Қазақстанда Ұлттық валюта - теңгені енгізу және оның тұрақтылығы

Мазмұны

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ..3.4

1 Ақшаның мәнi, қызметтерi және ақша айналысы ... ... ... ... ... ... .5.22

1.1 Ақшаның шығу тегi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5.10

1.2 Ақша айналысының жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11.13

1.3Ақша теориясының дамуы және ақша жүйесi ... ... ... ... ... ... ... ...14.22

2 Қазақстанда Ұлттық валюта . теңгені енгізу және оның тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23.39
2.1 Ұлттық валютаны енгізу және оның тарихи маңызы ... ... ... ... ... ..23.24

2.2 Қазіргі Қазақстан экономикасында теңгенің жағдайы ... ... ... ... ...25.27

2.3 Теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37.39

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        Мазмұны
Кiрiспе ………………………………………………………………. ……….3-4
1 Ақшаның мәнi, қызметтерi және ақша айналысы
.........................5-22
. 1.1 ... шығу ... Ақша ... ... ... ... ... дамуы және ақша жүйесi ....................………..14-22
. 2 Қазақстанда Ұлттық валюта - теңгені енгізу және оның ... ... ... ... және оның ... маңызы
......................23-24
2.2 Қазіргі Қазақстан экономикасында теңгенің жағдайы
...................25-27
2.3 Теңгенің тұрақтылығын ... ... ... тізімі
Кiрiспе.
Ақша туралы осы уақытқа дейiн талай – ... ... ... ... ... тауар деп мақтаса, ал бiреулерi оны қоғамға ... деп ... ... ақша үшiн ... ... ... iстейдi, ол
бiреулердi бақытты тұрмысқа кеңелтсе, ал ... ... ... ... ... ойлап тапқаны жоқ, ол тауар айналысының
дамуына байланысты ... ... ... ... ... ... осы
күнге ақша болып жеттi. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы
объективтi ... ... ... тауар қажеттi тұтыну құның ... бола ... , ... ... ... ... айырбас құны
ретiнде көрiнедi. “Айырбас құн ... ... ... шыққан және
олармен бiрге өз бетiнше өмiр ... ... ол ... ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын едi.
Ақша түрiнде көрiнетiн ... құны , оның ... ... ... ... дамуының әр түрлi формациясында , сол ... сай ... ... ... ... Олар ақшаның металдық,
номиналистiк және ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда алатын орны өте зор.
Сондықтанда мен курстық жұмысымның тақырыбын “Ақша шығу ... ... ... деп ... ... ақша ... ең ... бiрi. Оны мына теңдестiрулерден көруге болады: “ Ақша ... ... ... ” , “ Ақша – ерекше тауар ” , “ Ақша зат емес,
ол қоғамдық қатынас ” , “ Ақша – ... ... ” , “ Ақша ... ... деп ... тегiннен – тегiн болмаса керек.{2}
.Сондай-ақ елiмiздiң егемендiгiн алып, нарықтық қатынастарға өту
үстiнде екендiгi ... ... Ал ақша ... ... басты
элементтерiнiң бiрi ретiнде ол өте маңызды болып отыр.
Жалпы мемлекеттiк ... ... ... ақша ... ақша жүйесi болып табылады. Қазақстан Республикасында ақша
жүйесi 1995 жылы 30 ... ... ... ... банкi туралы”
Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң күшi бар Жарлығына ... ... ақша ... ... ... және ... онда ... ақша бiрлiгi, ақша белгiлерiнiң эмиссиясы, сонымен
қатар монеталарды жасау тәртiбi, ақша ... ... және ... ... Ал ... ... ... рет 1993 жылы ұлттық
валютамыз теңгенi айналысқа шығарып, оны 1999 жылы ... ... ... таңда ұлттық валютамыз күннен-күнге нығайып, елiмiздiң
тұрақты экономикалық ... ... жол ... ... байланысты ҚР
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына 2008 жылғы жолдауында: «Елдің
қаржы жүйесін,әсіресе,банк ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкпен және Қаржы министірлігімен
бірлесе отырып атқаратын басты міндеті болуға ... Өмір ... ... енгізіп тұратын болды. Біз оған дайын тұруымыз
керекпіз. АҚШ тың біздің ... ... әсер ... ипотекалық
дағдарысының сабақтарын естен шығармаған жөн. ҚБА әр банктегі ахуалды
неғұрлым ... ... ... ... ... ... және ... қабылдауға дайын болуы керек».
1 Ақшаның мәнi, қызметтерi және ақша ... ... шығу ... ... ... пайда болды. Олар тауар өндiрiсiнiң дамуындағы бiрден-
бiр шарт және өнiм болып табылады. Тауар – бұл сату немесе айырбастау ... ... ... Адам еңбегiнiң өнiмi, оны өндiрушiлердiң белгiлi
қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар ... ... ... ... ... пайда болуындағы объективтi алғышарттарды құрайды.
Бiрақ ... зат ... бола ... Егер ... құны өз ... алушысын
таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны ... ... ... ... ... бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткенi оның
қоғамға қажетi шамалы. Сондықтан да әрбiр тауар қажеттi тұтыну құның ... бола ... , ... ... ... бойынша айырбас құны
ретiнде көрiнедi. “Айырбас құн тауарлардың өзiнен бөлiнiп шыққан ... ... өз ... өмiр сүретiн тауар, ол ақша”. {2}
Әрбiр ерекше тауар мiндеттi ... ... құны ... ... Оның ... ... болады. Тауарлар және ақшалар бiр және осы ... ... ... жақтары бола отырып, айырбас процесiнде бiр-
бiрiн табады және өзара бiр-бiрiне ауысады.
Тауар өндiрiсiнiң өсуiне байланысты ... ... ... ... ... ... ... жиi айырбасталатын тауардың бөлiнiп
шығуымен құнның жай формасы ... ... өте ... ... ... ,
құнның толық немесе кең көлемдегi формасынан жалпы құндық формасына жасырын
түрде өту басталды. ... оның ролi бiр ... нық ... едi.
Бiртiндеп жалпы құндық эквивалент ролiн белгiлi бiр тауарлар көптен атқара
бастады және осы тауарлар ақша деп ... ... ... құндық формасы
ақша формасына айналды.{4}
Әлемде әр ... ... ... ... Королин аралдары тобына
кiретiн ява аралдарында осы күнге дейiн феи акша ... ... ... ... ... тас ... келе ... диiрменнiң
тасын еске түсiредi.
Жалпы эквивалент ретiнде металдарда пайдалана бастады . ... ... , ... темiр , мырыш ,қорғасын , мыс , ... ... ... қолданалыды . Рим императоры Диониссий сиракуз және
орта ... ... ... ... ... құйды . Қытайда ... ... мыс ақша ... ... . XYII ғасырда Солтүстiк
Америкада ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелекшектерiн қолданылады ... ... ... олар - ... , ... ... . Металл ақшалардың кен таралуымен ақша есебiнiң ... ... ... келе ... ... ... роль ... мен күмiске
өте басталды , өйткенi олар жалпы эквивалент үшiн аса ... ... ... өмiр сүруiндегi объективтiк қажеттiлiк ол тауар
өндiрiсi мен тауар айналысының ... ... . Кез ... ... ақша ... құралы болып табылады . Тауар және ақша бiр –
бiрiнен ... . Ақша ... ... , онда тауар ... ... XVI ... басында ( 1516 ж .) утопиялық социализмнiң
негiзiн қалаушы Томас Моор ... “ Жаңа ... ... ... ... құрылымы туралы алтын кiтап” деген еңбегiнде : “ Алдау
, ұрлау , тонау ... ... заң ... ... ... ... , әйтсе де бұл жөнiнде алдын ала ескертiлмеу ... ... ... ақша ... , олар да ... , сонымен бiрге ақшаның
жоғалуына байланысты адамдардың алаңдаушылығы , қағысы , ... ... ... де ... едi . Егер ақша адам ... ... , онда тiптi ақша қажеттiлiгiнен ... ... де ... едi ” . ... - ... мен бөлу ... адамдар арасындағы
белгiлi бiр эканомикалық қарым – ... ... , ... ... ... ... болып табылады . Эканомикалық
категория ретiнде ақшаның мәнi оның үш ... ... ... .
- жалпыға тiкелей айырбастау ;
- ... ... ... формасы ;
- еңбектiң сыртқы заттық өлшемi .
Ақшаның әрбiр қызметi ... ... ... процесiнен
туындайтын, тауар өндiрушiлердiң өзара байланысының формасы ...... ... ... бiр ... мiнездейдi. Ақша бес
түрлi қызмет атғарады: құн өлшемi, айналыс ... ... ... қор ... ... ... дүниежүзiлiк ақша.{5}
Ақша құн өлшемi ... ... ... ... тауар өндiрiсi
жағдайында туындайды. Бұл ақшаның барлық ... ... ... ... ... бағаны анықтауда делдал ... ... жеке құны бар ... ғана , құн ... бола алады. Яғни, бұл қызметтi
толық құнды ақшалар атқарады. Ақша еңбек өлшемi – ол жұмыс уақытын ... ... ... ... көрсетедi.
Ақша құн өлшемi қызметiн идеалды, оймен ойлау арқылы орындайды. Яғни
тауардың құнын ... ... ... ... ... ... ... формасынан ақша формасына айналуы үшiн тауардың бағасын
белгiлесек жеткiлiктi.
Алғашында баға ... АҚШ ... ... ... унциясына
(31,1 г) 35 доллар есебiнде анықталып бекiтiлдi. Ол 1971 және ... ... ... ... ... және 1980 жылдың
қаңтарында 850 долларға дейiн ... ... ... Ақша айналыс құралы қызметiнде тауарларды
өткiзудегi делдал болып ... бiр ... ... қолға ауыса отырып , өзiнiң тұтынушысын
тапқанға ... ақша ... ... болады.
Тауар айналысы кезiнде, ақша делдал ролiн атқарады, ал бұл ... алу және сату ... ... ... мен кеңiстiгi бойынша сай
келмейдi. Сатушы, тауарын сатқаннан ... , ... ... ... ... әр
уақытта асықпайды. Ол тауарды бiр нарықта сату, ал басқа нарықтан сатып
алуы мүмкiн. Делдал ... ... ... уақыт пен кеңiстiктегi
өзара сай келмеушiлiк жойылды.
Бiздерге ақша ... ... ... ... ... ... саудада тұрғандардың тауарларды ... ... ... Шет ... ... ... жоқ. Одан ... мен
корпорациялардың және тағы басқа қолма – қол ақшамен есептесуiне тиым
салынбаған.
Айналыс құралы ретiнде ақша ... ... ... Тауар мен ақшаның қарама – қарсы қозғалысы;
• Оны идеалды ақшалар емес, нақты (қолма-қол) ақшалар орындайды;
• Ақшаның бұл ... ... ... өте тез ... оны ... ... емес ... оны ауыстырушылар – ақша
белгiлерi орындайды.
Ақша төлем құралы. Тауар айналысы ақша қозғалысы мен ... ақша ... ... түрде тауар ... бiр ... тиiс емес . Ақша ... ... ... ... . ... процесiн еркiн аяқтайды. Ақшаның ... ... ... немесе кеш жүруi мүмкiн .
Егер ... мен ... ... - ... ... ... яғни
тауар төлем ақы түскенге ... ... ... ... керiсiнше болса
, онда бұл жағдайда ақшалар төлем құралы қызметiн ... ... ... ... тек қана тауар айналысына ғана емес
, сонымен бiрге қаржы – ... ... да ... ... . ... ... ... етiп топтатуға болады :
• Тауарларды және қызметтердi төлеуге байланысты ... ... ... ақы ... ... мiндеттемелер ;
• Мемлекетке қатысты қаржылық мiндеттемелер;
• Банктiк қарыз, мемлекеттiк және ... ... ... ... ... мiндеттемелерi ;
• әкiмшiлiк - сот сипатындағы мiндеттемелер және ... ...... және ... жинау құралы ретiнде. Ақшаның төлемi ... ... ... ... ... құрылуын талап етедi. Ақшаның
қорлануын қажеттiлiгi Т – А – Т айналымының екi актiлерге Т – А және А – ... ... ... ... формацияға дейiнгiлер үшiн байлықты ... ... ... яғни ақшаның қарапайым қорлануы тән келедi.
Бұл экономикалық дамуға ешқандай да ықпал еткен жоқ, ... олар ... ... тыс ... ... ... Капитализм тұсында бұл
қазыналар неиселiк жүйе және қор биржалары арқылы пайда әкелетiн капиталға
( ... ... ... ) ... ... ... ... қажеттiлiгi
тауар өндiрiсiмен байланысты болады. Айналым капиталын немесе ... алу үшiн ең ... ... ... ... ... қазына жинау қызметi айналыстағы ақша массасын
реттегiш ролiн атқармайды. Қазына тек қана ... ... ... ... ... ... мемлекетке экономикалық тәуелдiлiктiң
болуына кепiлдеме ... ақша ... ... ... ... ... ... дүниежүзiлiк нарықтың пайда ... ... ... ... ... сбеп болады. Дүниежүзiлiк
ақшалар интернационалдық құн өлшемi, халықаралық төлем және ... ... ... ... ... ... бастыпқыда толық бағалы ақшалар(алтын) , ал ... ... ... валютасы) атқарады. 1867 жылы Париж келiсiмi
дүниежүзiлiк ақша қызметiн алтынға балап ... де ... ... ұлттық ақша бiрлiктерi формасында қызмет етiп
жүрер болса, ал одан тысқары жерде К. ... ... ... өзiнiң
ұлттық киiмдерiн шешiп, бастапқы қымбат ... ... ... ... ... ... ... эквивалент формасына өтедi.
Бреттон – Вудстағы (1944 ж) мемлекетаралық келiсiмге келу, ... фунт ... ... ... ... ... Алайда 1971
жылдан бастап АҚШ долларды алтынға айырбастаудан бас тартып алтынға деген
доллар бағасын арнайы түрде жойды. Жаңа дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... ХВҚ-на қатысушы елдер бекітті.
Дүниежүзілік валюта жүйесі тарихта тұңғыш рет ... ақша ... ... ... ... мен ... есеп ақша ... бастады.
Мұны – интернационалды есепті ақшаны – халықаралық валюта қоры шығарды. Ал
1999 ж. 1 қаңтарынан бастап ... ... ... ... ... ... айналысқа шықты. {9}
Демек, дүниежүзiлiк ақшалардың дамуы ұлттық ақшалардың металл ақшадан
несиелiк ... өту ... кеш те ... ... ... дүниежүзiлiк несиелiк ақшалардың жобалары жасалуда,
бiрақ одан әлi ... жоқ. ... ... есептеу бiрлiктерiнiң ( СДР,
ЭКЮ) өзiндiк меншiктi құндары жоқ, сондықтан да олар ... ... ... ... атқара алмайды . Бұл қызметтi тек қана алтын
нарығындағы операциялар арқылы алтын атқарады.
1.2 Ақша ... ... ... құру ... дейiн “ақша айналымы” мен “ақша айналасы” ұғымдары
арасында ... шек ... Ақша ... деп ... – қол ... ... Ал ақша ... ұғымы одан кең мағына бергендiктен ол
қолма – қол және қолма – қолсыз айналым мағынасын сипаттайды. ... ... әр ... ... ... ... Қолма – қол ақша
тұтыну заттары және қызметтер жиынтығымен қамтамасыз етiлсе, қолма ... ...... ... ... ... ... етiледi.
Мұндай жүйе тек қана орталықтандырылған жоспарлы экономика жағдайында
ғана мүмкiн болады, себебi ол ... ... мен ... ... ... ... болатыны және олардың қандай бағада сатылатыны белгiлi
болған. КСРО-ның таратылуына, бағаның ... ... ... алынуына және т.б. байланысты жүзеге асыру асыру ... ... ... ... мен ақша ... арасында шек жойылды. Тауар айналысы
процесiндегi қолма – қол ақша ... және ... ... ... ... ... ... бiрге кәсiпорындар мен ... ... ... ... қаражаттардың алмасуы – ақша айналысы деп
аталады.
Ақша айналысының объективтi негiзi – тауар ... мен ... ... ... Құн ... ... яғни тауардың ақшаға және
ақшаның жаңа тауар сатып алу үшiн қолданылуы , ақшаның әрдайым ... ... ... ... жасайды.
Бiрақ ақша айналысы тауар айналысын қайталап қоймайды. Бұл екi процесс
бiр-бiрiнен ... ... ... , ... ... ... кейiн,
айналыстан шығады және тұтынылады. Ал ақша айналыста әрқашан жүредi.
Айналыста жүре ... ақша әрi ... ... әрi төлем құралы
функцияларын атқарады. Сонымен, тауарды сатудан түскен ақша қарызды өтеуге
жұмсалуы ... Өз ... , ... ... ... ... ... алу
үшiн қолданылуы мүмкiн.
Жалпы ақша айналысының көлемi тауар ... ... ... ... ... ... ... тек сатып алу – сатумен шектелмейтiнi
түсiндiрiледi. Ақша ... ... ... үшiн, бюджетке төлемдер
аударку үшiн, банктен қарыз алу үшiн және т.б. мақсаттар үшiн ... ... ... ... ... - ... – қол ... аясын азайту болып келедi. Бұл мәселе бiздiң елiмiзде ... есеп ... ... ... ... , есеп айырысу
чектерiн ендiру ... ғана ... ... ... реформалау және ақша банкнотасын өндiруге байланысты
өзiнiң меншiктi қуатын енгiзуi, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен ... ... ... ... ... 1992 – 1993 ж.ж. ... тапшылығы тұсында ... ... ... ... ... ақша ... тұрақтандыру және басқарудың
экономикалық әдiстерiнiң алғышарттары ... ... ... бұл ... кеңiнен дами түсуде: оларда қолма-қолсыз
ақша айналысы өрiс алып жатыр. АҚШ – та ... есеп ... ... зы ғана ... ... ал ... чек, ... карточталар т.б.
көмегiмен жүргiзiледi. Өмiрлiк тәжiрибе көрсеткендей , ақша ... ... ... ... Ақша ... ... және қолма- қолсыз
деп қана қатаң түрде шектеудi ғалымдар онша қабылдай қоймады.
Бұл екеуi өзара тығыз байланыста, сондықтан ... бөлу ... ... өз ... ... – қолдан қолма қолсыз ақшаға (және керiсiнше)
өтедi. Мысалы, кәсiпорынның ... ... ... ... ... соң оның есеп айырысу шотында ... ақша ... да, ол ... өз ... ақша аударуы мүмкiн.
1.3 Ақша териясының дамуы және ақша ... ... ... ... ... өкiлдерiне капиталдың алғашқы қорлану ... ( ... Мэн, т.б.) ... ... ... байлығын ақшамен
өлшеуге, сонымен қатар ақшаны бағалы металдармен бiрдей деп санау тән
болған. ... ... ... ... ... ... мен күмiс, яғни
бұлар өзiнiң табиғаты бойынша нағыз ... ... ... ... ... фетишистiк сипатта , себебi бұл теорияның пайымдауынша
ақшаның ролiнде алтын, күмiс сияқты кез-келген бағалы ... бола ... ... ... ... өндiрiстiк қатынастарын сипаттайтын
ақша екендiгi жөнiнен хабарсыз. Ресейде ... ... өкiлi ... ... ... (1771-1839 ж.ж.) болып табылады.
Ақшаның қызметтерiн орындауда металдың қатысуы XIX ғ. ... Бұл iс ... тек бiр ... кезең, яғни ақша жүйесiнiң
жоғары және күрделi формаларына өту кезеңi ... ... ... ... XIX ғ. ... ... шеңберiне
сыймады. Өндiрiстiң дамуы ақша ... ... ... ... ... ... ... металдық жүйенiң негiзiнде жаңа төлем әдiстерi мен
формалары қалыптасты, олар ... ... ... ақшаның iшкi мазмұны бағалы металдың N ... ... ... ... ... ... ... оның
iшiнде мемлекетке деген сенiмi ауысады. Үкiметке ... ... және ... да ... ... классикалық алтын
стандартына қайта келуiне әкеледi. Нақты экономика тұрғысынан қарағанда
қарапайым тауар ... да ... ... ... ... кезде алтынның негiзгi экономикалық қызметiнiң мәнi, оның
капиталды инфляциядан сақтау құралы ... ... ... ... алуды
қамтамасыз ету құралы болуымен және маңызды өнеркәсiптiк шикiзат болып ... ... ақша ... ... ... ... одан ... – бiрте
монеталар пайда бола ... ... ... ... ... ... болды. Олардың пайда болуы ақшаның қалыптасуындағы соңғы
кезеңдi сипаттайды.
Монета – ол ... ... ... ... ... заңмен
бекiтiлген металдан жасалған ақша белгiсi.
Монета бет жағы – ... ... жағы – ... ... – гурт ... ақша ... тарихында мынадай түсiнiктемелер бар:
Биметализм – жалпыға бiрдей эквивалент ролiн екi немесе одан да көп
металл атқарады, яғни ... ... және ... монеталар пайдаланылады.
Монометализм – жалпыға бiрдей эквивалент ретiнде бiр ғана металл түрi
( ... ... т.б.) ... ақша ... б.э. ... III – II ғ. ... мыс ... Ресейде 1843-
1852 ж.ж. аралығында – күмiс монометаллизмi 1897 ж. II ... ... ... ... ... сөзi, ... ... , яғни “ақ” сөзiнен ... ... ... шыққан.
б) Ақшаның номиналистiк теориясы.
Меркантелистердiң металлизмге қарсы iс ... ... ... ... бболды. Тауар өндiрiсi мен айналымының өсуiне
байланысты металл монеталарды вексель, банкнот түрiндегi ... ... ... ... ... орын ... ... мен бағалы
металдардың арасындағы iшкi ... ... ... ... құн ... жүру құқығын негiздедi, ол үшiн олардың
металдық құрамын белгiледi. {11}
Номинализмнiң негiзгi ережесi мынадай:
• Ақша ... есеп ... ... саналады және олардың көмегiмен
тауарлардың айырбас құны анықталады;
• Бұл бiрлiк ешқандай да iшкi ... ие ... ... ... ... жаратылысын толық жоққа шығара
отырып, оларды техникалық айырбас құралы ретiнде ... ... ... ақша – бұл ... ... жеңiлдететiн техникалық
дөңгелек, айырбас және сауда құралы. Ол ақшаның құны екi ... ... ... ... Қандай-да бiр заттың пайдалылығын көрсетедi;
• Басқа тауарды сатып алу мүмкiндiгi,
XIX ғ. ... және XX ғ. ... ... ... номинализм үстемдiк
ете бастады. Бiрақ бұрынғы номинализмнен айырмашылығы оның ... ... ... мәнi немiс экономисi Кнаптың (“Государсвенная теория
денег” , 1905 ж.) ... ... ... Оның ... ... ... Ақша – ... тәртiптiң өнiмi, мемлекеттiк билiктiң туындысы;
• Ақша мемлекеттiк хартальдiк төлем құралы, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... Ақшаның негiзгi қызметi – төлем құралы.
1929 – 1933 жж. экономикалық дағдарыс тұсында номинализм әрi ... ... ... Дж.М. Кейнс (1930ж. ... о ... ... “жабайылық сарқыншағы” , “арбаның бесiншi ... ... Ол ... ... ... ... үнемi қамтамасыз етiп
отыратын қағаз ақшаларды жатқызды. Кнапп теориясының жеңiсi деп қарастырды.
Кейнс барлық өркениеттi ақшалар қарапайым түрiнде қалып, кнапптық ... ... асты деп ... ... ... пайда болуы металл айналысының ... мен ... ... ... ... ... ақша ... деген қосымша қажеттiлiктерiмен байланысты.
Бiрақ қағаз ақшаның шығу тарихы ... I ғ. тән, яғни ол ... ... ақшаларға байланысты. Бұл уақытта Қытайда ақ ... ... ... ... болды. Ақ бұғылардың барлығы император
меншiгiнде болған.
XVII ғ. алдындағы капиталистiк ... ... ... ... ... өрiс ала ... Қағаз ақшалар 1690 жылы Солтүстiк
Американың Британиялық отар ... 1716 ж. ... 1795 ж. ... ж. ... пайда болды. Ресейде алғашқы қағаз ақшалар 1769 ж. ... ... ... ... {16}
Сырттай қарағанда, қағаз белгiлерi мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... ... әсер етедi деген ой туады.
Шыында олар ... ... ... құнының нақты құнынан ауытқуынан
көбеюi есесiнен пайда болды.
Металл ... ... ... ... себептерi:
1. Металл ақша айналысы өте қымбат болып ... және ... ... ... ... қымбат металдарды өндiру айналыс
құралдарына деген шаруашылықтың қажеттiлiгiнен әлдеқайда төмен;
2. Монеталардың ... және ... ... билiк пен жалған монеталарды жасаушылардың монеталарды
бұзуы;
4. Мемлекет шығындарын қағаз ақшаларды жабу үшiн шығарады.
Осыған байланысты, К. Маркс атап ... ... ... ... ... әр ... өзгерiстерге ұшырады, тiптi жай ғана ... ... ... ... ... ... номиналдық құрамының нақты құрамынан бiртiндеп
бөлiнуi нәтижесiнде пайда болған құн ... ... ... ақша ... өз ... табу үшiн шығарылатын, әдетте
металға айырбасталмайтын, ерiксiз номиналға ие ақша белгiсi.
Қағаз ақшалар толық құнсыз ... ... ... ... ... құны
жоқ. Оларды шығаруға кеткен шығындар өте аз. Заңды төлем құралы болып
тұрған ... ғана олар ... ... алу ... сақтай алады.
Егер “нағыз” ақшалар айналыста өзiнiң ... ... ... ал ... ... ... процесiнде нарықтық құнға ие болады.
Мемлекет сол елдiң көлемiнде ғана ... ... ... құн ... , ... 1993 жылы ең iрi ... 100 теңге, 1994 жылы 200
және 500 теңгелiк ... ... ... ешқашанда алтынға ауыстырылаған. Бiрақ кейбiр жағдайларда
мемлекет ... ... ... ... ... номиналдық бағасы
бойынша алтынға ауыстырған кездерi болған.
Қағаз ақшалардың өзiнiң меншiктi құны болмағандықтан да , олар ... ... ... ... құнды ақшалардың қызметтерi арқылы
атқарады.
Қағаз ақшалардың меншiктi ... ... ... ... ... ... тұрақсыз және құнсыздануға икемдi келедi.
Ақшаның құнсыздануы әр ... ... ... ... ... ... және басқа да өндiрiстiк емес шығындарды жабуға артық
ақшалардың ... ... ... ... салдарынан алтынға
дүниежүзiлiк ақша ... ... ... ... ... төмендеуi
және тауар массасының қысқаруы, т.б.
Мұның бәрi бағаның өсуiне әкелiп соғады. ... ... ... ... бұл тұрақсыз экономикаға тән нәрсе.
Қағаз ақшалар әрдайым көмекшi сипатқа ие. Қағаз ақшалардың дербес
түрде ұзақ уақыт ... ... ... ... ... да ... ... ақшалар жүредi. {5}
Несиелiк ақшалар – бұл несие негiзiнде алтынның орнына келген ... ... ... ... ... ... мен ... алушы арасындағы
қарыз капиталының қозғалысын көрсетедi және “төлем құралы формасы ретiнде
өмiр сүрудiң меншiктi формасын ... ... ... ... ... вексель, банкнота, чек, несие
карточкалары жатады.
а) Ақшаның сандық теориясы.
Айналыстағы ақшаның саны К. ... ... ақша ... ... ... қажеттi ақша саны – айналыстағы ақша саны мен сатуға
арналған тауарлар ... және ... бiр ақша ... ... ... белгiлi бiр сәйкестiктiң болуын талап етедi.
Айналысқа ... ақша ... ... ... = ... P – ... жалпы деңгейi;
Y - өндiрiс көлемi;
T – ақша белгiлерiнiң саны;
D – депозиттер;
V және V1 – ақшаның және депозиттiң ... ... ж. ұлы ... ... ақшаның сандық теориясы өзiнiң күшiн
жоғалта бастады, себебi кейнсиандық ... ақша ... ... ... ... көп көңiл бөлдi.
Өткен он жылдықта етек ала бастаған инфляциялық процестер ағылшын,
американ экономистерiн монетаризмге ... жаңа ... ... ... кездегi монетаризм ақша массасы мен өндiрiс көлемiнiң
өзгерiсi арасындағы ... ... ... ... ... және ... ... анықтау үшiн қажеттi мерзiмдер арасында
пайда ... ... ... ... ... ақша ... бiрқалыпты және
ұдайы реттеудiң өсу қарқынының “алтын” ережесiн ұсына бастады.
Ақшаға деген сұраныстың монетарлық теориясы ... ... ХVIII ... ... ... Бұл ... ... ғылымында
үстіміздегі ғасырдың 30- 40 – жылдарына дейін үстемдік жүргізген ақшаның
сандық теориясының ... ... ... Бұл мектептің негізгі
идеяларын ұсынғандар ағылшын ғалымдары Д.Юм, Дж.Милль, А.Маршалл, А.Пигу,
К. Виксель, Д. Патинкин, американ ... ... ... Г. Кассель мен
Б. Хансен. Қазіргі ... ... ... жаңа ... ... мектебі ғалымдарының 50-60 – жылдардағы еңбектерінен
көрінеді (М. ... К. ... А.Х. ... ... ... ... ... үлкен мән берді.
Рыноктық шаруашылықтың циклдық өзгеруін түсіндіруде де ақша ... бар деп ... ... ұраны – ақшаның маңызы бар
(money matters) , ал көбі тек ... ғана ... зор деп ... (money is
all that matters).
Кейнсиандық және монетарлық тәсілдердің айырмашылықтарын жақсы ... ... ... варианттың сандық теориясын талдау жасау
керек. Сандық теорияның негізгі постулаты ... : ... ... ... ақша ... ұсынысымен анықталады. Басқаша айтқанда,
ақшаны көп ұсынған ... ... ... ... және ... ... ... белгілі кембридж теңдігі деп ... ... ... ... ... А.Маршалл, А.Пигу, Д.Робертен бұл
теңдікті былай қисындайды:
M-s = KPY
Мұнда M-s - ... ... ... К - ... ... пен ... ақша
қалдықтары арасындағы пропорция, Р - бағаның абсолютті деңгейі, Y- нақты
табыс.
Американ профессоры И. ... ... ... ... алу ... ... ... теорияға негізделген тағы бір теңдік есептеп шығарды : M-
sV = PY , ... V ақша ... ... ... ... ... бір өлшемі айналымға қозғалыс жасайды.
Теңдіктің екі бөлігін V-ге бөлсек, мына формуланы аламыз: M-s ... V ... ... ... К мөлшеріне әсер бар. Бұл ... ... : егер ... аз ақша ... ... ... көлемде тауар өткізу үшін ақша айналымының жылдамдығын арттыру
керек.
30- жылдардағы ... ... ... ... неоклассикалық
теорияның деградацияланып құруына әкелді. 50- жылдарда Кейнстерге қыр
көрсетіп күресте шақырған қазіргі ... ... ... ... ... ... ... түсінді. Сондықтан да осы
теорияның негізін қалаушы американ профессоры, экономика саласында ... ... ... ... ... ... ... сатыда зерттеуге көніл аударып, содан кейін барып алынған
қорытындыларға ... ... мән ... ... ... өзгерісін және оның барлық шаруашылық ықпалын талдайды. Ақша
сұраныстың таза теориялық ... ... ... ... ... ... жаңа
вариантында М.Фридмен ақшаға сұраныстың қызметін былайша көрсетті :
MД = Pf(rB, rc, P, h, Y, u)
мұндағы, MД ... ақша ... ... сұраныс. Р бағаның
абсолютті деңгейі, rB - облигациялардың % нормасы, rc – ... ... ... Р - баға ... ... ... (тауарларды акция
түрінде сақтаудан түскен табыстағы ставкасы) Y- ... ... ... h- ... ... ... компонентінің үлесі, u-
ақшаға сұранысқа әсер ететін басқа факторлар.
Монетаризм ... ... ... ... ... ақша қорынан
түсетін және балама активтердің ... ... ... ... анықтайды. Ақша қорының артықшылығы ақшаның айырбасты жеделдету
және банкроттан сақтау қабілетінен ... ... ... нені ... ... ақша ма, жоқ облигацианы ма ... ... Ал ... ... таңдаудың көптеген
баламаларын ұсынды.
М.Фридменның теориясында ақшаға сұраныс қызметінен тұрақты ... ... Бұл ... ақшаға сұранысты болжап білуге болмайды
дегендеріне ... ... ... ... ... жинағындағы ақша
қорларын жалпы ұлттық өнімнің тұрақты бөлігі деп есептейді.
Ақшаның төлем құралы ретiнде ... етуi ... ... ... ... ... Бұл, қарыз мiндеттемелерiнiң көп бөлiгi қарыз талаптары
мен мiндеттемелерiн өзара ... ... жабу ... ... несиенiң даму дәрежесi ақша санына керi әсер етедi: неғұрлым
тауарлардың көп бөлiгi несиеге ... ... ... үшiн ақшаның аз
саны қажет етiледi. Оған қоса ... ... жөн: ... ... ... бiр саны ... және халықтың қолындағы тұрақты
ақша резервiн қалыптастырады. ... ... ... ақша ... заң ... ... формуламен анықталады:
А = (ТБ – Н + Т – БТ) / АА
А – ... ... және ... құралы ретiнде қажеттi ақша саны;
ТБ– тауар бағасының сомасы;
Н – ... ... ... бағасының сомасы,
Т – мерзімі жеткен төлемдер;
БТ - ... ... ... ... ақша ... айналым саны;
Теңдiкте көрсетiлгендей экономикадағы ақша массасының айналуы мүмкiн
себептердiң бiрi ретiндегi тауарлар бағаларының едәуiр аз төленбеген ... ... ... ... ... қажеттi ақша санын дәл анықтауға
мүмкiндiк бермейдi, ол шаруашылық қатынастары мен ... ... ... ... ақша ... ... ... республикамыздағы айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымына
мән беретiн болсақ, онда ол төмендегiдей:
М0 – айналыстағы ... – қол ... - ... – М0 –дi ... ... қатар шаруашылықтардың есеп
айырысу немесе басқа депозиттiк шоттардағы қаражаттардың қалдықтары, каптал
салымдарын ... мен ... ... ... ... және
аккредитивтiк шоттардағы қаражат қалдықтары, халықтың және заңды
тұлғалардың ... ... ... ... ... ... - ... М1 –дi қосады, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың
мерзiмдi салымдарын қамтиды;
М3 – М2-ге ... займ ... ... ... ... ... ... бойынша жүредi:
• Банкноттар мен монеталар эмиссиясы есебiнен;
• Орталық банктен ... ... ... алу ... ... банктiң ел үкiметiне мемлекеттiк бюджет тапшылығын жабу үшiн
несие беру арқылы;
... ... ... ... ... ... және мемлекеттiк
бағалы қағаздарды сатып алу жолымен;
• Коммерциялық банктердiң салымдарын ... ... ... ... ... ... беру ... ақша массасының көлемi Ұлттық банк жүгiзетiн ақша – несие
саясатымен ... ... ... ең ... ... ақша ... өсуiн
сақтау екенiн көремiз. Мақсатты белгiлеуде Орталық банк ... ... ... ... ЖҰӨ-нiң болжанатын өсiмi;
• Жоспарлы кезеңдегi ақша айналысының есептелетiн жылдамдығы;
... ... ... ... ... етiлген денгейi;
Ақша массасы өсуiнiң бақылау көрсеткiштерi елдiң экономикалық
потенциялының болашақтағы ... және оның ... ... ... есептеледi. Бұл көрсеткiштiң тәжiрибе үшiн де маңызы зор.
Егер ақша массасы ... ... бұл ... ... ... өте ... ... ал ақша айналысының жедел
қозғалысы қаражаттарды салыстырмалы түрде жылдам ... және ... ... Ақша ... жылдамдығы ақша санына керi
пропорционал, яғни мұндай айналыстың ... ... ... ... ... тиiс. Керiсiнше , ақша айналысының ақырын қозғалысы
шаруашылық субъектiлердiң жинақтауға ұмтылысын, ақша массасы ... ... ... ... ... ... келесi элементтерден тұрады:
Ақша бiрлiгiнiң атауы. ... ақша ... ... 100 ... 1 ... ... ... белгiлерiнiң түрлерi. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына дейiн айналыста
қазыналық билеттер болса, онда ... ... ҚР ақша ... ... өсу құны бойынша төлемнiң барлық түрлерiне ... ... ... ... ... тәртiбi. Қолма – қол ақшаларды шығарып, ... ... және ... ... ... банктiң қолма – қолсыз ақша
эквивалентiн алумен банкнота мен монеталарды сату ... ... ... ... ... құралы болып табылатын: қағаз және ... ... ... – бұл ... бiр ... ақша ... қатысты
бейнеленген сол елдiң ақша бiрлiгiнiң бағасы.
1. Қазақстанда Ұлттық ...... ... және оның ... ... ... валютаны енгізу және оның тарихи маңызы
1993 ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
"Қазақстан Республикасына Ұлттық валютаны енгізу ... ... кол ... ... 1993 жылы 15 ... ... 8-ден бастап ұлттык ва люта ... ... ... ... ... салымдар мен
міндеттемелердің теңгеге айырбасы 1 ... үшін 500 ... ... бағамы
бойынша жүргізілді.
Қазақстан Республикасының 16 жастан асқан барлық азаматтары 100 ... ... ақша ... ... ... бір рет қана ... ... төлқұжатқа белгі соғылды. 100 мыңнан асатын рубльдер арнайы жеке бет
шотына аударылып, оны 6 ай ... ... ... құқысыз болды.
Лимиттен асқан қаражаттардың шығу тегінің ... ... ... ... Комиссияның шешімі бойынша бұл қаражаттар мерзімнен
бұрын босатылды.
15 қарашадан 18 ... ... ... ... ... және ... есеп ... алды. Сондықтан заңды тұлғалармен, сол сиякты бөлшек
сауданы жүзеге асырушы және ... ... ... ... ... ... ... қабылданды: теңгеде - шексіз, 1961-1993жж. 1,
3, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 ... ... 1993 ж. ... ... ... ... аспайтын сомада, 1,3 коэффициентке
түзетілген шамада қабылдады.
Кәсіпорындардың баланстарындағы рубльмен ... ... ... екі күн ішінде (15-16 қарашада) қайта есептелінді. ... ... ... және ... мен ... қайта есептеу кезеңінде
банктер клиенттермен операциялар жүргізбеді.
Қазакстан Республикасы Ұлттық банкі теңгенің валюталық бағамын: ... = 4 ... 70 тиын ... ... ... ... ол ... өсіп
кетті. Соған сәйкес баға мен жалакы да өсті.
Инфляцияның өсуі біршама ірі ақша купюраларын қажет етгі. 1994 ... 200, 500, 1000 және 2000 ... ... ... шығарылды. 1995
ж. ұсақ тиындар біртіндеп айналыстан шығып қалды, ... ... ... жасалған 1, 3, 5, 10, 20 теңгедегі монеталар шыға бастады.
Сонымен қатар, Абай ... жүз ... ... ... 100
теңгелік күміс монеталар шығарылды. 1995 ... ... ... жолы"
жиынтығын құрайтын жоғары сыныпты төрт алтын монеталар ... ... 57,54 г ... ... 1, 2, 5 және 10 мың ... ... ... ... 816 ... тұрды. {7}
2.1 Қазіргі Қазақстан экономикасында теңгенін жағдайы
Ұлттық банк басшысы үстіміздегі жылы инфляция қарқыны ... ... үміт ... ... Оның ... ... 7,9-9,9 пайыз
аралығында болады деген болжам жасалуда. ... ... ... ... ... рыногындағы жағдайға байланысты біршама төмендеуі
мүмкін. Сонымен қатар екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... бағасының қымбаттай түсуі де инфляциялық үрдістерге
өзіндік әсерін тигізетін болады. {14}
Сыртқы және ішкі капитал ... ... ... ... банк ішкі қаржы рыноктарын тұрақтандырудың қосымша шараларын іске
қосады. ... ... ... ... ... ... ... күрт
құнсыздануға немесе күшеюге жол берілмейтін болады.
Әнуар ... ... ... мәселелердің шешім табуы үшін
Ұлттық банктің, Үкіметтің және ... ... ... ... ... үйлестірілуі қажет ететіндігін айтты.{16}
Кеңейтілген отырыста сөз алған Экономика және бюджеттік жоспарлау
министрі Бақыт Сұлтанов ... ... ... ... ... ... әлемдік экономиканың дамуы 5 пайызды құрағандығын еске салды. Соның
өзінде ... ... ... ... ... байланысты
сарапшылар оған үш рет түзету енгізген екен.{16}
Азық-түлік өнімдерінің әлемдік бағасы орта ... ... ... мұнай бағасы 46,8 пайызға, қорғасын 50,4 пайызға, ... ... ... өскен екен. Осыған байланысты Үкімет экономикадағы “қызып
кету”, “голланд ауруы” факторларының ... ... күш ... ... ... ... ... интеграциялануына байланысты бізде
тұрғын үй құрылысы мен тұтыну шығындарында жағдай біршама ... ... ... ... ... ... экономиканы несиелендіруі біршама әлсіреді. ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкпен
бірлесіп жүргізген жұмыстарының нәтижесінде ІV тоқсанда жағдай ... ... ... ... ... ... министрі Болат Жәмішев өткен жылы мемлекеттік бюджеттің кірісі 2887,8
млрд. теңге құрап, 100,3 ... ... ... Ал 2006 ... ... ... және жергілікті бюджеттердің
кірісінің өсімі тиісінше 123,5 пайыз, 120,3 пайыз және 148,5 ... ... ... ... және жеке ... ... ... бюджет кірісі барынша жоғары ... ... ... жылы ... ... мен ... 636,4 млрд. теңгені құрап,
2006 жылғыдан 151 ... ... ... ... құн салығынан 164,9 млрд. теңге түскен. Бұл 2006 жылғыдан ... ... ... ... ... ... өтелген займдарды есепке
алмағанда, 3113,6 млрд. теңгені құраған. ... ... ... ... – 2476,6 ... ... бюджет шығыны 1518,9 млрд. теңге. Олардың
өсім деңгейі тиісінше 136,6 пайыз, 135,6 ... және 150,3 ... ... 26,3 ... ... ... қаржысы игерілмей қалған екен.
Қаржының дұрыс орындалуына байланысты 10603 тексерулер жүргізіліпті.{12}
Бұл мәселеге Елбасы мән берді. ... ... ... бірақ,
әсіресе, кәсіпкерлік құрылымдарды шектен тыс тексеруге жол ... ... ... ... ... ... гөрі ... кедергісі көп.
Қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің
төрайымы Елена ... ... ... дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... сайма-сай
жауап беруге қабілеттілігі екендігін айта келе, қазіргі күні ешқандай бір
банктің өз алдындағы міндеттемелерге қатысты ... ... ... ... ... орнықтылығын көрсететіндігін атап ... орын ... ... қаржы ұйымдарының алдына өз ... ... ... ... ... назарды қаржы жүйесіндегі тәуекелдерді
жедел анықтай алатын әдіс-тәсілдерді әзірлеп, жасауға аударып отыр. Сонымен
қатар, бірқатар ... ... ... қажет екені белгілі болды. Солардың
арасында екінші деңгейдегі банктердің ... мен ... ... қосымша қорғау шараларын әзірлеу, қаржы ұйымдарының
акционерлері ... ... ... ... жөніндегі талаптарды
орындамаған жағдайда өкілетті органның осыған ... ... ... ... ұйымдары басшыларының жауапкершілігін арттыру мәселелері
бар.
Аталған жағдайларға байланысты агенттік ... ... ... ... ... ұстауға ұмтылыс танытуда. Банктер тәуекелін дер
кезінде бағалау үшін жедел инспекторлық топтар құру ... ... Олар ... ... ... бір рет ... ... болады.
“Самұрық” холдингінің басшысы Қанат Бозымбаев өткен жыл “Самұрық” үшін даму
жылы болғандығын, өнім мен ... ... 2006 ... ... 6 ... бюджетке 208,8 ... ... ... ... ... ... ... енгізу жұмыстары жүріп жатыр.
Ішкі аудит жүйесі құрылды. Холдингке қарайтын 17 кәсіпорында ... ... ... 13 ... ... ... ... жұмыстары
басталды. Олардың арасында “Мойнақ” ГЭС-інің екінші кезеңін аяқтау, Балқаш
ЖЭО-ны ... ... ... ... ... ... ... электр желісін жүргізу секілді мәселелер бар.
Биылдан бастап холдинг ұзақ мерзімдік стратегияны әзірлеуге ... ... ... ... ... ... жоспарды дайындау 7 ірі компанияда
қолға алынатын болады.
“Қазына” орнықты даму қорының басшысы Арман Дунаев қор 2006 ... ... ... ... ... ... 2007 жылды 4 млрд.теңгеден астам
пайдамен қорытындылап отырғанын жеткізді. Осы ... ... 2,1 ... ... жобалары мақұлданды. Соның ішінде экономикаға
елеулі әсері бар серпінді жобаларды жүзеге асыруға баса ... ... ... ... ... ... ... ішкі тұрақтылығы инфляция қарқының төмен болуының
сақталуымен, ал ... ...... бағамының тұрақтылығымен
сипатталады. Инфляцияның төмендеуі макроэкономикалық тұрақтылыққа ... және сол ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы инфляциялық күтулерге және ішкі қаржы ... оң ... ... ақша ... сұранысын едәуір артуы бағалардың өсуіне,
яғни инфляцияны тездетуге әсер тигізеді. Сондықтан Ұлттық Банк ақша-несие
саясатының құралдарын ... ... ... ... ... ... ақша ... тыс көп түскен кезеңдерде Ұлттық Банк
портфеліндегі ... ... ... бір ... ... ... ... Ақша жеткіліксіз көлемде түскен кезеңдерде ... ... ... ... ... қағаздардың бір бөлігін сатып
алып, ақша ұсынысын ұлғайтады.
Ақша-несие ... ... ... ашық рынок оперпциялары –
бағалы қағаздарды сату және сатып алу ... ... ... банк
вексильдерді қайта есептеу арқылы банктердің ... ... ... ... ... банктердің қысқа мерзімді өтімділігін қолдау
үшін банктерге қысқа мерзімді кредиттер беруді жүзеге асырады.
Теңгенің айырбас ... ... ... ... және ... ... жағдайдың тәуір екендігін көрсетеді. Осы орайда талу
перспективаға ... ... ... ... Республикасының
Ұлттық банкі туралы» заңға енгізілген өзгерістерге ... ... ... мақсаты – Қазақстан Республикасында ... ... ету ... ... банк ... рынокта қазақстандық тауарлардың баға бәсекелестік
қабілеті қолдау үшін ... ... ... ... ... ... ол ақшаға сұраныс пен ұсыныстарға байланысты бағамның өзгеруіне
негіз болады. Тиісінше, Ұлттық банк ... ... ... ... ... және ішкі ... рыногында теңгенің айырбас
бағамының алыпсатарлық секірістерінің алдын алу қажет болғанда ғана ... ... ... оны ... ...... саясатының 2007 – 2009 жылдарға арналған негізгі
бағыттар.
2006 жылы инфляциялық қысымының ... ... ... ... статистика агенттігінің ресми деректері бойынша 2006 жылы
инфляция 8,4% - ға (2005 жылы желтоқсанға 2006 ... ... ... ... жылы ол 7,5% болған. Азық-түлік тауарлары 7,3%, азық-түлікке жатпайтын
тауарлар 7,1%, арқылы қызиет көрсету 11,6% -ға қыммбаттады. Ең ... ... – 25,2%, ... 21,5%, ... ... 19,3%, қант 16,4%
бағаларды көрсетті.
Елдің ... ... ... ... ... күші бірнеше жыл бойы сақталып келе ... ... және ... ... болып отыр.
Ел экономикасындағы инфляциялық үдерістерге қысым көрсететін негізгі
факторлардың ішінде мыналарды атап ... ... ... ... ... ... өсуі;
2) шетел валютасының әкелінуі;
3) жалақының жоғары өсуі;
4) өндіріс шығасыларының жылдам ... ... және ... ... ... ... деңгейінің
төмен болуы.
Ұлттық Банктың қабылдаған шаралары және 2006 ... ... ... факторлардың инфляциялық үдерістерге теріс ықпалын азайту
мақсатында ... Банк 2006 жылы ... ... ... жүргізуді
жалғастырды. Ол инфляциялық қысымның төмендеуіне себепші болатын мынадай
шаралар топтарынан тұрады:
• Ұлттық ... ... ... ... ... жөніндегі
шаралар («қымбат ақша» саясатын жүргізу);
• Екінші деңгейдегі банктердің артық ... ... ... ... айырбас бағамы сафсаты жөніндегі шаралар.
Ұлттық Банктің операциялары бойынша ... ... ... ... саясатын жүргізу) {12}
Жыл басынан бері қайта қаржыландырудың ресми ставкасы екі рет 2006
жылдың 1 ... ... 8% -дан 8,5% -ға ... ал 2006 ... ... ... 9,0% -ға ... (соңғы бір жарым жыл ішінде ... ... ... деңгейдегі банктерден тартылатын
депозиттер бойынша ставка 4 рет: 2006 жылдың 3 шілдесінен бастап 4,0% ... 2006 ... 1 ... ... 4,25% -ға, 2006 ... ... бастап 4,5% -ға дейін жоғарылытады. Ноталар боынша кірістік
2005 жылдың аяғындағы 2,24% -дан 2006 ... ... 4,95% -ға ... ... ... ... банктің операциялары бойынша ставкалардың әсері банкаралық
нарықтағы кірістілік арқылы банктердің ... ... ... ... ... берілді. Ақша-кредит саясатының шаралары
қолданудың нәтижесінде Қазақстан қор ... 7 ... ... ... ... ... 2005 ... желтоқсанындағы орташа 1,54% -дан
2006 жылғы желтоқсанда ортамен желтоқсаны аралығындағы Ұлттық ... ... ... ... 3,77% -дан 4,45% -ға дейін,
долларлық депозиитер бойынша ... ... ... ... ... ... экономикаға берілген кейбір лагты
кредиттер бойынша ставкаларға сәйкесінше әсер ... ... ... ... 2007 жылы ... болады. Екінші дейгейдегі
банктердің артық өтімділігін алуға бағытталған ... ... ... банк
секторындағы "артық" ақшаны алу ... ... ... операторлары
ұлғайтады. 2006 жылы 2005 жылымен салыстырғанда депозиттер 3,1 есе ... яғни ... ... ішінде тартылған депозиттердің көлемі 2,6
трлн теңгеге өсті. Нәтижесінде Банктердің депозиттердегі қалдықтар 51,5%-ға
131,6 млрд теңгеге ұлғайды. {16}
2006 жылдың 12 ... ... ... ... жаңа ең ... ... (ЕРТ) ... ереже енгізді. Ол бойынша банктің ЕРТ
нормативтеріне кіретін міндеттемелердің құрылымы біраз кеңейтілді. ... ең ... ... ... ... ... ... банктің ішкі міндеттемелері үшін 6% және өзге міндеттемелері
үшін 8% . 18 ... ... ... ... ... ... алғашқы рет
жаңа ереженің талаптарына сәйкес ең ... ... ... ... ал 20 ... ... резервтік активтерін қалыптастыра бастады.
Ережеге өзгерістердің енгізілуі ең төменгі резервтік талаптардың ұлғаюына
әкеп соқты, ол кезегінде ... ... ... ... өзгерістрге сәйкес ЕРТ нормативтерін орындау үшін ... ... ... ... 2006 жылы ... ... ... 1,1 есе асып түсті, ал ... ... ... ... ол 2,4 есе асып ... ... ... өтімділігінің қысқаруы банктердегі бос ақшаның азайғанын
білдіреді, мултипликативті әсерді ... ол ... ... ... ... әкеп ... ... алғанда бұл
инфляциялық қысымды, сонымен қатар кейбір ... ... банк ... ... ... ... ... етуі тиіс.
2006 жылғы 1 шілдеден бастап Ұлттық қордың қаражатын қалыптыатыру
және ... ... ... ... ... Банк ... ... қорының активтерін айырбастаудың және қайта
айырбастаудың жаңа ережесін ... (2006 25 ... №67). Осы ... ... ... ... валютасын сатып алу мен қатар ішкі жарықтан
шетел валютасын сатып ала алады.
2006 жылдың 1 жартысында ... ... ... АҚШ ... ... ... түрде тұрақты болып қалғаны ... ... 2006 жылы ... АҚШ долларына шаққандағы бағаны
номиналды көрсеткіште ... ... ... ... 2006 жылы ... ... төмендетуге
бағытталған ақша-кредит саясаты инфляция динамикасындағы үрдістердің
өзгеруіне әкеп соқты. ... ... ... ... ... егер 2005 ... ... 2006 жылдың мамыры аралығында
инфляция 7,5% -дан 9,0%-ға дейін көтерілсе, 2006 жылы желтоқсанда ол ... ... ... ... 2006 ... 11 ... №20 қаулысымен мақұлданған Ақша-
кредит саясатының 2006-2008 жылдарға арналған негізгі бағыттарына сәйкес
мұнайдың әлемдік бағасының деңгейіне ... ... ... екі ... 2006 жыл ... мұнайға жоғары баға сценарийі іске асты
("Брент" сортындағы мұнайға ... баға 2006 жылы бір ... үшін ... 65,4 ... ... Бұл ... ... Банк Қызметінің 2007-
2009 жылдарға арналған мәңгіге бағыттарын әзірледі. {16}
Ұлттық Банктің Қызметінің 2007-2009 ... ... ... ... ... ... Банктің". Қазақстан
Республикасының Заңының 29-бабына сәйкес Ұлттық Банктің ақша-кредит
саясатының негізгі ... баға ... ... ету ... ... саясатының некгізгі бағыттары жыл сайын алдағы 3 жылғы, ақша-
кредит саясатының 3 жылға арналған негізгі көрсеткіштерінің болжамдарын
қоса және алдыңғы жылға ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған көрсеткіштерінің
болжамдарын әзірлеу кезінде трансмиссиялық ... ... ... ... орташа мерзімді кезеңде әлемдік экономиканың өсу қарқыны
және әлемдік ... ... ... ... ... ... жағдай жасайтын болады деген болжамдар пайдаланылады. Бұдан
басқа, есептеулермен ұсыныстар негізіне Елдің ... ... ... ... орта ... жоспарының (бұдан әрі –Орта
мерзімді жоспар) өлшемдері алыды. Сонымен бірге, ... ... ... арналған жобасына сәйкес сәйкес, республикалық бюджеттің ... ... ... ... 2006 ... ... ... көбейді деп болжанып отыр. {15}
Инфляцияға болжам ... ... ... ... ол ЖІО-ның
Әлеуметті деңгейінен, ... ... және ... ауытқуы
арасындағы теориялық өзара байланысты көрсетеді. Соңғы көрсеткіштер, өз
кезегінде, экономикаға берілген кредиттер ... ... ақша ... және
басқа да көрсеткіштер арқылы айқындалады. Сыртқы ... ... ... кірмейді.
2007-2009 жылға арналған әлеуетті инфляцияға P-star үлгісі бойынша
жасалған болжам біршама ... ... ... ішкі қаржы нарығындағы
өтімділіктің асып кетуі, мемлекеттік бюджет шығыстарының өсуі жағдайларында
орта мерзімді кезеңде инфляция динамикасының ... ... ... ... ... аясының сақталатындығын көрсетеді.
Инфляцияға орта мерзімді кезеңге болжам және 2007-2009 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... әсіресе мұндай бағасына
және елге әкелінетін капиталға үлкен ... ... ... ... жылдарға арналған болжамын әзірлеу кезінде экомика
дамуының 3 ... ... ... қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға"
сценарийі ... ... бір ... үшін 60 АҚШ долларынан төмен,
капиталдың әкелінуі елге соңғы 2 жылда әкелінген орташа жылдық
капиталдан ... ... ... ... ... ... бағасы бір баррель үшін 60
АҚШ долларынан ... ... ... ... жылдарға арналған ақша-кредит саясатының
негізгі мақсаты орташа жылдық ... ... ... ... ... "капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға"
сценарийін іске асыру ... 2007 жылы ... 2008 ... жылы – ... ... ... жоғары баға" сценарийі іске асыру
кзінде 2007 жылы ... 2008 жылы - ... 2009 жылы – 8,0% - ... ... ... шығыстар және орта мерзімді жоспарда көзделген басқа
да көрсеткіштер ұлғайту ... ... ... ... ... ... да ... де айта кету қажет. Сонымен ... ... баға ... ... ... асып әкелінген ... ... орта ... ... ... ... ... жағдайда ақша ұсынысы инфляцияның мақсатты көрсеткіштеріне қол
жеткізуге қажетті шектен шығып кетуі мүмкін.
Ақша-кредит ... ... 2007 жылы ... Банк өз ... ... инфляцияны төмен деңгейде ұстауға бағытталған ақша-кредит
саясатын жүзеге асыруды басым бағыты ретінде айқындайды.
Инфляцияны төмендету үшін ... ... ... жүргізумен
қатар, әсіресе, бюджет саясатын қатаңдандыру, сондай-ақ отандық ... ... мен ... қызметтер ұсыныстарын ынталандыру қажет.
Инфляциялық үдерістерге қысымды азайту мақсатында бюджет саясатын қатаңдату
бюджет шығыстарының, оның ішінде ... ... ... ... ... ... кірістерді кепілдік берілген транспогрт түрінде
пайдалануын шектеу, сондай-ақ салық ауыртпалығын сақтау саясатынан ... ... ... ... ... және ... ... туралы Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес 2007 ... 1 ... ... ... пайдаланылып жүрген шектеулердің күші толығымен ... ... ... ... және ... ... бойынша валюталық шектеулер
болмаған жағдайда теңгенің айырбасталуы ... ... ... болады.
Валюталық шектеулердің болмауы капиталдың әкелінуінің жоғары деңгейдегі
жұмылдыруын ... ол ... және ... шарықтарындағы ахуалдың
тұрақсыздығына элуетті қауіп тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайларда Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банк капиталдың ... ... ... мониторингін күшейтеді, сыртқы экономикалық операциялар және
ішкі валюта нарығындағы сұраныс пен ұсыныс көздеріне талдау жасау бойынша
ақпарат базасын ... ... ... ...... ... 2007 - 2009 жылдарына арналған негізгі бағыттар.
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға
арналған тұжырымдамасына ... ... банк ... сыртқы борышын
басқарудың тиімділігін ... ... ... ... ... бірі болады.
Ақша-кредит саясатының негізгі көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... жағдайындағы мұнайға қалыпты
баға" сценарийі)
Кесте 1- Ақша-кредит саясатының ... ... ... жылға
арналған болжамы
| |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... ... |8,6 |6,2-7,2 |6,0-7,0 |6,0-7,0 ... | | | | ... қаржыландырудың ресми |9,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... % | | | | ... ... ... |19,1 |21,3 |23,2 |25,2 ... млрд АҚШ ... | | | | |
| ... |170,4 |11,3 |8,9 |8,7 ... | | | | ... ... млрд теңге |1501 |1828 |2221 |2468 |
| ... |126,5 |21,8 |21,5 |11,1 ... | | | | ... ... млрд ... |3716 |5046 |6439 |7753 |
| ... |79,9 |35,8 |27,6 |20,4 ... | | | | ... ... ... |3115 |4272 |5464 |6574 ... | | | | ... ... |30,1 |42,5 |45,9 |46,9 ... % | | | | ... ... ... |4736 |6161 |7766 |9647 ... ... теңге | | | | ... көзі ... ... {12} ... ... ... ... ... жылдарға
арналған болжамы.
(«капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға» сценарийі)
Кесте 2- Ақша-кредит саясатының негізгі көрсеткіштерінің 2007-2009 жылдарға
арналған ... |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... ... |8,6 |7,3-8,3 |6,9-7,9 |6,9 ... | | | | ... қаржыландырудың ресми |9,0 |9,0 |8,5 |8,5 ... % | | | | ... ... халықаралық |19,1 |24,1 |28,1 |32,1 ... млрд АҚШ ... | | | | |
| |170,4 |26,2 |16,1 |14,2 ... %-бен | | | | ... ... млрд теңге |1501 |2129 |2683 |3293 |
| |126,5 |41,8 |26,0 |22,7 ... %-бен | | | | ... ... млрд ... |3716 |5375 |7040 |8877 |
| |79,9 |44,7 |31,0 |26,1 ... %-бен | | | | ... депозиттері, млрд. |3115 |4528 |5901 |7460 ... | | | | ... ... |38,1 |44,5 |48,4 |51,3 ... % | | | | ... экономикаға беретін |4736 |6682 |8914 |11153 ... ... ... | | | | ... көзі ... ... {12} ... саясатының негізгі көрсеткіштерінің 2007-2009 ... ... ... баға» сценарийі.
Кесте 3 - Ақша-кредит саясатының негізгі көрсеткіштерінің 2007-2009
жылдарға ... ... |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... ... |8,6 |8,2-9,2 |8,0-9,0 |8,0-9,0 ... | | | | ... ... ... |9 |9,7 |9,5 |9,5 ... % | | | | ... ... ... |19,1 |25,4 |31,8 |37,7 ... млрд АҚШ ... | | | | ... %-бен |170,4 |33,0 |25,3 |18,4 ... ... млрд ... |1501 |2295 |3190 |4170 ... %-бен |126,5 |52,8 |39,0 |30,7 ... ... млрд ... |3716 |5636 |7850 |10249 ... %-бен |79,9 |51,7 |39,3 |30,6 ... ... ... |3115 |4700 |6552 |8662 ... | | | | ... ... |38,1 |46,6 |54,0 |59,2 ... % | | | | ... ... ... |4736 |7151 |10033 |13062 ... млрд. теңге | | | | ... көзі ... ... {12} ... жылғы ақша−несие саясаты
Ағымдағы жылдың ортасына дейін біз артық өтімділікті алу ... ақша ... ... ... ... ... қабылдасаң онда соңғы айларда
біз өтімділікті ұсыну бойынша операциялар жүргіземіз. Ұлттық Банк ... ... 2008 – 2010 ... аралығының негізгі бағыттарын
әзірлеуде. Осы құжат арқылы инфляция ... ... ... ... Банктің оларға қол жеткізу жөніндегі шаралары айқындалады.
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысының 2008 – ... ... ... бағдарламаларына сәйкес, «Қазақсанның үй
құрылыс жинау банкі» АҚ ... ... ... бойынша ұзақ
мерзімді тұрғын үй заямдарын беру жөніндегі оператор ретінде ... ... ... ... мемлекеттік бағдарлама аясында құрылысқа
жоспарланған арзан қол жетімді тұрғын үйлерді ... ... ... алу үшін ... ... ... бөлек осы бағдарлама аясында
Астана қаласының бюджеттік саладағы ... мен ... ... 100 ... 100 аурухана қызметкерлеріне жақсы қолжетімді тұрғын үй
салу жоспары да «Қазақстанның тұрғын үй құрылысының жөні ... ... ... үй ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен 20 млрд теңге ... ... ... 2008 жылы ... ... 38000 ... ... жалғастырып отыр.
{16}
Қорытынды.
Сөйтіп ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен қатар өмір сүріп
келеді десе де болады. Ғасырлар бойы ақша ... ... және ... ... ... ... фаза ... табылмайды. Тауар айналысының
тарихи даму процесінде жалпыға бірдей ... ... әр ... ... мал, ... ... бұйымдары және т.б. Мұның барлығы тауар
өндірісі мен тауар айналысының ... ... ақша ... ... пайда болуымен байланысты бір тауардың екігші тауарға тікелей
айырбасталуы (Т-Т) біржола тауар ... ... яғни ақша ... тауар
айырбасына роын береді. Ақша тауар айырбасына аралық, яғни ... ... ... ... ... ... үшін ... ақша немесе
ақша белгісі қажет, өйткені тауар тек нақты ақша тауарға тікелей ... ... ... ақшалар өндіріс және болупроцесінде
адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды бейнелейді. Бұл ... ақша ... ... ... құн ... ... ... төлем құралы, қазына
жинау және қорлану құралы, дүниежүзілік ақшалар.
Ақшаның өзінде, ... ... ... ... ... ... Егер де бұрындары сатып алу – сату процесі ... ... ... ... бұл ... ... және несие ақшалармен
жүзеге асуда.
Әсіресе халақаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі мен экономикалық
қатынастар шеңберінің ... ақша ... ... ... ... рөл
атқарады. Бұл жерде қолма-қол ақшаның болуы міндетті емес. Оның қызметін
кредит ақшалар атқарады. Соңғы кездерде есеп ... ... ... ... ... ... ... ақшалар ғана емес, кредит карточкалары да
кеңінен дамуда.
Өмірлік тәжірибе көрсеткендей ақша ... ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз деп қатаң түрде шектеуді ... ... Бұл ... ... ... байланысты, сондықтан олардыбөлу
қажет емес. Ақша өз айналасында қолма-қолдан қолма-қолсыз ақшаға ... ... ... ақша ... тауар, жалпыға бірдей баламалық
құнының нысаны.
Егер де сіздер «экономиканың» не ... және онда ... ... ... ... ... білгіңіз келсе, ең ... ... және ... ... біліңіз. Бұл сұрақтардың біліуі, біздің
қоғамға кездесетін экономикалық проблемаларға басқаша ... ... ... ... ... ... ұлттық валюта – теңгенің он төрт ... ... ... ... мен ертеңіне теңгені енгізуді
тарихи маңыздылығын объективті түрде баға беруге мүмкіндік береді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Ақша, ... ... ... / Ғ.С. ...... :
Экономика, 2001, - 466 б.
2. С.Б. Мақыш , Оқу құралы / “Ақша ... және ...... ... - 2000ж.
3. Деньги, кредит, банки: ... / Под. Ред. О.И ... ... - ... 1999г.
4. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / ... ... ... ... ... пособие – Москва , 1996г.
5. Баян ... , Оқу ... / ... ... банктер, валюта
қатынастары, - Алматы: ... ... ... М.К. / Деньги, банки, валюта, ... ...... – 173 с.
7. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi
бар жарлығы // ... ... ақша ... ... Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
9. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // ... ... А.И. ... Л.С. Тарасевича. Саннк-
Петербург 2001.
11. ... Я. А. ... Б.Б. / ... ... . ... – Алматы. Қазақ университетi.
12. www.minfin.kz сайты
13. “Ақша, Несие, Банктер”.Г.С.Сейтқасымов, Алматы 1996ж.
14. “Ақша, Несие, Банктер”. 2006-07.
15. “Ақша, Несие, Банктер”. 2007-11.
16. ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық валюта тұрақтылығы және нақты сектор4 бет
Қаржы жүйесін ұйымдастыру5 бет
Ұлттық валюта – теңге7 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
«инновация», «жаңа құбылыс», «жаңа енгізулер»10 бет
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
«МаңғыстауМұнайГаз» АҚ-ның қаржылық ресурстарынның тұрақтылығын зерттеу67 бет
Айнымалылар, файлдар атауларын таңдау және оларға берілетін түсініктеме. Программалау стилі, деректерді енгізу және шығару18 бет
Аурудың тұрақтылығы және даму себебі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь