Қазақстан өнеркәсібіндегі еңбек өнімділігін көтеру резервтері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ТАРАУ. ЕҢБЕК РЕСУРСЫ ҰҒЫМЫНЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ..4
1.1 Еңбек ресурсының экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2 ТАРАУ. ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ МӘНІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2.1 Еңбек нарығының экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
2.2 Еңбек нарығының қызмет ету ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... .9
2.3 Еңбек нарығының негізгі құрамдастары және олардың өзара әрекеттесу тетігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.4 Еңбек нарығының қазіргі түрлері мен үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ..12

3 ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ... ...15
3.1 Қазіргі кездегі Қазақстан Республикасының еңбек нарығы ... ... ... .15

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университеті
«Экономика және менеджмент» кафедрасы
РЕФЕРАТ
ПӘНІ: ... ... ... ... ... ... резервтері»
ОРЫНДАҒАН: ф-21 қ/қ тобының
студенті Сулейменова З.Қ.
ТЕКСЕРГЕН: магистр
Бейсебаев А.С.
ҚАРАҒАНДЫ 2009
МАЗМҰНЫ
бет
КІРІСПЕ ……………………………………………………………….................3
1 ТАРАУ. ЕҢБЕК РЕСУРСЫ ... МӘНІ МЕН ... ... ... экономикалық
мәні..........................................................
2 ТАРАУ. ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ
МӘНІ.......................................................5
2.1 ... ... ... Еңбек нарығының ... ... ... ... ... құрамдастары және олардың өзара
әрекеттесу
тетігі......................................................................
....................................................9
2.4 Еңбек нарығының ... ... ... ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕҢБЕК НАРЫҒЫ.......15
3.1 ... ... ... ... ... ... күші ... тауар ретінде өзін еңбек рыногына өткізеді, өзінің
әлеуметтік-экономикалық қатынастар болып саналатын жалдауға беретін жұмыс
күші ... және ... ... мен ... күші ... пайдалануды
көрсетеді. Рынокте еңбекақы мөлшері және жұмыспен ... ... ... ... — бұл еңбекақы алу (еңбек табысы) ... және ... ... ... ... ... ... Еңбек нарығының мөлшері қалай еңбек ресурстары, солай өндіріс
күшінің даму ауқымы арқылы анықталады. Кез ... ... ... өзіне тән
кез келген өзге тауарлы нарыққа қарағандағы өзгешелігінің өзгеше ... ... және ... ... пайдалану негізінде қалай қызметкерлердің, солай
жұмыс беретіндердің еркіндігі, сонымен қатар мемлекет ... ... ... ету ... ... күші ... ... және қағида бойынша ол өндіріс сияқтанған
жылдамдықпен қайта құрылуға қабілетсіз. Кәсіпкерлік құрылымы, сыныптаманың
деңгейі және еңбек нарығының ... да ... ... баяу ... ... артта қалады. Осының нәтижесінде институционалдық
жұмыссыздықтың ерекше алуан түрлілігі байқалады. Институционалдық бос жұмыс
орындары жөнінде жетілдірілмеген ... ... ... ... ... болады.
Еңбек нарқы кез келген тауарлы ... ... ... пен ... ... — бұл ... қажеттілік нысаны ретінде бос жұмыс
орындары мен жұмыстың орындалуында бой көтереді, ал ... ... ... немесе жұмыс орнын өзгерту тілектерінің болуы.
Сұраныс пен ұсыныс қызметкерлер арасында осы ... ... да ... жұмыс орындары және жұмыстарды ... сол ... ... арасында керекті жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жағынан бәсекелестік күрес арқылы іске асады.
Қазіргі кезде Қазаңстанның экономикасы әлі де болса аса күрделі өтпелі
кезеңді бастан кешіруде, бұл сөзсіз ... ... кері ... ... ... дер ... еңбекақыны төлеу және тағы ... ... ... ... отыр. Міне, сондықтан да еңбек нарқы
жөніндегі мемлекеттік ... одан әрі ... ... ... ... ... ... — еңбек ресурстарын жұмыспен тиімді және
нәтижелі қамту. Еңбекке жарамды адамдарды жұмыспен ... ету ... әрі ... ... ... Себебі, алға қойғңан ... және ... ... ... ... оның
ерекшеліктерін бейнелейтін сапа белгісі. Жұмыспен тиімді қамту әрбір елдің
нақтылы даму кезеңдерінің деңгейіне сай ... ... ... ... ... ... оларды шаруашылық салалары және аймақ бойынша
бөлудің тепе-теңдік үлесімділігіне жету. ... ... ... ... ... және дамытудың негізгі мақсаты осындай. Оның
мәні ... ... ... ... ... ... мүлде
тарату, нарықтық жағдайға байланысты өндірісті қысқарту, сұраныстың кемуі,
өндірістердің салалық құрылымының өзгеруі және ... да ... ... ... ... ... жарамды бөлігінің
жұмыспен қамтамасыз етілмей ... ... ... ... ... ... ... ие. Біріншіден, ... ... ... мен ... ... күші мен ... ұтымды пайдалануға, ... орны ғана ... ... ... орынды пайдаланып, қолдануға ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтудың арасындағы тікелей ... ... ... ауыр ... ... бағаның босатылуы және жеке
меншік пен кәсіпкерліктің пайда болуы ... ... ... ... болмақшы.
1 ТАРАУ. ЕҢБЕК РЕСУРСЫ ҰҒЫМЫНЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ
1.1 Еңбек ресурсының экономикалық мәні
Еңбек- бұл ... ... ... ... кезінде
пайдаланылатын,ьадамадардың дене күші мкен ... ... және ... ... ... ... білдіретін термин. Дәстүрлі саралануда
еңбекті α еңбегі және β еңбегі деп бөліп көрсету ... ... ... белгіленген технология , нұсқау, үлгі бойынша атқарылатын, яғни
орындаушы өз тарапынан ешқандай жаңашылдықты енгізбейтін ... ... ... белгілі бір тәртіппен орындалатын еңбек. β ... ... ... ... ... ... ... бірге жаңа өндіріс
әдістерін жасауға бағытталған еңбек. Еңбектің бұл ... ... ... деп те ... ... ... ... қызмет түрлері кең тараған. Мысалы, конвейерде
жинаушының белгіленген ырғақпен өндірістік операциялыларды ... ... ... ... ... бір тәртіппен тек қана мамандығы төмен қара
жұмыс қана орындалмайды. Соның ішінде, егер тек ... мен ... ... ... шенуіктің қызметтерін де жатқызуға да болады,
шын мәнінде ол да α еңбегіне жатады. Берілген тәртіп ... ... бас ... ... берілмейтінқызметтің күрделі түрлері де
кездеседі.
Жаңалық тапқыштардың, ғалымдардың, ... ... ... ... ... ... түрге жатады. Шығармашылықтың жоғарға белгісі өнер болып
саналады, себебі онда ... ... және осы ... шығармашылық
өнім жеке бастың, автор тұлғасының бейнесі болып табылмайды. ... ... ... маңыздылығының бір белгісі-жұмыскердің
жалпы табысындағы қаламақы тү.рінде түсетін еңбекақы үлесіболуы мүмкін. Бұл
аспектіде әділ бәсекелестік пен құқықтық мемлекет жағдайында ... ... ... ... ... ... ... болады.
Аталған еңбектің екі тypi де экономикалық үдерістерге затқа айналған
еңбек және нақты еңбектің нәтижесі түрінде қатысады. Дегенмен α ... тек ... ... ... ... бipгe ... және тәрбие жүйесі
ретінде беріледі. ... сай, β ... ... α ... ... ... және көп жағдайларда ... ... ... Еңбекті екі
құрамдасқа бөлу қажеттілігін олардың кәсіпорын табысына әр түрлі әсер
етуіне ... ... ... α ... ... өcyi ... санын, еңбектің ұзақтығын және оның қарқындылығын ұлғайту
арқылы ... ... ... қарағанда β еңбегінің ece6iнен өнім көлемінің
өcyi тұрақты немесе жұмыс уақытының шығындары мен ... ... ... де орын ... Бұл жаңа техникалық, ұйымдастырушылық және
кәсіпкерлік идеялар ... ... жаңа ... ... өнім ... пайдалы жағы көбейіп, нәтижесінде өндipic шығындары төмендейді.
Жаңа идеяларды жасау мүмкіндігі ... ... ... ... Бұл ... әрбip ... ... мумкін, бірақ та сол қабілетті
ары ... ... ... ... келе бермейді. Сондықтан персоналды
басқарудың маңызды мәселелерінің 6ipi – кәсіпорынныц әр қызметшісінің ... ... ... ... жағдай жасау болып табылады.
Сонымен, енбек ресурстары - жеке ... ... ... ... онын территориялық бірлігi ауқымында қоғамдық өндіріске қатысатын
жеке жұмыскерлердің жиынтығы.
2 ТАРАУ. ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ МӘНІ
2.1 Еңбек ... ... ... ... ... ... құралдарынан, ең, бастысы жерден айыру
кезінде пайда болды. Алайда, ол заң түрінде ... ... ... өміp ... ... ... ... өлiп қалмау ушін ол
өзінің ... ... ... ... күшін сатуға мәжбүр болды.
Осылайша нарықта жаңа атау берген жаңа тауар пайда болды.
Алайда жаңа ... және жаңа ... ... ... ... арасында
келіспеушілік орын алды.
Ғаламат ағылшын экономистері, саяси зкономканың классиктері А. Смит
және Д. ... ... ... нарықта тауар еңбек, «еңбек ... және ... ... ие» деп санады.
Осындай пікірді қазіргi уақытта экономикалық неоклассикалық ... ... ... ... ... философ және әлеуметтанушы К. Маркс
«Капитал» еңбегінде нағыз тауар еңбек емес, жұмыс күшi, ... ... ... ... Осыдан кейбір экономистер еңбек нарығы ... К. ... ... ... ... ... ... деп атады. Кеңестік
экономикалық әдебиеттерде соңғы терминді көпшілік қабылдаған болатын.
Отандық экономикалық әдебиетте түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... болады деген сұрақ бойынша
пікірталас қайта басталды. «Еңбек нарығы» немесе ... ... ... ... тауар сатылады? Сонымен 6ipre ... ... және ... ... ресурстарының нарығы» және «еңбек қызметінің
нарығы» деген терминдер пайда болды. Көп жағдайда аталған барлық терминдер
синоним ретінде ... ... 6ipгe ... ... әр ... ... беретінін аңғару қиын емес еді. Олардың негізінде
жатқан «енбек күшi, ... ... ... ... ... тең ... Сонымен, жұмыс күшi - бұл еңбекке деген қабылеттік;
еңбек – ... ... ... ... ... өнімге
айналдыруға бағытталған мақсатты қызмет. Енбектік қызмет - бұл ... ... ... ... қызметтің бұл түpi қажеттілікті жүзеге асыру
барысында ... ... яғни ... заттай түрде емес, қызмет
түрінде, мысалы: оқу, ем алу, көлік, тұрмыстық қызмет ... және ... ... Енбек ресурстары - бұл еңбекті жүзеге асыру үшін ... және ... ... ие болатын халықтың 6ip бөлігі. Біздің елде
еңбек заңына байланысты ерлер 16-63, жас аралығында, ... - 16-58 ... ... ... (I, II топтағы мүгедектерді қоспағандағы) болып
танылады. Шын ... оған ... icтeп ... ... ... (16 ... дейінгі) де кіреді.
Егер сату-сатып алу нысаны болып ... ... ... ... аталған проблеманы дұрыс шешуге болады. Қaзip отандық экономикалық
әдебиетте екі көзқарас ба-сым. Бірiншіci ... ... ... ... - ... күшi ... eкiнiшici тауар деп еңбекті санайды.
Бipaқ оның жақтастары, еңбекті мақсатты ... ... ... ... қиын ... ... отырып, тауар ретінде «әлеуетті еңбекті»
санайды.
Қай ... ... ... Егер ... ... ... әлеуетті қабілеттілер» шын мәнінде барлық тipi ... бар ... онда ... ... ұғым ... ... ... жоқ. Сондықтан еңбек нарығында жұмыс күшіi тауар ... ... неге ... нарықты еңбек нарығы деп атайды?
Қaзipгi кезде адам ... ... ие бола ... ... ... барлығын қолдана бермейді. ... ... ... ... сұранысымен, екіншіден адам қабілеттерінің 6ip бөлігін
қолданумен, ... ... ... қолдану уақытымен, төртіншіден жаңа пайда
болған құнды қайта бөлумен байланысты әлеуметтік ... ... Тек осы ... ғана ... ... ... ресурстарынын нарығы,
еңбек қызметтерінің нарығы, жұмыскер ... ... ... ... тең ... ретінде пайдалануға болады. Сонымен бipгe «еңбек нарығы»
термині әлемдік экономикалық әдебиеттерде кең қолданылып жүргенін атап ... ... ... болсақ, онда «еңбек нарығы» ұғымы жұмыс кушін
пайдалану құқығын белгілі бip уақытқа ... ... ... ... ... күнінің ұзақтығын, еңбек жағдайын, төленетін демалыс
ұзақтығын, ауру немесе мугедектік алу жағдайында ... ... ... белгілі 6ip уакытқа тоқтатумен байла-нысты ... ... ... ... ... ... оны ... тетігі жатады, ол «сұраныс-
ұсыныс» үлгісі ... ... ... өзгеріп тұратын ақпараттар мен
бәсекелестік негізінде қызмет істейді.
Сонымен, еңбек нарығы - бұл жұмыс ... ... мен ... ... ... ... ... мен сатушы арасындағы әлеуметтік еңбек
қатынастарының жиынтығы. ... ... ... ... ... жұмыс кушін өмірлік қаражаттарға айырбастау ... ... Бұл ... ... күші ... ... мен ... қаражаттарға
сұраныс-ұсыныс тетігi негізінде жүзеге асады. Бұл ... ... ... Ол ... ең аз мөлшерін, жұмыс күнінің ұзактығын,
жұмыссыздық бойынша жәрдемнің ... және ... да ... ... ... әлеуметік еңбек қатынастары мемлекеттік-
нарықтық ... ... ... ... ... еңбектенушілер, жұмыс
берушілер мен мемлекет арасындағы мүдделердің тепе-теңдігі орнайды.
Нарықтық қатынастар жүйесінде еңбек ресурстары маңызды орынға ие. ... ... ұйым және жеке ... ... ... мен ... ... мүдделері түйіседі. Еңбек нарығының тетіктері арқылы
тұрғындардың жұмысбастылық денгейі мен еңбекақысы анықталады. Тұрғындардың
жұмысбастылығы, оның ұлғайымы өңдірістің ... ... ... өмip сүру ... ... ... дайындау және қайта
дайындау, оларды жұмысқа орналастыру мен материалдық көмекке ... ... ... тұрғындардың жұмысбастылығымен тығыз байланысты.
Сондықтан тұрғындардың жұмысбастылығы жұмыссыздық және ... ... ... ... талдау кезінде негізгі мәселе болып табылады.
Еңбек нарығы - бұл ... ... ... ... ету қабілетін тауар
түрінде сатуға және сатып алуға байланысты болатын ... ... ... ... ... мамандықты талап ететін еңбектің беделінің
cөзciз көтерілуіне әсер етеді. Осынын арқасында әp6ip жұмыс ... ... ... және олардың еңбегіне, сапасына деген талап ... ... ... қaбiлeттi және іскер жұмыскерлерді ынталандыру аса
маңызды орын алады. Ол ... ... және ... ... ... ... нарығы жұмыс күшін толық бағалауды
қамтамасыз етеді. Оның ... ... ... болады, іскерлік пен
бeлceндiлiккe ынталандырады.
Экономикада үнемі тұрақты экономикалық өcim бола ... ... ... яғни ... инфляция, өндіріс деңгейінің
төмендеуі, бағанын, өcyi орын алады. Еңбек нарығында жұмыссыздық айқын
білінеді.
Жұмыссыздық - ... аса ауыр ... және ... қайшылық.
Егер жұмыс кушінің ұсынысы сураныстан көп болса, онда жұмыссыздық көбейеді
дегенді білдіреді. Жұмыссыздық ... ... тән ... болып
табылады. Бірақ оның әр елдің ... ... ... 6ip шамасы
болады. Егер жұмыссыздар саны сол ... асып ... онда ол ... ... ... ал қажетті деңгейде тұрса, онда экономиканың
тиімді дамуына қолайлы жағдай жасайды.
Нарықтық экономика сөзсіз жұмыссыздыққа алып келеді. Ce6e6i, ... ... ... бар ... ғана ... ... ... өте өткір проблеманың 6ipi болып отыр. Оның түп
негізі елімізде жаңа ... ... ... ... және ... әлі толыққанды жазылып, жасалмағанында жатыр. ... ... ... заң ... ... ... жаңа заң қабылдау
күн тәртібінде тұруы тиіс.
Қазақстанда ... ... енді ... ... ... ... құрамдас жоқ. Ол өзіне жұмыс күшінің қозғалысын бақылау қызметін
жүктейді. Халықты жұмыспен ... ... жаңа ... ... ... ... 20-25 жыл ... жұмыссыздық деңгейін айтарлықтай
өсіп отыр (8-12%), бұл өз кезегінде біліктілігі жоқ ... ... ... ... нәтижесінде біліктілігі жоқ мамандар
арасындағы төлемақының, көлемі төмендейді.
Көптеген дамушы және ... ... ... ... кейнсиандық
теорияның нәтижесін мойындатады, яғни бұл теория капитализм ... ... ... ... ... ... жоқ ... дәлелдейді. Бірақ
жұмыс орнының аса көп болуына ... кез ... ... ... ... ... болып табылады. Мысалы, Швеция үкіметі
жумыссыздык мәселесін шешу үшін ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Ал, Корей Республикасы-ның,
Гонконг және Тайваньның тәжірибелері ... өсу ... ... арттыруға, жылына жұмыссыздықты (2,5%-га дейін)
төмендетуге, еңбек өнімділігін арттыру мен енбекақыны өcipyгe ... ... өсу ... ... ... негізделеді, ол
экспортқа бағытталады.
Әміршілік-әкімшілік кезеңде, нарықтық реформаларға ... ... ... міндеттеліп, қоғамдық өндіріс саласында заңмен
қамтамасыз етілген еді. ... ... ... ... ... ... даму ... ескермей icкe асырылды. Мұндай
саясаттың нәтижесі төмен еңбек ... ... ... ... ... ұтымды емес құрылымымен, бос жұмыс орны бола
тұрып жоғары ... ... ... ... өндірісті реттеу жуйесінен бас тартy жұмысбастылықтық құрылымын
қайта құруға жол береди. Егер XX ... ... ... ... жұмыспен қамтылғандардын басым бөлігі ipi өңдірістік
кәсіпорындар мен мемлекеттік ұйымдарға шоғырланса, одан ... ... ... және жеке ... ... ... ... еңбек
нарығындағы жағдай күрт өзгерді.
Қазакстанның экономикасын қайта құру ... ... ... шешу ... екендігі байқалды. Ол негізінен халықтың өмip
cүpyiнің төмен деңгейі ... ... ... ... және ... кадрлардын аумактық, салалық икемділгінің жеткшісіздігінен,
нарықтық экономикаға сай бола бермейтін ... ... мен ... ... ... ... ... инфрақұрылымның
дамымағандығымен байланысты болып отыр.
Қазақстандағы еңбек ... ... ... бipi және ... ие болатыны жасырын жумыссыздык немесе толык емес жұмысбастылық. Ол
өндірютен еңбек өнімділігінің төмендігіне, әр ... ... ... ... ... ... отыр. Айта кететін болсак 1998 ... ... ... ... 3,2% ... Мысалы: 1998 жылы
мемлекетік жумыспен ... ... 537,2 мын адам гана ... ... саны 105,3 мын. адам ... 19,6%-ы ... ... 16-23 жас аралыгындагы жастар - 3 5,4%-ды құрайды .
Республикадағы еңбек нарығында соңғы жылдары белең алып келе ... ... ... емес ... яғни ... түрде ресімделмеген
катынастар болып отыр. Ресми емес жумысбастылык ... ... ... ... өмip суру ... төмен көрсетуге себеп болып
отыр. Сонымен катар ол әлеуметтік және құқықтық қорғау ... ... ... орын ... ... ... отыр. Осыган байланысты
карсылык және құқыктық ... ... ... екі ... ... ... ... Алайда жағдайдың күрделене түcyi
нәтижесінде жалпы еңбек қатынастарының жүйесін ... ... ... және ... жеке ... ... ол көп жағдайда
қылымысты жағдайлармен сипатталады. Бұл жумыстың жағдайын ... ... ... ... ... ... жол ашып ... Бұл
жағдай көптеген өндірістердің уакытша ... ... ... түрде демалысқа шығуымен және еңбекпен қамтамасыз етілмегендігімен
байланысты елде мәжбурлі миграцияны тудырып отыр. Осылайша, жумыс ... ... ... ... ... ... оның ... peтi, бейресми
түрлерін азайту Қазакстандағы еңбек нарығының қалыптасу үлгісін ... ... және ... ... ретінде өтпелі кезеңдегі әлеуметтік
және ... ... ... ... ... ... құрылуы мен адам әлеуетін сақтаудың қажеттілігін
қамтамасыз ететін институттардын ... ... ... ету адам ... ... мен ... негізгi
факторлары болып табылады. Сондықтан, мемлекеттің ... ... ... өңдеу мен жүзеге асыру, әcipece өтпелі ... ... ... әpi ... ... Осыған орай, жалпы ұлттық көлемде бос жұмыс
орындарын және олар жайлы ақпараттық жуйенің, жұмыс кушін қайта ... 6ipгe жаңа ... ... құру ... ... ... ... өзi талап етіп отыр. Еңбек нарығынын қажеттігіне сай кәсіпорындық
құрылымдардагы басқару және қаржыландыру жүйені жақсарту болып ... ... ... өндірістін циклдік төмендеуінің нәтижесінде орын
алған болса, онда жұмыссыздык бойынша жәрдемакы тиімді деп саналар ... ... ... орнының болмауы жуйелі трансформациямен байланысты
болса, оған жана тиімді шаралар қолдану керек болады.
«Тұрғындар жұмысбастылыгы ...... ... мен өзге де ... актілеріне қайшы келмейтін жеке
қажеттіліктерін қана-ғаттандыруға байланысты және оларга табыс немесе кipic
әкелетін қызмет деп КР ... ... ... ... атап ... ... мәселесімен бұрын жумысбастылыктың әлеуметтік
және экономикалык тургыдагы ... ... алу ... ... ... - ... қоғамдық өнімді
немесе ұлттық табысты өңдірудгі қызметі, ал қоғамдық өндірісте - жұмыс
істеуге ... ... ... ... ... тауып беру ... алып ... ... ... ... ... бар: ... білім
6epeтін және арнайы оку орындарында оку, ... ... ... ... ... ... ... мен ауруларды багып-куту,
қоғамдық уйымдардың жумысына катысу.
Қоғамның дамуы ... ... ... өндіpicтен жумысбастылык
оның негізі болып табылады. Ол қогамның экономикалық ... ... ... өмip суру ... мен ... және жеке ... ... нарығындағы бұл түсімдердің қандай мәні бар?
Біріншіден, олар улттык табысты ... ... ... ... ... дәл аныктауға мумкіндік береді.
Екіншіден, олар еңбек әлеуетінің көлемі және оның елдегі және ... ... ... дәл болжауға мүмкіндік береді.
2.2 Еңбек нарығынын қызмет ету ерекшеліктері
Тауарлық нарықтың 6ip бөлігі ретінде еңбек нарығы ... ... ... ... заңдармен жұмыс icтейді.
Ерекшеліктердің бірінші тобы еңбек нарығы мен тауар нарығының өзара
әрекетімен байланысты. Оның мәні, ... ... ... ... ... байланысты болып табылады. Осыдан, кәсіпорын тауарына сұраныс
жоғары болған сайын, кәсіпорын тарапынан жұмыс күшіне ... арта ... ... ... ... ... төмен болған сайын, оның
тарапынан жұмыс күшіне сұранысы төмен болады.
Алайда бұл жалпы ... ... ... ... әсер ... ... серпіліс, тауар нарығындағы бәсекелестік пен ... және ... ... ... икемділігі. Бұл факторлар жоғарыда
аталған тікелей тәуелдікті өзгертіп, оны қарама-қайшылықта болуына ... Жеке ... ... ... оның ... ... байланысты. Тепе-
тендік немесе оған жақын еңбек бағасы еңбек ұсынысына тікелей әсер ... ақы ... - ... мен ... ... арасында кepi байланыс
пайда болады. Ол табыс нәтижесі мен алмастыру нәтижесіне байланысты ... ... ... қызмет ерекшеліктерінің екінші тобы тауар болатын
жұмыс күшінің ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... болады:
тауар түріндегі жұмыс күнінің иесімен ажырамауы. ... ... ... ... 6ip ... ... жұмыс күшін пайдалануға құқық алады.
Алайда сатып алушы жұмыскердің құқығын бұзбауы тиic. ... ... ... ... заң ... ... ... мүмкін. Сонымен 6ipгe,
жұмыскердің кәсіпорынға деген ниеті түзу болуы тиіс, ce6e6i оның жоғалуынан
кәсіпорын экономикалық ... ... ... ... ... ... жұмыс
аткара отырып, қайтарымы әр түрлі жұмыс icтeyi мүмкін;
кәсіподақ, жұмыс берушілер бірлестігі, тармактанған ... ... ... ... әр ... институттық,
құрылымдардың көптігінe байланысты жұмыс ... мен ... ... ... ... қажеттілігі.
ұжымдық келісімшарттан жеке келісімшартқа өту жүйесіне, жұмыс күшінің әр
түрлі ... ... ... ... ... әртүрлі технологияларды өндіруге байланысты жеке ... ... ... өте ... ... ... емес жағын көрсететін аспектілердің атқаратын рөлінің
маңыздылығы (еңбек жағдайы, ... ... ... кепілдігі, кәсіптік өсу
болашағы).
Еңбек нарығы ... ... тобы ... ... ... - ... күні ... тауардың айырбас үдерісімен
байланыстылығы. Жұмыс күнін айырбастау үдерісі үш мезетті құрайды және ... iскe ... Ол ... ... ... жұмыс күші айналым
өрісінде жалғасып, заттық тауар нарығында аяқталады. Тауардың - ... ... ... ... ... пайдалану құқығын жұмыс берушіге беру
туралы келісім ... Онда ... ... ... ... ... ... үдерісінде қызметтеп жұмыс күшінің нақтылы еңбекакыға
айырбастауы icкe асады. Тауарлық ... ... ... ... ... ... қажет тауарларға айырбастау үдepici
жүреді. Тек осы үдерістен кейін ғана ... ... ... ... ... ... мүмкін.
2.3 Еңбек нарығының негізгі кұрамдастары және олардың өзара әрекеттесу
тетігі
Еңбек ... кез ... жүйе ... өз ... ... Оның ... елдерде 6ipтектi элементтері болса да, алайда біршама өзгешеліктері
де ... ... ... ... талдаудың мақсаттарына байланысты оны әр
түрлі көрсеткіштер бойынша жүргізуге болады. Бірақ, ең ... қай ... ... және басқа да ерекшеліктермен байланысты емес ... ... ... ... Оны ... ... ... нарығының
қызметі үшін қажет маңызды құрамдастар бойынша жасауға болады:
нарық субъектілері;
заң мөлшерлері экономикалық бағдарламалар, үш жақты ... және ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс, бәсекелестік);
жұмыссыздық және соған байланысты әлеуметтік төлемдер;
еңбек нарығының инфрақұрылымы;
қызметтің ... ... ... ... ... Еңбек нарығының субъектілеріне жалдамалы
қызметкерлер, жұмыс берушілер және мемлекет жатады.
Жалдамалы жұмыскерлер - енбек ... ең көп ... ... Оған өндіpic құралдары жок, өздерінің жұмысқа қабылеттігін басқаға
сату арқылы өмip суретін адамдарды жатқызамыз. Олардың ... ... ... қаншалықты ұтымды сата алатындығына, яғни кeлiciмшapт жасасуға,
жұмыс алуға байланысты болады. Жұмыс 6ерушi мен ... ... ... ... ... ... ... қорғайтын
кәсіби ұйым құру арқылы ғана 6ipшамa әділ еңбекакыға қол ... ... ... өз ... үшін ... ... ... жұмыс
берушілер мен мемлекет тарапынан біршама жеңілдіктерге қол жеткізді, ... ... ... және жұмыс күнін ұзақтығын қысқартуға,
жұмыс жағдайын жақсартуға және т.б. қол ... ... XX ... соңғы
үшіншi ширегінде бірқатар елдерде, әcipece АҚШ-та ... ... ... ... біршама әлсіреді.
Қазақстанда кәсіподақтар әлсіз, олар ең маңызды мәселелер - енбекақыны
жоғарылату, инфляцияға байланысты оны индекстеу, өз уакытында төлеу ... ... ... рөл ... ... ... берушілер деп жеке жұмыс жасайтын және тұрақты
түрде 6ip немесе бірнеше адамдарды жалдайтын адамдарды айтамыз. Жұмыс ... ... ... ... ... ... аз, 10%-дан аспайды,
статистика жұмыспен қамтылғандардың ішінде бұл ... ... ... ... ... ... ... құралдарының иелері, кәсіпорын иелері ipi
акционерлік қоғам мен мемлекеттік кәсіпорындардағы ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның тиімді
қызметті елдің экономикалық өмipi, ... ... ... ... ... өндірістің өcyi байланысты.
Meмлeкeттiк және жергілікті басқару органдары ... ... ... әр ... ... ... Әлеуметтік еңбек
қызметтерінің өрісінe төмендегілерді жатқызуға болады:
нарықтық қатынастарды дамыту үшін жағдайлар ... ... ... жаңа ... ... ашу аркылы толық жұмыспен қамтылуды
қамтамасыз ету, жұмыс күшін дамыту;
заңдар мен ережелерді жасау;
еңбек нарығының барлық субъектілерін ... ... ... және ... кәсіпорындардағы жұмыс беруші қызметі.
Мемлекет қазіргі нарықтық экономиканың дамуына жағдай жасай отырып, бұл
үдерісте белсенді рөл ... ... ... осы бағытта барлық
жағдайларды жасауды қолға алуы тиіс.
Екінші құрамдасы - ... мен ... ... ... ... ... нарыктық экономика елдерінің барлығымен 6iрігіп жүзеге
асады. Заңдарды ... ... ... ... ... ... табылады. Бақылау функциясын және ... ... ... ... - ... биліктің маңызды мәселесі болып
табылады.
Еңбек нарығының жұмысы үшін халықты ... ... ... ... бағдарламалары мен олардың негізінде жасалған мемлекеттік
жұмыспен қамтудың жеке бағыттары бойынша ... ... ... ... ... қатынастарының өркениетті сипаттамасын жоғарылатуды
әлеуметтік серіктестік пен оның жаңа нысаны - трипартизммен жасауға болады.
Жалпы, аймактық, ... ... мен ... ... бұл ... ... жасайды. Алайда оларды орындаудың міндетті eместігi олардың
құндылыктарын түсіреді. Оны icкe асыруда барлық ... ... ... ... ... табылады.
Үшіншсi құрамдасы - нарық тетігi. Бұл ... ... ... сондықтан оған кейінрек тоқталған жөн.
Еңбек нарығының тетігі еңбек ... ... ... алынатын
ақпарат негізінде жұмыс icтeyгe дайын, еңбекке жарамды ... пен ... әр ... ... келісімінен тұрады. Ол келесі
белгілі 6ip құрылымға ие: енбекке сұраныс, еңбек ... ... ... ... әсерлесуі сұраныс пен ұсыныс тетігi немесе
бағалық тетік атауына ие болды. ... ... ... ... ... қызметтер өндipiciндeгi жұмыскерлерге деген қажеттілгін ... ... ... ... 6ip ... мен ... бар ... белгілі 6ip санын сипаттайды.
Жұмыс күшінің бағасы - жұмыс күшін қалыпты қолдану үшiн қажетті өмірлік
қаражаттың бағасы. Ол жалдамалы ... ... ... және ... екі ... ... келісімшарт негіз болып ... әр жақ ... ... ... Жалдамалы жұмыскер өз тауарын
жоғары бағамен сатуға тырысса, ... ... оны ... ... ... ... ... кeлiciмдi еңбекакы сатушы бағасынан төмен, 6ipaқ сатып
алушы бағасынан жоғары деңгейде ... пен ... ... күн, ... күні ... ... ... ғана анық байқалады.
Нарық шаруашылығы заңдарының әcepi кәсіпорында ... ... ... және босатумен қатар жүреді. Дегенмен жұмысқа қабылданғандар саны
жұмыстан шыққандардын санын толык жаппайды, нәтижесінде ... ... ол ... ... ... ... Жұмыскерлердің үлкен бөлігі
жұмыс пен ... жоқ ... ... ... ... ... ... 6ip көмекке мұктаж болады. XX ... ... ... ... келе ... көпшілігінде осындай көмек ... ... шығу ... ... ... бойынша төлемдер,
материалдық көмек көрсету қарастырылып, халықты ... ... ... ... бастады.
Бесінші құрамдасы - нарықтық инфрақұрылым. Ол жұмыспен қамту, кадрларды
кәсіби даярлау және қайта даярлау, ... ... ... ... ... институттардың жиынтығын құрайды. Оған бүкіл жұмыспен
қамту қорларының, еңбек биржаларының, ... ... ... мен ... орталыктарының жүйесі кіреді.
Алтыншы құрамдасы - қызметтің басқа балама түрлері. Оған қоғамдық
жұмыстарды, ... 6ip ... ... ... жұмыс icтеудi,
кәсіпорындарда уақытша жұмыс icтеудi жатқызуға болады.
2.4 Еңбек нарығының қазіргі түрлері мен үлгілері
Еңбек нарығы тек ... ... ... 6ipгe ... ... ... ... да қамтиды. Әр түрлі елдерде бұл
қатынастардың қалыптасуы тарихи тұрығыда ... ... ... ... ... 6ip айырмашылықтар қалыптасады.
Енбек нарығының қалыптасуы елдің ерекшелігіне, ... ... ... ... персоналды даярлауға, кәсіподақтар құру мен
тарихи дәстүрлеріне байланысты. Егер ... ... осы ... онда онын eкi ... ... ... көрсетуге болады: сыртқы
(жалпыхалыктық) және iшкi (кәсіпорындық) нарық.
Сыртқы (жалпыхалықтық) еңбек нарығы жалдамалы жұмыскерлердің ... ... ... қол ... ... ... ... кәсіпорыннан тыс даярланған жұмыскерлер ... ... icкe ... Ол соңғысы кәсіпорыннан тыс оқу мекемелерінің
диплом, сертификаттарын алады дегенді ... ... ... ... Алайда бұл үдеріске мемлекет ... ... ... ... ... жұмыспен қамту туралы», «Ең аз мөлшерлі еңбекақы
туралы», «Еңбекгі қорғау туралы» және ... да ... ... ... ... есепке алуы тиіс. Еңбекакының ... ... ішкі ... ... ... ... ... еңбек нарығы жабықтығымен, бәсекеге орташа қабілетімен
ерекшеленеді. Жұмыскер күшінің қозғалысы, яғни жұмыскер күшін 6ip ... ... ... ... ... ... игеpyi кәсіпорынмен
шектеледі. Жұмыскерлердің негізгі бөлігі жұмысқа алу ... ... ... соң ... келіссөздер арқылы жүзеге асады. Тұғырлары
(позициялар) бойынша келісу, ... ... шешу ... келесі
ұжымдық келісім жасалады. Ол да заңнамада көрсетілген мөлшерлерді ескеретін
болады. Персоналды даярлау ... ... ... ... ... мақсаттарын көздейді Кәсіпорынішілік нарықтар 6ip-
6ipiнен алшақ. Оларға ... ... мен iшкi ... тәртібі өз ықпалын
тигізеді Сондықтан кәсіпорын кадрлары сыртқы нарықта әлсіз ... ... ... ... түpi екі мәселені шешеді.
қарт жұмыскерлердің жас жұмыскерлерге кәсіби білімдері мен кәсіпорындық
тәжірибелерін беру үдерісін ... ... ... мен ... ... тыс ... тосқауыл қою.
Сыртқы нарық ағылшын тілді елге, әсіресе АҚШ-қа тән. Сондықтан кей
жағдайда сыртқы нарықты еңбек ... АҚШ ... ... деп ... ... АҚШ (америкалық) үлгісі. Аталған нарық еңбек нарығы
субъектілерінің жоғары белсенділікпен, ... ... ... ... ... мемлекет саясатымен, жоғары еңбекақы көлемімен
сипатталады. ... әр6ip ... ... мен ақша табу үшін ... оны ... ... ... сатып алуға ұмтылады.
Кәсіпорындардағы жұмыспен қамту саясаты кәсіпорындар арасында аумақты
жоғары деңгейде жұмылдыруға, оқу мекемелерінде ... ... ... өндірістік окытуға жұмсалатын кәсіпорын шығындарын ең аз мөлшерге
жеткізуге ... ... жеке және ... келіссөздерді жүргізу,
кeлiciмшapт немесе ұжымдық келісім жасау нәтижесінде анықталады. Ұжымдық
келіссөздерде кәсіподақтардың рөлі үлкен. Соңында ... ... ... пен ... ... ... еңбек өнімділгіне, кәсіпорыннын
мүмкіндіктеріне байланысты болады. Жұмыссыздықты сақтандыру федералдық және
штат ... ... ... заң ... ... сақтандырудың
жалпы қағидаларын белгілесе, кейін әрбір штат ... оны ... ... ... ... мен жалдамалы жұмыскерлер
төлейді дегенмен оның көп ... ... ... ... ... ... қор мен ... қорына түседі.
АҚШ-та сыртқы еңбек нарығымен қатар iшкi еңбек нарығы да бар. ... бойы ... ... ... ipi IBM ... ... ... ұсына отырып, компания әлеуметтік даму қорларының үздіксіз ... icкe ... ... ... ... мен ... Алайда сыртқы нарық басым. Оған ... және ... ... жұмыссыздыктың жоғары болуы дәлел.
Ішкі нарық бәрінен бұрын Жапонияға тән. Сондықтан бұл үлгі ... ... деп ... ... нарығының жапондық үлгісіне тән ерекше
бөлігі - жұмыскерлердің бүкіл еңбек мерзімін қамтуға кeпiлдiк беретін «Өмip
бойы жалдау ... мен ... ... жеке ... ... ... қамтудың мұндай саясаты білікті мамандар кәсіпорыннан кетіп
қалады деп және оны ... ... ... бекер кетті деуден қорықпай,
компания кәсіби даярлау мен ... ... ... ... ... ... ... орнының құрылымына, шығарылып
жатқан өнімнің көптүрлігіне сай жүзеге асырылады. Кәсіпорын ішінде кәсіби
жұмылдыру ... ала ... ... басшылығына кәсіпорын ішінде
өз қалауы бойынша жұмыскерлерді 6ip орын-нан ... ... ... және ... еңбекке деген шығармашылық
көзқарастын болуын тәрбиелейді.
Еңбекакыны ... ... ... ... үлкен мән беріледі, ол
жұмыскерлерді басқа кәсіпорындарға кeтіп қалудан шектеп отырады. Сонымен
6ipгe жұмыскердің жасы да ... Бipaқ ... ... ... мен
еңбек тиімділгін есепке алу үлкен мәнге ие ... келе ... ... ... ... ... азайту проблемасын шешуде үлкен
артықшылығы бар. Ол өндіріс пен ... ... ... ... ... ... ... ауыстыруға мүмкіндік береді. Мұндай
шаралар жұмыссыздықтың өсуіне тосқауыл болады.
Жапонияда 1974-1975 жылдардағы дағдарыстан кейін ... ... ... ... ... Жалдамалы жұмыскерлерді қорғау әлсіреп,
тұрақты жұмыс icтey-шілердің үлесі ... ... ... ... ... ... болды.
Шведциядағы еңбек нарығының үлгісі ерекше белгілерге ие. Шведтік ... ... ... ... ... ... ... нарығынын бұл үлгісі реттеудің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тетігіне ие. Мемлекеттің
белсенділігі ауқымды ... ... ... қамтуды қолдау
бағдарламаларына, жұмыскер күші қайта даярлауға, оның бәсекеге ... ... ... Бұл ... жұмыспен қамту қорының 70%-ға
дейін көлемі немесе ЖІӨ 3,5%-ы ... ... жж). ... ... ... ... 2,7%-ғa ... көлемі жұмсалады. Шведциядағы
жұмыспен қамту ... ... ... ... ... елдердің
деңгейінде сақталады.
Жұмыспен қамту қорының қаражаттары мемлекеттік, әpi жеке секторда
жұмыскерлердің кәсіби дайындығы мен ... ... ... ... ... - өсім қарқыны төмен аймақтарда, әлеуметтік
қажетті қызметтерді қамтамасыз ... ... ... ұстап
тұру.
Жұмыспен қамту саясаты басқа салық, салалык, және аймақтық саясаттармен
үйлесіп жатады. Ол елдегі жұмыскер күшіне жоғары ... ... ... ... ... ресейлік үлгісі. Ресейде өркениетті еңбек нарығы
қалыптасып келеді. Кеңестік кезеңде оның ... 6ip ... ... ... ... ... ... нәтижесіне байланысты оның
аз бөлшектенгендігімен шектеліп келді.
Ресейде ... ... ... ... ... қозғалысының жоспарлы жүйесі бұзылды. Мемлекет шекті өмip сүруге
қажет ең аз мөлшердегі тұтыну бюджетіне еш ... жок ... ... ең аз көлемін белгілеу арқылы ... ... ... ... тыс ... ... бөлінген еңбекақылар, еңбекакыны төлеу
бойынша ұзақ кешіктірулер пайда болды.
Жалпыресейлік еңбек нарығын ... ... ... да тұраксыз
факторлар әлі де сақталып келеді. Оларға жататындар:
жалпы дағдарыстан туындаған өндірістің күйзелуі мен оның ұзақ болуы;
заңнамалық ... ... ... өcyi;
қорғаныс өндірістің нәтижесі аз конверсиясы;
әскери реформалардың ұзақ жүргізілуне ... ... ... елдері арасында халыктың басқарусыз миграциясы;
жұмыспен қамтудың әкімшілік және нарықтық әдістерінің өзара байланысының
аздығы;
тұрғылықты мекеннен тыс жерлерде бос ... ... ... ақпараттардың
болмауы.
3 ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕҢБЕК НАРЫҒЫ
3.1 Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... енді ... келеді, сондықтан онда
көптеген құрамдас жоқ. Ол өзіне жұмыс күшінің қозғалысын бақылау қызметін
жүктейді. Халықты ... ... ... жаңа мүмкіндіктерін қарастыру
қажет.
Дамыған елдерде соңғы 20-25 жыл ішінде жұмыссыздық деңгейін айтарлықтай
өсіп отыр (8-12%), бұл өз ... ... жоқ ... ... ... ... нәтижесінде біліктілігі жоқ ... ... ... ... ... және ... ... жасалған тәжірибе кейнсиандық
теорияның нәтижесін мойындатады, яғни бұл ... ... ... ... қамтуға кепілдік беретін тетіктің жоқ екенін дәлелдейді. ... ... аса көп ... ... кез ... ... ... негізгі саясаты болып табылады. Мысалы, ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... өнеркәсіптік саясатты жүргізеді. Ал, Корей Республикасы-ның,
Гонконг және ... ... ... өсу ... ... арттыруға, жылына жұмыссыздықты (2,5%-га дейін)
төмендетуге, еңбек өнімділігін арттыру мен енбекақыны өcipyгe болатындығын
көрсетеді. Мұндай өсу ... ... ... ... ... бағытталады.
Әміршілік-әкімшілік кезеңде, нарықтық реформаларға дейін Қазакстанда
жапондық жұмысбастылық міндеттеліп, қоғамдық ... ... ... етілген еді. Еңбекке деген сұраныс аймақтың экономикалық және
әлеуметтік-демографиялық даму epeкшeлiктepiн ескермей icкe асырылды. Мұндай
саясаттың ... ... ... ... еңбек әлеуетін тиімсіз
пайдаланумен, жұмысбастылыктың ұтымды емес құрылымымен, бос жұмыс орны ... ... ... ... ... ... ... реттеу жуйесінен бас тартy жұмысбастылықтық құрылымын
қайта құруға жол береди. Егер XX ... ... ... ... ... қамтылғандардын басым бөлігі ipi өңдірістік
кәсіпорындар мен ... ... ... одан ... ... ... және жеке ... пайда болуына байланысты еңбек
нарығындағы жағдай күрт өзгерді.
Қазакстанның экономикасын қайта құру кезінде ... ... шешу ... ... ... Ол ... ... өмip
cүpyiнің төмен деңгейі негізіндегі жоғары еңбек белсенділігімен және енбек
тиімділігімен, кадрлардын аумактық, салалық икемділгінің жеткшісіздігінен,
нарықтық ... сай бола ... ... даярлау мен қайта
даярлаудың нашарлығымен, еңбек нарығы ... ... ... болып отыр.
Қазақстандағы еңбек нарыгының, басты мәселесшінің бipi және әлеуметтік
мәнге ие болатыны жасырын жумыссыздык немесе толык емес ... ... ... ... төмендігіне, әр түрлі экономикалық ... ... ... ... ... Айта ... ... 1998 жылы
Казакстандагы жасырын жумыссыздык денгейі 3,2% болды. ... 1998 ... ... ... ... 537,2 мын адам гана тіркелген.
Жумысбасты азаматтар саны 105,3 мын. адам ... 19,6%-ы ... ... 16-23 жас ... ... - 3 ... ... .
Республикадағы еңбек нарығында соңғы жылдары белең алып келе жаткан
курделі ... ... емес ... яғни ... ... ... ... отыр. Ресми емес жумысбастылык ... ... ... ... өмip суру ... ... көрсетуге себеп болып
отыр. Сонымен катар ол әлеуметтік және құқықтық ... ... ... ... орын ... ... ... отыр. Осыган байланысты
карсылык және құқыктық саясат ... ... екі ... ... ... ... ... жағдайдың күрделене түcyi
нәтижесінде жалпы еңбек қатынастарының жүйесін еңбек туралы ... және ... жеке ... ... ол көп ... ... ... Бұл жумыстың жағдайын айтарлықтай
нашарлатып, еңбек нарығын қылмыстық топтардың ... жол ашып ... ... ... ... ... ... ондағы жумыскерлердің
мәжбурлі түрде демалысқа шығуымен және еңбекпен ... ... елде ... ... тудырып отыр. Осылайша, жумыс кунін
біртіндеп босату, артық жумыс орындарын сақтау, оның екінші peтi, ... ... ... ... ... қалыптасу үлгісін сипаттайды.
Ол экономика және қоғамның реакциясы ретінде өтпелі кезеңдегі әлеуметтік
және экономикалық ... ... ... ... ... ... мен адам әлеуетін сақтаудың қажеттілігін
қамтамасыз ететін институттардын жоктыгымен сипатталады.
Жұмыспен қамтамасыз ету адам ... ... мен ... ... ... ... Сондықтан, мемлекеттің жұмыспен ... ... ... мен ... ... әcipece ... ... тұсында
өте маңызды әpi күрделі мәселе. Осыған орай, жалпы ұлттық көлемде бос жұмыс
орындарын және олар ... ... ... ... кушін қайта даярлауды,
сонымен 6ipгe жаңа жұмыс орындарын құру қызметіне ... ... ... өзi ... етіп ... ... ... қажеттігіне сай кәсіпорындық
құрылымдардагы басқару және қаржыландыру жүйені жақсарту болып табылады.
Егер жумысты ... ... ... ... ... ... болса, онда жұмыссыздык бойынша жәрдемакы тиімді деп саналар еді.
Бipaқ жeткiлiктi жумыс ... ... ... ... ... оған жана ... ... қолдану керек болады.
«Тұрғындар жұмысбастылыгы дегенміз – азаматтардың конституциясына,
зандары мен өзге де ... ... ... келмейтін жеке
қажеттіліктерін қана-ғаттандыруға байланысты және оларга табыс немесе кipic
әкелетін қызмет деп КР ... ... ... ... атап ... саясаты мәселесімен бұрын жумысбастылыктың әлеуметтік
және экономикалык тургыдагы мәнін аныктап алу керек.
Экономикалық тұрғыдан жұмысбастылық - ... ... ... ... ... ... қызметі, ал қоғамдық өндірісте - жұмыс
істеуге жарамды немесе ынталы ... ... ... беру жаппай
жумысбастылыкка алып келеді.
Әлеуметтік тұргыдан жұмысбастылыктың ... ... бар: ... ... және ... оку ... оку, әскер қатарындагы кызметі, уй
шаруашылыгы, балаларды тәрбиелеу, ... мен ... ... ... ... катысу.
Қоғамның дамуы тұрғысынан алғанда қоғамдық өндіpicтен ... ... ... ... Ол ... экономикалық әлеуетімен қатар,
тұтастай тұрғындардын өмip суру сапасы мен деңгейін және жеке ... ... ... бұл ... ... мәні ... олар улттык табысты куруга катысатын когамдык енбек
әлеуетін неғұрлым дәл аныктауға ... ... олар ... ... ... және оның ... және ... қолданылуын неғұрлым дәл болжауға мүмкіндік береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмыс күші — адамның табиғи және ой қабілеттілігінің жиынтығы, ... ... ... ... ... ... «еңбекке
қабілеттілігі» жұмыс күшін тауарға айналдырады.
Жақсы ... ... ... ... ұжымы —
кәсіпкерліктің ... ... ... Бұл ... түпкі ойын ... ... және ... ... ... ... және ... команда болуы тиіс.
Тек ол ғана ... ... ... және ... кепілдік береді.
Адам факторының ықпалы кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... және жылжыту; кадрлар дайындау және ... ... ... ... және ... ... материалдың және аглақтық бағалылығын жетілдіру.
Нарықтық ... ... ... ... деген
көзқарастар өзгереді. Жұмыскер ... ... бір ... ... ал ... ... тарапынан түпкілікті
қамқорлықтың мақсаты мен көзіне айналып ... ... кадр ... ... ... Оның ... бағыттары мыналарды қамту ... ... саны және ... ... ... қажеттілікті
анықтау; нысандарды тарту, ... ... ... ... ... де бұрын кәсіпорындарда кадрларды ... ... ... ресурстарын тиімді пайдалануга қамқорлық ... ал ... ... аса ... әлеуметтік проблема
— ең алдымен түрлі ... ... ... ... ... ... А.Қ. ... Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы»- Оқу құралы,
Алматы «Экономика» 2003ж, -251б
2. Есқараев Ө.Қ. Қазақстан Республикасының нарығын мемлекеттік реттеу:
Оқулық. – Алматы: Экономика, 2007. – ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Рента қатынастары және ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігі15 бет
Драмадағы тарихилық. Қазіргі қазақ комедиясы7 бет
Еңбек қорғау8 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Мұстафа Кемал Ататүрі10 бет
Негізгі өткізу арналары, деңгейлері9 бет
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі6 бет
Қазақ әдебиетiндегi ұлттық дәстүр және М. Әуезовтiң жаңашылдығы26 бет
Қазақ әдебиетіндегі әнші-ақындар мен күйшілер бейнесі120 бет
Қапшағай қаласының гео-экономикалық даму мүмкіндіктері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь