... ... ... ... ... қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты өзге ... ... ... [5, 55-70 б.].
1.2 Бюджет жүйесі және бюджет құрылымы
Бюджет жүйесі ... ... ... ... бюджет
түрлерін (республикалық және жергілікті бюджеттер), оларды әзірлеу әдістері
мен тәсілдерін, атқарылуын сондай-ақ қаржы және өзге ... ... ... ... ... ... жиынтығы бюджет жүйесінің негізін
құрайды. Бюджет түрлері, ... ... ... мен ... ... бюджеттерді (республикалық және жергілікті бюджеттер) әзірлеу,
қарау, ... және ... ... асыратын және бюджеттік қатынастардың
нысандарын айқындайтын қаржы және өзге басқару органдары оның ... ... ... ... ... ... елдің барлық
бюджеттерінің жиынтығы және жалпыға бірдей құру принциптеріне негізделетін
өзара іс-қимыл жасауы процесіндегі ... ... ... ... Республикасының Бюджет Кодексіне сәйкес, атап айтқанда Жалпы
ереженің ... ... ... ... ... ... ... бюджет жүйесі «... бюджеттердің және Қазақстан ... ... ... бюджет процесі мен ... ... ... ... ... ... ... түсіндірмесі
экономикалық әдебиетте берілетін анықтамадан анағұрлым кең екенін атап
өтуге болады, өйткені жеке ... ... мен ... ... ... ... олардың арасындағы қатынас мемлекеттік қаржы
ресурстарын қалыптастырумен және ... ... өзге ... ... болжайды [6, 98-123 б.].
Бюджет жүйесі экономикалық категория ... ... үш ... ...... алу арқылы үкімет қызметі үшін, яғни әскери,
экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларды орындауға арналған ... ... ... ... өмір ... үшін ... ресурстарды
қамтамасыз етеді;
2) экономикалық реттеу – салықтар мен ... ... ... және ... саясаттың белгілі бір мақсаттарын (экономиканы
тұрақтандыру, оның өсуін ынталандыру, құрылымдық алға жылжулар және т.б.)
жүзеге ... ... ... пайдаланылады;
3) табыстарды теңестіру – яғни салық салудың прогрессивтік ... ... ... ... және жұмыссыз азаматтарға, мүгедектерге, балаларға,
артта қалған өңірлерге және т.б. транферттік ... ... ... ... бөлу.
Бюджет жүйесінің құрамы елдің ұлттық ... ... ... ... ... жүйесінің екі түрі бөліп көрсетіледі:
федеративтік және унитарлық, оның ... үш ... ... ие, ... екі ... ... бар ... жүйесінің федеративтік басқару нысаны жағдайында орталық бюджет
одақ федералдық немесе республикалық бюджет, ал ... ...... штаттар, жерлер және т.б. бюджеттері ... ... |
| ... 3 ... 2 ... Бюджет жүйесінің түрлері
Қазақстан Республикасы Конституциясы 2-бабының 1-тармағында: ...... ... нысанындағы біртұтас мемлекет» деп
жазылғандай, Қазақстанда, екі басқару буыны – республикалық бюджет ... ... ... ... біртұтас бюджет жүйесі қолданылады,
жергілікті бюджет мемлекеттік ... ... ... ... ... (2-сурет).
2-сурет. Қазақстан Республикасы бюджет жүйесінің сызбасы
Осылармен бірге ҚР Бюджет Кодексінің 11-тарауының 1-тармағына сәйкес
Қазақстанның бюджет ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... шоғырландырылатын қаржы активтері
түріндегі, сондай-ақ материалдық емес активтерді қоспағанда, ... ... ... ... білдіреді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын құру мен пайдалану әлемдік және
ішкі тауар және ... ... ... ... ... экономикалық ахуалдарды, бұл ретте макроэкономикалық және
фискалдық тұрақтылықты және Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... сақтаумен, республиканың әлеуметтік-экономикалық
даму басымдықтарын ескере отырып ... Бұл ... ... ... ... сенімгерлік басқармасы, Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... шарт ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады [6, 17-23 б.].
Федеративтік басқару формасындағы бюджет жүйесін зерделеу үшін ... ... ... ... ... ... иерархиялық
тұрғыдан реттелген бюджет жүйесінде төмендегі деңгейлер бөліп көрсетіледі:
а) Федералдық бюджет;
б) Ресей Федерациясы субъектілерінің бюджеттері:
• республикалық бюджеттер;
• автономиялық облыстар ... ... ... ... ... және ... ... бюджеттері;
в) Жергілікті бюджеттер:
• облыстық бағыныстағы қалалардың бюджеттері;
• аудандардың бюджеттері;
• қалалық аудандар ... ... және кент ... келген экономикалық жүйе сияқты бюджет жүйесі мен оның элементтері,
жиынтығы елдің бюджет құрылысының ... ... ... бір ... ... ... [6, 117-143 б.].
Ресей Федерациясының бюджет жүйесінің ... ... ... атап өтеміз: РФ Бюджет Кодексімен оны ... ... ... ... ... сондай-ақ олар елдің бюджет жүйесін ұйымдастырудың
классикалық принциптері негізінде құрылған. Бұл:
• РФ бюджет жүйесінің бірлігі;
... ... ... ... ... мен шығыстардың
ажыратылуы;
• бюджеттердің дербестігі;
• бюджеттердің, мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар ... мен ... ... толықтығы;
• бюджеттің теңдестірілімдігі;
• бюджет қаражатын пайдаланудың тиімділігі мен үнемділігі;
• бюджеттер шығыстарын ... ... ... ... ... сенімділігі;
• бюджет қаражатының атаулы және нысаналы сипаты.
Бюджет жүйесінің бірыңғайлығы мемлекеттік бюджетті ... ... және ... ... ... және ... қоса ... бірыңғай әлеуметтік-экономикалық саясат ... ... ... ... арасындағы кірістер мен шығыстардың ара
жігін ажырату принципі кірістердің тиісті түрлерін (толық немесе ... РФ ... ... ... оның ... жергілікті
өзін-өзі басқару органдарының шығыстарды ... ... ... ... ... [7, 56-90 ... Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі тұрғысындағы
мемлекет салық саясатының басым бағыттыры
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 50 ... ... елдер қатарына кіру міндеті тұрғанын ескере
отырып, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... сай келтіру мақсатында еліміздегі қолданыстағы салық ... ... ... ... тапсырмалар бергені белгілі. Осы
тапсырмаларды орындау бағытында “Салық және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы қабылданып, 2009
жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Жаңа ... ... ... және орта ... ... мемлекет тарапынан қолдау, олардың
дамуына жағдай жасау мақсатында көптеген салықтық жеңілдіктер қарастырылды.
Экономиканың шикізаттық емес ... ... ... ... ... табыс салығы  20%-ға азайтылды. Оның ... ... ... ... алу және өндірісті модернизация-
лаудағы инвестициялық ... ... жол ... ... ... ... сәйкес корпоративтік табыс ... ... ... ... ... ... бойынша салық
есептілігі 20 қаңтардан кешіктірілмей тапсырылады [7, 173-222 ... құн ... ... ... 13 пайыздан 12 ... ... жылы бұл ... 11% ... деп күтілуде). ҚҚС
бойынша ең ... ... ... 30 000 есе АЕК-ке дейін көтерілді ... ... ... ... ... 38190000 теңгеден аспаса, ҚҚС
бойынша есепке ... ... ... салық кезеңі өзгертіліп, тоқсан
сайын төленетін болды (бұған дейін салық кезеңі ай сайын немесе ... ... ... ... ... ... ... бұған дейін
салық салынатын табыстың мөлшеріне байланысты 5% бен 13% ... ... жаңа ... ... ... ол 11% ... ... Оның
төлем мерзімі есепті айдан кейінгі айдың ... ... ... ... жері ... ... салығына қатысты нендей өзгерістер болды, соны әңгімелейік. Заңды
тұлғаларға мүлік салығы ... ... ... салу ... ... ... 1,5 ... құрады (Бұған дейін бұл ставка 1% болатын).
Оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық тәртібін қолданатын
жеке кәсіпкерлер мен заңды ... ... ... ... салу нысандарының
орташа жылдық құнының 0,5 пайызы көлемінде есептейді.
Мүлік салығы ... ... ... тапсыру мерзімі ағымдағы жылдың
15 ақпанына дейін болып өзгертілді (бұған дейін 20 ақпанға ... ... ... ... ... мерзімі 25 ақпан, 25 мамыр, 25 ... ... ... ... ... ... ... айлардың 20-сына дейін
болатын).
Жеке тұлғалардың мүлік ... ... ... ... ... ... ... қарай 0,05% (1 000 000 теңгеге дейінгіні қоса ... 0,5% (10 000 000 ... ... ... ... болғаны белгілі.
Бұған дейінгі Салық кодексінде мөлшерлемелер салық салу нысандарының құны
10 млн. ... ... ғана ... құны 10 млн. ... асқан
нысандарға 0,5% мөлшерлеме қолданылып келді. Жаңа ... ... ... ... құны 120 млн. ... ... ұлғайтылып, құны одан асатын
нысандар үшін салық мөлшерлемесі 1 пайызға жетті.   
Жер салығы бойынша салық есептілігін тапсыру ... ... ... ... ... ... өзгертілді (бұған дейін 20 ақпанға дейін болатын).
Жер салығы бойынша ағымдағы төлемдер мерзімі 25 ақпан, 25 ... ... 25 ... ... өзгертілді (бұған дейін жоғарыдағы айлардың 20-сына
дейін болатын).
Жеке табыс салығы бойынша ... ... ... 10% ... ... агенттері төленетін табыс бойынша жеке табыс ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады [8, 17-27 б.].
Салық кодексінің негізгі мақсаты - ол ... ... жоқ ... түбегейлі азайтып, тиісінше, экономиканың ... ... ... ... Шикізатқа тәуелділігімізді
төмендетуіміз керек. Енді оны қазіргі экономикалық жағдайдан көріп отырған
шығармыз, шикізат ... ... ... ... да. ... ... ... Шикізат бізге көп пайдасын тигізді экономикамыз нашар ... ... ... ... ... керек.
Жалпы Салық кодексі шағын және орта бизнеске нақты көмектер ... көп. ... бұл ... ... кіші ... ... ... айттық. ҚҚС төмендейді. 12 пайыз болады. Бұл, қазіргі
дүниежүзіндегі ең төмен ҚҚС-тердің бірі болады. ... ... ... ... ... оборудование, техникалар алып келетін болса,
оның салығы сол ... ... ... әртүрлі әлеуметтік салық
мәселелерінің бәрі төмендетіледі. Қазір ең бастысы кіші, орта ... ... ... 1 ... ... 300 ... теңгеге дейін өздеріне ары
қарай инвестициялауға мүмкіншілік береді. Меніңше, ол өте үлкен көмек.
Қазір, өздеріңіз білесіздер, ... ... ... ... ... жері жоқ. ... кіші бизнестің жағдайы өте төмен. Сол себептен,
өздерінің ... ... ... ... ... ... құн салығы көп айтылып жүр . ... ол ... ... алып шығуға басқаларға қарағанда бәсекелестікке мықтылық болады.
Себебі, басқа ... ... ... ... апарған заттарымыз арзандау
болады.
Екіншіден, қалай болғанда да ол инфляцияға әсер етеді. ... ... ... тауардың бағасына әсер етеді. Егер, мысалы, өндіруші, не
сауда жасайтын компаниялар сол салықты азырақ ... ... ... ... көлемде төмендейді. Әрине, тікелей халық болып бірден сезіне қоймаса
да, ертең мысалы, әртүрлі ... ... зат көп ... ... ... ... ... сатылатын болса, ол тікелей халыққа
пайдасы тиеді ғой деп ойлаймын. Елбасының 2008 ... ... ең ...... ... жақсарту. Оның ішінде осы Салық кодексіне
өзгеріс ...... ... бірі ... [8, 67-86 ... ... ... компанияларға байланысты мәселе жаңа Салық
кодексінен енгізілген өзгерістерде өте қатты қаралған. Басты принциптердің
бірі ... ... ... ... ... ... Көптеген сыбайлас жемқорлыққа
беретін жолдар да азаяды. Қазір ... ... ... есептер, отчеттар
саны азаяды. Екіншіден, бұрын аванс төлемдері деген болатын. Компания 1
жылға ... ... ... алатын пайдасын есептеп, соны төлеп тұру
керек болатын.
Бұрын кез-келген жерге Салық комитеті өзі барып ... ... ... Бұл жерде сыбайлас жемқорлыққа мүмкіншілік көп болатын. Мысалы,
бір компанияны қайта-қайта тексеруге болады. Ал, ... енді ... бір ... критерийі бойынша есептейді. Осы ... ... ... ... ... деген критериймен компьютер таңдап алады
кімді ... ... ... ... ... ... алдында еліміздің
әлеуметтік-экономикалық жағдайы жөнінде есеп берген кезде Үкімет жаңа Салық
режимінің арқасында ... ... мен үй ... ... ... пайда көреді деген еді.
Жалпы нақты есебін өмір көрсетеді. Оны есептеу қиын. Шамамен 300 ... ... кіші және орта ... ары ... мүмкіншілік береді деген
қазір алдын-ала ... бар. Бұл ... ... керек. Ол ең төменгі
болжам. Одан да көп пайда түсуі мүмкін. Әлеуметтік ... ... ... оны әрине, компаниялар төлейді, 3 ... 13 ... ... көп ... ... ... көбірек салық төлейтін. Компаниясы
төлейді.
Сол ... ... ... ... ... жасырады. Айлығын
тығып береді. Төмендетеді. Айлықты көтеруге, көбейтуге қызықпайды. ... ... көп ... салық төлейді. Қазір төмендеткеннен кейін көп
компанияларға дәл осы төмендеткен есебінен азаматтар көбірек ... ... ... ... көп жағдайлар осылай ашық түрде жұмыс
істейтін болса – пайдалы. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... Айлығын жасырады. ... ... ... үшін ... ... арқасында ары қарай
пенсионный фондтарда азырақ қаражат түседі. Мысалы, азамат ... ... ... ... ... ашық жұмыс істеп, біздің
азаматтардың көбірек айлық алуына мүмкіншілік береді [8, 154-198 ... салу ... ... ... ... ... ... айқын емес, нақтыланбаған тұстарды және қайшылықтарды ... ... ... ... ... ... ... жалтарудың
болуы мүмкін схемасының жолын кесу бойынша Консультациялық кеңес құрылады.
Оны Премьер-Министр басқаратын болады. ... ... ... ... реформалауда тұжырымдалған тәсілдің мәні – корпорациялық табыс
салығының ставкаларын ... аясы тар ... ... ... ... ... түрде берілетін бірыңғай инвестициялық ынталандыруларды
жүргізу, залалдар мерзімін ауыстыруды 10 жылға дейін ... ... ... ... ... болып табылады [3, 57-83 б.].
Жаңа Кодексте бірлескен қызметке қатысушыларға, туынды ... ... салу ... ... ... және орта ... ... төлем жойылды, іссапар кезінде тәуліктік шығыстарға лимит беру
болмайды, өкілдік шығыстардың ... ... ... 1 ... ... ... берушіге жалға берілген тіркелген активтерді жөндеуге
жұмсалатын шығыстарды шегеруге рұқсат етілді. Қосылған құн ... ... ... ... ... жиынтығының орнына есепке жатқызылған ҚҚС-
тың есептелгеннен асып кету сомасын автоматты ... ... ... 2012 жылы тәуекелдерді басқару жүйесі негізінде дебетті сальдоны
автоматты түрде қайтару ... ... ... ... ... Бұл жылды ҚҚС-
тың классикалық жүйесіне көшу және ... ... ... ... ... белгілеуге болады: импортқа ҚҚС төлеудің, есепке жатқызу,
«еркін қойма» ... ... ... ... ... ҚҚС ... кейінге қалдыру.
Алкогольге және темекі өніміне акциздердің ставкалары үш жыл ішінде ... ... ... 2009 ... бастап ставкалар Салық
кодексінің мәтініне енгізіледі.
Жер учаскелерінің ... мен ... ... ... жер ... 0,1 %-дан 0,5 %-ға ... үдемелі шәкілін енгізу ұсынылып
отыр. Бұл ретте, ауыл шаруашылығы ... ... ... басқа
режимдер сақталады: заңды тұлғалар үшін салықтарды 70 %-ға азайту, ауыл
шаруашылығы ... ... ... үшін 70 %-ға ... ... салығының бірыңғай ставкасы 10 процент деңгейінде сақталады.
Әлеуметтік салықты ... ... ... ... 13 проценттен 5
процентке дейінгі кемімелі шәкілден ставкасы 11 ... ... ... ... ... отыр [9, 17-27 ... ... пайдаланушыларға салық жүктемесін ұлғайтуға мүмкіндік
беретін салық салудың мынадай негізгі өзгерістері ... ... ... ... мен әлемдік баға есептеу базасы болып
табылатын пайдалы қазбаны өндіруге салынатын салықпен (ПҚӨС) ... ... ... ... суланған, шағын дебетті және түгесілген кен
орындарын игеріп ... жер ... ... үшін жеңілдікті
ставкалар белгіленеді.
- 2009 жылғы 1 ... ... ТШО ... басқа
(Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен бекітілген)
барлық жер қойнауын пайдаланушылар мен ... ӨБК ... ... режимінің «тұрақтылық» ережесін ... жеке ... ... ... ... ... ... қол қойылатын бонустың бастапқы мөлшерін айқындау;
- үстеме пайда салығының әдістемесі өзгертілді және ... ... ... ... 20 %-дан 25 %-ға дейін ұлғайтылды.
Жаңа Салық кодексі экономиканың орнықты дамуы және оны жаңғырту үшін
жағдай жасауға ... ... [9, 65-77 ... МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ БАЛАНСЫ
2.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы ... ... ... ... кірістер мен шығыстардың ара
жігін ажырату принципі кірістердің тиісті түрлерін ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының шығыстарды ... ... ... ... ... ... мен бюджеттер шығыстары, мемлекеттік бюджеттен тыс
қорлар есебінің толықтық принципі, ... ... ... ... ... тыс ... ... және заңмен айқындалған өзге
міндетті түсімдер міндетті тәртіпте және толық көлемде бюджеттерде және
бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... және ... шығыстар РФ бюджет жүйесінде шоғырланған
бюджет қаражаттары, бюджеттен тыс ... ... ... жатады. Ағымдағы қаржы жылы шегінде берілетін, салықтарды
және басқа міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі ... ... ... ... ... қаражаттарының атаулы және нысаналы сипаттық ... ... ... ... ... ... ... көрсете отырып,
нақты бюджет алушылардың иелік етуіне бөлінетіндігін білдіреді.
Облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың ... ... ... бар ... ... ... шешімімен
бектіледі [9, 113-143 б.].
Салық және басқа түсімдерден ... және ... ... органдардың (облыстық маңызы бар қаланың), оларға ведомоствалық
бағынысты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен ... ... ... және тиісті ауданда (облыстық маңызы бар ... ... ... асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры
аудан (облыстық маңызы бар қаланың) ... ... ... ... ... ... бар ... бюджеті) тиісті қаржылық
жылға ... ... ... бар ... ... шешімімен
бекітіледі.
Төтенше мемлекеттік бюджет республикалық және ... ... ... және ... ... ... ... жағдайлар негізінде енгізіледі. Төтенше мемлекеттік бюджетті
бюджеттік ... ... ... уәкілетті орган әзірлейді және
Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген ... ... ... ... бекітіледі.
Қазақстан Республикасының барлық аумағында төтенше немесе әскери жағдай
енгізу және оның ... жою ... ... ... Президентінің
Жарлығы төтенше мемлекеттік бюджетті қолданысқа енгізу және тоқтату үшін
негіз болып саналады. ... ... ... ... мерзімі
уақытына тиісті қаржылық жылға республикалық бюджет туралы заң күші ... ... ... ... бюджеттің барлық деңгейлеріндегі бюджеттер
туралы мәслихаттардың шешімдері уақытша тоқтатылады [9,157-189 б.].
Жергілікті бюджет ... ... ... ... ... ... ... (жергілікті бюджет) – бұл жергілікті өзін-өзі
басқаруды жүргізу предметтеріне жатқызылған ... мен ... ету үшін ақша ... құралу және жұмсау формасы.
Жергілікті бюджеттердің экономикалық мәні олардың маңызынан ... ... ... ... ақша ... ... ... осы қорларды халық шаруашылығы ... ... бөлу ... осы ... ... ведомоствалық бағыныстылықтағы
кәсіпорындардың, ұйымдардың және ... ... ... ... ... және әлеуметтік міндеттерді жүзеге
асыруда – бірінші кезекте қоғамның ... ... ... және ... ... ... бөлуде жергілікті бюджеттердің
маңызы зор.
Бюджет құрылымы келесі бөлімдерден ... ... ... ... ... емес ... негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер;
- ресми трансфертттер түсімдері
2) шығындар;
3) операциялық сальдо;
4) таза бюджеттік несие беру;
- ... ... ... ... ... ... ... жасалатын операциялар бойынша сальдо;
- қаржы активтерін сатып алу ;
- мемлекеттік қаржы активтерін сатудан түскен түсімдер;
6) ... ... ... ... тапшылығын қаржыландыру (профицитін пайдалану):
- қарыздар түсімі;
- қарыздарды өтеу;
- бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы
Бюджеттерді бекіту және әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... келтірген форма бойынша
жүргізіледі [10, 10-23 б.].
ҚР Бюджет кодексіне сәйкес ... ... ішкі ... ... Мәселен, Қазақстан Республикасының Бюджет кодексінің 3-
тарауының 14-22-баптарымен бюджет құрылымының ... ... ... – Салық және басқа да міндетті төлемдер, ... ... ... негізде берілетін, қайтарылатын сипатта болмайтын ... ... ... ... ... ... осы Кодексте және
Қазақстан ... ... да заң ... ... ... тиісті ақша бюджет кірістері болып табылады.
2-бөлім – қайтарылмайтын ... ... ... қаражаты бюджет
шығындарын білдіреді.
3-бөлім – Операциялық сальдо – бюджет ... мен ... ... ... ... ... ... орта мерзімді фискалдық саясатында
көрсетілетін, теріс операциялық сальдо мөлшерінің шектері міндетті ... – таза ... ... беру ... ... және
бюджеттік несиелерді өтеудің арасындағы айырма ретінде айқындалады:
ТБн = Бн – Бнө ... ТБн – таза ... ... ...... несиелер;
Бнө – бюджеттік несиелерді өтеу
Таза бюджеттік несие беру ... ... ... ашу ... осы бөлімінің негізгі түсініктеріне назар аударып көреміз.
Осылай, таза ... ... ... ... ... және ... қаражат беру процесінде алынған бюджет ... ... ... айқындайды және бюджеттің ... ... яки ... әсер ... болады.
5-бөлім – Қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо қаржы
активтерін сатып алу мен ... ... ... сатудан түсетін
түсімдер арасындағы айырма ретінде айқындалады:
Қасос = Қаса – Мқаст ... ...... активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо;
Қаса – қаржы активтерін сатып алу;
Мқаст – мемлекеттің қаржы активтерін сатудан ... ... ... ... ... ... теріс (Қаса > Мқаст)
немесе оң (Қаса < Мқаст) сальдо, тиісінше бюджет тапшылығының ... ... әсер ... болады.
6-бөлім – Бюджет тапшылығы (профицит) бюджеттің үш қорытынды бөлімінің
айырмасы ретінде айқындалады:
Б(п)т = ОС – ТБн – ... ... Б(п)т – ... ... (профициті);
ОС – операциялық сальдо;
ТБн – таза бюджеттік несие беру;
Қажос – қаржы операцияларымен жасалатын операциялар бойынша ...... ... ... ... ... ... мемлекеттік қаржы ресурстарын тарту және бөлуге қатысты қаржылық
шешімдер қабылдауға негізделеді.
Заңнама, бюджет ... ... ... жүргізіп отырған
орталықтан ажырату және аумақтардың елдің экономкалық саясатында ... кең ... ... ие ... үшін, шығыстар мен кірістерді осы
негізде бөлуге сәйкес әртүрлі билік деңгейлеріндегі ... ... ... ... ... ... ... кірістер мен
шығыстарды бөлу кіріс өкілеттіліктері мен шығыс өкілеттіктерін бекітудің
арнайы принциптеріне сәйкес жүзеге ... ... ... ... ... бөлу ... іске асырылады:
1. Әртүрлі деңгейлердегі бюджеттерге белгілі бір кірістердің ... ... ... ... ... ... ... бюджет кірістерін реттеу көздерін белгілеу және бөлу;
- бюджет ... өзін ... ... жоғары тұрған бюджеттер есебінен төмен тұрған бюджеттерге өтеусіз
көмек;
- өзге бюджеттерден ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі шығыс өкілеттіктерін бөлудің негізгі
принциптері түрінде төмендегілер бөліп көрсетіледі:
1) сәйкестік –
- ... ... ... ... тиіс;
- көрсетілетін қызметтердің тиімсіздігі өзге көрсетілетін қызметтерді
толық қаржыландырмауға және ресурстарды орынсыз жұмсауға әкеледі;
2) «төменгі деңгей» –
- өкілеттік пен ... ең ... ... ... ... мемлекеттік пирамиданың төменгі сатылары алдыға қойған міндеттерді
тиімдірек шешеді;
3) ауқым әсері –
- бірнеше жергілікті ... ... бір ... ... және
олардың өкіліктермен бөлуінен көрінеді;
- міндеттердің осылай бөлінісі қызмет көрсетілетін адамдарды қамтудың
ауқымдылығы есебінен ... ... ... азайтады;
4) диверсификациялау нәтижесінде үнемдеу –
- бір билік органдарына көрсетілетін қызметтердің әмбебаптық сипаты;
- мемлекеттің шығындарын азайту;
- өңірлердің үнемдеуі;
- көрсетілетін қызметтерді тиімді ... ... ... ... ... төленетін сыйлықтардың түсімі, көлемі және уақыты бойынша
мемлекет шығыстарымен сәйкес келмейді;
- олардың әл-ауқатының, ... салу ... ... әлеуметтік-
экономикалық жағдайының бірдей еместігінен әр ... ... ... ... ... ... және ... деңгейде билік органдары арасындағы
бәсекелестік:
- жаңа қызмет түрлерін игеру;
- неғұрлым салық төлеуге қабілетті, қаржылық және ... ... ... ... өз ... тарту.
Қазақстан Республикасының бірыңғай бюджеттік сыныптамасы (ары қарай ... ... - ... түімдері мен шығыстарын, сыныптама
объектілеріне топтамалық кодтар бере отырып, ... ... ... сипаттамалар бойынша топтастыру болып табылады [10, 67-93
б.].
Бюджет сыныптамасы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің салыстырылушылығын қамтиды.
Бірыңғай бюджеттік сыныптама бюджеттердің барлық деңгейлері үшін ... ... ... ... ... процесі сондай-ақ бірыңғай бюджеттік
сыныптама негізінде жүзеге асырылады.
Бюджеттік сыныптама ... мына ... ... ... ... ... шығыстарының функционалдық сыныптамасын;
- бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасын қамтиды.
Бюджеттік сыныптама Қазақстан Республикасының заң актілеріне, ... ... ... ... ... ... ... Бұл ретте бірыңғай бюджеттік сыныптаманы екі билік
органдары ... ... ... айтқанда:
- бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган әзірлейді;
- Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
Барлық деңгейдегі бюджеттер түсімдерінің ... бір ... ... ... және ... ... басқа түсімдерді
белгілейтін Қазақстан ... ... ... ... бюджет түсімдерінің сыныптамасы болып табылады.
Бюджет түсімдері сыныптамасының топтамасы төрт деңгейден тұрады (3 ... - ... ... ... сыныптамасының топтамасы
Бұл ретте:
Санаттар – экономикалық белгілер ... ... ... ... код 1 ... тұрады;
Сыныптар – олардың көздері және түрлері ... ... ... код 2 белгіден тұрады;
Ішкі сыныптар – түсімдерді олардың көздері мен түрлері бойынша неғұрлым
толық топтастырады. Сыныптамалық код 1 ... ...... ... ... ... ... түрін айқындайды.
Сыныптамалық код 2 белгіден тұрады. Мысалы:
Санат - ... ... - ... ... ... - ... табыс салығы»
Ерекшелік - ... ... ... ... салығы»
Жоғарыда берілген топтамаға сәйкес бюджет түсімдері сыныптамасының 7
негізгі санаттары бөлінеді (1 кесте).
1 кесте.
Бюджет түсімдері сыныптамасының санаттары
|1 ... ... |
|2 ... емес ... |
|3 ... ... сатудан түскен түсімдер; |
|4 ... ... ... |
|5 ... несиелерді өтеу; |
|6 ... ... ... ... ... түсімдер; |
|7 ... ... ... ... бюджет шығыстары екі негізгі бағыт бойынша сыныпталады:
1) функционалдық құрылымы бойынша мемлекет функцияларының орындалуын,
республикада мемлекеттік ... іске ... ... ... ведомствалық белгілері бойынша бюджеттік қаражаттардың жұмсалу
бағыттарын ... ... ... ... шығыстарының
топтамасы бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасы ... ... ... ... ... ... ... тұрады (5 - сурет):
5 - сурет. Бюджет шығыстарының функционалдық ... ... ... ... функционалдық топтары
|01 |Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызмет көрсетулер ... ... ... ... тәртіп, қауіпсіздік, құқық, сот, қылмыстық-атқару қызметі |
|04 |Білім беру ... ... ... ... |Әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамсыздандыру ... ... үй – ... ... ... |Мәдениет, спорт және ақпараттық кеңістік ... ... ... және жер ... ... ... ... су, ... ... шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи |
| |аумақтар, ... ... және ... ... ... жер ... |Өнеркәсіп, архитектуралық, қала салу және құрылыс қызметі ... ... және ... ... ... да ... ... |Борышқа қызмет көрсету ... ... ... ... ... өтеу ... бағдарламалардың әкімшілері оларға жүктелген функциялар мен
өкілеттіктерге ... ... ... ... әрбір
әкімшісіне өзінің жеке сыныптамалық коды беріледі. ... ... ... ... Республикасының Үкіметі бекітетін
жергілікті мемлекеттік басқарудың үлгілік құрылымы негізге алына ... ... ... ... үшін ... мекемелер жүзеге
асыратын операцияларды көрсететін экономикалық сипаттамалар бойынша бюджет
шығыстарының экономикалық сыныптамасы болып табылады.
Бюджет ... ... ... ... ... ... (6 - сурет).
6 - сурет. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы
Санаттар – экономикалық ... ... ... топтастырады.
Сыныптамалық коды 1 белгіден тұрады.
Сынаптар – мемлекеттік мекемелер жүргізетін операциялардың ... ... ... ... Сыныптамалық коды 1 белгіден
тұрады.
Ішкі сыныптар – ... ... ... ... негізгі
түрлері бойынша шығыстарды неғұрлым толық топтастырады. Сыныптамалық коды ... ...... ... ... ... үшін мемлекеттік
мекемелер жүргізетін операциялар түрін айқындайды. Сыныптамалық коды 3
белгіден тұрады.
Ерекшеліктердің ... ... ... ... ... ... ... кодтарына жеке (бөлек)
пайдаланылуы мүмкін және әртүрлі санаттарда, сыныптарда, ішкі сыныптарда
қайталанбауы ... ... 5 ... кіреді.
3-кесте
Бюджет шығыстарының экономикалық
сыныптамасының санаттары
|Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасының санаттары ... ... ... өз функцияларын жүзеге асыруымен|
|шығындар ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру мен немесе |
|шығындар |сатып алумен байланысты шығындар; ... ... ... ... және ақылы негізде бөлінетін |
|несиелер |ақша; ... ... ... ... ... оның ... |
|активтерін |халықаралық ұйымдардың ... ... ... |
|сатып алу ... ... алу ... ... ... |
| ... ... ... ... негізгі қарызды өтеуге жұмсалған |
|өтеу ... ... ... ... ... ... орган бюджет
шығыстарының ... ... ... ... ... бюджет
шығыстарының экономикалық сыныптамасының ерекшеліктер ... ... ... ... ... ... және ... бойынша
шығындар тізбесі көрсетіледі. Қазақстан Республикасының Бірыңғай бюджеттік
сыныптама жасау Ережесіне сәйкес осы ... ... ... ... [10, 112-
193 б.].
Профессор В.М. Радионованың пікірінше, «... бюджет жүйесінің ... ... ... ... шектеумен және тарихи қалыптасқан
жағдайлармен байланысты өз ... ... ... үшін ... ... ... өңірлік және жергілікті билік ... ... ... ... түрлі деңгейдегі билік органдары
арасындағы қатынас» болып түсіндірілетін ... ... ... ... ... қатынастар барлық елдерде өмір сүреді. Сонымен бірге нақты
бір елдердің мемлекеттік құрылысы ... құру ... мен ... ... ... қатынастардың сипаты біздің ... ... ... көрінісі болып табылады [10, 201-236 б.].
2.2 Жергілікті ... ... және бөлу ... аймақтық бюджеттер арқылы өзінің экономикалық саясатын
белсенді түрде ... ... ... олардың бюджеттерін ұлғайту
үшін қаражат беру негізінде өнеркәсіпті, ауыл шаруашылығын, ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғауды ... ... ... ... ... ... тарихи, географиялық
және т.б. жағдайлар нәтижесінде елдің басқа ... ... және ... даму ... ... ... ... және әлеуметтік дамуын теңестіру іске асырылады. Осындай
проблемаларды жою үшін ... ... ... ... жасалады.
Бюджеттің жаңа түрі (типі), мемлекеттің қоғам мүшелеріне, ... ... ... ... ... ... бюджетке
және салықтар ыңғайында негізделеді. Бюджетке, қазіргі өмірдегі ... ... ... көзқарастар аталған тәсілге тән болып
табылады. Мемлекет, бірлескен қажеттіліктерді (қорғаныс сипатындағы азық-
түлік, ... ... ... ... басқару игіліктері)
қанағаттандыруға шақырылған, ерекше игіліктер беру мүмкіндігіне ие болу
үшін мемлекет ... ... [11, 15-43 ... ... ... ... объективті, ол өз функцияларын
орындауы үшін мемлекетті материалдық-заттық қамтамасыз ету ... ... бөлу ... ... оның өмір ... және оны ... ... ресурстарды қажетсінетін қоғамдық өндірістің
өзімен объективті ... ... Ақша ... орталықтандыру,
экономиканың тұтастай түрде жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін бүкіл ұлттық
шаруашылық ауқымындағы үздіксіз айналым жасауды ... ... ... ... ... ақша ... құру және ... жинақтарды мемлекеттік экономикалық реттеу
мақсаттарына пайдалану кезінде қоғамдық өнімді ... ... ... ... нәтижесінде құралатын, ақша қатынастарының жиынтығын қамтиды.
Бюджет бекітілген сәттен бастап әлемдік нарықтағы ... ... ... ... ... валюта қоры әлемдік экономиканың
өсуі бойынша болжамды 2009 ... ... ... ...... дейінгі құлдырау жағына қарай қайта қарады. Мұндай құлдырау соңғы 60
жылда бірінші рет күтіліп отыр.
Мемлекеттік ... ... ... ... 2009 жылы одан әрі
баяулау, ресурстарға жалпы әлемдік сұраныстың төмендеу және ... ... ... әлемдік бағаның төмен деңгейінің сақталу
үрдістерін ескере отырып қалыптастырылды. ... ... ... ... ескерілді.
Жалпы ішкі өнімнің нақты өсуі 2009 жылы 1% ... ... ... ... ... салыстырғанда 1,7 пайыздық тармаққа төмен.
ЖІӨ өсу көрсеткіштерінің 2009 жылы төмендеуі өнеркәсіп өнімдерінің ... 0,4 %-ға ... ... ... ... өсу ... және құрылыс көлемінің қысқаруымен байланысты болып отыр.
Энергия ресурстарын жалпы әлемдік ... ... ... мұнай
өндіру көлемінің болжамы 2009 жылы бұрын болжанған 79,2 млн. ... ... млн. ... ... ... жылы құрылыста 2 %-ға төмендеу болжанып отыр.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі көлемінің өсуі 2,0 %-ды құрайды.
Іскерлік пен ... ... ... 2009 жылы ... ... өсу қарқынының баяулауына, соның ішінде байланыс қызмтінің 5,0 %-
ға ... ... пен ... 1,0 %-ға ... ... ықпалын тигізеді.
Экспорт және импорт көлемдерінің болжамы да тиісінше 17 және 9 ... ... ... ... ... ... жүргізілген девальвацияны ескере келе, 2009 ... 11% ... ... оның индекстің жалпы көрсеткішіне үлесі
Ұлттық Банкпен бірлескен бағалау бойынша 2%-дан аспайды.
Бірқатар елдердің, соның ... ... және ... ... ... ... даму ... қайта қарау бойынша осындай шаралар
қабылдады.
Бәрін қосқанда макроэкономикалық көрсеткіштердің өзгеруі бекітілген
республикалық бюджет ... ... ... алып ... ... орта ... ... әлемдік экономиканың даму
сценарийлерінің қазіргі болжамдарының бірдей еместігін назарға ала ... ... ... ... ... 20 наурыздағы
отырысында үшжылдық республикалық бюджетті нақтылаған кезде ағымдағы жылдың
параметрлерін ғана өзгерту ... ... ... – 2011 ... параметрлердің жүйелі өзгеруі биылғы жылдың
жартыжылдығындағы нақтыланған макроэкономикалық болжамның негізінде 2010 ... ... ... ... ... ... жаңа заңда ескерілетін
болады [11, 50-63 б.].
Мемлекет басшысының үстіміздегі жылғы 6 наурыздағы Қазақстан халқына
«Дағдарыстан жаңару мен ... ... ... іске ... мақсатында
нақтылау барысында жекелеген шығыстардың жалпы сомасын 297,4 млрд. ... ... оның ... ... ... ... және ... қайта даярлау
стратегиясын іске асыру – 140,0 млрд. теңге;
- Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Дағдарысқа
қарсы қорын құрудағы қазақстандық қатысу үлесін ... – 15 ... ... ... ... өсуіне байланысты әлеуметтік төлемдерге
бағытталған шығыстарды индекстеу - 11, 2 ... ... ... ... ... озат ... бір ... мемлекеттік білім
беру грантына ауыстыруды ... ету, ... 3,2 ... ... ... мемлекеттің халықаралық міндеттемелерін орындау бойынша бағамдық
айырмашылықты жабу – 6,1 млрд. теңге;
- Астана қаласының, оның ... ... үй ... ... шешу және ... ... ... ... ... - 79,2 млрд. теңге;
- жылу энергетикасы объектілері және Алматы облысы мен Алматы қаласында
үлескерлердің ... ... ... ... үй ... ... желілерін дамыту – жалпы сомасы 15,5 млрд. теңге;
- жеңілдіктердің ... ... ... арнаулы экономикалық
аймақ аумағында республикалық объектілер салу бойынша қосымша құн салығын
төлеу - ... ... жаңа ... ... 1 ... теңге.
Тұтастай алғанда инвестициялық жобаларды қаржыландыру
шығындары 162,1 млрд. ... ... оның ... республикалық
объектілерді салуға – 51,2 млрд. ... ... ... ... ... тарнсферттер – 87,4 млрд. ... ... – 7,5 ... ... «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорына
кредит беру – 16,0 ... ... ... емес ... ... ... сала ... қоспағанда, республикалық ұйымдарды
материалдық-техникалық жарақтандыруға және күрделі ... ... 28, З ... ... осындай мақсаттарға арналған жергілікті
бюджеттерге транферттер 8,7 млрд. теңгеге;
- мемлекеттік ұйымдардың ... ... өзге де ... сатып
алуға және өзге де ағымдағы шығындарға арналған шығыстарды орташа 30%-ға
қысқарту ... 16,2 ... ... ... ұйымдардың жарғылық капиталдарын ұлғайтуға бағытталған
шығыстарды оңтайландыру 105,4 млрд. теңгені құрады, оның ... ... ... ... ... жарғылық капиталын ұлғайтуға көзделген
қаражат – 42,1 ... ... ... ... АҚ жарғылық капиталын
толықтыруға – 2,8 млрд. теңгеге, «Ғарыш сапары» Ұлттық ... АҚ – ... ... ... байланысы және радиоэлектронды құралдардың
электромагниттік сыйымдылығы республикалық орталығы» АҚ ...... ... ... ... активтер қоры» АҚ капиталдандыруға
көзделген қаражат толығымен қайта бөлінді (50 ... ... 2009 жылы ... 2 837,4 ... ... ... болады
немесе бекітілген бюджетке қарағанда 23,4 млрд. теңгеге азаяды.
Бюджет шығыстары 21,2 ... ... ... және 3 411,0 ... ... оның ... ... бюджеттік бағдарламалар – 2 523 млрд. теңге
(114,6 млрд. теңгеге ұлғаюмен), даму бюджеті 888 млрд. теңгеге (135,7 ... ... ... ... 573,6 млрд. теңгені (ЖІӨ-нің 3,4%)
құрайды. Абсолютті ... ... 2,2 ... теңгеге ұлғаюы
техникалық болып табылады және бұдан бұрын Бюджет кодексінің 104 және ... ... ... ... ... байланысты болды, бұл
жағдайда 2008 жылдың қорытындылары бойынша бюджет қаражатының ... ... ... ... ... және жалғасқан инвестициялық
жобалар мен ағымдағы шығыстар бойынша тіркелген міндеттемелердің төленбеген
бөлігін қаржыландыруға ... ... ... ... ... ... ... осындай.
Дағдарысқа қарсы шараларды іске асыруға елеулі ... ... ... 96-133 ... ... ... бағасы 2009 жылы бір барреліне 40 АҚШ доллары
деңгейінде, 2010 – 2013 жылдары – 50 АҚШ ... ... ... ... баға 2009 жылы ... 30-40%-ға төмендейді, кейіннен 2010 –
2013 жылдары әлемдік бағаның деңгейі орташа ... ... ... ... өсуі 2009 жылы ... ... бойынша 1% деңгейінде
болжануда, бұл осыдан бұрын мақұлданған болжаммен салыстырғанда ... ... ... пен ... ... ... да тиісінше 17 және 9 млрд. АҚШ
долларына төмендейді деп болжануда.
Макроэкономикалық ... ... ... ... ... болатын әсер нақтыланды, ол 0,3%-ды құрайтын болады.
2010 жылдан бастап экономиканың өсуі 2010 жылы 3,0%-дан 2013 жылы ... ... ... деп ... -2013 ... экономиканың өсуі нақты сектордағы сияқты қызметтер
көрсету секторындағы белсенділіктің ұлғаюымен қамтамасыз етілетін болады.
Өнеркәсіп өнімдері 2010 ... ... ... 2010 ... ... жылы ... ... және газ конденсатын өндіру көлемі 2008 жылғы 70,7 тоннадан 2013
жылы 82 млн. тоннаға дейін өседі.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің өсу ... ... ... ... ... жылдық өсуі көлемі 2,1-3,0% деңгейінде күтілуде.
Көлік қызметтерінің көлемі 3-3,5% ... ... ... ... - ... жоғары деңгейде өсетін болады.
Халықтың жан басына ЖІӨ 2013 жылы 10 822 АҚШ долларын құрайды.
Инфляция ... ... ... ескере келе 2009 жылдың соңына
11% деңгейінде ... ... 2013 ... соңына 5,5-7,5%-ға дейін
төмендейтін болады. Макроэкономикалық көрсеткіштердің өзгеруі бекітілген
республикалық ... ... ... ... алып ... ... ... әлемдік экономиканың даму сценарийлерінің
қазіргі ... ... ... ... ала ... ... ... үстіміздегі жылғы 20 наурыздағы отырысында үшжылдық
республикалық бюджетті нақтылаған кезде тек ағымдағы ... ... ... ... ... – 2011 ... ... жүйелі өзгеруі биылғы жылдың
жартыжылдығындағы нақтыланған ... ... ... 2010 ... ... арналған республикалық бюджет туралы жаңа заңда ... [10, 137-155 ... 2009 ... арналған республикалық бюджет кірістерінің
нақтыланған ... 1 529,5 ... ... құрайтын болады немесе мыналардың
есебінен бекітілген бюджет параметрлеріне қарағанда 371,1 млрд. ... ... өсуі ... ... 61,8 ... ... шикізатқа (мыс, хром, мырыш, қорғасын) ағымдағы
баға бойынша есептелген ... ... ... тау-кен секторы бойынша ПҚӨС көлемінің төменденуінен
89,9 млрд. теңгеге;
- 2008 жылдың қорытындылары бойынша есептерді нақтылаудан 176,9
млрд. теңгеге;
- сыртқы сауда айналымы мен ... ... АҚШ ... ... 22,8 ... ... ... сипаттағы түсімдерден (қол қою бонусы) 10,2 млрд.
теңгеге;
келісім-шарттардың тұрақты ... ... ... арналған
акциз) 2,0 млрд. теңгеге;
- импортқа арналған кеден баждары бойынша ставкаларды азайтудан
6,1 млрд. теңгеге;
- универсалды телекоммуникация қызметтері ... ... ... ... және қалааралық
байланыстардан түсетін түсімдер сомасының азаюынан 1,4 ... ... ... үстіміздегі жылғы 6 наурыздағы Қазақстан
халқына Жолдауының ережелерін іске асыру мақсатында нақтылау
барысында жекелеген шығыстардың ... ... 297,4 ... ... ... ... ішінде:
- өңірлік жұмыспен қамту және кадрларды қайта даярлдау
стратегиясын іске ... – 140,0 ... ... ... ... ... ... қорын құрудағы қазақстандық қатысу үлдесін қаржыландыру – 15 млрд.
теңге;
- тұтыну бағалары индексінің ... ... ... ... ... индекстеу - 11, 2 млрд. теңге;
- ақылы негізде оқитын озат студенттерді бір реттік мемлекеттік ... ... ... ... ... бұл үшін 3,2 млрд. теңге қажет
болады;
- мемлекеттік халықаралық міндеттемелерінің орындалуы бойынша ... ... – 6,1 ... ... ... ... соның ішінде тұрғын үй секторындағы проблемалы
мәселелерді шешуге және Азиаданың ... ... ... ... - 79,2 млрд. теңге;
- жылу энергетикасы объектілері және Алматы облысы мен ... ... ... ... ... ... үй ... магистральды
инженерлік желілерін дамытуға – жалпы сомасы 15,5 млрд. теңге;
- жеңілдіктердің ... ... ... АЭА аумағында
республикалық объектілер салу бойынша ҚҚС төлеу - ... ... ... ... 1 ... ... алғанда, бюджеттің кіріс және шығыс бөліктеріндегі шығындарды
өтеудің жалпы сомасы 668,5 млрд. ... ... осы ... жабу көздері болып табылады:
біріншіден, Мемлекет басшысының үстіміздегі жылғы 6 ... ... ... ... Сіздердің қарауларыңызға енгізілген Жарлық бойынша
Ұлттық қордан 347,9 млрд. теңге нысаналы ... ... ... ... да ... ... есебінен тағы да
320,6 млрд. теңге тартылатын болады [12, 167-193 б.].
2.3 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жетекші рөл атқарады. Бұл, оның жұмыс ... ... ... сол ... әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың
сандық және сапалық параметрлерін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар бюджет қаржы жүйесінің ... ... ... ... жүйенің, кеңейтілген ұдайы өндіріс үшін ... ... бөлу және ... мақсатында ІЖӨ-нің құнын бөлу
және қайта бөлу процесінде өндірістік және өндірістік емес ... ... ... ... ... бірге бір-бірімен өзара
байланысты қаржылық қатынастар буындарының жиынтығы екенін ескере отырып,
бюджет ... ... ... ... екіншіден, оларды субсидиялайтын
резервуар болып табылады [12, 48-79 б.].
Жаһандық капитал рыногындағы ... ... мен ... ... көлемінің азаюы, қазақстандық кәсіпорындардың іскерлік
белсенділігінің төмендеуі жағдайында мемлекет экономиканы құтқару міндетін
өзіне алады.
Осы мақсатпен еліміздің ... 4 ... ... құны 5 ... ... ... ... шешім қабылданды.
Бүгінде дағдарысқа қарсы тұруға талпынып ... ... ... ... ... ... кезекте банк секторына ақшалай
интервенция қадамын жасауда. Өйткені қаржы ... ... ... әлдеқайда ауыр болатын, ол отандық бизнестің төлем қабілетінің
дағдарысын кез-келген уақытта тудыруы мүмкін. ... ... ... ... ... ... банк секторының активі 92 пайызды, депозиттер 51 пайызды
құрады. Банктердің ссудалық қоржыны 8,9 триллион теңге болды. Яғни, ... ... ... мен ... ... етіп ... жүйе ... айналып отыр. Сонымен қатар, банк салымдары мемлекет үшін
айтарлықтай ... ... ... ... ... дағдарысы жағдайындағы мемлекеттік қолдау жеке акционерлерге
емес, банктерге – ... ... ... ... ... арқылы мемлекет олардың экономиканы несиелеу көлемін сақтап, шағын
және орта кәсіпкерлік субьектілерін қаржыландыруды ... ... ... ... шарттар ұсынуына жағдай жасап отыр [14, 5-23 ... ... ... ... ... ... талап көлемін ішкі
міндеттемелер бойынша 5 пайыздан 3 пайызға, ал өзге міндеттемелер бойынша ... 4 ... ... ... ... ... ... 1 миллиард
АҚШ долларынан астам қаражатқа ұлғайтуға мүмкіндік ... ... ... 200 жылғы қарашаның 1-індегі «Стресстік активтер
қоры» акционерлік қоғамын құрудың бірқатар ... ...... ... қор құру туралы шешім қабылданды. 2008 жылдың ... ... ... ... ... және ... бұйрығымен жарғылық капиталына 100 пайыз ... ... ... активтер қоры» құрылды. Бұл қорды басқару «Самұрық-
Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» арқылы жүзеге асырылады.
Қор ... ... ... ... деңгейлі банктердің топтастырылған
активтерін, олардың кепілдіктерін алу және ... ... ... ... ... ... нарықтық және өзге де ықпалдардың
әсерінен айтарлықтай ... ... ... ... ... ... Оларға бірінші кезекте жылжымайтын ... ... ... активтер жатады [14, 28-54 б.].
Бюджеттің кіріс бөлігі 2009 жылы – 301 млрд. теңгеге, 2010 және 2011
жылдарға – ... 444,1 ... ... және 622,9 млрд. теңгеге азайту
жағына қарай қайта қаралды. Алайда бұл түзетулердің негізгі ... ... ... ... Олар – ... ... төмендеуі,
олардың кейбір түрлерінің алынып тасталуы, экономиканың шикізаттық емес
секторына ... ... ... ... Бюджеттің
кіріс бөлігінің тұрақтылығына сыртқы қолайсыз факторлардың әсерін Ұлттық
қор қорғап қалатынын атап өткім ... онда ... ... ... мәлім, Ұлттық қордың тұжырымдамасына сәйкес оған мұнай секторының
түсімдері ... ал ... ... кіріс бөлігі мұнайдан басқа
сектор есебінен ғана қалыптастырылады.
Шығындарға келетін болсақ, ... ... ... ... ... ... ... бағытталған, соның ішінде, оларды
материалдық-техникалық жарақтандыру және күрделі жөндеу ... [15, 27-53 ... жан ... ... шетелдік тікелей инвестициялар көлемі
жөнінен ТМД елдері арасында көшбасшы болып отыр. 1993 ... 2008 ... ... ... аралықта тұтастай алғанда Қазақстанға 72,3 миллиард АҚШ
доллары көлемінде осындай инвестициялар ... ал бұл ... ... ... ... тікелей шетелдік инвестициялардың 80 пайызы. 2007
жылдың өзінде ғана елге 17,5 ... АҚШ ... ... инвестициялар
құйылды, яғни, бұл оның алдындағы екі жылды қоса алғандағымен бірдей.
Қазақстанның негізгі ... – АҚШ (16 ... АҚШ ... ... (11 ... долл., 15,8%), Ұлыбритания (6 млрд. долл., 8,6%). Одан
әрі Италия мен Франция (3,4 млрд. ... 4,7%) және ... ... ... ... 3,3%).
Егер Қазақстанның бұл елдермен инвестициялық қатынастары туралы ... 1993 ... 2008 ... ... 1-іне ... ... Қазақстанға
Ресейден жалпы тікелей инвестиялар ағыны 2,9 млрд. АҚШ долларын, ... 5,8 млн. АҚШ ... ... – 9,6 млн. АҚШ долларын,
Өзбекстаннан – 3,4 млн. АҚШ долларын және ... – 0,2 млн. ... ... [16, 47-64 ... ... ... ... мен толықтырулардың ішінде
мыналарды маңыздырақ деп санаймыз: ... ... ... мамандығы бойынша қайта даярлауға, оқытуға ... ... ... ... ... байланысты шығындарына жатқызуға
мүмкіндік берілді; Ұлы Отан соғысына қатысушыларға, оларға ... және ... ... ... ... ... ... салуға
жатпайтын табыс салығы үшін табыс шегі жылына еңбекақының 27 есе ең ... 45 есе ... ... ... [17, 59-94 ... таңда халықаралық қаржы нарықтарының даму траекториясының дәл
сценарийі жоқ екендігін ескере отырып, қазір Үкімет ... ... ... ... ... «Ұлттық қордың қаржысын қалыптастыру ... орта ... ... арналған тұжырымдамасы туралы»
Жарлығына өзгерістер енгізудің мүмкіндіктерін қарастыруда.
Естеріңізге сала ... ... ... бағдарлама ауқымында Ұлттық
қордан 10 млрд. АҚШ доллары тартылды. Биылғы жылы тұрақтандыру жоспарын
жүзеге асыру үшін ҚР ... ... ... ... ... ... ... қорын қосымша капиталдандыруға 5 млрд. АҚШ
доллары бөлінді. Жоспарды жүзеге асыру ... ... ... ... негізде беріліп отыр.
Бүгінгі таңда төрт аймақ донор болып табылады – Атырау, ... ... және ... ... 2008 жылы ... ... ... қаржы алудың жалпы көлемі 81,6 млрд. теңге, 2009
жылға – 89,9 млрд. теңге ... ... [19, 67-79 ... ... ... «2009-2011 жылдарға арналған
республикалық бюджет ... ... ... ... ... толықтырулар енгізу туралы» заң ... ... ... бекітілген
республикалық бюджеттің кірісін 371,1 миллиард теңгеге қысқартуды, яғни
1529,5 миллиард теңгеге дейін азайтуды қарастырып ... ... ... ... ... ... ... тұрақсыз.
Халықаралық сарапшылардың бағалауынша, 2009 жылы әлем ... деп ... ... ... қоры 2009 ... ... өсу ... бойынша қаңтар айындағы болжамын рецессияға
қарай - ... 1 – ... 0,5 ... ... Мұндай құлдырау соңғы 60
жылда алғаш рет орын алғалы отыр. 2010 жылдан ... ... ... ... біртіндеп көтеріледі деп күтілуде.
Халықаралық сарапшылардың болжамдарын, сондай-ақ елдің 2008 ... даму ... ... ала ... ... ... кезде, біз дәстүр ... ... ... ... ... ... төменгі
деңгейін сақтауды қарастырған консервативтік болжамға тоқтап отырмыз.
Дамудың ... ... ... арқасында 2009-2013 жылдары
экономика мұнай және табиғи газ ... ... ... ... экономикалық белсенділіктің ... ... ... жүзеге асырылуы; сыртқы займдар бойынша негізгі
соманың өтелуі ... банк ... ... және ... ... оның ... сапасының жақсаруы сияқты
факторлардың әсерімен дамитын ... [20, 71-93 ... ... ... конъюнктурасы, келешекте, негізінен
әлемдік экономиканың даму динамикасымен анықталатын ... ... ... ... ... өсу қарқынының ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мұнайдың
әлемдік бағасының құлдырауына әкеп тіреді.
Халықаралық валюта қорының бағалауы бойынша, әлемдік экономиканың өсуі ... 3,2 ... ... 2007 жылы бұл ... 5,2 ... ... ... айтып өткендей, 2009 жылы да әлемдік экономиканың өсуі
баяулайды деп күтілуде. ... ... 2009 ... ... ... жақын арада тауарлы нарықтарда бағалардың күрт
өсуі ... ... ... Brent маркалы мұнайдың бағасы 49
доллар/баррельді құрайды. ... ... ... болжамы
бойынша, 2009 жылы Brent мұнайының бағасы орта есеппен 55 доллар/баррельді
құрайтын болады. Халықаралық валюта қоры 2010 ... ... ... өсу ... ... өсе ... деп отыр. Іскерлік
белсенділіктің артуы мен сұраныстың өсуі, өз кезегінде, ресурстардың, ... ... да ... өсуіне сеп болады.
2009 жылы қаңтардың 1-інен ... ... ... жаңа ... шикізаттық сектор кәсіпорындарына салынатын жалпы салық
жүктемесі арттырылды, жер ... ... ... арнайы салық
ставкалары – пайдалы қазбалар өндіруге салынатын салық пен ... ... ... ... ... салықтардың ставкалары,
корпоративтік табыс салығы, қосымша құн ... ... ... ... аударылатын жалпыға міндетті ... мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілетін
мөлшерде белгіленіп отыр. Мысалы, жаңа Салық кодексіне сәйкес, шикізат
секторына салынатын салық жүктемесі ... ішкі ... 7,3 ... ... дейін өсірілді, ал шикізаттық емес ... ... ... ... ішкі ... 9,8 ... 7,5 ... дейін төмендетілді.
Табиғи ресурстарға деген әлемдік баға өсіп, экономика тұрақтанған кезде
шикізат секторынан түсетін кірістің ... арта ... ... Жақын арада Салық кодексіне түбегейлі жаңа ... ... ... қарастырылып отырған жоқ. Тек ... ... ... ... жөніндегі жұмыстар ғана жүргізіледі.
Нарық құрылымдарына кіру, әлеуметтік бағдарланған негіздерге ұмтылатын
ел экономикасын тиімді дамытудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... өз кезегінде өндірістің дамуына көмектесетін немесе тежейтін,
әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымдар ... және ... ... ... ... ... кезінде, экономика секторларының,
әртүрлі меншік ... ... ... процесінің
қаржылық ресурстары мен оларды пайдалану құрылымдарын реттеу ... ... ... ие болады. Бюджет төлемдер жүйесі мен қаржыландыру әдістері
арқылы шаруашылық жүргізу субъектілерінің ... ... ... және ... ... ... әсерін тигізеді.
Егер жекелеген шаруашылық құрылымдарының сметалары, бизнес жоспарлары
кеңейтілген негізде өндірістік қорлардың жеке айналымына қызмет көрсетсе,
онда ... ... ... ... ... орталандырады. Жалпы
мемлекеттік ауқымда қаражаттарды қайта бөлу – құрылымдық ұдайы өндірістің
қарқыны мен ... ... ... ... қорлардың айналымын
қамтамасыз етудің қажетті жағдайы Ұдай өндіріс процесінің қажеттіліктерінен
объективті түрде жалпы ... ... ... ... таза ... мемлекеттік бюджет арқылы пайдалану
қабілеттілігі туындайды. Бюджет сол арқылы ... ... ... ... ... өмір сүру негіздерінен туындамайды.
Мемлекеттік бюджеттің тағайындалуы мемлекеттің қаржылық ресурстарының
орталықтандырылған ... ... және оны ... ұдайы
өндіріске және қаржы саясатына сәйкес әлеуметтік мақсаттарға пайдаланудан
тұрады. Бюджет экономикадағы бөлу және ... бөлу мен ... ... бір ... ... ... етуіне шоғырландырудың объективті
қажеттілігін көрсете отырып, нақты атаулы ... ... ... ... ... ... түпкілікті өзара келістіруге ... ... қол ... [22, 167-199 ... бөлім. Қазақстан Республикасындағы бюджетті ... ... ... Бюджетті орындаудың сараптамасы және жаһандық қаржы дағдарысы
мен оны орындау
2008 жылы елдің әлеуметтік-экономикалық даму қорытындыларының негізінде
әлемдік ... ... одан әрі ... және ... тауар
нарықтарындағы тұтынудың қысқаруы жағдайларында, ... ... даму ... мен ... ... ... ... отырып Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі 2009 – 2013
жылдарға арналған негізгі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... алмағанда
мемлекеттік бюджеттің түсімдері 797,1 млрд. теңгені ... және ... ... жоспардың 103,6%-ына атқарылды, оның ішінде кірістер 796,3
млрд. теңге немесе 103,5% ... ... ... ... ... ... ... 709,8 млрд. теңгені құрады немесе 815,5 млрд. теңге
сомасында есепті кезеңге арналған төлемдер бойынша ... ... 46,0 ... ... ... ... тапшылық кезінде іс
жүзінде 87,3 млрд. теңге сомасында профицит қалыптасты [23, 54-72 ... ... ... 103,5%-ға атқарылды, 769,1 млрд. теңге
жоспарда бюджетке 796,3 млрд. теңге түсті. Қазақстанның экономикасына, жаңа
Салық кодексінің енгізілуімен ірі салықтар бойынша ... ... ... ҚҚС 1%-ға, ... ... ... ставкасы – 11%-ға) әсер
еткен әлемдік ... ... ... (қаржы дағдарысы)
қарамастан, мемлекеттік, республикалық бюджеттер кірістерінің – ... ... аз ғана ... ... ... ...... байқалып отыр (өткен жылдың осыған ұқсас кезеңімен ... 67-113 ... ... және ... төленетін салықтар бойынша 111,5 млрд.
теңге түсті немесе атқарылу 76,2%-ды құрады, ... ... ... кезеңімен
салыстырғанда түсімдер 20,8 млрд. теңгеге азайды және өсу ... ... ... ... және ... басқа салаларында импорттың өсу
қарқынының төмендеуі жоспардың орындалмауына әсер етті. ... ... ... ... бойынша 2009 жылдың 1-тоқсанында сыртқы
сауда айналымы 13,9 млрд. АҚШ долларын құрады, 2008 жылдың ұқсас ... ... ... оның ішінде импорт 5,9 млрд. АҚШ долларын
құрады, тиісінше 17,1%-ға төмендеді, ... – 8,0 ... АҚШ ... ... ... ... ҚҚС 40,5 млрд. теңге жоспарда
бюджетке 18,3 млрд. теңге немесе 45,2% түсті. Есепті кезеңде ... ... ... ... даму ... ... және нөлдік ставка бойынша ҚҚС өтелген сомасының өсуі әсер етті.
Айталық, 2009 жылғы 1 сәуірдегі жағдай ... ... 50,5 ... ... ... бұл ... жылдың ұқсас көрсеткішінен 6,3 млрд. теңгеге
көп, жалпы салық ... ... ... ... 20,5 ... ... жылдың 1-тоқсанында жергілікті бюджеттердің кірістері 400,3 млрд.
теңгені немесе жоспардың 104,9%-ын ... ... ... ... ... ... қаласын (83,1%), Астана қаласын (94,1%), Шығыс
Қазақстан облысын (99,1%), ... ... ... (99,2%), ... (99,6%) қоспағанда негізінен барлық өңірлер бойынша орындалды [26,
23-62 б.].
2009 жылғы 1 тоқсанда ... 100,3 ... ... ... қағаз орналастырылды, оның ішінде:
- мемлекеттік қысқа мерзімді бағалы қағаздар ... ... 7,5%, ... ... 12 ай, ... 7,4 млрд. теңге немесе ... алу ... ... ... ұзақ ... ... ... (МЕОКАМ), кірістілігі
жылдық 8 – 8,7%, айналыс мерзімі 2,3 және 5 жыл, ... 41,8 ... ... ... ... алу көлемі 41,7%,
- мемлекеттік ұзақ мерзімді бағалы қағаздар (МЕУКАМ), кірістілігі жылдық
8,2 – 8,75%, айналыс мерзімі 7 және 8 жыл, ... 19,4 ... ... ... ... алу ... ... мемлекеттік ұзақ мерзімді жинақтаушы ... ... ... ... 0,01%, ... мерзімі 10, 15 және 16 жыл, ... ... ... немесе жалпы қарыз алу көлемі 31,6% [29, 33 - 65 ... ... ... ... ... ... жағдай барынша
қиындады, осыған байланысты халықаралық валюта қоры әлемдік экономиканың
өсуі ... ... 2009 ... қаңтардағы 0,5%-дан (-1,0)-ден – (-0,5%)-
ке дейінгі құлдырау жағына қарай қайта қарады. Мұндай ... ... ... бірінші рет күтіліп отыр.
Ұсынылып отырған заң жобасы әлемдік экономиканың өсуінің 2009 жылы одан әрі
баяулау, ресурстарға жалпы ... ... ... және қазақстандық
экспорттың негізігі ұстанымдарына әлемдік бағаның төмен деңгейінің сақталу
үрдістерін ... ... ... ... ... теңге
девальвациясының әсері ескерілді.
Жалпы ішкі өнімнің нақты өсуі 2009 жылы 1% ... ... ... ... ... ... 1,7 пайыздық тармаққа төмен.
ЖІӨ өсу көрсеткіштерінің 2009 жылы төмендеуі өнеркәсіп өнімдерінің (бағалау
бойынша 0,4 %-ға дейін), ... ... ... өсу қарқынының
баяулауымен және құрылыс көлемінің қысқаруымен байланысты болып отыр.
Энергия ресурстарын ... ... ... ... ... ... көлемінің болжамы 2009 жылы бұрын болжанған 79,2 млн. тонна көлемнен
76 млн. тоннаға ... ... жылы ... 2 %-ға ... ... ... шаруашылығының жалпы өнімі көлемінің өсуі 2,0 %-ды құрайды.
Іскерлік пен тұтыну белсенділігінің төмендеуі 2009 жылы ... ... өсу ... ... ... ішінде байланыс қызмтінің 5,0 %-
ға дейін, көлік пен сауданың 1,0 %-ға дейін баяулауына ықпалын тигізеді.
Экспорт және ... ... ... да ... 17 және 9 ... ... төмендеу жағына нақтыланды.
Инфляция, теңгеге жүргізілген девальвацияны ескере келе, 2009 ... 11% ... ... оның ... ... ... ... Банкпен бірлескен бағалау бойынша 2%-дан аспайды.
Бірқатар елдердің, ... ... ... және ... елдерінің Үкіметтері
ұлттық экономиканың даму параметрлерін қайта қарау бойынша осындай шаралар
қабылдады. Бәрін ... ... ... өзгеруі
бекітілген республикалық бюджет параметрлерін нақтылау ... ... [32, 67-93 ... ... ... 2009 ... атқарылуы
жөніндегі ақпарат
Мемлекеттік бюджеттің кірістері 2009 жылғы 1 қыркүйекке жағдай бойынша
97,5% орындалды ... ... 2 408,9 ... іс  жүзіндегі
түсімдердің 2 347,6 ... ... ... 1 қыркүйекке мемлекеттік бюджеттің салықтық түсімдер бойынша
жоспары 104,1% орындалды немесе 54,8 ... аса ... ... емес ... 25,3 ... асыра орындалды немесе
орындалу пайызы 160,7% құрады. Негізгі капиталды ... ... ... жоспар 5,2 млрд.теңгеге немесе 79,4% орындалмаған. Трансферттер
түсімдері 86,3%-ға орындалды.
2009 ... 1 ... ... орындалмауы мына салық ... ... жеке ... ... бойынша жоспар 98,3%-ға орындалды немесе жоспардағы
171,1 млрд.теңгеде бюджетке 168,2 млрд.теңге түсті.
Кредит беру көлемінің азаюына және ... ... ... жалға алынған қызметкерлер санының ... ... ... жалақыны уақтылы төлемеуге әкеп соқтырады. ЖТС төлеудің
азаюының негізгі үлесі ... ... ... ... ... ... 97,8%-ға атқарылды, жоспардағы 148,4
млрд.теңгеде бюджетке 145,1 млрд.теңге түсті, бұл ... ... ... ... ... ... осыған байланысты
кәсіпорындарда жұмыс орындары қысқарды, қызметкерлер жалақысы сақталмай
демалыстарға жіберілді, нәтижесінде қызметкерлердің ... ... ... және ... ... ... ... есептеулер мен түсімдердің
сомасы төмендеді [34, 3 б.].
Акциздер бойынша барлығы 39,8 млрд.теңге жоспар ... ... ... атқарылмай бюджетке 4,1 млрд.теңге немесе 89,6% түсті,
оның ішінде:
іштегі өндірілетін тауарларға салынатын акциздер ... ... ... ... ... ... 23,9 ... түсімдер 24,1 млрд.теңгені
құрады, оның ішінде:
- алкоголь өнімдеріне ... ... ... - ... ... кезінде түсімдер алкоголь өнімін сату көлемінің артуы себінен
5,7 млрд.теңгені немесе ... ... ... ... ... ... бойынша орындалу 105,8%-ды
құрады немесе жоспардағы 8,1 млрд.теңгеде темекі өнімдерін өндіру және сату
көлемінің өсуі есебінен бюджетке 8,6 ... ... ... Республикасының аумағында өндірілген шикі мұнайға, газ
конденсатына ... ... ... ... 100,1%-ды құрады немесе 0,02
млрд.теңге жоспарда ... 0,02 ... ... бензинге және дизель отынына салынатын акциздер бойынша жоспар 100,8%-
ға ... ... ... 9,6 ... ... өнімдерін сату көлемін
арттыру есебінен іс жүзінде 9,7 млрд.теңге түсті [34, 3 б.].
Табиғи және басқа ... ... үшін ... ... ... жоспарда бюджетке 136,1 млрд.теңге түсті, атқарылу пайызы 136,8%-
ды құрады. Жоспардың аса ... ... ... ... үшін ақы ... түсімдері бойынша 52,5 млрд.теңге жоспарда бюджетке 65,8 ... ... 125,3% ... ... ... үшін ... базалық және
шекті ставкаларын пайдаланушылардың тәртібінде лимиттен тыс шығарылымдар
үшін төлейтін ірі түсімдері 2008 жылдың 4 ... ... ... ... ... қатар 2009жылғы 12 ақпандағы №133-IV ҚР ... ... ... ... 495-бабына өзгерістер енгізгендіктен, онда ... және жол ... ... ... ... тасталулар ставкасымен
толықтырылу себебінен қалыптасты [34, 3 б.].
Салықтық емес түсімдер бойынша жоспардағы 41,6 ... ... 66,9 ... ... ... ... 160,7%-ды құрады.
Жоспарлы көрсеткіштерді негізгі аса орындау мынадай ... ... 1) 2009 ... ... ... ... 9,3 ... айыппұлдар; 2) ENRC PLC компаниясынан 4,3 млрд.теңге; 3) Каспий
Құбыр тарту Консорциумы ... ... ... ... ... ... Қазақстан» компаниясының 3,5 млрд. теңге сомасында
міндеттемелерін төлеу.
Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер ... 25,5 ... 20,3 ... ... 79,4%-ды құрады.
Мыналар: 1) Астана қаласы бойынша құрылыс компанияларының тұрғын үй
объектілерін уақытылы тапсырмауына байланысты және ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстан
тұрғынүйқұрылысжинақбанкі» АҚ филиалының ұзақ қарауына байланысты 2,6 ... ... ... ... ... түсімдер; 2) екінші деңгейдегі
банктерден кредиттер алудың қиындылығына ... ... ... ... ... байланысты 3,2 млрд. теңгеге жер учаскелерін
сатудан түскен түсімдер бойынша жоспар орындалмаған.
Трансферттерден түскен түсімдер 990,6 млрд.теңге ... ... ... 86,3% ... оның ... ... даму ... үшін есептік кезеңде Қазақстан Республикасы ... ... ... кепілдік берілген трансферт 708,0 млрд.теңге
мөлшерінде және ... ... ... ... ... 146,5 млрд.теңге мөлшеріндегі нысаналы трансферт тартылған.
01.09.2009 жылғы ... ... ... ... ... ... ... түсті, оның ішінде мұнай секторы кәсіпорындарынан 825,3
млрд.теңге сомасында тікелей салық сомасы аударылды [34, 3 ... ҚР ... және ... ... ... ... Сұлтановтың
«2009-2011 жылға арналған республикалық бюджет туралы» ҚР Заң жобасы
бойынша Сенаттың пленарлық мәжілісінде жасаған баяндамасы
2008 жылдын 25 ... ... ... ... отырыстың жайы мүлде
бөлек, тарихи деп айтсақ та болады. Біз алғаш рет еліміздің ... ... ... бір ... енгізілген және тұтастай алғанда мақұлданған
Бюджет және ... ... ... қарап отырмыз.
Сонымен қатар біз соңғы он жылда алғаш рет ... ... ... қазіргі заман тарихында аса қатыгездікпен өту
барысының күн сайынғы өзгерістер жағдайында талқылап ... ... ... АҚШ, Жапония, Еуропалық Одақтың көптеген
елдерінде өсу қарқынының баяулауы орын алып отыр, бұл тұтастай алғанда
әлемдік ... ... және ... ... ... ... ... сарапшылардың бағалауларын ескере отырып, әлемдік ... ... ... ... ... ... және мұнайдың әлемдік бағасы
бір баррель үшін 2009 жылы 40 доллар және одан ... ... 50 ... ... консервативті болжам негізге алынды. Осындай шаралар көршілес
Ресей Федерациясында да көзделіп отырғанын сіздер білесіздер.
2009-2013 жылдары экономиканың орташа жылдық өсу ... ... ... 2,7-4,1 %-ды құрайды. Жан басына шаққандағы жалпы ішкі
өнім 2013 жылы 13000-нан астам АҚШ ... ... ... ... және үкіметтің экономика мен қаржы жүйесін
тұрақтандыру бойынша ҰБ, ҚНРА және ... ҰӘҚ ... ... іске ... есепке ала отырып, инвестициялардың тұрақты даму
қарқыны кезіндегі ЖІӨ озық өсу ... 8,0-8,6 % ... ... ынталандыру теңгерімді экономикалық өсудің негізі болады.
Үкімет монетарлық, фискалдық, сондай-ақ құрылымдық саясаттар құралдарын
тиімді ... ... ... ... және ... ... етуге бағытталған саясатты жүргізу ниетін ұстанып отыр.
Нәтижесінде 2009 ... ... ... ... ... республикалық бюджет кірістерінің нақтыланған болжамы
1900,6 млрд. ... ... ... ... ... ұсынылған заң
жобасындағы көрсеткіштерге қарағанда 301,0 млрд. тг-ге азайған [35, 6 ... ... ... ... ... ... болжамы
тиісінше 2017,5 млрд. теңге немесе Парламент Сенатына ұсынылғанға қарағанда
444, 1 млрд. теңгеге аз құрайды және 2177,8 ... ... ... Парламент
Сенатына ұсынылғанға қарағанда 622,9 млрд. теңгеге аз құрайды.
Кіріс бөлігі шығындарының ... ... ... 2011 жылы ... тартылатын кепілдік берілген трансферттердің мөлшері 114 ... ... ... ол 2011 жылы 1126,4 ... ... ... Қор ... 33%-ы), 2009 бен 2010 жылдардың ... ... ... ... ... ... ... қарап отырған 2009-2011 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... сұраймыз [21, 6 б.].
Нәтижесінде, келесі шығыстарды қысқарту көзделуде:
- іске асырудың кейінге қалдыруға болмайтын сипатқа жатпайтындығына
және ... да ... ... ... ... ... шет
елдердегі жылжымайтын мүліктерді қоса алғанда, мемлекеттік органдардың,
сондай-ақ ведомстволық бағынысты құрылымдардың (Қаржымині (СК), Ішкі ... ... ... сот, ... ... ... ... Президенттің Іс басқармасы) қызметтерін қамтамасыз
ететін жаңа ... ... ... ... 53 ... теңгеге (2009
жылы 14 млрд. теңгеге, 2010 жылы – 23 млрд. теңгеге, 20111 жылы 16 ... ... ... мен ... материалдық техникалық
жарақтандыруға және күрделі жөндеуге арналған күрделі шығыстар қысқартылды
(2009 жылы – 9 ... ... және ... ... - 13 ... ... кезек күттірмейтін шығындарға көзделген Үкімет резервінде жинақталған
қаражат едәуір ... (2009 жылы – 33 ... ... 2010 жылы - ... ... және 2011 жылы 36 ... ... Қорғаныс министрлігінің қару-жарақтары мен әскери техникаларын
жаңғыртуға және сатып алуға ... ... ... (2009 жылы ... ... теңгеге, 2010 жылы - 21 млрд. Теңгеге және 2011 жылы - 30 ... ... ... азаю ЖІӨ ... ... байланысты
болды.);
- ғарыш бағдарламасы, сондай-ақ басқа да бағдарламаларды іске асыруға
бағытталған іс-шараларды ... іске ... ... Бұл ... жылы ... екі ... қысқартылды.
2010-2011 жылдардағы шығыстарды оңтайландыру мақсатында бұрын 2010-2011
жылдарға жоспарланған жаңа жобалардың бірқатары іске ... ... ... ... ... іске асыру схемалары қайта қаралды, атап
айтқанда, Балқаш ЖЭС, ... ... атом ... ... ... ... ... Бұл жобаларды толықтай және біртіндеп Ұлттық
қордан «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» ... 10 ... АҚШ ... ... ... [35, 6 ... басқа, Мәжілісте бұрын қабылданған түзетулерді, атап ... үшін ... ... ... (1,641 млрд. ... ... ... ... үйi» ... ... үшін
объектілер салуға (432,5 млн. теңге) арналған шығыстарды қайта қарауды
ұсынуға мәжбүрміз.
Нәтижесінде республикалық ... ... 2009 жылы 2860,9 ... ... 2010 жылы – 3198,5 ... ... жылы – 3477,5 ... теңгені құрайды, бұл 2008 ... ... ... 2009 және 2010 жылдары 476,3 млрд. теңге және ... ... аз, 2011 жылы 2008 ... ... ... 140,4 млрд. теңгені
құрайды.
Республикалық бюджеттің шығыстары 2009 жылы 3432,2 ... ... бұл 2008 ... жоспарынан 239,3 млрд. тенгеге аз, 2010 жылы –
3856,4 млрд. теңге және 2011 жылы – 3992,5 ... ... ... ... ... оның өсуі ... 184,8 және 321 ... теңгені
құрайды.
2009 жылы бюджет тапшылығы 571,4 млрд. теңгені құрайды немесе жалпы
ішкі өнімнің 3,4%-ы, 2010 жылы 657,8 ... ... ... ... ішкі
өнімнің 3,5%-ы, 2011 жылы 514,9 млрд. ... ... ... ішкі ... ... ... жарналарын мемлекеттің толық кепілімен
қамтамасыз ету ... ... ... ... заң ... ... мынадай мазмұндағы жаңа бап енгізу ұсынылады:
Сөз соңында оңтайландыру кезінде ... ... ... ... ... еңбекақы төлемдеріне арналған шығыстардың
өзгертілмегендігін айта кеткім келеді.
Бюджет саласында:
- бюджет саласының еңбек ақыларын 2 есе көбейту, оның ішінде, 2009 ... 2010 жылы - 25%, 2011 жылы - ... ... ... және ... ... ... ақы
алатындардың тізбесін кеңейту. Бұл ... мен ... жеке ... ... ... сәуле диагностикасының және бірқатар басқа мамандықтардың
мамандары).
- Әлеуметтік қамтамасыз ету мен ... ... ... зейнетақының
орташа мөлшерін 2009 жылы - 25%-ға, 2010 жылы - 25%-ға, 2011 жылы - ... ... ... ... Жолдауына сәйкес мемлекеттік әлеуметтік
жәрдемақылар мен мемлекеттік арнайы жәрдемақылардың мөлшері орташа 9 ... ... 20 мың ... ... отанына орналастыру үшін квоталарды
ұлғайтуға ... ... бала ... ... және ... ... ... бала күтіміне арналған айлық жәрдемақы артады, ал 2010 ... 4 және одан көп бала ... ... бір ... ... ұлғайтылатын болады.
Бұдан басқа, 2010 жылдан бастап алғаш рет мүгедек балалардың ата-
анасына, қамқоршыларына ... ... оның ... 2009 жылы ... теңгені, 2011 жылы – 15639 теңгені құрайды.
Білім беруді ... ... ... ... ... іске асыруға арналған барлық іс-шаралар да, толық ... ... [35, 9 ... ... 100 ... ... шеңберінде мектепке дейінгі
ұйымдардың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта ... беру ... мен ... ... одан әрі іске ... ... отыр. Сондай-ақ
мемлекеттік жоғары оқу орындарының оқу ... мен ... ... ... ... ... алғанда құны 30 миллиард теңгені құрайтын (оның ішінде 2009-
2010 жылдары 25,9 ... ... ... және ... ... саласының
кадрларын даярлау бойынша Кәсіптік және техникалық білім беруді дамытудың
2008-2010 жылдарға арналған ... ... іске ... ... басқа Мемлекет басшысының Парламент сессиясының ашылуында берген
тапсырмасын іске асыру мақсатында студенттердің стипендияларының мөлшерін
(2009 жылы 25 %-ға, 2010 жылы 25 %-ға, 2011 жылы 30 %-ға) ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 9375 ... жылы 15 235 теңгені құрайды (ағымдағы жылы 7 500 ... ... ... 1 ... ... жаңа ... шеңберінде
ұлттық университеттегі карларды оқытуға арналған мемлекеттік білім ... ... ... ... ... ... ... медициналық көмектің кепілді көлемін
қамтамасыз етуге және кеңейтуге арналған ... 2009 жылы 34 ... 2010 жылы 47 ... ... 2011 жылы 54 ... ... оның
ішінде жергілікті бюджеттерге ағымдағы нысаналы трансферттерге ҮІІ-ҮІІІ-ІХ
қан факторларының гемофилиясымен ауыратындарды қамтамасыз етуге жыл сайын 3
миллиард ... ... ... ... ... ... даму, инфрақұрылымдарды салу бойынша міндеттер де, жоғарыда
атап ... ... ... қайта форматталуымен толық
көлемінде орындалатын болады.
Баршамызға сын болған ... ... ... ... ... ... идеясы төңірегінде тығыз топтаса жұмыс ... ... деп ... [35, 13 ... ... жұмысты жазу барысында төмендегідей қорытындылар мен
ұсыныстар жасадық:
1.Бюджет мемлекет қаржы жүйесінің маңызды бөлігі ... ... ... ... пен қоғамдық өндіру және бөлу процестерінің ... ... ... ... ... қорының құрылуы мен қолданылуының
экономикалық үлгісін көрсетеді
2.Бюджет – мемлекеттің қаржылық ресурстарын ... әрі ... ... ... ... және оның қаржылық ... ... ... жоспарды әрбір отбасы, табыс иесі қолдануы қажет-ақ.
Әрине, мемлекет жоспары басқа экономикалық дербес ... ... ... ... себебі ол қоғамның жалпы мағынасын
қамтамасыз етеді.
3. Бюджет мемлекеттің қызмет етуінің қаржылық базасы болып ... оның өз ... ... ... ... ... заманда
мемлекет биліктің барлық түрлерін, басқару органдарын, қоғамдық тәртіп және
сыртқы ... ... ... ... барлық экономикалық және
әлеуметтік процестерге ықпал етеді. ... ... ... яғни ... масштабында, макроодеңгейде осы қаржылық реттеудің көмегі мен бюджеттің
шешетін сұрақтары орасан зор.
4. Бюджеттің кіріс бөлімі – көптеген жоғарғы ... ... және ... ... ... ... ... соңғы стадиясы,
ал бюджеттің шығыс бөлігі – ... ... іске ... ... ... ... өнімі. Бюджет қаржылық баланс ретінде
қайта бөлуді сипаттайды, сондықтан оның өзіндік ерекшелігі сонда.
5. Мемлекет аймақтық ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Билік органдарына олардың бюджеттерін ұлғайту
үшін қаражат беру негізінде өнеркәсіпті, ауыл шаруашылығын, құрылысты ... ... ... ... ортаны қорғауды қаржыландыру жүзеге
асырылады.
6. Салық және басқа түсімдерден қалыптасатын және ... ... ... ... ... бар ... оларға ведомоствалық
бағынысты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функцияларын қаржылық
қамтамасыз ... және ... ... ... ... бар ... саясатты жүзеге асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры
аудан (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеті болып саналады.
7. Бюджет жүйесі экономикалық ... ... ... үш ... ... – салықтар алу арқылы үкімет қызметі үшін, яғни әскери,
экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... басқару аппаратының өмір сүруі үшін қажетті ресурстарды
қамтамасыз етеді;
2) экономикалық реттеу – салықтар мен ... ... ... және ... ... белгілі бір мақсаттарын (экономиканы
тұрақтандыру, оның өсуін ынталандыру, құрылымдық алға ... және ... ... ... ... пайдаланылады;
3) табыстарды теңестіру – яғни салық салудың прогрессивтік жүйесі мен
аз қамтамасыз етілген және ... ... ... ... ... ... және т.б. ... төлемдер жүйесінің арқасында
табыстарды қайта бөлу.
8. 2009 жылы ... ... даму ... ... ... өсуінің одан әрі баяулауы және әлемдік ... ... ... ... ... ... даму ... мен әлемдік тауар нарықтарындағы жағдайларды
ескере отырып Экономика және ... ... ... 2010 – ... ... ... ... көрсеткіштер болжамын
нақтылады.
9. Сонымен бірге орта мерзімді ... ... ... ... ... ... бірдей еместігін назарға ала отырып,
Республикалық ... ... ... ... 20 наурыздағы
отырысында үшжылдық республикалық бюджетті нақтылаған кезде ағымдағы жылдың
параметрлерін ғана өзгерту туралы шешім қабылданды.
10. ... ... ... ... ... мен ... ... көлемінің азаюы, қазақстандық кәсіпорындардың іскерлік
белсенділігінің төмендеуі жағдайында мемлекет ... ... ... ... Осы ... ... ... 4 банкін жалпы құны ... АҚШ ... ... капиталдандыруға шешім қабылданды.
11. Бұдан бұрын айтып өткендей, 2009 жылы да ... ... ... деп күтілуде. Қазіргі уақытта Brent маркалы мұнайдың бағасы 49
доллар/баррельді құрайды. ... ... ... ... 2009 жылы Brent мұнайының бағасы орта есеппен 55 доллар/баррельді
құрайтын болады. Халықаралық валюта қоры 2010 ... ... ... өсу ... ... өсе ... деп ... Іскерлік
белсенділіктің артуы мен сұраныстың өсуі, өз кезегінде, ресурстардың, оның
ішінде мұнайдың да бағасының өсуіне сеп болады.
12. Астана ... ... ... ... әрі ... ... туралы әлем ғалымдарының пікірлері мен ... ... ... ... атап айтқанда, ортақ әлемдік және
аймақтық валюта жасау ... ... ... жобалардың
перспективасы және басқа да ... ... ... ... экономикалық саясатын қалыптастыру барысында сол
ғалымдардың ұсыныс-кеңестерін назарда ұстайтынын айта ... Оған ... ... ... ... Қазақстан Республикасында жүргізіліп
жатқан дағдарысқа қарсы саясатқа қатысты оң пікірлерін білдірді.
13. 2009-2010 жылдардағы кіріс ... ... ... ... ... бағытына, бәсекеге қабілеттілікті арттыруға,
салық салудың жүгін жеңілдетуге бағытталады.
14. Үкімет құрылымдық, монетарлық, ... ... ... ... ... ... әрі ... экономикалық өсуді
қамтамасыз етеді. Осы бағыттар ... ... ... белгіледі.
15. Экономиканы бәсекеге қабілетті ету үшін:
- «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшысы» Бағдарламасы аясындағы іс-
шаралар жалғасын табуы қажет
- 45 «атыл» жобалардың ... ... ... ... ... ... ... институты практикалық жалғасын тауып,концессия сұрақтары
бойынша кейбір ... ... ... мен ... ... ... Заң қабылданды да соның арқасында инфрақұрылым нысандарын құруға
жеке тұлғалардың инвестициясын ... ... ... ... туды;
- «Қазақстан мемлекеттік- жекелей орталығы» АҚ құрылды
- Жаңа ... ... ... Ал ол өз ... ... дамуына жағдай жасайды,көлеңкелі экономиканың азаюын қамтамасыз
етеді, инвестициялық климатты жақсартып, капиталдың ... ... ... және ... ... емес секторларына салық
жүктемелерін азайтады. Салық кодексінің тікелей әрекет ету ... ... ... жемқорлықты азайтып, салық органдары мен
салық төлеушілер арасында тиімді қарым-қатынасты күшейтеді;
- Әлемдік банкінің «Doing ... ... ... ... және бизнес ортаны жақсарту бағытындағы мемлекеттік
ұйымдар жұмысы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс тобы құрылып, іске кірісті, нормативтік
құқық ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет қаржы жүйесінде жетекші рөл атқарады. Бұл,
оның ... ... ... ... процесінің, сол сияқты әлеуметтік-
экономикалық ... ... және ... ... сондай-ақ
шаруашылық жүргізу субъектілері ... ... ... ... ... ... ... бюджет қаржы жүйесінің
барлық буындарымен тығыз байланысты. Мұндай жүйенің, кеңейтілген ... үшін ... ... ... бөлу және ... ... ... бөлу және қайта бөлу процесінде өндірістік және ... ... ... ... туындайтын, бөлек, сонымен бірге бір-
бірімен өзара байланысты қаржылық қатынастар ... ... ... ... ... ... қаражатты жұтып алатын, екіншіден, оларды
субсидиялайтын резервуар болып табылады.
ПайдаланылғаН ... ... ... под ред. С.И. ... С.И., ... В.А. – М.: Экономист-
2003г.- ... ... ... ... / под ред. Г.Б. ... М.:
ЮНИТИ.- 2004г., 301с.
3. Родионова В.М., и др. Финансы.- М.: ... и ... - 1995 ... ... ... ... /под ред. Поляка Г. – М.: Юнити-Дана, 1999.
5. Каренов Р.С. Основы государственного регулирования экономики. – Алматы:
Білім, 1999.
6. Солянникова С. ... ... ... и ... ... //Финансы и кредит. 2006. №2.
7. Бюджетный кодекс Республики Казахстан, 2008г.
8. Омирбаев С.М. ... ... ... ... 2003г., ... ... экономики Казахстана. Под ред. Кенжегузина М.Б. – ... ... В.Е. ... ... ... СПб.: ... ... Финансы: Учебник / под ред. А.М. Ковалевой. – М.: Финансы и статистика,
2006г., ... ... К.Б. ... ... ... ... ... всемирного банка по проблемам региональной политики.
1999.
13. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. Учебник. –Алматы, 2001.
14. Среднесрочная фискальная политика на ... ... ... ... Министерства Финансов РК.- Астана, 2007
16. Сoroc.kz. Бюджетная политика, ориентированная на результат
17. ... ... ... по регулированию ... ... ... города Алматы. Интерфакс- Казахстан:
Премьер распорядился скорректировать прогноз макроэкономических
показателей и параметры ... с ... ... ... www. ... ... ... Министра экономики и бюджетного
планирования Султанова Б.Т. на коллегии МЭБП от 5 февраля 2009 ... ... ... ... ... Республики Казахстан
Жамишева Б.Б. на заседании Правительства от 2 февраля 2009 года. Об
итогах ... ... ... за 2008 год и ... ... ... 2009 года
21. Доклад Министра экономики и бюджетного планирования РК Б.Султанова ... ... ... по ... ЗРК «О ... ... ... годы» от25 ноября 2008 года
22. Бежаев О.Г. Межбюджетные отношения: теория и ... ... ... 2001.- ... ... ... полномочий между уровнями государственного
управления и совершенствования межбюджетных отношений. Постановление
Правительства РКот10.02.2003г.
24. Информация об ... ... ... бюджета на 2006г.
25. Информация об итогах исполнения государственного бюджета на 2007 год
26. Информация об ... ... ... ... на 2008 год
27. Годовой отчет Министерства Финансов РК по исполнению государственного,
республиканского и местных бюджетов за ... ... ... ... ... РК в РФ ... от25 ... года
29. www.Govement.kz. Доклад заместителя директора Департамента налоговой
политики и прогнозов Доможирской И.Н. на ... ... по ... ... в ... Глобальной
конкурентоспособности Всемирного экономического форума (ВЭФ), ... ... ... ... Казахстана стабильна для устойчивого развития
//Известия Казахстан от 11 марта 2009 года
31. Налоговый Кодекс РК, ... ... Аза ... ... преодолеть кризис, странам Центральной
Азии нужно побороться за российские ... от 3 ... 2008 ... ... К.Д. ... ... политики и платежный баланс
Казахстана // Вопросы экономики.- 2008г.- №11,с.37-44
34. www. Minplan.kz
35. www. Minfin.kz
-----------------------
Түпкілікті нұсқаны қарау және анықтау
Федеративтік
Ағымдағы ... 25-ші ... ... ... ... ... ... бюджеттер
Унитарлық
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі
Республикалық бюджет
Жергілікті бюджеттер
Ұлттық қор
Областардың бюджеттері
Республикалық маңызы бар қалалардың, астананың бюджеті
Областық бюджет
Областық маңызы бар ... ... ... ... 2 ... сыныптар 3 ... 4 ... ... 2 ... ішкі ... 1 ... ... әкімшілері 3 ... ... 3 ... ішкі ... 3 ... 1 ... 1 ... ... 3 ... 3 ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бюджет жүйесі және бюджет құрылымы74 бет
Бюджет жүйесінің экономикалық мәні мен құрылымы12 бет
Бюджеттік тапшылықтарды қаржыландыру көздері25 бет
Мемлекеттік бюджет17 бет
Мемлекеттік бюджет жүйесі және бюджет құрылысы43 бет
Мемлекеттік бюджет және Қазақстан Республикасындағы бюджет тапшылығы мәселесі35 бет
Мемлекеттік бюджет туралы17 бет
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері туралы147 бет
Мемлекеттік бюджетті қалыптастыру механизмі62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь