Шығындар есебінің мәні мен жіктеудуің табиғаты

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ


1. Шығындар есебінің мәні мен жіктеудуің табиғаты.
2. Табыс пен шығысты аңықтау үшін өндірістік шығындарының жіктемесі.
3. Шешім қабылдау және жоспарлау үшін шығындардың жіктемесі
4. Бақылау және реттеу үшін жасалған шығындар жіктемесі
5. Экономикалық элементтер мен өнімнің өзіндік құның калькуляциялаудың
мақсаты мен шығындарды жіктеу.


ҚОРЫТЫНДЫ


ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. Шығындар есебінің мәні мен жіктеудуің табиғаты.
2. Табыс пен шығысты ... үшін ... ... ... Шешім қабылдау және жоспарлау үшін ... ... ... және ... үшін ... ... жіктемесі
5. Экономикалық элементтер мен өнімнің өзіндік құның калькуляциялаудың
мақсаты мен ... ... ... заманда мемлекеттің дамуы үшін бухгалтерлік басқарушылық
есепке үлкен мән беріледі.Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә. ... ... ... есеп ... ... ... көшудің маңыздылығына тоқталды. Ол өзінің бұл ... есеп ... ... және ұсынуды ғана білдіріп қойған жоқ,
сондай-ақ әр ... ... ... ... білуге шақырды.
Сонымен байланысты басқарушылық ... ... ... ... ... ... алу және шешім қабылдаудың бұл жерде
алатын орны өте ... ... ... ... ... ... ... бірақта «шығындардың әрекетті» термині, біздің пікірімізше,
тек қарқынды ғана емес, сондай-ақ осы немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... өте ауқымды ұғым
болып көрінеді. Шешім қабылдау үшін ... ... пен ... ... ... “шығындардың әрекетті(қылығы)” қалай
өзгеретінін көрсету өте маңызды роль ... ... ... ... туады:
- Келесі жылға өңдірістік қызметтің қандай көлемін жоспарлау
қажет?
- Сатылатын ... ... ... ... сату ... ... пе?
- Өнімді сатумен айналысатын қызметкерлердің ... ақы ... ... болу ... тек ... ... тек жалақы ... ... Өнім ... ... ... үшін ... ... жабдықтар сатып алу
керек пе?
Бұндай құбылыстарды(объектілерді) ұғыну үшін осы ... ... ... шығындарды топтастыру жүргізіледі.Объектілерді ... ... көп ... ... оның ... ... ... болады. Бұл, өз кезегінде объектінің басқарушылық ... ... ... ... ... ... мәселелер толық
қарастырылып,яғни басқару ... ... ... үшін ... ... шығындарды топтастыру арқылы өнінің өзіндік құның анықтау
басты мақсат болып табылады. Өнімнің өіндік құны ... ... ... ... ... ... мен сипатқа ие екені көрініс табады,
сондықтан ... әр ... жете ... өз ... ... қояды.
Бұл курстық жұмысты жазу барысында алға қойған ... ... ... ... үшін оның ... ... жетік ақпарат беру, яғни шығындардың жіктелуін толық әрі объективті
түрде көрсету болып табылады. Теориялық ... ... ... ... көп ... бөлінді.
1. Шығындар есебінің мәні мен жіктеудің табиғаты.
Шығындарды жіктеудің осы ... ... ... таңдауда, алдымен
“шығын” деген ұғымның өзін жете түсіну ... яғни оның ... ... ... ... және ... ... керек.
“Шығындар, деп ... ... Г.М., ... ... ... ... сатып
алуға жұмсалғанын және оны шаруашылық ... ... ... ... ... табыс әкелуге қабілетті қаражаттар”.
Бірақта, кәсіби әдебиеттерде осы ұғымның басқалай да ... ... ... ... ... Ч.Т., ... Дж. ... түрде тұжырымдайды: ”Әдетте, шығындар –тауарларға ... ... ... ... ... ресурстар (ақшалар) деп
түсіндіреді”
Тура осындай мазмұндағы анықтаманы сәл кейінрек ... ... ... басқа да авторлар берді.
Осы ұғымдардан “шығындар” тұжырымдамасының абстрактілі деңгейде екені
көрініп тұр. Дәл сондықтан, осы күнге дейін экономикалық ... ... ... көзқарастардың біртұтастығы жоқ. ... ... ... ... ... ... деп
теңдестіріледі немесе ұқсас болып келеді және “өндіріс шығындары”, не
”өндіріске жұмсалған шығын” ... ... ... ... ... сөздің табиғаты, әр қилы ахуалға байланысты әр түрлі мәндерге
ие болып келетін ... ... ... ... әр түрлі мақсаттар үшін
әр түрлі ... ... яғни ол бір ... ... ... ... бұл ... пайда болуына әкелетін кез келген оқиғалар немесе
жағдайлар.
Сондықтан мұндағы шығындардың ой ... “әр ... ... ... ... ... ” мүмкін.
“Шығындар”ұғымына өндіріс шығындарының пайда болумен байланысты
активтердің азаюы (материалдар,ақшалай қаражаттар)немесе ... ... ... ... ... есеп стандарттары
бойынша “актив” келешекте одан табыс әкелінеді деп күтілетін және ... ... ... ... ... ресурстар тұрғысынан
қарастырылады.”Шығындар” мен “шығыстар” ұғымдарын толық деңгейде ... ... ... бұл ... ... ... ... баптары. Шығыстар ағымдағы кезең бойында табыс табу ... ... ... есептін стандарттары бойынша “шығыстар” есепті ... ... ... ... ... ... ... азаюын,
сондай-ақ капиталдың азаюына әкелетін және соған сәйкес міндеттеиелердің
пайда ... ... біз ... ... ... үшін ( бұдан былай“өзіндік құн”
ретінде бірақ түпкілікті дәлелді ұғым емес), оны үш ... ... ... ... ... ... анықталады. Екіншіден,
шығындар ақшалай өлшеммен ... ... ... ... ... ... кез ... бөлімшенің қызметі,өнімді
өндіруді, яғни ... іске ... ... ... ... ... ... өзіндік құнға қарағанда (өйткені шығының кейбір
түрлері өзіндік құнға қосылмайды) едәуір кең және бір ... ... ... ... натуралды немесе материалды емес) көріністе
ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметі және мазмұндары
өзгереді. ... ... ... ... ... оның соңғы
өнімі болып табылмайды, ал ол мақсатқа жетудің ... ... ... ... әрекетін көре тұра, ... ... ... есеп ... теориялық еңбектерінде “шығыстардың әрекетті
(қылығы)” ... ... өте жиі ... (cost behaviour). Қазақстандық
тәжірибеде шығындар динамикасы (қарқыны) туралы айту ... ... ... ... ... пікірімізше, тек қарқынды
ғана ... ... осы ... ... ... мүмкін болатын
статикалық (тұрақты қалыпты) жағдайын көрсететін, өте ... ұғым ... ... ... үшін ... ... пен өндірістік
қызметтің деңгейлерінен тәуелді “шығындардың әрекетті ... ... ... өте ... роль ... ... ... мәселелер туады:
- Келесі жылға өңдірістік қызметтің қандай көлемін жоспарлау
қажет?
- ... ... ... ... байланысты сату бағасын
азайту керек пе?
- Өнімді сатумен айналысатын ... ... ақы ... ... болу ... тек ... ... тек жалақы немесе
олардың комбинациясы?
- Өнім ... ... ... үшін ... ... ... ... алу
керек пе?
Бұндай құбылыстарды(объектілерді) ұғыну үшін осы немесе ... ... ... ... ... ... белгілері көп болған сайын, оның зерттеліну деңгейі
де жоғары болады. Бұл, өз ... ... ... деңгейін
арттырады.
Бухгалтерлік ақпараттарды жіктеу схемасының (сызбасының) көптігіне
қарамастан, эталон ретінде олардан6 қандай да біреуін ... алу ... ... Кез ... ... ... ақпараттың арналымына
(мақсатына) тәуелді.Сондықтан, шығындар есебін дұрыс ... ... ... ... ... ... ... мәні бар ( ол кестеде
көрсетілген ).Өңдірілген өнімнің өзіңдік құнын ... үшін ... ... ... ... ... осы түрін
талқылауға тағыда оралуға тура келіп отыр.
Топтастырылатын белгілеріне байланысты ... ... ... . ... ... белгілері ... ... |
|1 ... ... | Негізгі және үстеме |
|2 ... ... ... | ... және жанама |
| |енгізу әдісі бойынша | |
|3 ... ... ... және ... |
| ... ... | ... ... ... және ... функцияларын жүзеге асыру үшін
басқарушы есебінде ... және ... ... тобы ... ... ... ... шығындардың жіктемесі басқару мәселелерін
шешу үшін құрал ... яғни ... ... және оның ... ... қатысады.Дұрыс шешім қабылдау үшін оның ... мен ... ... білу ... ... деп тек шешімді қабылдау барысында ғана өзгеретін, болашақ
шығындарды есептеуге болады
Шығындарды ... ... - ... ... тек ... бөліп көрсету( оның өзгеруіне ықпал етуге ... ... ... ... ... ( ... жіктеу бағыттары )басшының
алдыңда тұрған нақты мәселелерден тәуелді болып келеді.Басқарушы есебінің
осындай негізгі ... ... ... ) ... ... бағыт- жай өндірістік есеп, оның негізгі міндеті: өнімді
сатудан күтілетін табыс ... ... ... ... өзіндік құнын анықтау үшін ... ... және ... ... ... ... алу болып табылады;
2.Екінші бағыт.-өзіндік құн туралы есеп берулер мен ... ... ... ... ... өндірістік шығындар ... және ... ... ... үшін ... ... осы ... қамтамасыз ету;
3. Үшінші бағыт- шығу орындары бойынша шығындарды бақылау мен реттеу
мақсатында ... ... ... да, ... ... да есепті ұйымдастыру.
Осы келтірілген мәселенің әрқайсысын шешуде шығындардың
өзіндік жіктелуі ... ... ... кестеде келтірілген).
Басқару есебінің мақсатына сай жасалған шығындардың жіктемесі (мүмкін
болатын ... ... ... жіктелуі ... ... ... ... және шығатын; тікелей |
|есептеу, қорлардың құның және |және жанама; негізгі және ... ... ... ... өзіндік құнға кіретін |
| ... ... ... ... ... ... және ... |
| ... және бір ... |
| ... қабылдау және жоспарлау. |Тұрақты(шартты-тұрақты) және |
| ... ... ... |
| ... ... және ... ... жоқ ... |
| ... ситуациялық |
| ... ... және ... |
| ... және ... ... және реттеу |Реттелетінжәне ... ... ... ... ... есепті жүргізу –отандық
өндірістік шығындар есебінде жаңа ... ... ... ... және ... өндірісті басқару жүйесінде
басқарушы есебінің (оның ішінде өндірістік есепте ) ролі күшейіп отыр.
Баптар бойынша ... ... ... ... шотында
аяқталған көрінісі бойынша бейнеленеді, бірақта осы мәліметтер ... ... өнім ... ... жөнінде, оларда қабылданған шешімнің
тиімділігі және қабылданатын шешімнің табыс пен ... ... ... ... ... болмайды.Көп жағдайда осы мәселелерді шешу
қолданылатын шығындар ... ... ... ... ... ... шығындар туралы
ақпараттарды талдау және өңдеу ... ... ... ұйымдастырудың басты қағидасы болып табылады.
Басқарушы есептің аясында ... ... ... ... қызу ... ... шығындарды анықтаумен
қатар, оның болашақтағы тенденцияларын анықтайды.
Осыдан келіп, есеп ... ... ... ... жаңа тәсілдерді дайындау және пайдалану мәселелері отандық
және шетелдік экономикалық ... ... ... ... ... ... қабылданған мәнің анықтау деп , бұл “ шығындар ... бір ... ... ... сандық өлшеу(натуральды және құндық
көрсеткіштер) арқылы ... ... ... ... ... сату ,
дайын өнімдердің өзіндік құндарын қалыптастыру , ... ... ... талдау бойынша ШС-гі өтіп жатқан ... ... ... іс-әрекеттердің жиынтығы ”.Мұндай көрініс ШС
басқаруға қажет толық ақпаратты алуды және қаржылық нәтижелерді ... оның ... ... ... етеді.
Бірақта,дамыған өндірістік есеп теориясы мен ... ... даму ... ... ... ... бағыттары бойынша
шектелген. Менің пікірімше , техникалық жағынан басқа өндіріс шығындарының
есептік ... ... ... қызметін басқарушы есебін ұйымдастыруға
немесе өңдіріс шығындары есебін трансформациялауға әдістін әр ... ... ... ... ... ... есебінің мазмұның анықтау,
ШС-де оны ұйымдастыру моделдерінің нақты алғы ... ... ... ... кері ... ағын ретінде, есеп тек шындықты ғана
көрсетіп ... ... ... ... ... модельдеу
үшін ақпаратты дайындайды, демек мұндай есеп жүйесі өзіндік ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Ықшамдалған
қолданыстағы басқарушы есеп жүйесі ... ... ... пен ... ... үшін ... ... жіктемесі.
Басқару есебінің (БЕ-нің) маңызды мәселелерінің бірі - ШС-ның
табыстарын ... ... ... тура ... ... ... ... проблемасы басты назарда болады: олардың түрлері, шығу орындары,
өндірістік шығындар элементтері және оларды ... ... ... маңызды объектілері болып, «шығындар», «жауапкершілік орталықтары»
саналады.
БЕ-і тек ... ... ... ала ... құндық
көрсеткіштердегі өндіріс шығындарының есебімен шектелмейді. Оның ... кең және олар ... ... ... ... сандық өлшемде өндірістік процестерінен
бейнелеу және олардың табысын анықтау;
• Есеп объектісі ретінде шаруашылық ... және ... ... ... ... шеңберінде есеп объектісінің шектелуі;
• Шығындардың үдей түсу процесін, өндіріс процестерінің
барысымен ... ... ... үшін ... (жоспарлау, нормалау, өлшеу, тіркеу, бағалау,
топтастыру, талдау, бақылау) жүйелі пайдалану
• Бақылау және ... ... ... ... ... ... ... табыс алу және өнімнің өзіндік құнын анықтау үшін
оларды басқару мақсаттарымен сәйкес ... ... ... ... ... ішкі есеп беру ... сыртқы
есеп беру көрсеткіштеріне өңдеу және оны кәсіпорынға қабылдау,
бұл кезде басқару ... ... ішкі есеп ... пікірімше, осы және басқа факторлар ең ... ... ... бар ... атап ... ... өндіріс жағдайы
оның тиімділігімен, психологиялық параметрлермен, ҒТП жетістіктерін
пайдалану деңгейімен, өндіріс ... ... ... орны ... ... ... екіншіден, ресурстарды шектеу мен
жоспарланған ... жету ... ... ... мен шығындарды
үнемі салыстыруды талап етеді; үшіншіден, жоғарыда келтірілген екі жағдай
инфляцияның әсер ету ықпалын күшейте ... ... ... ... мәліметтерді тұрақты түрде келешек шығындарды ... ... ... себебі осы соңғы қомақты деңгейде сыртқы ортаның әсеріне
тәуелді; төртіншіден, шығындар мен ... ... ... әкімшілік
әрбір бөлімшенің жұмыс тиімділігін, өнімнің әрбір түрін өндіруден алынған
нәтижелерін бақылайды; ... ... ... шығындар
топтамасының аналитикалығын ұлғайту негізінде, өндірістік бөлімшелердің
өнімдерінің өзіндік ... ... ... ... үшін ... мен ... ... шығындары жөніндегі себінің
әдістемелерін ... ... жаңа ... мен ... ... пен шығындарды анықтау үшін барлық осы ақпараттарды алуда әр
түрлі белгілер бойынша шығындарды топтарға ... ... ... ажыратамыз:
• кіретін және шығатын (өткен кезең шығындары);
• тікелей және жанама;
• негізгі және үстеме;
• өнімнің өзіндік құнына кіретін жіне ... емес ... бір ... және ... ... ... ... бойынша шығындарды осылайша жіктеу тек
біздің отандық тәжірибеде, өнімнің өзіндік ... ... ... ... және оның ... ұйымдастырудың негізін
құрайды, ал батысты олардың барлығы үш ... ... ... баптарынан (өйткені калькуляциялау баптпры мен элементтері бойынша
шығындар құрамын белгілейтін толық сыныптама жоқ) тұрады:
... ... ... еңбек ақы;
• үстеме шығындар.
Бұл кезде бастапқы екеу өндіріс шығындарының негізін құрайды.
Мұндай бөлудің мақсаты – бұл ... ... пен ... ... Бұл ... ... төменде қайта ораламыз.
Алдымен кіретін және шығатын шығындардың талдауын бастайық, өйткені
олар ... ... ... мен ... кезінде маңызды рольге ие
болады, бірақта бұл ... ... ... өнім ... ... сөз ... Шығарылған өнім құнына тек ... ... ... ... – бұл ... табыс көзі болатын
бұрыннан алынып қойған және қолда бар ресурстар. ... олар ... ... бұл ... есеп беру кезеңі бойында табыс алу үшін жұмсалса
және бұдан былай ... ... ... ... онда олар ... ... өтеді.
Кіретін және шығатын шығындардың топтамасы. (6.(
Өнімнің кейбір түрлерін өзіндік құнға жатқызу әдістеріне байланысты
шығындар тікелей және жанамаға бөлінеді. ... деп ... ... түрлерін
өндірумен байланысты шығындар есептелінеді, және де олар ... ... ... ... ... ... ... бойынша, жиынтық
ведомостерінің мәліметтері бойынша). Жанама деп бірнеше өнім ... үшін ... ... ... және олар ... ... құнына тарату
әдістерінің көмегімен (ставка, пайыз, коэффциент) жанама түрде ... ... ... ... мен ... күту ... және жанама немесе олардың комбинациялары бойынша жасалған
шығындардың топтамасы (көлеміне, сегменттеріне ... ... бір ... ... етіп ... (6,3,7(
Шығындардың келесі топтау түрі негізгі және үстеме ... ... ... ... ... ... - ... құндық басқарудың
қолайлы құралы болып көрінеді (немесе проф. ... А.Д. оны ... ... рөлі ... ... деп ... ал ... П.С., есептеуінше ол технологиялық процеске қатысы бойынша деп
санайды).
Арналымы (немесе мазмұны) ... ... ... тек ... ... ... ... да есеп жүйесінде кездеседі. Бірақта бізде
арналымы ... ... бес ... одан да көп ... ... ... бар ... үш элемент немесе үш номенклатуралық ... ... ... ... материалдар мен тікелей еңбек ақы негізгі шығыстарды
білдірсе, бізде өнімді шығарумен байланысты тұтынылатын ресурстардың барлық
түрлері ... ... ... ... ... фабрикаттар
түріндегі еңбек құралдары; ... ... ... ... ... ... ... шығыстарға жатады. Кез-келген ШС-де олар
шығындардың маңызды бөлігін құрайды.
Бізге осы шығыстармен бірге, әлі де ... ... ... ... мен ... ... ... өзіндік
сипаты, арналымы және рөлі бойынша өндірісті басқарумен байланысты шығыстар
жатқызылады. Бұл шығыстар ШС шеңберінде пайда ... және ... ... және әкімшілік шығыстар» шотында, 811 ... сату ... ... ... ... «негізгі және үстеме» белгілері бойынша шығындарды
топтастырудың мәнділігі де, ... да, ... ... объектісі
ретінде де біршама тереңдетілгені байқалады.
Табыстар мен шығыстарды ... үшін ... ... шығындарды
топтастырудың негізгі және үстеме белгілеріне тікелей жанасатын шығындарды
топтастырудың негізгі және үстеме ... ... ... ... да әдістері бар. ... ... ... және ... ... жатады. Шығындар жіктемесінің осы әдісінің
артықшылығы туралы проф. Хорнгерн Ч.Т., Фостер Дж. ... ... ... жіктегенде, онда басшының қалауы мен ... ... ... жөн. ... да ... элементтенрінің
үлесі аз болса, оны бөлу мағынасыз. Мысалы автоматтандырудың ... ... ... жұмысшылардың еңдек ақылары әдетте жалпы
шығындар сомасының шамамен 5% бөлігін ғана құрайды. ... ... ... ... ... ... ... есеп жүйесі үшін жіктеменің бұл қағидасы жаңа, ... ... ... ... оның ... ... екенінде дау
жоқ. Өнім шығындары өнімнің өзіндік құнына ... олар ... ... ... ... ішінара бөлігі қоймадағы дайын
өнімге немесе сатып алушыларға жіберілген тауарларға жатқызылуы мүмкін және
табысты ... ... ... аяқталған соң бір ай кешігіп барып
қатысады. Кезең шығындары дайын ... ... ... ... ... тек ол ... сату шотының дебетіндегі шығындарға
жатқызылады да табысты ... ... ... ... іске асыру үшін Қазақстанда 1997
жылдың 1 ... ... жаңа есеп ... ... ... ал бұл өз
кезегінде шығындар жіктемесі ... ... ... ... ашты.
Баяндалған шығындарды топтау вариантына дербес өндірістік қызметті
жүзеге асырумен ... оған тек ... ... ... Олардың
халықаралық бухгалтерлік есеп беру стандарттымен сәйкестігі ... ... одан ... деп ... ... өнім ... бағалау үшін тек
өндірістік шығындар ғана өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... келесідей жіктейді:
• өнімнің өзіндік құнына кіретін (өндірістік);
• өндірістен тыс (есепті кезең шығындары немесе ... ... ... ... ... – бұл ... ... сондықтан инвентаризациялауға болады. Олар үш элементтен тұрады:
• тікелей материалдық шығындар;
• тікелей ... ақы ... ... ... ... ... шығындар).
Аталған үш элемент өндірістік шығындарының ... бір ... ... өнім ... ... ... ... жұмсалған шығынды анықтау. (3.(
Осы өндірістік шығындар қоймаға берілген ... ... яғни ... ... ... аяқталғанын көрсетеді, олар дайын өнімнің
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... бірақ осы кезеңде аяқталмаған бұйымдары жатады. Өндірілген
өнім бірлігінің өзіндік құнын есептеу үшін өндірістік дайын өнімнің ... осы ... ... ... ... бөледі.
Жоғарыда айтқанымыздай, БЕ-де оларды көбінесе қор сыйымды деп ... ... олар ... және ... ... ... ... көлеміне байланысты таратылады. Оларды қалыптастыру шығындары деп
санайды, яғни кіретін шығындар деп есептелінеді, сондай-ақ олар ... беру ... олжа ... ... ... ... ... тыс шығындар, немесе есеп беру ... ... ... – бұл ... болмайтын шығындар. БЕ-де осы
шығындарды кейде белгілі бір кезең шығындары деп атайды, өйткені олардың
көлемі ... ... ... олар ... ... ... Бұл
шығындар есеп беру кезеңі бойында тиісті көрсетілетін қызметтерді алумен
байланысты. Халықаралық бухгалтерлік есеп ... ... олар ... ... ... есептеу барысында қолданылмайды. Сондықтан ... қор ... емес деп те ... ... ... тікелей өндіріс
процесімен байланыссыз өндірістік емес сипаттағы шығындармен ... ... және ... шығыстарынан тұрады. Коммерциялық
шығыстар, өнімді сатуға дайындау және сатуды жүзеге ... ... ... – ШС ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес табыстар мен зиян
туралы есеп беруде, олар ... ... ... мен ... ... тек субъектінің пайдаланатын түсімінен шығыс
ретінде шегеріледі.
Нақты өнімнің (ішнара) құны болып табылады
------------------------------------------------------------------
Нақты ... ... құны боп ... ... өзіндік құнын анықтау. (3.(
Сөйтіп, мұндай шығындар ... ... деп ... ... әлі ... елді үйлесімді жүйесін немесе ... жолы ... ... Ұзақ ... ... ... ... барлық салалары үшін шығындардың жалғыз ... ... ... ... ... ... ... осының негізінде калькуляция
баптары бойынша топтамасы ... ... ... қазіргі кезде ШС-де
экономикалық элементтер бойынша жүйелі есеп ... ... ... есеп беру ... сақталатын сияқты.
Экономикалық элементтер бойынша шығындар жіктемесінен ерекшеленбейді,
тек қана ...... ... бойынша, ал құрылымын анықтау мен
талдауға мүмкіндік беретін, өнімнің жекелеген ... ... ... ... ... ... көрсетілуін қамтитын және тікелей
олардың өзіндік құнына ... ... ... түрінде
танылды.
Шешім қабылдау және жоспарлау үшін шығындардың жіктемесі
Нарықтық экономиканың даму деңгейімен және ... ... ... ... әр түрлі меншік нысандары, яғни ... ... ... ... және ... өздері шығаратын
өнімді дербес жоспарлауына, оған қоса өндірілген өнімге өз ... ... ... ... болып жатқан құбылысқа біртіндеп жаңаша
танудың әдістемесін іздестіруге, шығын жіктемесін ... және ... ... тән ... сақтай отырып зерттеуге қажеттілік
өсті, демек ... ... ... ... ... ... ... сезіледі.
Басқарушылықтың үлкен мәселелер тобын шешу барысынлда, шығындар туралы
ақпараттарды қолданады, сол мәселелердің қатарына, ... ... ... мәселелерін шешу, ассортиментті жоспарлаумен ... ... ... ақпаратты пайдалану нәтижесінде, өндіріс көлемінің
өзгерісі немесе өндірістік ... ... ... ... ... тұрақты және айнымалы болып ... ... ... әр ... шешімдерді негіздеу мен ... және ... ... ... ... ұлғайтады
және тереңдетеді. Осыған байланысты БЕ-де шешімдерді қабылдаумен байланысты
есептеулерді орындауда, ... ... ... түрлері бөлініп
көрсетілуі мүмкін:
• айнымалы және ... ... ... кері ... ... ... ... шығындар.
Осы шығындардың әрбір түрлерін жеке қысқаша қарастырайық. «Айнымалы
шығындар» термині біз үшін жаңа термин емес. ... ... ... ... ... ... ... шығындар сомасы өндіріс көлемінің
өзгеруіне тікелей қатынасты пропорцияда өзгереді, бірақ өнім ... ... ... ... деп жазды»
«Айнымалыға мына шығындар жатады, деп жазады Лисович Л.М., Ткаченко
И.Ю., - өндіріс ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның іскерлік белсенділік деңгейіне тәуелді»
Сапалы жаңа құбылыс ретінде ... ... ... ... тым ... келген Николаева А.С. былайша топшылайды: «Айнымалы деп
өндіріс ... ... ... қуаттылығының өз дәрежесінде қамтылумен
өзгеретін шығындардеңгейін түсіндіреді».
Оларға мыналар жатады, ... ... пен ... ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақылары, технологиялық
энергия шығындары, т.б. (6,7(
Суретте айнымалы шығындар динамикасы көрсетілген.
5000 ... ... 200 300 400 ... қызметтік
деңгейі (өнім бірлігі)
Айнымалы
шығындардың
өнім бірлігі , мың
аб
10
100 200 300 400 500
Өндірістік қызметтік
деңгейі (өнім ... ... мың ... ... ... ... ... айтылғандай, тәжірибеде, ШС-нің іскерлік белсенділігінен
тәуелді: пропорционалды шығындарда болуы ... ... ... байланысты болып келетін шығындарды
тұрақты және ... бөлу ... ... аяқтай келе, осы идеяның
даму кезеңінен және оның БЕ ... ... әр ... ... оның
тәжірибелік қолданысынан, біз осы мәселеге ... ... ... БЕ өзі қызмет етіп отырған «қоршаған ортамен» ... ... ... ... және ... теориялық та, практикалықта жүзеге
асуын қиындатады. Есеп жүйесі белгілі бір мақсатқа жету үшін жасалады, бұл
мәселе ... ... есеп ... ... кіргізілген
негізгі қағидалар өзгеріссіз қалады:
Екіншіден, бүгінгі бухгалтерлік ескішілдікке негізделген шоттық
операцияларға аз ... ... көп ... ... көп уақытын жоспарлау,
бақылау, талдау сияқты кең ... ... ... ... ... үшін нұсқауларды дайындауға арнайды. Мәселенің екінші
бөлігін бухгалтердің екінші дәрежедегі мақсаты ... ... ... ұйымдастырушылық техникасы осы жоғарыда аталған жұмыстың әдістемелік
жағынан да, техникалық жоспары жағынан да ... ... ... мен ... БЕ рөлі мен ... ... ... көреміз.
Бұл бағыттағы үрдісті тоқтату мүмкін емес;
Үшіншіден, қазіргі кезде Қазақстанда осы жүйені қолдану үшін ... ... ... оның тұрақты және айнымалы шығындарға жіктемесінің
одан әрі даярламасын не үшін қажет екені айқындалуда. Қазақстандық есеп ... ... ... ... ... және ... ... бастауы – директ-костингті қолдану үшін жақсы теориялық базасы және
оны ... ... ... ... ... ... міндетке батыс
есебіндегі тәжірибеде қолданылатын ... ... ... ... бөлу әдістерін баяндау кірмейді. Олар жақсы зерттелген, оларға
көптеген кітаптар арналған. Мен тек ең жай және ... ... олар ... ... ... ала ... ... жүргізу арқылы
қамтамасыз етіледі.
Директ-костингті басты қиыншылықтың бірі болып шығындарды тұрақты және
айнымалыға бөлу мәселесі тығырыққа тірейді. Бірақта бұл ... ... ... ... ... ... да бұл жолда кемшіліктерге
қарағанда, жетістіктер басым, дегенмен де шығындардың шектік аясын ... ... өз ... тану да оңай емес;
Төртіншіден, шығындардың тұрақты және айнымалы бағытта жіктелуі ... оны ... ... ... ... қалайды, бұндағы
мәселе бөлу барысында пайда болатын жаңылыстармен ... ... ... ... ... ... салдарынан болатын ақпараттардың
зардабы, шығындарды бөлу барысында кеткен кемшіліктерге қарағанда, едәуір
басым болатындығында. ... ... осы ... ... ... сипатқа ие шығындардың, яғни көптеген аралас сандық тобының
қолданыста жүргенін ... ... ... батыстағы БЕ-нің
теориясы мен тәжірибесіндегі бухгалтерлік тәсілдер ... ... және ... ... бөлу процесін жүргізуімізді мықтап қолға
алуымыз керек.
Менің ойымша, іс жүзінде, идеялды жүйелер мен ... ... ... аз ... ... жоқ және ... ... болудың да себебі
жоқ емес.
Суретте баламалы шығындар және экономикалық цикл сатысынан тәуелді
нарықтағы «орта кәсіпорындар» үшін ... ... ... ... ... ... шығындар үшін шешім қабылдау алгоритмі(3.(
Жоғарыда қарастырылғанданрдан басқа және де шығындардың біршама басқа
да түрлері бар, бірақ олар шешім қабылдауда ... роль ... ... ... – бұл ... ... қандай шешім
қабылданса да өзгермейтін шығындар ... ... ... ... ... тозу ... ... шығындар - әр түрлі ахуалға байланысты орын алған
шығындар, бірақ бухгалтерлік есепте олар есепке ... және ... үшін ... ... ... шығындарын - өнім өндіру бойынша ... ... ... ... танылады. (6,7,5(
Өнімді шығарғанға дейін олар ШС әр түрлі ... ... ... ... Сондықтан, проф. Друри К оны жауапкершілік
орталықтары бойынша шығындар ... ... ал ... ... ... болу ... және ... иеленушісі деп атайды. Бірақ өнімнің
өзіндік құны туралы мәліметтерге иелік ете ... ... ... ... ... ... фермалар, бөлімшелер, яғни
жауапкершілік орталықтары ... ... ... ... анықтау мүмкін
емес. Кез келген ШС басшылары үнемі осындай ... жиі ... ... үшін ... ... қажет болғанда олар туралы тиісті
мәліметтерді алу оңай емес, ал ... ... ол одан әрі ... ... ... үшін ... топтастыруды таңдауда
жаңа тәсілдерді іздестіруді талап етеді, ал ол үшін ... ... және ... ... келеңсіз жақтарын дер кезінде
анықтай алатындай шаралар керек.
Шығындарды басқару деп ... ... ... және ... және ... ... ... оның қалыптастыру процесін
бақылайтын кешенді процесс түсіндіріледі. Осы анықтамадан ... екі ... ... ... ... ... болады:
• бақылаудың сметалық әдісі (бюджеттік);
• шығындардың нормативтік есебі.
Егерде шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... онда бұл мәселені шешуге болады.
Осы екі тәсілді тек таза ... шара ... ғана ... ... ... маңызды құралы ретінде қарастыру керек. Осы
шығындардың бастапқы пайда болу ... ... ... бригадалар,
фермалар болып саналады және сол құрылымдарды нақты тұлғалар басқарады және
дәл осы ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жүйесін құрайды. Олардың әрқайсысы сметаның
орындалуы жөнінде есеп дайындайды, онда олар нақты мәліметтерді ... және тек осы ... олар ... ... ... беру деп атайды, сонымен бірге олар бір мезгілде басқарушы есепті
қалыптастырудың базисі болып ... ... оны ... ... ... ... ... бойынша есептің мақсаты -
әрбір жауапкершілік орталықтары ... ... мен ... ... сол ... өзіне берілгеннен ауытқуларын нақты тұлғаға
жатқызуға болатындай етіп қортындылау. ... ... ... ... ... жағдайында талапқа сай жүйеге қойылған деп ... ... ... ... ... басшылары өз қызметтері жөнінде
тиімді көрсеткіштермен, өз бөлімшелеріндегі шығындардың баптарымен, бір
тектес элементтері туралы ... ... да бір ... ... ... ... ... пайда болған орындары бойынша ... ... ... және ... ... қамтылмаған.
Қазіргі кезеңде өндірістік есептің едәуір кемшілігі – бұл ... ... ... ... бөлімшенің нақты үлес салмағын анықтау
мәселесі.
Басшылардың ... ... ... ... дейін ақпаратпен
хабардар болуы, яғни басқарудың барлық ... ... ... ... ... ... мен айқындап айтсам, бақылау мен реттеу үшін жасалатын ... ол ... ... жіктемесінің ішіне еніп өтетін және олардың
әрбір қызмет аясын жауапкершілік ... ... ... ... деп санау керек.
Ал бұл үшін ең алдымен шығындардың реттелетін және ... ... ... ... алу керек, онсыз аталған бақылау мен
реттеу жіктемесі жүзеге аспайды. Сондай-ақ ... ... ... де, бірақ ол орындаушының бақылауында болмайды. ... ... ... ... тыс ... ... ... Бұл цех
басшысы үшін реттелетін шығындар болып табылады ма? Бір ... ... ... Егер бұл артық шығын цехтағы еңбек және технологиялық тәртіпті
бұзумен ... ... онда бұл ... ... ... ... түскен материалдың сапасы төмен болса, онда бұл өндірістік шығындар
цех бастығы үшін реттей алмайтын шығындар қатарына жатқызылады. ... және ... ... ... соң, БЕ ... ... әсер ету ... ие болады. Мұнда ... ... ... ... кім сол ... ... әсер ететіндей
жағдайы барлығында.
Жоғарыда айтылғандардан көріп отырғанымыздай, негізгі технологиялық
шығындар материалдық және еңбек ресурстары, ал одан реттелетіні – тек ... ... ... ... ... кәсіби қызметкерлерге еңбек
ақы төлеу). Ал шаруашылық іс әрекетіндегі процесін біз «қара жәшік» ... ... ... ... өту ... ғана ... ... ол кейде тіптен пайдасыз болуы да ... ... ... ... мен ... көрсеткіштерін алу технологиялыққа қарағанда
біршама қиын. Техникалық бақылау іс жүзінде кең таралған, ... ... ... ... қолданған жөн. Бірақ осы ... ... ... ... бар. Оны ... ... ... реттелетін
шығындар арқылы оларды айнымалы емес, тұрақты шығындар қатарына жатқызғаны
дұрыс деп топшылайды.
Сондықтан шығын деңгейін бақылау және реттеу мақсатында ... ... ... ... шығынды жіктеуге талпыныс жасалуда: реттелетін және
реттелмейтін; тиімді және тиімсіз; норма бойынша және ... ... және ... – жауапкершілік орталықтары бойынша ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігіне тәуелді
болып келеді. «Жалпы кәсіпорындағы барлық шығындар реттелетін шығындар»,
деп жазды Карпова Т.П., ал осы ... ол одан әрі ... ... «бірақ барлық шығындар ... ... ... деп ... ... ... ... әлсіз реттелетін
шығындардың болатындығын және ол барлық функционалдық аяда ... ... ... ... реттелуі әр түрлі болып келетін,
шығындар топтамасы. (3.(
Реттелетін шығындар толығымен ең алдымен ... ... және ... пайда болады. Біздің ойымызша шартты шығындар ғылыми-зерттеу және
тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарында, маркетинг пен клиенттерге қызмет
көрсетулерде орын ... ... ... ... ... мынадай
жағдайлардың нәтижесінде, атап айтсақ: ұзақ мерзімді күрделі жұмсалымдарды
меңгеру (жаңа цехтар, автомобиль мен темір ... ... ... ... жаңа ... ... жаңа ... т.б.), сандай-ақ
материалды активтерді бағалау және есептеу барысында пайда болады.
Бірақта ... ... ... ... жіктемесін жасау
қажеттілігі дау туғызбайды, өйткені кез келген ... ... ... тек
релевантты шығындарды анықтау үшін арналған, ал осы тәсіл оны бірден жанама
буындарсыз жасауға мүмкіндік ... ... ... кез ... ШС ... ... деңгейі бойынша шығындар ... ... ... ... ... сондықтан олар жалпы тәсілге жүгінеді.
Шығындардың реттеушілік ... ... ШС ... және онда ... ... ... сондықтан ол біршама субъективті сипатқа ие.
Реттеушілік деңгейі бойынша шығындардың жіктемесі: кім және қаншалықты
шығынға әсер ... ... ... ... ... ол ... ... ештеңе айтпайды. Сондықтан да реттеушілік деңгейі
бойынша жасалатын ... ... ... да ... ... ... пайдаланады, соның ішінде көбінесе шығарылған өнім
көлемі де ескеріледі.
Әдетте шығындардың ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін:
• уақыт кезеңінің ұзақтығы (ұзақ мерзімді кезең шығындарына әсер
ету үшін, егер ол қысқа мерзімге берілген ... ... ... ғана, мүмкіндіктері пайда болады);
• шешімді қабылдаушы тұлғаның өкілеттігі (цех бастығы деңгейінде
берілген тапсырманы ШС директоры ... ... ... ... реттелмеуі мүмкін);
• мәліметтерді өңдеу объективтілігі, егер де есептік жазулар
кездейсоқ болса, онда есеп жүйесі ... ... ... ... ... алмайды.
Сондықтан, ШС-де шығындардың реттеушілік деңгейі бойынша жіктемесі
жауапкершілік орталықтарына бөлінумен ... ... атап ... ... ... шығындары: тиімді және
тиімсіз болып та жіктелуі мүмкін.
Тиімді - өнімді шығаруға жұмсалған шығыннан, сол өнімді ... ... асып ... ...... негізінен өндірістік емес сипаттағы шығындар
жатады, сол себепті соның ... ... та ... және ... ... ... – бұл өндіріс ысыраптары. Оларға ақаудан,
тоқтатудан, аяқталмаған өндірістен және ... ... ... ... ... болған ысырапты
жатқызады. Тиімсіз шығындарды міндетті түрде бөліп көрсету керек, себебі ол
жоспарлау мен нормалауға еніп кетуі ықтимал.
Шығындарды норма ... және ... ... ... бойынша бөлу
әдісі өндірісте тек ағымдағы есепті жүргізу үшін қолданылады.
Экономикалық элементтер мен
өнімнің
өзіндік құның калькуляциялаудың мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... есеп
сандарттарына сәйкес(2003ж. 28 қантардағы №27 өзгерістермен ... ... болу орны ... ... ... ... ... орталықтары бойынша есепті ұйымдастыру
мен өнімнің(жұмыстың,көрсетелгін ... ... ... құнын
белгілеу үшін қажет;
(шығынды көтерушілер,яғни өнім түрлері(жұмыс,көрсетілетін қызмет) бойынша-
өнімнің өзіндік құнын анықтау үшін қажет;
(өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... элементтер мен калькуляция баптару бойынша:
а/экономикалық элементтер бойынша-өнім өндірісіне нақты не жұмсалғанын
көрсетеді 7 ... ... ... ... экономикалық элементтер жатады:
(материалдық шығындар;
(еңбекті өтеуге жұмсалатыен шығындар;
(ақша аударулар;
(құралдардың тозуы;
(басқадай шығындар.
ә/калькуляция баптары ... ... ... БЕС бойынша
бұларға:
(материалдар;
(еңбекті өтеу;
(ақша аударулар(аударымдар) ;
(қосымша шығыстар. (5.(
Алайда экономикалық элементтер мен шығын ... ... ... ... ... байланысты екендігін байқаған жөн,өйткені
олар субъектінің бірдей шығындарын құрамы ... ... ... ... ... сипаттайды.Сондықтан өнімнің
өзіндік құның калькуляциялаудың мақсаты мен ... ... ... жөн. (1.(
Өнімнің өзіндік құны-бұл өңдіріске және ... ... ... ... бұл барлық тауарлық өнімдердің де әрі бір
бірліктің де ... ... ... ... жұмысын оперативті
басқаруда маңызды орын алады, өйткені кіші ... дер ... ... ... оны ... өзіндік құнын төмендетуге және ... ... ... ... өзіндік құнын жоспарлауға және өнімнің ... ... ... ... ... ... ... шығындары ақшалай түрде қорытындыланады.
Калькуляцияның мына түрлері болуы мүмкін:
-Жоспарлы-еңбек шығынының, озық техника мен өңдірістің және ... ... ... өндіріс қаражатының озық нормасы негізінде
жоспарланған кезеңге жасалады;
-Есеп ... ... ... ... құны ... ... ... немесе жекелеген ресурстарды артық шығындау бойынша
жоспарлы көрсеткіштердің ... ... ... кем ... ... ... ... нормасын,
электор энергиясына, жылуға , газға,суға және т.б. ... ... ... ... ... ... нақты шығындармен сипатталады;
-Нормативтік калькуляциялар- ағымдағы жоспарлы калькулияцияның ... ... ... ... есебінің нормативті әдісін қолданатын
және өнімнін өзіндік құнын калькулияциялайтын ... ... ... қол ... ... ... сипаттайтын ағымдағы
әрекет ететін ... ... ... ... ... ... өнім ... кететін шығын деңгейін
әлдеқайда нақты көрсетеді;
-жобалық калькуляциялар- келешекке құрылған ... ... ... болып табылады.Ол күрделі салымның(капитальных вложений), жаңа
техниканың және технологияның тиімділігін анықтау үшін ... ала ... ... нақты шығын негізінде және он айда
немесе ... ... ... ... ... ... мен шығын бойынша есеп айырсудың басқа
кезеңінде алынатын нақты өнім ... ... Бұл ... өнім ... ... ... ... алдын ала анықтауда
қолданылады.Мұндай калькуляциялар,негізінде, ауыл ... ... ... ... ... ... және ... құнын калькуляциялау объектісін дұрыс анықтау қажет.
Шығын есебінің объектісі – кәсіпорын ... ... ... ... объект.Өнеркәсіптерде шығын есебінің объектісі
мен калькуляциялау обьектісі бір-біріне дәл келеді.Мысалы,тігін өндірісінде
шығын ... ... мен ... обьектісіне бұйым(cырт және іш
киімдер)жатады.
Калькуляциялау обьектісі- кәсіпорын ... ... ... есеп және калькуляциялау
обьектілері бір-біріне дәл келмейді(мал шаруашылығы:шығын есебінің обектісі-
ірі қара мал,ал калькуляциялану обьектісі-сүт,төл,көң). (6,1,2.(
Кешенді өндірістерде біртұтас технологиялық ... ... ... әр ... өнім және ... ... шығыны өз араларына бөліп
таратылмайды.Бір өнім ... ... құны мыны ... біреуімен
аңықталады.
Шығынды шығарып тастау әдісі-мұнда өнімөндірудің бір түрі ... ... ... ... құннан жоспарлы
өзіндік құн бойынша ... ... ... ... ... тастайды,ал
алынған шама негізгі өнімнің өзіндік құны болып табылады..
Құрамдастырылған(комбинированный)әдіс-негізгі және ... ... ... ... ... ... ... шығындарды бөлу элементтері ұштастырылады.Мұнда алғашқыдағы ... ... ... ... ... ... тастайды,ал шыгынның қалған
бөлігі белгіленген коэффициенттерге сәйкес негізгі өнімдерге бөлінеді.
Кезеңдер:
-кешенді ... ... ... ... ... өзіндік құны шығарылады;
-шығынның қалған сомасынан нақты өнімге тікелей көшірілуі мүмкін оның бір
бөлігі шығарылады;
-шығынның қалдығы ... ... ... ... бөлінеді;
-тиісті өнімдердің өзіндік құнының жалпы шамасы анықталады.
Шығын есебінің объектілері бойынша тапсырыстық калькуляцияның ... ... ... ... ... арналған материалдар
шығынын,өндіріс жұмысшыларының және үстеме ... ... өнім ... ... да бір қызметті орындаумен оңай ақтап алатын (немесе ... ... ... ... әдеттегіше,бір тұрпатты
(тип)өндірістік ұйымдағы кәсіпорындарда ,құрылыста,қызмет көрсету саласында
қолданылады.
Өндірістік ... ... ... ... мына ... асуы мүмкін: бірегей ... ... ... ... ... бірқатар партиясын дайындауды бөлектеп
дараландыру ұйымдастырылуы мүмкін, өнім бірлігінің ... ... ... ... ... алу қажет (құрылыс,кеме жасау,полиграфия,жиһаздар
өндіру,ҒЗЖ ғылыми зерттеу жұмысы) ... ... және ... беру ... т.б. ұсақ ... тікелей шығындар жекелеген ... ... ... ... ... ... ... пайда
болған орны бойынша ескеріліп ,бөлу ... ... ... ... ... ... ... есебі мен
калькуляциялаудың объектісіь болып табылады. ... ... ... ал ұсақ сериялы өндірісте бірнеше бұймдарға келіп түседі (немесе
ашалады). Есептің тапсырыстық әдісіне мына ерекшеліктер тән:
-тапсырыстар бойынша ... ... ... ... ... оны ... ... есебының карточкасын жүргізу,сондай-ақ жанама шығынды
жекелеген тапсырыстарға бөлу аса ... ... ... ... шоттар саны кәсіпорынға орналастырылған
тапсырытардың санына сәйкес келуі керек.
Қайта бөлу әдісі біркелкі өндірістің ... ... ... ... тасқынды (поточный ) және сериялы өндіріс саласында
қолданылады. Калькуляциялау объектісіне әрбір қайта ... ... ... ал шығын есебінің объектісіне-қайта жасау,яғни келесі қайта жасауға
жөнелтілуі мүмкін немесе тарапқаөткізілген жартылай дайын ... ... ... ... бір ... ... мәні мынада – тіпті бір қайта жасаудан әр түрлі өнім түрлерін
алуға болса ... ... ... ... ағымдағы есепте тікелей
шығындар көрініс табады.
Шығын есебінің қайта ... ... ... ... ... қайта жасау бойынша ... ... үшін ... ... шығару,әрбір қайта жасауға
8010 “Негізгі өндіріс ” синтетикалық шотқа талдамалық ... ... ... қарапайымдылығы мен үнемшілдігі.
Жаппай өндіріс жағдайында бір текті өнімдер жай ... ... ... ... ... ... ... шартты дайын
өнімді қайта есептеумен калькуляция жасалды.Бұл арада 8010 ... ... ... ... ... ... ... өнімнің
шартты бірліктеріне бөлінеді.Шартты бірлікті ... ... ... ... ... ... ... бір шартты
бірлігі және үстемеленген шығынның бір шартты бірлігі керек болады.
Бұл әдіс екі ... ... ... ... ... болған,толық
аяқталмай өнделген өнімді қайта санауға мүмкіндік тудырады: есептік кезеңде
және сол кезеңде аяқталмаған өндірістеғі шығынды көрсететін элемент.
Шығындарды калькуляциялауды ... ... ... ... ... өндеуге жаңа өнімдердің тусуіне
қарай жузеге асырылады;кезең барысында өнім бірлігінің орташалау-қоры
есептік кезеңнің шегінде ... ... ... ... ... есебінің нұсқаларының біреумен және өнімнің
өзіндік құнын кплькуляциялаумен жузеге асырылады:
-жартылай өңделген өнімсіз(бесполуфабрикатный)-оны бір ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны бухгалтерлік қайта ... ... ... бақылау қозғалысы нақты
мағынасында (в натуральном выражении)оперативті жүзеге ... ... ... ... ... ... әрбір
қайта жасау бойынша қөрініс табады,ал шикізат құны бірінші қайта жасаудың
өзіндік құнына қосылады.Өнім бірлігін ... ... ... жиынтық
есебі өндіріс процесіндегі олардың қатысу үлестерін ... ... ... ... ... анықталады;
жартылый өңделген өнімдік (полуфабрикатный)-бухгалтерлік есеп жүйесінде
келесі қайта жасауға тапсыруда өзіндік өндірістегі ... ... ... ... қайта есептеумен жүргізіледі.Өндіріс ... ... ... әрбір қайта жасаумен шығару бойынша анықталады,сонымен
бірге,келесі қайта жасауға тапсырылатын өнім ұйым тұтас ұйым ... ... ... бойынша бір мезгілде калькуляыцияланады.
Өзіндік құнды калькуляциялаудың процестік ... бір ... ... бірдей өнімді сериямен немесе жаппай өндіретін,әйтпесе үздіксіз
өндіру кезеңіне жататын ... ... ... ... ... ... ... бөлшектердің
жекелеген бөлшектерінің өндірістік ... ... және ... ... ... бір операциядан келесісіне жылжуын қарастыратын
субъектілер қолданады.Сонғы бөлімше өндіруді ақтап,өнімді ... ... ... белгілі бір кезең үшін-бұл арада тапсырысты
орындауға ... ... ... ... ... кезеңде бұйым жасалған
уақытқақатыссыз-өндірістік бөлімшелер бойынша қорытындыланады.Әрбір
бөлімшеге ... ... ... шот ашылады.Мұнда есептік кезеңнің
басында және ... ... ... ... түрде дайын өнім ретінде
саналады.
Бұйымның бір ... ... құны ... бір ... ... құнын осы кезенде шығарылған бұйым санына бөлу арқылы есептеледі.
Мұндай өндіріске кен ... ... пен ... ... шығарылған өнім бір мезгілде шығын ... ... ... ... ... ... ... қарай толық шығын және ... ... есеп ... ... ... ... есебінің
ерекшелігі мынада: тікелей шығын бірлікке ... ... ... ... ... қолданылатын өнімнің басқа өлшеміне қатысты болады.Мұнда
жанама шығын өнім бірлігіне қатыстылығы ... ... ... ... да бір базаға ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
-пайда болу орындары бойынша барлық шығындарды шоғырландыру және ... ... ... ... ... ... ... бөлу, негізгі өнімді
шығаратын бөлімшелерге ... бір ... ... ... ... ... ... негізгі өнімді шығарушы бөлімшелерге(өзіндік және қайта
бөлінген), өнім шығармайтын ... ... да бір ... ... ... ... ... пайдалануда бұл әдістін мынандай
кеишіліктері бар: матиматикалық ... ... болу ... ... ... ... тиімді анықтау мүмкін емес, өйткені мұндағы
әдісте барлық жанама шығын өзгермелі болады; ұйым қызметінің қай ... ала ... ... мүмкін еместігі; басқарушылық шешімді
қабылдаудағы әр түрлі баламаларды қарастыру барысында ... ... ... аса ... ... алудың қиындығы.
Пайда жанама салығы жоқ түсім мен ... ... ... құны ... айырмашылық ретінде есептеледі.
Өзгермелі(тікелей) шығын әдісінде толық емес өзіндік құнның есеп
айырысуы (есебі) ... ... бір ... ... және ... залалсыздық нүктесіне
қол жеткізуге дейін өзіне тұрақты ... ... қол ... ... ... дейінгі пайданы өзіне қосатын маржиналдық ... ... ... әдіс директ-костинг негізінде жатады.
“Директ- костинг”жүйесі бойынша шығын есебінің әдісі.
Жүйенің ... ... ... ... өнім түрлері бойынша
қорытындылайды,ал жанама шығындар жеке ... ... және ол ... ... ... ... сол ... кезеңдегі жалпы қаржылық
нәтижеге есептен ... ... ... ... ... құнды калькуляциялау
кез келген өндіріс көлеміндегі тұрақты ... ... ... ... ... есептің негізгі назары тұрақты
шығындарға бөлінеді.
“Директ- костинг” ... ... ... бірнеше
ерекшеліктері бар:
1.Өндірістік шығындарды өзгермеліге және тұрақтыға бөледі.
2.Шектеулі шығындар бойынша өнімнің ... ... ... ... ... көп сатылы болады.
“Директ- костинг” жүйесінің артықшылығы –баға ... ... ... ... ... мен ... есептеу,
жоспарлау,нормалау,бақылау процесін ... ... жүйе ... ... бағдарланған.Өткізу мөшері неғұрлым
мол болса, субъект ... ... ... ... мен ... тек ... ... бойынша бағаланады.Мұндай жүйе
кәсіпорынды ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін сату
мүмкіндіктерін ұлғайту жолдарын қарастыруға итермелейді.
Нормативті әдіс.
Өнім ... ... ... ... ... цех ... ... материалды қоса ескеретін өндіріс көлемі мен әрекеттегі
озық ... ... ... ... ... ... ... есебі (+-)жабдықтың, шикізаттың,материалдың технологиялық
ерекшеліктеріне, оларды нормалауға және өндірістің ... ... ... ауытқуға мыналар себепші болады: ... ... ... , ... ... ... құнды
материалды қалдықтармен бірге пайдалану және т.б
Материал шығыны бойынша нормадан ауытқу мына ... ... ... ... ... болатын
ауытқуларды анықтауды қолданылады.Даналық(штучных) материалдардың нормадан
тыс ... ... ... құжаттармен ресімделеді;
түгендеу әдісі –осы әдіспен ауысым,бес күндік,он күндік,бір айлық үшін
ауытқуды материалдардың нақты шығынын белгілеген ... ... ... ... анықтайды.
Бухгалтерия кезең сайын ауытқулпр ... ... мен ... ... ... ... рапорт дайындап отыруы керек.
Ауытқуларды анықтау тауарлық өнімнің ... ... және ... қалдығына қатысты,өндіріске кететін шығын тізімдемесіне көрсетілген
индекстердің көмегімен оларға бөледі.Индекстер проценттік ... ... ... және ... ... ... ... сомаға нормадан ауытқуды анықтайды.
Өнімнің бір бірлігінің нақты құны шығын баптары бойынша нормативтегі
нормативті калькуляциядан жазылатын өнім ... ... ... ... тізімдемесінде есептеледі.ал норманың өзгеру сомасы мен нормадан
ауытқу өндіріс есебінің ... ... ... ... ... ... құны ... өзіндік құнға үстемелеу жолымен
немесе одан есептік кезеңде ... ... ... мен ... шегерумен есептеледі.
“Cтандарт-кост”жүйесі бойынша шығын есебінің әдісі. (6.(
“Cтандарт”-өндіріске аса ... ... және ... ... ... саны немесе өнім (жұмыс,қызмет) бірлігінің өндірісіне бұрын
есептелген машина және еңбек шығыны.
“Кост”-бұлөнімнің бір ... ... ... ... шығынның
ақшалай көрінісі.
Америкалық әдебиеттерде “cтандарт-кост”ұғымы өндірістің тікелей
бұйымдарын реттеуге ... ... ... ... ... ... пен ... өткізудін болжалды
шығыны туралы ақпаратпен қамтамасыз етеді,өнім бірлігінің өзіндік құнын
бұрын есептеу негізінде бағаны белгілейді,нормативтен ауыткуларды және ... ... ... ... болу себептерін бөліп көрсету арқылы кіріс
пен шығыс туралы есеп беруді жасайды.
Ауытқу-нақты және ... ... ... ... ішінде есептелген стандарттар
(нормалар және нормативтер)негізінде ... және есеп ... ... ... негізін құрайтын өнім
жатады.Барлық стандарттар жиынтығы үш топқа бөлінеді:
-баға ... ... ... ... ... қолайлы (жайлы) баға мен материал,қызмет көрсетудің
тарифі,еңбекақы мөлшерлемелері және ... ... ...... кезең ішінде орташа бойынша болады;
3/ағымдық- нақты есептік ... ... әрі ... ... есеп айырысу;
4/базистік – жылдың басында белгіленеді және жыл бойы өзгріссіз қалады
(негізінде баға индексін есептеуде ... ... ... ... ... оны жақсы немесе идеалды орындауымен ... ... ... ... пайдалануға.нормативті көлемге,демалыс
уақытына (ақау,жұмыссыз бос ... ... ... ... ... болып табылады;
2/өткендегі орташа орындау-статистиқалық деректермен есептеледі ... бос ... ... кезеңдегі барлық кемшіліктер
есепке алынады;
3/қалыпты орындау-алдағы кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... қарай:
1/теориялық-кәсіпорынның теориялық куаттылығы ... ала ... қол ... ... емес ... бір ... тәртіппен қол
жеткізуге болады;
2/практикалық-кәсіпорын жақсы орындаумен қол ... қол ... ... ... және ... ... шығындарды жібереді;
3/қалыпты-кезең ішінде өндірістің жоғары және төменгі ... ... өнім ... қол ... ... ... шығарылымының болжалды көлеміндегі өндірістің нақты шарты
негізінде ... ... ... ... ... шығын баптары
бойынша стандарттарды белгілеудің әр түрлі ... ... ... жаңа ... ... ... ... стандартты өзіндік құн картасында бухгалтерияда қорытылады.Картаны
бұйым,тапсырыс бойынша,бұл бұйым,тапсырыстарды дайындауға қатысатын өндіріс
бөлімделері бойынша жасалады. (6.(
«Стандарт ... ... ... ... ... жүйеснің
бірнеше нұсқаларың пайдаланады:
1-ші нұсқа.Шығындар «Негізгі өндіріс» шотының дебетіне жиналады және
стандартты құн бойынша ... ... ... ... бағаланады.
2-ші нұсқа.«Негізгі өндіріс»шот дебетінде қорытыланған шығындар нақты құ
бойынша бағаланады,ал «Негізгі ... шот ... ... өнім ... құн ... ... ... шығынның ана немесе мына жаққа ауытқуы қоса ескерілетін стандарттық
құн бойынша бағаланады.
Амекрикалық фирмалар әдетте стандарттықтан болатын нақты шығын ... ... ... ... ... шығындар»
шотына есептен шығарады.Бұл жүйеде басқару мақсатында нақты,жоспарлы немесе
нормативті шығындарды салыстыру арқылы өндіріс шығынын ... ... ... ... ... шешуде пайдаланғаның, олардың не
көрсететінін ескеру үшін әрдайым елеулі ауытқуларды қарастырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Алға қойылған мақсатқа жету барысында ең ... , ... ... ... ... жіктеу көрсетілді :
Табыс пен шығысты аңықтау үшін ... ... ... ... және ... үшін шығындардың жіктемесі
Бақылау және реттеу үшін жасалған ... ... ... мен ... ... ... калькуляциялаудың мақсаты
мен шығындарды жіктеу.
Осыдан келіп одан әрі жұмысты мазмұндау барысында әр бөлімнің ... ... ... ... ... тұатының және оның
шаруашылық секторында тигізетін ... ... ... ... пен ... ... үшін ... шығындарының
жіктемесін көрсеткен кезде әртүрлі белгілер бойынша шығындарды топтарға
жіктеу келесі ... ... ... және ... ... кезең шығындары);
• тікелей және жанама;
• негізгі және үстеме;
• өнімнің өзіндік құнына ... жіне ... емес ... бір ... және ... қатар шаруашылық секторында табыстарын басқару ... ... ... ... табылады.Осылайша басқа бөлімдерді
сипаттау жүйесі көрсетілді.Сонымен қатар әр ... ... ... ... ... жағынан қаңдай үлес қосатының негізге
ала отырып жеке-жеке тоқталып,актуалдығы көрсетілді.
Курстық жұмыстын басын ... ... мәні мен ... ... ... ... бюджеттеу және бақылау жолдарын
жетілдіру мәселелері соныңда ... ... ... ... ... көрсетуге көп көңіл бөлінді,яғни дәл
әрі пайдаланушыға оңай түсінуге жағдай жасау мақсатымен .
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. О ... ... и ... ... Закон РК от
28.02.2007 № 234
2.Международный стандарт бухгалтерского учета № 2 ... ... ... по ... ... Справочник
бухгалтера № 1, 2006
4.Разъяснения ... ... ... ... ... КМСФО
5.Апчерч А. Управленческий учет: принципы и практика: Пер с англ./ Под
ред Я.В.Соколова, И.А. ... – М.: ... и ... 2002
6. Друри К. Управленческий и ... учет / Пер с ... ... 2003
7. Друри, Колин. Управленческий и ... ... ... для ... ... / Колин Друри; пер с англ. [В.Н.Егорова].
– 6-е изд. - М.:ЮНИТИ-ДАНА, 2007
8.Назарова В.Л., Фурсов Д.А., Фурсова С.Д. Управленческий учет: ... ... ... ... ... ... ... / Разливаева Л.В. – Караганда:
КЭУК, 2007
10.Хорнгрен Ч.Т., ... Дж. ... ... ... ... с англ под ред. Я.В. ... М: Финансы и статистика, 1995
11. Хогнгрен Ч., Фостер Д., Датар Ш. ... учет 10-е изд. ... с ... – СПб.: ... ... 2005
-----------------------
Өндірістік қорлар,аяқталмаған өндіріс,дайын өнім ретінде ШС балансында
,оның актив жағында ... де , ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік шоттар.
Есепті кезеңде сатылған өнімнің өндірістік шығындарының құрамында
көрсетіледі.
Шығындар
Тікелей
Жанама
Тұрақты
Айнымалы
Жартылай айнымалы
(материалдар;
(негізгі өндіріс жұмысшыларының кесімді еңбек ақылары;
(технологиялық мұқтаждарға арналған ... ... ... шығыстары;
(дайындық шараларымен байланысты шығыстар
(ройялти;
(жөндеу шығыстары;
(жалға беру;
(коммуналдық төлемдер;
(жылу мен жарыққа төлем;
(мамандар мен қызметкерлердің еңбек ақылары;
(амортизация;
(несиелер бойынша пайыздар төлемі;
(сақтандыру үшін төлем;
(мүліктік ... ... ... ... ... шығындары;
(жөндеу шығындары
Өнім шығындары
Тікелей материалдық шығындар
Тікелей еңбек шығындары
Жалпыөндірістік шығындар
Өндірілген өнімнің өзіндік құны (1)
Аяқталмаған өндіріс қалдықтары (3)
Сатылған ... ... ... ... өнім ... ... ... шығындары
Көмекші немесе жанама материалдар
Тікелей еңбекке ақы шығындары
Жанама еңбек ақы
Нақты өнімге жатқызуға болмайтын ... ... ... ... ... ақылары
Жалпыөндірістік (жанама) шығыстары
Жанама айнымалы
Жанама тұрақты
Энергия, жабдықтау бойынша ... ... ... ... ... жергілікті салықтар,
амортизация
Қосымша шығындар
Тікелей (бірінші қатардағы) негізгі шығындар
Өндірістік өзіндік құн (ішінара өзіндік ... ... ... ... ... және ... шығыстар
Өнімнің толық өзіндік құны
ҒЗТКЖ
Өндіріс
Маркетинг
Бөлу(тарату )
Клиенттерге қызмет көрсету
Толығымен реттелетін шығындар
Шартты шығындар
Әлсіз реттелетін (берілген) шығындар
Осы факторларды басқа қызметтер түрлерін пайдаланғанда ... ... ... сатып алу бағасы бойынша
Шығындарды=сату (сатылау)құны бойынша
Жабдықтаудың басқа да сыртқы жолдары бар ма ?
Шығындарды=сатып алу ... ... ... қолданатын ақшаны басқа жаққа аударудың
салдарынан ... ... ... ... ... ... есебінен,ал егер де сыртқы жабдықтаудың жолдары бар
болса,онда оған ... ... ... ... жоғалтуларды қосу
керек.
Келесі факторлар шешім қабылдаушы тұлғаның иелігіне бола ма
(материалдар, еңбек ресурстары ,қаражаттар....)

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері22 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет
«Фредгольм интеграл-дифференциалдық теңдеу үшін екі нүктелі шектік есепті шешудің жуық әдісі»47 бет
Ақша қаражаттарының есебінің аудиті28 бет
Ақша қаражаттарының есебінің аудиті туралы30 бет
Баротроптық қозғалыстағы тұтқырлы газ моделі үшін айырымдық сұлбанының орнықтылығы мен жинақтылығын зерттеу28 бет
Басқару есебінің объектілері тәсілдері мен міндеттері26 бет
Басқару шешімдерін қабылдау және басқару есебі16 бет
Басқарушылық есеб17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь