Абзорпшен-костинг

Жоспар:


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Калькуляцияның мәпі және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
2. Өнімнің өзіндік кұнын анықтау жүйелерінің жалпы сипаттамасы: абзорпшен.костинг және директ.костинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
3. Абзорпшен.костинг жүйесінде өзіндік құнды калькуляциялау және операциялық пайданы анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
4. Директ.костинг жүйесінде өзіндік кұнды калькуляциялау және операциялық пайданы анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
5. Абзорпшен.костинг және директ.костинг жүйелерінің кемшіліктері мен жетістіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
        
        Жоспар:
Кіріспе.....................................................................
..........................................3
1. ... мәпі және ... ... ... ... анықтау жүйелерінің жалпы сипаттамасы:
абзорпшен-костинг және ... ... ... ... құнды калькуляциялау және
операциялық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... кемшіліктері мен
жетістіктері
............................................................................
..............................45
Қорытынды
............................................................................
............................49
Қолданылған ... ... ... ... кезінде заңды және экономикалык
тәуелсіздікке ие ... Бұл оның ... ... ... ... түрге келтіреді. Сондай-ак кәсіпорындарды басқару функциясының
маңыздылығын өсіреді. Басқару кәсіпорын ... не ішкі не ... ... емес. Ішкі ақпарат дегеніміз - есеп жүйесіндегі негізгі
қалыптасқан мәліметтер. ... ... ... ... ішкі ... бір ... деп атауға болады, ол біздің елімізде бухгалтерлік есеп
жүйесінде маңызды рөл атқарады.
Кәсіпорындардың әр ... яғни ... ... ... технологиялық және де басқа фактор формаларымен анықталатыны,
сондай-ақ басқару ақпаратында оның ... эр ... ... есебінің
жүйесінің әр түрлілігі арқылы колданылады. Басқару есебінің жүйесі ақпарат
көлемімен оның алдына ... ... мен ... және мақсатқа жету
қүралдарымен сипатталады. Басқару есебі жүйесін мына үш кретерийлар бойынша
жіктеуге ... ... жәие ... есебінің өзара қарым-қатынасының деңгейі бойынша
- ... ... ... ... және ... ... өзара қатынасы бақылау шоттарының
көмегі аркылы іске ... ал олар ... ... ... ... ... Бүл үйымдағы есеп жүйесін монистикалық деп ... ... ... жүйесі автономды, жабык болса, онда сол атаудың қос,
бақылау шоттары қолданылады, оларды экран шоттары деп ... Ал ... ... жүйе.
Екінші кретерий негізінде шығындар есебі фактілік есепке (бұрынғы)
бөлінеді. Ол стандарт-кост жүйесіндегі ... ... ... ... ... яғни ... шығындарына етандарттар, нормалардың өңделуін,
материалдарды, наклодной шығындарды, стандартты калькуляция қүрылымын ... ... ... есеп жүйесіінің екі түрін айтуға ... ... ... ... ... қосу ... яғни ол ... есепте толык
өзіндік қүн («Абзорпшен-костинг») бойынша деп аталады, және өзіндік қүнға
шыгындарды толық ... ... ... ... ... ... өндіріс
көлемінен шығындардың тэуелділік белгісі бойынша. Шетелдік тәжірбиеде
есептің бүл ... " ... деп ... нарықтық қатынастар даму қарсаңында кэсіпорын бағыт бағдарының
күннен күнге қиындай ... ... ... ... ғана ... кана ... ... барлық
құрылымы мен әдістерін түбегейлі сапалы өзгертуге экелді.
Практикада көрсеткендей, қазіргі таңда жалпы шығындар ... ... ... бір пайызын белгілеуге негізделген баға формуласын қолдану
кэсіпорындардың түйыққа тірелуіне әкеп соғады. Инфляция деңгейіне сэйкес өз
табыстарын ... ... ... ... отырған пайдасының нормасымен
мөлшерін сақтау үшін бағаны жоғарылатады, ... ... өз ... қабілетсіз кылады. Экономикалық ... мен ... ... ... ... ... алу мен ... тұру -
неғүрлым арзан өнімді сату жолымен және керекті көлемде ... ... ... ... ... ... асуы ... курстық жүмыстың актуалдығы ... ... ... ... экономикаға көшуімен ... ... ... ... ... ... ... кеңінен
қолданылатын «Абзорпшен-костинг» және ... ... ... ... өзіндік құнды бірнеше әр түрлі әдістермен
есептеп шығаруға болады. Солардың бірі курстық жүмыста қарастырылайын ... ... және ... әдістері. Бұл курстық жұмыста
бүл екі әдістің кәсіпорын үшін ... ... және бүл ... мен ... ... ... ... Калькуляциялаудың мәні және әдістері.
Өнімнің өзіндік құны - бұл өндіріске және өткізуге кететін ... ... — бүл ... ... өнімдердің де эрі бір бірліктің
де ... ... ... Ол ... ... ... басқаруда
маңыздьт орын алады, өйткені ішкі резервті дер ... ... ... беріп, оны өнімнің ... ... ... және ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын
жоспарлауға және өнімнің (жұмыс, қызмет) ііарықтагы ... ... ... ... пайдаланады.
Калькуляцияда субъект ... ... мына ... ... ... ... - ... шығынының, озық техника мен ондірістің және жүмыстың
жақсы ... ... ... ... озық ... ... ... кезеңге жасалады;
• есеп берушілік (нақты) калькуляция - өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... артық
шығындау бойынша жоспарлы көрсеткіштердің асыра орындалуы немесе ... және ... ... ... ... ... ... электр энергиясына, жылуға, газға, суға ... ... ... себептер бойьшша жоспардан •ауытқуы мүмкін
нақты шыгындармен ... ... ... - ... ... әр түрлілігі болып табылады. Ол ... ... ... ... және ... ... калькуляциялайтын кәсіпорында жасалады. Оның негізінде ... ... ... ... ... ағьшдығы әрекет ететін нормалар
жатады. Нормативті калькуляция ... ... ... өнім өндіруге кететін шығын ... ... ... жобалық ... - ... ... ... әр түрлілігі болып табылады. Ол ... ... ... жаңа ... және технологияның
тиімділігін анықтау үшін ... ... - ала ... ... - ... ... ... және он
айда немесе төртінші тоқсандағы ... ... ... (ожидаемому) өнім өндіру мен ... ... ... басқа кезеңінде алынатын ... өнім ... ... Бүл ... ... өнім ... жылдағы нәтижесін алдын ала ... ... ... негізінде, ауыл ... ... ... ... есебінің объектісін және өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялау объектісін ... ... ... есебінің объектісі — кэсіпорын ... ... ... ... ... ... шығын есебінің
объектісі мен ... ... ... дэл ... ... тігін
өндірісінде шығын есебінің объектісі мен калькуляциялау объектісіне бұйым
(сырт және іш ... ... ... - ... ... өнім (жұмыс,
кызмет) түрлері. Мысалға, ауыл шаруашылығында есеп және калькуляциялау
объектілері ... дәл ... (мал ... ... ... - ірі қара мал, ал ... объектісі - сүт, төл, көң).
Кешенді өндірістерде біртұтас технологиялық ... ... бір ... ... өнім ... және ... жалпы шығыны өз араларына бөліп
таратылмайды. Бір өнім ... ... ... мына ... ... ... ... әдісі - мұнда өнім өндірудің бір түрі негізгі,
ал қалғаны ілеспе ... ... ... ... ... ... өзіндік күн бойынша ілеспе өнімнің өзіндік кү.нын ... ал ... шама ... ... ... құны ... табылады..
Құрамдастырылған (комбинированный) әдіс - негізгі және ілеспе өнімнің
бірнеше ... ... ... ... ... ... тастау
әдісі мен шығындарды бөлу элементтері үштастырылады. Мүнда алғашқыдағы
шығьшның жалпы сомасынан ілеспе өнімнің ... ... ... ал шығынның
қалған бөлігі белгіленген коэффициенттерге сэйкес ... ... ... ... ... сомасынан ілеспе өнімнің өзіндік құны
шығарылады;
• шығынның ... ... ... өнімге тікелей көшірілуі мүмкін
оның бір бөлігі шығарылады;
• шығынның ... ... ... ... ... ... өнімдердің өзіндік күнының жалпы шамасы анықталады. Шығын
есебінін объектілері бойынша тапсырыстық ... ... ... ... әдіс - ... ... арналған материалдар
шығынын, өндіріс жүмысшыларының негізгі еңбекақысын және үстеме шығындарды
нақты өнім ... ... ... да бір ... орындаумен оңай ақтап
алатын (немесе орнын толтыратын) өндірістерде қолданылады. Бүл ... бір ... (тип) ... ... ... ... ... саласында колданылады.
Өндірістік шығынның тапсырыстық есебін ұйымдастыру мына ... асуы ... ... ... ... ... орыыдалған бүйымдарды немесе бірқатар ... ... ... ... ұйымдастырылуы мүмкін, өнім бірлігінін
орташасы емес, дараланған ... күн ... ... алу қажет (құрылыс,
кеме жасау, құбыр жасау, полиграфия, жиьаздар ... ҒЗЖ ... ... орындау, құрастырушылык, жөндеу жұмыстары, аудиторлық және кеңес
беру қызметтері және т.б. ұсақ ... дара ... ... ... ... ... ... бойынша шығын
номенклатурасында белгіленген разрядта ескеріледі. Барлық қалған ... ... орны ... ... бөлу ... ... ... өзіндік құнына косылады.
Жеке тапсырыс шыгын есебі мен калькуляциялаудың объектісі ... ... бір ... жеке ... ал ұсақ ... ... ... келіп түседі (немесе ашылады).
Есептің тапсырыстық әдісіне мына ерекшіліктер тэн:
... ... ... ... ... .тапсырысты
орындау барысында оны есептен шығару;
• тапсырыстар есебінің карточкасын жүргізу, сондай-ақ жанама ... ... бөлу аса ... ... ... талдамалық шоттар тапсырыстардың саньша сэйкес
келуі керек.
Қайта бөлу ... ... өнім ... ... ... ... ... өтетін тасқынды (поточный) және сериялы өндіріс саласында
қолданылады. ... ... ... ... ... аяқталған өнім
жатады, ал шығын есебінің объектісіне - қайта жасау, яғни ... ... ... ... ... ... еткізілген жартылай дайын өнімді
алумен аяқталға ... мәні ... - ... бір қайта жасаудан эр түрлі өнім түрлерін
алуға болса да, өндірісті қайта жасау ... ... ... ... ... ... есебінің қайта бөлістік әдісінің ерекшеліктеріне мыналар жатады:
жекелеген тапсырыстарға қатыссыз кайта жасау бойынша шығынды ... ... үшін ... ... шығару, әрбір қайта жасауға 8010
«Негізгі өндіріс» синтетикалық шотқа ... ... ... шығын
есебінің қарапайымдылығы мен үнемшілдігі.
Жаппай өндіріс жағдайында бір текті ... жай ... ... ... ... ... ... қолданумен шартты
дайын әнімдегі жартылай дайындалған өнімді қайта ... ... Бүл ... 8010 ... ... шотында жасалған шығындар
есептік кезеңде өндірілген ... ... ... ... бөлінеді.
Шартты бірлікті қолдану мынаны ... ... ... ... ... ... бір шарггы бірлігі және үстемеленген шыгынның
бір шартты бірлігі ... ... ... ... |Дебет |Кредит ... ... ... өнім ... |8020 |8010 |240000 ... ... ... |«1-ші цехтың |«1-ші цехтың| ... ... ... ... ... | |
|100000 + бір ... ... ... ... | ... - айдын Іягындағы аяқталмаған |өнімі» | | ... 80000) | | | ... ... ... өмім одан эрі |8010 |8020 |240000 ... №2 ... ... ... цехтың |«1-ші І | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | ... | |
| | ... | ... ... өнім №2 цехында цайындалды|8020 |8010 |593000 ... ... ... өндіріс |«2-ші цехтың |«2-ші цехтың| ... + бір ... ... ... ... ... | ... + №1 цехының жартылай ... ... | ... энімнің өзіндік құны ... | | ... - ... ... ... | | | ... 150000) | | | ... ... ... өнім №3 ... |8020 |593000 ... әрі ... тапсырылды (айдың |«3-ші цехтың |«2-ші цехтың| ... ... өнім 98700 + ... ... | ... ... ... 550000 + №1 |өндірісі» ... | ... ... ... ... | ... | ... құны 593000 - айдың аяғындағы | | | ... энім 120000) | | | ... ... өнім ... ... ... |1320 ... |1221700 |
|(сатып алушыларға босатылды) |өнім» 7010 | | |
| ... | | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... ... | ... ... калькуляциялаудың процестік әдісі бір текті немесе
шамамен бірдей өнімді сериямен немесе жаппай ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Шығынның
процестік калькуляциясын технологиясы әрбір ... ... ... ... ... ... және өңделу
дәрежесіне қарай өнімнің бір операйиядан ... ... ... ... ... бөлімше өі-ідіруді аяқтап, әнімді дайын өнім
қоймасына тапсьграды. ... ... бір ... үшін - бұл ... ... қажетті уақытта айтып тұрған жоқ, есептік кезеңде
бұйым жасалған ... ... ... ... ... Әрбір бөлімшеге «Аяқталмаған өндіріс» жеке шот ашылады.
Мұнда есептік кезеңнің басында және ... ... ... ... ... өнім ретінде саналады.
Бұйымның бір бірлігінің өзіндік құны белгілі бір кезеңдегі өндірістің
өзіидік кұнын осы ... ... ... ... бөлу ... ... кен өндіруші өнеркәсіп пен энергетика салалары
жатады. ... ... өнім бір ... ... есебінің және
калькуляциялаудың объектісі болып табылады.
Нормативті ... ... ... ... ... ... цех шығын етпеген
қалған материалды қоса ескеретін өндіріс көлемі мен ... озық ... ... норм) негізінде белгіленген лимит шегінде катаң
тәртіппен беріледі.
Ауытқу есебі (+ -) жабдықтың, шикізаттың, ... ... ... ... және өндірістің технологиялық процесіне
қарай ұйымдастырылады.
Нормадан (мөлшерден) ауытқуға мыналар себепші болады: материалдың
ауыстырылуы, оларды пайдалану ... ... ... ... немесе толық
күнды (полноценный) материалды қалдықтармен бірге пайдалану және т.б.
Материал ... ... ... ... мына әдістермен анықталады:
• құжаттау әдісі - ... ... ... ... ... ... ... ... ... тыс шығыны ... ... ... ... пішу ... ... ... - өндіріске
босатылган аса қымбат материалдардың ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... Ауытқуды
нормативті ... ... ... өнім шығарылымын және
материалдардың нақты шығынын салыстыру ... ... ... ... - осы ... ... бес күндік, он күндік, бір айлық
үшін ... ... ... ... ... ... бойынша
шығындарды салыстыру арқылы анықтайды.
Бухгалтерия кезең сайын ауытқулар туралы, оның себептері мен оган
кінэлілерге сілтеме ... ... ... ... ... ... ... тауарлық өнімнің өзіндік құнына және ... ... ... ... ... ... тізімдемесінде
көрсетілген индекстердің көмегімен оларға бөледі. Индекстер проценттік
катынаспен норманың ... ... және ... ... ... бойынша сомаға нормадан ауытқуды анықтайды.
Өнімнің бір бірлігінің нақты құны шығын баптары бойынша нормативтегі
нормативті калькуляциядан жазылатын өнім ... ... ... ... ... ... ал норманың өзгеру сомасы мен норімадан
ауытқу өндіріс есебінің тізімдемесінде көрсетілген индекстердің негізінде
анықталады.
Өнімнің нақты өзіндік қуны ... ... ... ... ... одан ... ... анықталған нормадан ауытқулар мен норманың
өзгеруін шегерумен ... ... ... ... ... әдісі.
«Стандарт» - өндіріске аса кажетті машина және еңбек шығынындағы өнім
бірліктерінің саны немесе өнім (жүмыс, қызмет) ... ... ... ... және ... шығыны.
«Кост» - бұл өнімнің бір бірлігін әзірлеуге кететін өндірістік
шығыееьщ ақшалай көрінісі.
Америкалық ... ... ... ... ... ... ... бақылау аспабы ретінде баяндалады.
«Стандарт-кост» жүйесінің артықшылығы - өндіріс пен бұйымды өткізудің
болжалды шыгыны туралы ақпаратпен қамтамасыз етеді, өнім бірлігінің ... ... ... ... ... белгілейді, нормативпен аутқуларды
және оның эрбір басқару ... ... болу ... бөліп көрсету
аркылы кіріс пен шығыс туралы есеп беруді жасайды.
Ауытқу - нақты және ... ... ... ... Болжалды шығындар форманың ішінде ёсептелген стандарттар
(нормалар және нормативтер) ... ... және есеп ... ... ... негізін құрайтын
өнім жатады.
Барлық стандарттар жиынтығы үш топка ... баға ... ... қабылданғанға байланысты:
1) идеалды - ... ... ... баға ... ... және ... ... сметалық мөлшерлемелері;
2) қалыпты - экономикалық кезең ішінде орташа бойынша болады;
3) ағымдық - ... ... ... ... есеп ... ... - ... басында белгіленеді және жыл бойы өзгеріссіз калады
(негізінде баға индексін есептеуде қолданылады);
... ... ... ... теориялық - кэсіпорын оны ... ... ... ... ... Олар ... толық ... ... ... ... (ақау, жүмыссыз бос тұру, бүліну уақыт шығындары
қарастырылмайды) негізделген кәсіпорынның мақсаттары болып табылады;
2) ... ... ... - ... ... бос ... ... өткен кезеңдегі барлық кемшіліктер есепке алынады;
3) ... ... - ... кезеңдегі норма ... ... ... ... өнім ... көлеміне қарай:
1) теориялық – кәсіпорынның теориялық ... ... ала ... ... қол ... ... емес немесе бір жолға тәртіппен қол
жеткізуге ... ... - ... жаксы орындаумен қол ... қол ... ... деңгейіне негізделеді және болмай
қоймайтын шығындарды жібереді;
3) ... - ... ... ... ... және төменгі
көлемінің орташа шамасында өнім ... қол ... ... ... - өнім ... ... ... нақты шарты негізінде есептеледі.
Бұл сипаттамалар ... ... ... ... ... бойьшша стандарттарды белгілеудің эр түрлі тәсілдемелері бар.
Алайда кабылданған стандарттың жаңа ... ... ... дейінгі стандартты өзіндік қүн ... ... ... ... ... бойынша, бұл бұйым, тапсырыстарды
дайындауға катысатын өндіріс бөлімшелері бойынша жасалады.
«Стандарт-кост» жүйесі - ... ... ... құралы. Бұл
жүйенің бірнеше нұсқаларын пайдаланады:
1-ші нұсқа. Шығындар 8010 ... ... ... ... жиналады және
стандартты қүн бойынша бағаланады, ал аяқталмаған ... - ... ... ... ... 8010 ... өндіріс» шот дебетінде қорытыланған шығындар
нақты құн бойынша бағаланады, ал 8010 «Негізгі өндіріс» шот кредиті ... ... өнім ... құн ... ... ... нақты шығынның ана немесе мына жаққа ... қоса ... құн ... ... ... ... стандарттықтан болатын нақты шыгын
ауытқуының өзіндік құнына жатқызбайды, «Өнімді (жұмыс, қызмет) сату бойынша
шығындар» шотына ... ... Бұл ... ... ... нақты,
жоспарлы немесе нормативті шыгындарды салыстыру арқылы өндіріс шығынын
талдауда ... ... ... ... ... шешуде
пайдаланғанын, олардың не көрсететінін ескеру үшін эрдайым бірнеше елеулі
ауытқуларды карастырады.
Абзорпшен-костинг және директ-костинг ... ... ... ... қаралған.
II. Өнімнің өзіндік анықтау жүйелерінің жалпы сипаттамасы:
абзорпшен-костинг және директ-костинг.
Толық өзіндік құн калькуляциясы немесе ... ... есеп үшін ... және өнімді сатумен байланысты
кәсіпорынның ... ... ... енгізетін әдісін толық өзіндік құның
калькуляциясы деп ... бұл ... ... күрделі қүрылымы бар ірі
шаруашылық субъектілерінде қолданады. Бүл ... мәні ... ... өте ... ... ... біз оны ... карастырамыз. Бірінші кезекте өндіріске кеткен шығындар есебінің
кезендерін анықтайық.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен ... ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда, олар
экономикалық тұрғыдан „шығындар - өндіру - табыстар" кағидасын жүйелі ... ... ... Бұл ... ... ... ... мәселелерін
шешуге, яғни өндірістің тиімділігін анықтауға, ресурстардың барлық түрлерін
пайдалануын бақылауға, оларды үнемдеу резервтерін іздестіруге бағытталған.
Шаруашылық субъектілер ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерден түрады:
• калькуляциялау және шығындар есебінің объектілері бойынша калькуляциялық
баптар ... ... ... ... ... ... тексеру;
•ақаудың түпкілікті өзіндік кұнын анықтау;
• жанама өнім мен ... ... ... ... ... өнім мен аяқталмаған өндіріс шығындарының арасын айыру;
•өнім ... ... ... ... ... калькуляциялау процесі, өнімді сату мен
өндіріс шығындарының есебін және жоспарлаудың жалпы әдістемесін жасау үшін
үйымдастырылады. Ол ... ... ... ... әдістемелі біртүтастын
қаматамасыз ететін жалпы қағидаларді сақтауды және ... ... үшін бар ... ... ... да және оның ... ішкі ... буындарының да
жүмыстарын бағалауды талап етеді.
Ондай қағидалар ... ... ... ... ... ... ... жіктемесі;
• шығындар есебінің ... ... және ... ... ... шығындарды тарату әдісін таңдау;
• кезендер бойынша шығындарды айыру;
• өзіндік күнның ... ... ... ... тандау.
Бүл жалпы қағидалар жекелеген кәсіпорындарында өндірістің ... ... ... ... ... ескере отырып айқындалады.
Шаруашылық субъектілерде болатын калькуляциялау процесінің негізгі
міндеттері болып мыналар табылады:
• жекелеген өнім ... ... ... ... ... ... анық ... шығындар нормативтері мен әрекет етуші нормаларды сақтау және өзіндік
кұнның деңгейіне бақылау ... ... ... және оның ... әсер ететін факторларды
анықтау;
• шығындарды алынған нәтижесімен салыстыру ... ... ... ішкі ... ... ... ... белімше, бригадалар)
да жүмыс тиімділігін бағалау;
• өнімнің өзіндік құнын- ... ... ... және ... ... ... калькуляциялау мен өндірістік шығындар есебінің
әдістері деп өнімнің калькуляциялық ... ... ... ... ... ... осы ... есебінің әдістерінің жіктелуін келтірейік:
1) өндірістік процеске қатынасы бойынша:
•тапсырыстык;
•процестік (бөліністік);
•жай (бір-екі сатылы жай, көпсатылы ... ... ... объектілері бойынша:
•өнім (бұйым, тауар, қызмет, жұмыс)
•процесс
•бөлініс
•тапсырыс
3) шығындарды бақылау ... ... есеп ... ... ... және ... (болжамды) болып
ажыратылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... өзіндік қүнын калькуляциялаудың толық әдісі " нақты өмірде, тап
осындай үғым туралы әр қилы ... бар. Ол тек ... ... нақты әдісі ретінде ғана баршаға мэлім болған.
Сонымен бірге, шын мэнінде және нақты өмірде «калькуляциялаудың ... ... де үғым жоқ (ол ... әдіс ретінде ғана белгілі), ал ол
типтік әдіске жатпайды, типтік тек үшеу - ... ... ... ... ... ... ... сөз эдепті емес, ол бар
болганы шығындарды ... ... ғана ... бірақ ол
калькуляциялаудың әдісі емес. Калькуляциялаудың кез келген әдісі не ... ... ... ... де бір ... ... ... бірақ осы соңғы,
яғни "будандастырылған" тек басшының ұсынысымен жасалынады. ... ... ... деген сөз — бар болганы қагида ғана, яғни ... ... ... ... шығындарды үтымды басқару үшін және ... ... үшін ... қызмет.
Осы әдістің шеңберінде шаруашылық субъектілері өнімді өндіру мен
сатуға байланысты барлык шығындарын, ... ... ... ... және
айнымалы, тікелей және жанама болуына қарамастан тұтас енгізіледі және оның
салдарын яғни „толық өзіндік құнды" сатылатып өнімнің багасын ... ... ... ... ... болмайды. Осы әдіске карағанда директ-
костинг жүйесінде тікелей шығындар ... ... өнім ... ... ... тек онда ... шығындарға катысты мэселелер туындайды.
Өнімнің толық калькуляциясы ... ... өнім ... ... Өнімнің жекелеген түрлері бойынша жанама шығындарды ... ... ... ... ... ... мәселе мынада: бүл шығындарды (сөз
жанама шығындар ... ... ... ... ... ... ... емес,
бастапқыда ол жауапкершілік орталықтары бойынша бөлінеді, ... ... ... ... түрде таңдап алынған бөлу базасына кәшіріледі
(1 сурет), нәтижесінде эр ... ... ... ... әр ... ... ықтимал.
1 сурет. Толық калькуляциялау.
Тарату (бөлу) базасы ретінде өте жиі өндірістік жұмысшылардың ... ... ... кұны және т. б. ... ... ... ... күны бойынша әдісінде, өнімді шығару көлемі өзгерсе, онда ... ... құны да ... Егер ... сату мен өндіруді ұлғайтса, онда өнім бірлігінің ... ... егер де ... ... ... колемін азайтса -өзіндік
кұны өседі. Осыдан ... ... ... аяқталмаған өндірістің
бағалануы мен өндіріс деңгейіне тэуелді етеп алынған шығындардың есептелуі,
олардың екі рет ... ... ... ... ... Шығындарды бағалаудың бұндай дэстүрлі түрі шешімді кабылдауға және
бақылауға сәйкес келе бермейді.
Айнымалы шығындар жүйесі бойынша ... құн ... ... жылы ... Д. ... ... ... немесе
Директ-кост атауы тікелей шығындардың есебі деген мағынаны ... ... ... ... ... ... ең ... тұрақты және
айнымалы шығындардың жеке есебі мен ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін қолдануды ұйымдастыру. Сондықтан бұл шығындар
есебінің ... varlable costing - ... ... есебі деп атайды.
Директ-костинг жүйесі негізгі шығындарды ... ... ... және ... ... бөлу ... ... шығындарга өндіріс көлемінің өзгерісінен тікелей және жанама
болсын, тәуелді ... ... ... ... ... ... кететін
шикізаттар мен материалдар шығындары, өндірістегі жұмыскерлердің еңбекақысы
және т.б
Тұрақты шығындар дегеніміз - өндіріс көлемінің кезінде ... ... ... ... Оған ... үстеме шығындар жатады.
Уақыт өткен сайын ... ... өсуі ... ... ... кезінде,
бірак өндіріс көлемі арқылы емес.
Кейбір шығындар айнымалы және тұрақты шығындардың қосындысынан ... ... ... ... деп ... ... ... жұмыстың, көрсетілген қызметтің)
өзіндік құнына толық ... ... ... ... құн ... жүйесі
шыгындарды тиімді басқаруға кажетті ақпаратпен ... ... ... халықаралық практикада директ-костинг шектеулі өзіндік құн есебі
жиірек қолданыла бастауының себебі сол.
Бұл ... ... ... ... толық емес, шектеулі өзіндік құн
жоспарланатын және ескерілетін калькуляциялауға баламалы, дэстүрлі отандық
әдістердің бірі деп карауға ... Бұл ... ... құн тек ... ... ғана ескеріледі және жоспарланады. Шығындардың қалған
бөлігі (тұрақты шығындар) ... ... ... ... ... қаржылық қорытындыларға есептен шығарылады.
Өзгермелі шығындар бойынша сондай-ақ ... ... ... өнім
қалдыктары және бітпегеы өндіріс бағаланады.
Мұндай эдетті іс ... ... ... ... ... ... ... кіргізілетін, ал жанама шығыстардың барлық түрлері тікелей
қаржылық қорытындыларға есептен ... ... ... құн ... ... шығыстар бәлігінде ғана емес, өзгермелі
жанама бөлігінде де есептелетін есептік жүйеге ... ... ... орай ... біраз шарттылықа жол берілген.
Қысқартылған өзіндік құн есебінде тұрақты жалпы өндірістік және
жалпышаруашылық шығыстар ... ... ... ... өнім ... жалпы сомамен өткізілген өнімнің өзіндік ... ... және ... ... ... сенімді өткізуден түскен түсімді
азайту үшін тікелей есептен шығарылады.
Директ-костинг жүйесінің негізіне салынған басты принцип ... ... ... жеке ... мен тұрақты шығындарды есепті кезецнің
зияны деп тану.
Бұл жүйе эрқилы елдерде әр ... ... ... мен ... ... ... немесе жабу сомасы, Ұлыбританияда - «маржиналды
шығындар есебі», Францияда -«маржиналды есеп» термині колданылады.
«Өзгермелі», ... ... ... ... тұрақты»
терминдері өндірістік қызмет көлемін өзгертуде ... ... ... қажет болған жағдайларда қолданылады. Тұрақты және өзгермелі шығындар
арасындағы ... ... ... ... ... ... ¥зақ уақыт мерзімі үшін (бірнеше жыл барлық) йшгындар
өзгермелі болады. ... ... (бір жыл) үшін ... тұрақты немесе
өндіріс өзгерістеріне қарай өзгермелі болады. Бүл ... ... ... ... желілік байланыстың барлығы туралы жорамал.
Өзгермелі шығындар - ... ... ... ... ... ... өзгереді, бірақ өнім бірлігіне шаққанда түрақты болып табылады.
Тұрақты шығындар өндіріс көлеміне қатысты өзгермейді, бірак өнім ... ... ... ... ... ... ... үлкен
деңгейде, баскалары әз деңгейде өндіріс көлеміне байланысты катысты болады.
Өзгермелі шығындар түрлері:
- ... ... ... ... ... ... жұмсалатын тұрақты шығындарға:
- жалпышаруашылык ... ... ... ... кызметкерлерінің еңбекакысы
- жал төлемі
- басқару шығыстары басқа баптарының ... яғни ... ... ... ... шығындарға
жатады:
- материалдық-техникалық ... ... ... ... ... ... шығару
Басқарудың «директ-костинг» технологиясының мэні өндіріс шығындарын
калькуляциялау мен ... ... ... және ... ... ... есептеу тәсілдемесіне негізделеді. Бұл үшін ... ... ... ... ... тікелеймен ұқсастырылатын
өзгермелілерге және ... ... ... ... шығыстарды саралау (дифференциялау) пайда көлемінің өнімді
өткізу көлеміне байланыстылығын анықтауға және осы ... ... ... ... береді.
Тікелей шығындарды дайын бұйым түрлері бойынша қорытады, жанамаларды ... ... ... және олар пайда болған есепті кезеңнің жалпы қаржылық
нэтижелеріне есептен шығарады. Егер ... ... ... ... сомасынан
өзгермелі шығындарды шығарып тастаса, онда осы ... ... ... ... ... аламыз. Барлық бұйым бойынша брутто пайда қосындысында
түрақты шығындардың жалпы шамасын жабуға арналған пайданың жалпы ... ... « ... » жүйесі бойынша калькуляциялау
технологиясы өндірістің ... ... ... ... ... ... ... орай, бүл жүйенің бірқатар жормалдары бар. Өзіндік ... ... ... ... калькуляциялау түрақты шығыстардың өндірістің кез-
келген көлемінде өзгермейтін шамасын алдын-ала қарастырады, ... ... ... назар түрақты шығыстарға аударылады. ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қазіргі таңда элемдік практикада директ-костинг әдісінің екі ... ... ... - ол ... тек қана ... ... алумен сипатталады.
- Жетілген директ-костинг - ... ... ... ... ... ... және ... бойынша
тікелей түрақты шығындар да қосылады.
Қарапайым ... ... ... |
- ( ... ... ... |
= ( тең )
- ( ... )
- ( тең ... сатыда дайын өнім өндіру ... мен ... ... ... ... ... бұйымдар өндірісінің
рентабельділігі анықталады. Екінші сатыда жиынтық айнымалы ... ... ... алынған үлеспен салыстырылады, нәтижесі жалпы өндіріс
пен сатудың рентабельділігін көрсетедіі. ... бұл әдіс ... ... ... Сауда көлемі үлкен болған сайын кэсіпорын
соғұрлым көп пайда алады. ... өнім мен ... ... ... ... есептеледі. Бүндай жүйе кэсіпорынды сату көлемін ұлғайту
мүмкіндіктерін іздестіруге талпындырады.
Жетілген ... ... өнім ... ... ... қарапайым директ-костингтің жетілген түрі. Өнімдерге « үлес ... ... ... ... тұрақты
шыгындарды жабуға қатысуын, яғни ... ... ... ... - ... өзіндік құн =
= 1 — маржа ( -) ... ... ... 2- ... (-) ... ... шығындар
Негізгі қызмет табысы ( зиян )
Жетілген директ-костингтің принциптері:
- Шығындар, өткізу және ... ... ... ... бұл ақпарат барлық ішкі және сыртқы сегменттерге жеткізіледі.
- Сегментке тікелей ... ... ... ... бөліп
тарату әдісін қолданбай-ақ оған тікелей апаруға болады.
- ... және ... ... ... ... ... ... аныкталады.
III. Абзорпшен-костинг жүйесінде өзіндік ... ... ... ... анықтау.
Негізгі материалдар шығындары тікелей шығындардың бірінші элементі
болып табылады (көмекші материалдар жанама шығындар құрамында ескеріледі).
Материалдардың ... ... құны ... ... алуға кеткен
шығындарымен анықталады, ал осы шығындардың қатарына: жабдықтаушылардың
босатқан ресурстарын несие ... ... үшін ... ... ... ... ісін ... жүргізгені үшін
төленентін төлемдер, тауарлы биржалар қызметтерінің құны, кеден баждары,
басқа ... ... ... ... жеткізу және тасымалдау
шығындары жатады.
Негізінен калькуляциялаудың мэнін ... ... ... ... ... колданатын бағалау әдісімен де танысқан жөн. Бірінші болып
орташа деңгейде алынған (немесе орташа өлшенген) ... ... ... ... бастаймыз.
Орташа өзіндік кұн бойынша қорларды бағалау әдісі шаруашылықтың есеп
саясатында ... ала ... ... ... ... ... ... ережелерінде келтірілген тәртіпке сейкес
қабылданады да, содан соң барып оның қодданылуы мүмкін.
Қорларды бағалаудың ФИФО ... ... ... сатып алу
жүйелігін сақтай отырып, есепті жылдың ... ... ... ... ... ... ... ай басындагы күндылықгардың қүнын
ескере отырып, сатып алу мерзімі бойылша, біріншінің езіндік қүны бойынша
бағаланады. Осы ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды бағалау, сатып алу кезіндегі соңғылардың нақты
өзіндік құны ... ... ал ... ... ... қызмет)
өзіндік құнында сатып алу кезінде бүрынғылардың құны ... ... ФИФО ... айырмашылығы, өндіріске (сатуға) бірінші
болып келіп түскен ресурстар, сатып алу жүйелігін сақтай отырып соңғылардың
өзіндік құнымен ... ... Осы ... қолдануда есепті кезеңнің
аяғында қоймада бар материалдық ... ... ... ... ... ... ... құны бойынша жүргІзіледі, ал
сатылған өнімнің (жұмыс, қызмет) ... ... ... алу ... кұны ... үш әдістің мәні келесі мысалда келтірілген.
Мысал. 1 ... ... ... ... ... ... және шығындары ... ... ... ... ... материалдардың 300 ... ... ... ... ... ... ... Қаңтар айындағы материалдар қозғалысы туралы ... ... ... ... ... а.б. |
| | |а.б. | ... ... қалдық |100 |100 |10000 ... ... ... |100 |110 |11000 ... ... ... |150 |120 |18000 ... . сатып алынды |110 |130 |14300 ... 1 ... ... |120 |140 |16800 ... түскен материалдардың |580 | |70100 ... ... ... | | | ... | |_ |? ... ... |280 |- |? ... ... ... құны ... кезең басындағы бар корлар мен
осы кезеңде сатып алынған барлық қорлардың орташа ... тең ... ... құны ... тең болады: 70100:580=120862 аб.
Сәйкесінше, кезең соңында қалған қалдықтардың (01.02. 2001) ... тең ... аб. ... ... жүмсалған материалдардың кұны мынаны ... ... біз ... ... ... онда тек кана ... орташа
қүны эрбір жаңа түсімдерден кейін қайта есептелінгені алынады және ... ... ... құн ... ... ... кейін белгілі
бір күнге (нақты датаға) шығындары бағаланады. Бүл үшін тағы да бір ... ... 07.01 күні 50 ... ... ... ... ... ал ол 16.01 күні 150 бірлікке жетсе, соңында ол, яғни 22.01 күні ... ... ... ... және ... ... өзіндік
қүнымен орындалған есептерді 2 кестеге түсіреміз.
2. Кесте. Материалдар қозғалысы және оларды бағалау.
|Материалдар қозгалысы|Саны, ... ... ... ... ... |а.б. ... |өзіндік |
| | | | ... а.б. (3/1) ... |1 |2 |3 |4 ... ... |100 |100 |10000 ... ... . сатып алынды |100 |110 |21000 |- ... . ... |200 |- |5250 |105 ... ... |50 |105 |15750 18000|- ... ... |150 |- |33750 ... ... ... ... |150. |120 |16875 14300|- ... ... |300 |- |31175 ... ... шығындар |150 |112,5 |19185 16800|- ... . ... |150 |- | |115,5 ... . ... ... |110 |130 | |- |
|2 1 .0 1 . ... |260 |- | |119,9 ... шығындар |100 |119,9 | |- ... ... |160 |- | |119,9 ... . сатып алынды |120 |140 | |- ... 02. ... |280 |- |35985 |128,5 ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік
береді. Бұл есептеу бойынша материалдың қоймаға өтетін қорлары 280 бірлікті
құрады, ал ол 35985 ... ... ... ... олай ... оның ... ... шығысы мынаған тең;
70100-35985=34115 мың аб.
Ал енді осы екі вариантты салыстырып көрейік: екінші варианты ... ... ... етпейді, бірақ олар материалдардың қалдықтарын
және шыгыс қунын анық бағалауға мүмкіндік береді. Бірақ осы соңғы есептеуді
іске ... үшін ... ... ... ... туындайды.
ФИФО әдісіне сәйкес осы қорлардың өзіндік кұны, бірінші алынғандардан
қалыптасады және осы ... ... ... ... ... ... ... Біздің мысалда, қаңтар ... ... ... 300 ... ... ... бағалануы келесідей түрде болады:
100 бірл. X 100 = 10000 мың ... ... X 110 = 11000 мың ... ... X 120 = 12000 мың ... 33000 мың аб
Ай аяғында қалған қорлар құны:
70100 - 33000 = 37100 мың ... ... ... ... де ... ... ... X 140 = 16800 мың аб
110 бірл. X 130 - 14300 мың аб
50 бірл. X 120 = 6000 мың ... 37100 мың ... ... ... ... ... қүнын, соңғы алынғандары
бойынша белгілейді және осы соңғылар бірінші ... ... ... ... қалған корлардың өзіндік құны бірінші кезектегі сатьш
алынғандардың өзіндік құны ... ... ... ... ... 300 ... материалдар шығыны келесідей түрде
бағаланады:
120 бірл. X 140 = 16800 мың ... ... X 130 = 14300 мың ... ... X 120 = 8400 мың ... 39500 мың ... 280 бірлігі бірінші сатып алынғандардың өзіндік құны бойынша
багаланып материалдардың коймада қалдықтары ... ... X 100 = 10000 мың ... ... X 110 = 11000 мың ... ... X 120 = 9600 мың ... 30600 мың аб немесе
70100 - 39500 = 30600 мың аб.
Сонымен, қаңтарда кәсіпорын әз өнімін сатқаннан алған түсімі ... аб. ... ... Егер ... ... ... ... материалдар
қаңтарда сатылған өнімнің әзіндік құнына толық енді деп ... ... ... ... ... жок ... онда біз ... көрсеткіштерін
аламыз (мың аб)
(кесте 3).
Осыдан мынадай қорытынды ... ... ... ... ... ... ... болып ЛИФО әдісі табылады. Материалдық қорларды
бағалау үшін, шаруашылық субъектілері ... ... мен ... ... үнемдейді, бірақ бүл кезде қорлардың құны дүрыс бағаланбайды,
яғни олар ... ... ... ... ... біз, ... шаруашылық
субъектілеріне таза табыстың максималды деңгейін аламыз және оның ... ... ... ... ... ... ... табыстың деңгейі
аталған әдістің қағидасына сәйкес есептелінеді.
З.Кесте. Қорларды ... ... ... | ... ... құн ... ... ... | |
| | |Жай ... |ФИФО |ЛИФО |
| | ... | | |
|1 ... |100000 |100000 |100000 |100000 |
| ... ... | | | | |
|2 ... ... |36258,6 |34115 |33000 |39500 |
| ... құны | | | | |
| | |63741,4 |65885 |67000 |60500 |
|3 ... |33841,4 |33985 |37100 |30600 |
|4 ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... құны | | | | ... ... ... өзіндік құны бойынша есептеген кезде
орынды және ыақты шындыққа біршама жақын нэтижелері алынады.
Өндіріске ... ... ... үшін ... алынған әдісті
шаруашылық субъекгілері өзінің есеп саясатында суреттеледі.
Жұмсалған материалдык, ресурстардың құнын ... ... ... тарату (таратылуы) таңдап алынған бағалау әдісінің шеңберінде
анықталады және олардың эрбір ... ... ... күны ... ... шығарылған, материалдардың санымен ұштастылылып жүргізіледі.
Жекеленген бөлшектер мен операциялар бойынша ... ... ... үшін бухгалтерлер өздерінің ... ... ... жасалатын күжаттардың айналымын жақсартуды, сондай-ақ
өндірістегі материалдардың жұмсалуының өзіндік есебін ... ... ... мэселенің күрделілігі: жөнге қойылған өндірістік есептің
көмегімен материалдарды үнемдеу ... ... ... шығынын жедел
анықтаумен байланысты болып келеді.
Материалдарды пайдалану есебін үйымдастыруда бастапқы (немесе алғашқы)
күжаттарды ... және ... ... ... ... ... сияқты жайларбың үлкен мэні бар. Ең көп ... ... ... ... ... ... ... сол
бойынша өндіріске босатылған материалдарға бақылау жасалынады. Ол қүжатта
мыналар ескеріледі операция түрі, ... ... ... ... цехтар, шығындар шифрі, номенклатуралық ... ... ... ... ... және бір айға ... ... лимиті, ал ол айлық өндірістік жоспарымен және
қолданыстағы шығындар нормасымен сойкес ... ... үшін ... ... ... ... артық босатқан кезде
оларды арнайы түрде көрсетілген қүжаттарымен (мысалы, көлденең жолақ ... ... ... ... ол ... ... ауытқудың
фактісін тіркеуге бейімделген.
Материалдарды босату лимиті де, және рәсімдеу тэсілі де, сонымен бірге
рәсімдеудің реквизиттері де ... ... егер ... ... ... ... ... орнына жаңадан толтырылған ... ... ол ... ... үшін осы ... сэйкес жазбаша
түрінде тіркелген лимиттің өзгергені туралы ... ... ... ... өндіріске босату
Біракта, ондағы өндіріске босатылған материалдар өздерінің ... ... ... ... ... деп ... өндіруге,
жұмьтсты атқаруға немесе қызмет көрсетуге, сондай-ақ цехтың және ... ... яғни ... ... шын ... өндірісте
түтынғанын түсіндіреді. Бұл кезде ... ... ... болып табылатын
цехтың зат коятын коймаларға ... ... ... ... ... басқа қоймаларға ауыстыру сияқты козғалыстары, ... ... ... ... тек олар ішкі ... ... шығындар шотына материалдарды есептеп шығару, сол шығындар туралы
мәлімет беретін қүжаттардың негізінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... беретін лауазымды
адамдар болады және сол ... ... ... ... ... кезеңдегі жалпы нақты материалдар шығын мына ... ... нш = Қ қбм + Т - А - Қ ... М нш — ... кезеңдегі материалдардың нақты шығысы, аб;
Қ қбм — есепті кезең басындағы ... ... ...... ... бойында күжаттарымен бірге келіп түскен материалдар, аб;
А - есепті кезең бойында материалдың ішкі ... ... ... ... ... беру және т. б.) аб;
Қ қа - түгелдеу мәліметі бойынша анықталатан, ... ... ... қалдықтары, аб.
Әрбір бүйымның нақты жұмсалуын, оның ... ... ... ... анықтайды.
Сонымен орындалған есеп айырысуларын, негізгі материалдың шығыстары
мен ... ... ... ... нэтижесі ретінде, мынадай
бухгалтерлік жазулар жазылады:
"Негізгі өндіріс" шоты дебеттеледі де, ... ... ... екінші элементі: негізгі өндірістік жүмысшыларына,
есептелген еңбек ақылары болып табылады.
Мерзімді төлем ақысы бойынша төленетін жүмысшылардың еңбек ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстарға тарту кәсіпорынның басшысы
бекіткен тізімдеріне сэйкес рэсімделеді.
Еңбек ақының кесімді нысаны ... ... ... ... ... қарай эр түрлі есеп ... ... ... ... ... операциялық есебі бойынша жүргізілген есебі тура келеді. Ол
жүмысшының (не жүмысшы бригадасының) ... ... ... (ТББ) немесе
мастердің өзі тексереді де, содан соң орындалған әрбір операцияны тіркейді,
есептейді және кіріске алады.
¥сақ ... және ... ... ... ... ... ... алғашқы қүжаттары болып істелген жұмысқа жабылған (жазылган) наряды
саналады. Онда: тапсырма, оның орындалуы, жұмыс разряды, ... ... ... ... ... еңбек ақысының сомасы және т.б.
көрсеткіштері бойынша көрсетіледі.
Жұмысшылардың айлық немесе екі ... ... ... ... ... ... немесе бір жолғы да наряды ... ... ... ... есебі үшін алғашқы кұжат
ретінде маршрут ... ... ... ... ... технологиялық процеске сэйкес өндіріске немесе өңдеуге
жіберілгенді өнім түрлерін ... ... ... ... дэлме-
дәл әңделуі мен сақталуына бақылау жасау үшін, эрбір операция орындалғаннан
кейін ТББ-мі жұмысты қабылдап алады.
Жүмысшының шығарған өнімін ... ... ... ... ... (1) ... барысында дайындалған болшек салып (2) ... ... дәл осы ... ... ... ... немесе жинақталмаған
бөлшек санын шегереді (3), [(1+2)-3]. Осылайша есептелген ... ... ... ... ең ... ... ... өндіру есебінің
ведомостарымен рәсімделеді.
Кесімді бағаны нақты өндіріліп шығарылған өнім көлеміне көбейтеді де,
жұмысшының жүмысына қарай оның еңбек ақысы ... ... ... және рәсімделген есеп айырысулар бухгалтерлік
есепте мынадай жазумеп көрсетіледі:
«Негізгі өндіріс» шоты дебеттеледі де, «Еңбек ақы бойынша ... ... шоты ... осы ... ... еңбек ақыдан бекітілген норматив бойынша:
әлеуметтік, зейнетақы және ... да ... ... ... ... ... құрамындағы үстеме шығыстардың есебі.
Жоғарыда ескерткендей, жанама шығындарды жатқызатын түрақты (нақты)
шығындар иеленушісін тез табу және оның ... ... ... ... ... мәселесінің бірі.
Үстеме шығыстар бөлімше, цех, өндіріс, бөлініс сияқты өндірістік
бөлімдерде пайда болады. Бүл ... ... ... және ... ... өндіріске байланысты болып келеді.
Аталған шығындар түрлерін біртүтас ... ... деп ... ... ... ... ... сипаттарына байланыстьг:
•олар негізінен кешенді сипатқа ие (шығындар құрамында барлық шығындардың
экономикалык элементтері бейнеленеді);
•егер өндіріс өнімнің ... ... ... ... ... онда оларды
бүйымға тікелей жақтызу мүмкін емес;
•бюджеттік-сметалық әдіспен бақыланады.
Үстеме шығыстарды негізінен ... ... ... ... ... олар ... кұрал-жабдықтар, механизм мен
көлік кұралдарын қозғалыска ... үшін ... ... ... орнындағы шығындарын (майлау, материалдарының қүны,
жөндеумен, ретке ... және ... да ... жүмысшылардың
еңбегіне төленетін еңбек ақы) және жабдыктарды ағымдагы күту шығындарың
біріктіреді. Осы шығындардың көлемі ... ... ... ... — жалпыэкімшілікті қоспағанда) өндірістің көлеміне тәуелді болып
келеді.
Үстеме шығыстары мынадай екі топтан ... ... ... және ... ... жалпьюндірістік (жалпыцехтық) шығыстары.
Бұл екі топқа да тән мынадай жалпы сипаттар бар:
•олар кешенді ... ... ... ... ... ... болу орындары бойынша ... ... ... ... өнім мен ... ... түрлері арасында жанама жолмен
бөлінеді.
Сонымен бірге осы карастырылып ... ... ... әр ... ... шығындардан тұрады. Осы айырмашылыктарына қарап
шығындарды тарату базасын ... және ... ... ... ... ... ... Осы түрғыдан шаруашылық субъектінің ішінде
қабылданған ... ... ... ... мәні күшейтіледі.
Үстеме шығыстардың анлитикалык есебі шаруашылық субъект бөлімшелері
бойынша, ал осы соңғы өз ... ... ...... ... белгіленген номенклатурасы бойынша жүзеге асырылады. Шығындардың
баптары салалық жоспарлау, есеп және ... ... ... ... ала ... ... ... жасалынады,
дегенмен де өндіріс басшылары осы мақсатқа ұйғарылған шығындардың деңгейін
білген абзал, әйткені ол дұрыс ... ... өз ... ... ... ... жарамды акпараттарды алу үшін, алдымен ... ... ... керек, эдетте ол нақты кол жеткен өндіріс
көлеміне байланысты болып келеді, сондықтан олар ... ... ... жене оны ... шығыстармен салыстырады.
Есепті кезеңнің аяғында нақты үстеме шығыстар сомасына ... ... ... ... «Көмекші өндіріс» және «Өндірістегі акау» июттары
дебеттеледі де, ал «Үстеме шығыстар» кредиттеледі (эрқайсысынын ... ... ... ... ... ... ... негізделген
әдістемесін табу, бүгінде ең бір күрделі ... ... ... ... ... ... ... сэйкес өз үлестерін жатқызудың
кажеттілігі болғандықтан, негізгі өндірістің ... ... ... төңірегінде сөз болып отыр. Үстеме шығыстарды тарату процесі
үш элементтен түрады:
І.Шығындардың жатқызылатын объектісін таңдау, яғни ... ... бөлу ... ... ... ... контракт, цех);
2.Объектіге жатқызылатын тиісті шығындар алдын ала іріктеліп алынады да,
содан соң олардың жиынтығы шығарылады;
З.Шығындарды ... ... ... иеленушілері бойынша) ара-қатынасын
белгілеу арқылы тарату базасы таңдалынады.
Тарату әдістері бухгалтер-талдаушының шешімі бойынша өз ... ... ... ретінде әрбір өндірістік бөлімдегі үстеме
шығыстарға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... әдетте ұзақ уақыт бойында өзгеріссіз сақталады, өйткені ол шаруашылық
субъектілердің есеп саясатының элементін ... ... ... ... сезілсе ғана қайтадан қаралады.
Үстеме шығындарды тарату тэсілін тавдаудағы ... ... ... өнім ... ... ... нақты шығындар нэтижелеріне
барынша жақын болғанды місе түтады. Бүл өнімнің ... ... ... және ең ...... табысына эсер етеді. Сонымен бірге,
таңдап алынған тәсіл қабылданған ... және ... есеп пен ... ... ... ... тиіс ... аса үлкеп еңбекті (есептеулерді) қажет етпейтін, ... ... ... ... ... ... өзіндік құнды калькуляциялау,
жоспарлау және есебі ... ... ... ... ... сүйену
керек, ал егерде ондай нүсқаулар жоқ жерде - кәсіпорынныц ... ... ... ерекшеліктері мен экономикалық мәні басшылыққа
алынады.
Әкімшілік шығыстарды жалпы ұйымға және ... ... ... ... ... ұйымдастырумен байланысты болып келеді.
Жалпы әкімшілік шығындардың аналитикалық есебі осы ... ... ... ал ... ... ... субъектілердің
жалпы экімшілік шығыстардың сметасының ... ... ... ... ... ... сақталады. Ол мемлекет тарапынан
нормаланады және лимиттеледі, бірақ та бүгінде тап осы ... ... ... ... ... өндіоістік жүмысшылапынын енбек ақылары,
станоктардың жүмыс уакытьг сияқты шығындар, жалпы әкімшілік шығыстарының
көлемімен тығыз ... бола ... ... әкімшілік шығыстар өзінің
табиғаты бойынша тікелей ... ... ... мен ... ... ... көлемі есепті кезең уақытымен тәуелді. Сондықтан
өнімнің ... ... ... калькуляциялау кезінде жалпы әкімшілік
шығыстарын тарату ьарынша шартты сипатка ие.
Жалпы әкімшілік ... ... ... ... ... шамамен 7,5-9,5 пайызын, ал негізгі өндірістік жүмысшыларының
еңбек ақыларына жүмсалатын шығындардың үлес салмағының ауытку амлитудасы -
25-28 ... ... ... ... ... өнім түрлері арасында жалпыэкімшілік
шығыстарды бөлгенде (таратқанда), ... ... ... ... сыйымдылығы да байқалады, сондықтан оны да ескерген жөн.
Дайын өнімнің езіндік құнын калькуляциялаудың ... ... ... ... есебінің жүйесіне сэйкес калькуляциялаудың теориясы мен
тэжірибесі тагы бір езекті мәселемен ... ... ... бағалау. Аяқталмаған өндірісті дүрыс бағалаудан калькуляциялық
есептің нақтылығы, сәйкесінше декларацияланған табыс ... ... ... ... ... шешу үшін кандай да бір уақытқа
өндірістік процестің үзілісіи талап етеді. ... ... яғни ... ... ... түгелдеу тек жыл соңында ғана жүзеге ... ... ... ... ... ... ол өте қымбатқа түседі,
дегенмен де бүгінгі таңда ... ... ... аса ... ... өндіріс көлемі туралы үздіксіз агымдағы мэліметтерді алу
үшін, кең таралған баланстық есеп әдісі ... ... мэні ... ... бойынша жыл басында жүргізілген түгелдну нэтижесі, 8010
«Негізгі өндіріс» шотындағы бастапқы қалдығы (сальдосы) (немесе 1340 шоты)
бойынша бағаланады. ... осы ... ... (8010) ... ... ... және ... жатқызылады. Нәтижесінде 8010 шоттың
дебетінде шаруашылық субъектілердің ... ... ... сипатталады.
Дайын өнім осы шоттың (8010) кредитінде есепке алынады және онда ... ... ... түскендердің барлығы көрсетіледі.
Аталған шоттың кредиттік айналымы дебеттік айналымымен үйлеспейді,
өйткені ... ... кез ... мезгілде және түрақты түрде
аяқталмаған өндіріс ... ал ол өз ... ... кезеңнен табады
(аталған шот жыл аяғында оның қалдығы 1340 шотымен жабылады, ал басында сол
қалдық ... ... 8010 ... дебетінде көрініс табады).
2. сурет. Толық өзіндік құнды калькуляциялау кезіндегі есептік жазулар
сызбасы (Қазақстанның есеп-әдістемесі бойынша)
Сөйтіп, аяқталмаған өндірістің кезең ... ... ... ... ... ... есеп ... жолымен анықталады. Осы шоттың
дебетінен (8010) дайын өнімнің және жартылай ... ... ... ... ... онда ... айырма кезең аяғындағы
ақшаға шаккандағы аяқталмаған өндірістің құнын көрсетеді.
Бухгалтерлік есеп және есеп беру ... ... ... төрт ... ... ... өидірістік шыгындары бойынша;
2.Нормативтік (жоспарлы) өндірістік өзіндік кұны бойынша;
3.Тікелей шығьшдардьщ баптары ... ... құны ... ... ... ... ... күннің ең өзекті проблемасы, өйткені
оларға тән нормативтік нүскалардың жоқтығы үлкен тосқауыл болып ... ... ... ... ... кабылданған
жоспарлау мен калькуляциялау бойынша салалық нұскауларын басшылыққа алады.
Мэселен, дәстүрлі шаруашылық субъектілер ... ... ... ... ... өнімді тым арттырып бағалауға экелетін
төртінші әдісті қолданады.
2 сурет өнімнің ... ... ... ... ... жазулары
бейнеленген. (Суретте Қазақстанның есептік әдістемесі келтірілген). 8010
«Негізгі өндіріс» (8030 «Көмекші өндіріс») шоты бойынша бастапқы және ... ... ... күн ... ... ... көлемін көрсетеді,
осыған сэйкес бастапқы және соңғы есептік кезеңдері де ... ... ... екі ...... және ... шығындар бойынша
жүргізілуі мүмкін.
2 суреттен көріп ... ... ... ... ... ... ... есепте жанама шығындарды элі де болса,
калькуляциялау процесіне қатыстырылады) өнімнің ... ... ... ... ... ... ... калькуляциялаудың бұндай
процесі біздіңше, біркатар басымдылықтарды береді, атап айтсақ:
1. Есептің ... ... және оны ... ыкшамдайды. Нарық
жағдайында өнімнің өзіндік қүнын ... ... ... ... жоқ. ... бүйымның өзіндік күнын ... ... ... ... емес, ең алдымен оларды сол немесе басқа
бүйымдарға жатқызудың әдісін таңдау ... ... , осы ... түрде бү.йымның өзіндік қүнын есептеуге ... тиіс ... ... ... болады.
2. Бюджетке аударылатьгн салық төлемдері олардың мерзімдері бойынша
эр түрлі болып ... ... ... ... кез ... ... кезінде, өндірістің барлық мерзімінде бірдей болдады және табысқа
салынатын салық көлемі калькуляциялаудың кез
келген тәсілінде біркелкі болады. Айырмашылық тек ... ... ... ... деңгейінде пайда болады. Жанама шығындарды ... ... ... (жүмыс, қызмет) өзіндік құнына» есептеп шығарса,
онда сатылған өнімнің ... құны ... ... ... сомасын
арттырады, табыс деңгейі осы косылған ... ... ... және ... ... ... салык сомасы да азайуы мүмкін, бірақ оның ... ... ... болса да ... ... ... ... бүл ... ... сүраныс азайған кезде, тұрақты үстеме
шығыстары қоймадағы тауарлы қорлардың немесе кезең 'бойында пайда ... ... ... ... ... бүл ... сұраныстар болса ғана жүзеге асады. Сонымен бірге, бүндай өндірістік
өзіндік күн сатылатын өнімнің ... ... яғни ... ... ол ... салығының азаюына әкеледі. ... ... ... ... ... ... болмайды.
Одан баска, шаруашылык субъектілер қабылдаған тэртібі бойынша, ... ... ... ... ... есеп ... (н.2) ... кезектілігіне тэуелді болып келеді.
Сөйтіп, осы мэселелер бойынша толық ақпарарттар (өзіндік ... ... ... ... ... оқу ... ... баяндалған.
Өкінішке орай, осыдан бірнеше жыл бұрын теория мен тэжірибеде маңызды
және мәнді болған еңбектер, бүгінгі күні ... ... ... бастады, себебі үстеме шығыстарға деген жаңаша ... ... ... ... ... ... ... аударған жөн, ол
эрбір нақгы жағдайға шаруашылық ... ... ... ... және ... ... ... жан-жақгы және эдепті
есептеулерге жүгінгені дұрыс. Тек кана ... ... ШС ... ... ... шығындардың сол немесе басқа әдісін таңдау туралы шешім
қабылдау үшін, қажет болатын ... ... ... ... нақты
мәліметтерін әдепті түрғыда қалыптастыруына мүмкіндік береді.
ІV. Айнымалы шығындар ( ... ... ... ... ... жүйесі өзіне тек тікелей шығындарды ғана енгізеді. Бұл
арада олар өнімді өндірумен тікелей ... ... ... ... ... ... құнға енгізілетін Шығындардың
деңгейі әр түрлі болады. Бірақта жалпы алғанда осы ... ... ... ... ... мен сатуға тікелей қатьгсы бар шығындар ... ... ... ... ... ... ... толық емес өзіндік қүнның есеп жүйесінің мәні ... ... ... өзіндік қүнды есептеу қағидасы мынадан тұрады, онда шығындардың
айнымалы бөлігі ғана ... ... ... яғни сол ... ғана ... бойынша таратылады. Қалған шығындар (тұрақты
шығындар) бөлігі жекелеген шотқа жинақталады, калькуляциялауға енбейді және
кезең сайын қаржылық ... ... ... яғни эр тоқсан сайын
есеп беру кезіндегі табыстар мен зияндарды есептеу кезінде ... ... ...... ... ... қалдықтарын да және
аяісгалмаған өндіріс қорларын да бағалайды.
Сондықтан ... ... ... де, ғалым-экономистердің де зерттеу объектілеріне айналғаны
құпия емес, және де ... ... осы ... іс ... ... ... табыс немесе айнымалы шығынды жабу
есебінің) жүйесін қолдана отырып, өндіріс көлемі мен ... ... қүн, ... таза және ... табыс) гэуелділікті және өзара
байланысты жедел зерттеудің маңыздылығы зор.
Оны жактаушылардың пайымдауы бойынша, тұрақты ... ... ... ... ... ете ме, жоқ па, ... өнім
шығарылатындығына қарамастан, бэрі бір онда тұрақты шыгыстар қатысады деп
ойьщ түйіндейді. Мэселе бұл арада олардың ... ... ... ... ... ... ... черттеу.
Сондықтан бүл шығындар өндіріс көлемінен тэуелді емес, бірақ олар ... ... ... болады. Демек, жақтаушылар мынадай қорытынды
жасайды: ... ... ... ... ... сондықтан олардың бірден
өнімнің өзіндік құнын енгізбей сату ... жазу ... деп ... ... ... тұрақты шығындарды маңызды деп санамайды. ... және ... ... бар ... тек олардың өздеріне
тэн болатын қылығында, сондықтан көптеген басқарушылық шешімдерді қабылдау
кезінде, ... ... ... ... ... бөлу керек деп
санайды.
|Өнім түрлері |Баға, аб/дана ... ... ... (өнімнің |
| | ... ... ... |
| | ... ... табыс х х х х х |
| | ... |
| | ... ... х х х х х |
| | ... ... |
| | ... ... х |
| | |х х х х |
| | ... ... ... ... шығару | |
| ... | |
| | ... ... |
| | |Х |
| | ... ... |
| | |= Х ... ... дайын өнімді өндірудің көлемі тікелей шығындармен
байланыстылығы белгіленеді, өндірістегі ... өнім ... ... ... ... бір шотта жинақгалған жанама
(тұрақты) шығындары, өнімнің эрбір түрлерін сагудан ... ... Тағы бір атап ... жайт, ол .директ-костинг жүйесінің
еңбек сыйымдылығын төмендетеді, есепті оңайлатады және калькуляциялауды
шығарудың баскаша ... ... және ... ... аналитикалық
мүмкіндіктерін береді. Бірінніі ерекшслігі, ол. шағын кэсігюрындардың
есебін ұйымдастыруға арналғандығымен көрінеді. Екінші басты ... ... ... ... асыру кезінде, ол біріншіні жоққа шығарып,
нақты нарық жағдайына қажет, батыс елдерінің тэжірибесі көрсетіп бергендей,
үлкен және орта ... ... ішкі ... ... болып
келетін ірі сериялы немесе жаппай типтік шаруашылык ... ... ... ... күру, яғни қаржылык, турғысынан тұрақты
және өз күшіне сенетін куатты шаруашылык ... және де ... ұзақ ... ... ... ... ... ішкі жүйесін
қүру. Мұндай жүйе нарықтык катынастар ... ... ... ... ... ... ете алмайды.
Қазіргі кезде бір гана шаруашылық субъектісі эр ... ... ... және бұл ... ... бірдей емес табыс
салықтары салынады. Бұндай шаруашылық ... ... мен ... ... сатылған өнімнің өзіндік ... ... ... ... яғни ... ... соңын күту керек, ... ... ... эрбір түрлерінен түсетін түсімдер (табыстар) көлеміне
пропорционалды бөлуі қажет.
Осы мәселені Қазақстанда шешу үшін ... ... ... ... ... ... кезекті есеп беру кезеңінде ... есеп ... ... кең ... ... есепті
ұйымдастыру вариантьщ, оның барлық аспектілерін дербес ... ... ... ... есеп ... бұдан былайғы ғылыми
ізденістердің қажеттілігі мен мүмкіндігіне себепші болатын, басқа ... ... ... ... ... жаңа ... соның ішінде бір жағынан контроллинг жүйесін, ал екенші жағынан,
ұлттық дэстүрі мен мэдениеті сақталатын ... есеп ... ... Осы әдіс шеңберінде колданатын табыстар туралы есеп берудің
схемасын құру (екі-сатылы) екі ... ... ... ... ... сомасы) және таза табыс.
Қазакстанда директ-костинг элементтері көптеген шаруашылық субъектіде
колданыс таба бастады, ал ол өзіндік ... ... мен ... үшін ... ... жол ... Бұл арада кезеңдік шыгындар ретінде
карастырылатын ... пен ... ... яғни ... тұрақты бөлігіне жаңаша көз қарасты ... ... ... ... ... олар ... кұнның калькуляциялау
объектілеріне енгізілмейді, ал ол сатылған өнімнен түсетін ... ... ... ... ... қолдану үстеме шығысының
дифференциалдьг есебімен байланысты болады деп ... ... ... ... қуаттау үшін біз ... ... ... ... ... ... ... шоттагы
жазуларын суреттеу арқылы дәлелдеп көрейік те, дэл осы сәтте оның мәліметін
толық есеп жүйесімен салыстырайық (4 ... ... ... мөлшерлемесін колдану арқылы өндіріс көлемінің
өзгерісін немесе өндірістің куаттылығын және олардың табысқа тигізетін
әсерін зерттейміз.
Маржиналды табыс - бүл ... ... ... ... ... мен
айнымалы шығындар бойынша есептелген, толык емес өзіндік ... ... ... ... ... ... табыстары мен түракты шығындары
кіреді. Маржиналды ... ... ... ... кейін таза
табысты табамыз.
Таңдап альшған есеп ... ... ... ... бағалануына және өнімнің өзіндік күнының деңгейіне калай эсер
етеді? Ол үшін келесі ... ... ... ... субъектілерде А және Б - екі өнімі өндіріледі делік.
А өнімін ... ... ... ... 100 мың аб, оның ... тікелей
еңбек ақысы — 50 мың аб құрайды. Б өнімін өндіруге кеткен ... ... 200 мың аб, оның ... ... ... — 100 мың аб. Есепті кезеңде 8410
«Үстеме ... шоты ... ... ... 90 мың аб ... Ал, ... шығыстар» — 120 мың аб. есепті жеңілдету үшін, үстеме шығындары,
тек айнымалы шығьшдардан ... дегі ... ... ... ... ... шығындардың жартысы дайын өнімге, яғни
материалданды делік, ал екінші ... ... ... түрінде қалды, және
осы есепті кезеңде А бұйымының 10 бірлікке тең ... ... ... және Б
бұйымының 15 бірлігі (түрі) өндірілді делік. Және тағы бір ... ... өнім ... Сатудан түскен түсім (табыс) 400 мың аб ... ... ... ... есебі 5-суретте келтірілген.
8010 шотқа екі ... ... - ... ... ... ... қүнын
калькуляциялау үшін - 8010 А және 8010 Б. ... ... ... яғни ... ... А ... 100 мыц аб және Б
өніміне 200 мың аб. 8040 шотта ... ... А және Б ... ... ... ... ақшіарына пропорциоиалды түрде бөлінеді,
яғни бірдің екіге 'пропорциясы есебінде. Демек, үстеме ... 90 ... ... ... ... 30 мың аб (60% х 50) - ... ... ал 60 мың аб (60% х 100) Б продукциясына (оніміне)
жатқызылған.
120 мың аб экімшілік шығыстары ... ... ... ... ... ... өзіндік қүнына тікелей шығынға шығарылады.
Көріп отырганымыздай, есепті кезеңде А өнімін өндіруге 130 мың аб ... Оның тең ... 65 мың аб - ... ... ... күнын
кұраған. Шарт бойынша ... ... А ... 10 ... ... ... өнім бірлігінің өзіндік қүны 6,5 мың аб. болған.
Аяқталмаған өндірісте 65 мың аб ... А ... ... ... ... ұқсас есептеулер 130 мың аб (15 бірлік) дайын ... ... ... ... Б ... ... құны (130 -: 15) 8,7
мың аб. тең болган. Б бүйымы бойынша аяқталмаған ... 130 мың ... ... ... ... өзіндік қүны - 195 мың аб (65 + 130). Бүл —
айнымалы өзіндік құн. 7010 ... ... ... ... ... ... ... бүл жағдайда ол 205 аб тең сомасын күраған
(400 - 195). Әкімшілік шығыстарын шығынға ... ... 7010 мен ... ... екінші көрсеткіш - табыс, яғни маржиналды табыс пен ... ... ... ... ... ... операциялық
немесе таза табыс 85 мың аб. тең болған ... ... өнім жоқ ... ... тек аякталмаған өндірістен
түрады. Оның жалпы көлемі мынаны қүрайды: 65 + 130 = 195 мың ... ... ... ... ... ... жазу гортібі
көрсетілген. Оиың өткен сызбалардан ... ... ... ... ... ... ... шығындар да қатысады. Сөйтіп, А және
Б өнімдеріне үстеме шығындармен қоса ... ... ... ... ... - ... ... ақыға, яғни тарату пропорциясы
бүрьнғыдай — 1:2 [120:(50+100)-50] және [120:50+100)-100]. Онда А ... мың аб ... ... ал Б ... 80 мың аб жатқызылады.
42 страница
8010-А шоты бойынша тікелей және ... ... қоса ... ... ... 170 мын аб ... Оның ... дайын өнім құны, ал
қалған жартысы аяқталмаған өндіріс болып қалады. Демек, А ... ... ... ... өнімі, 85 мың аб бағаланып, оның өзіндік қүны - ... аб. ... ... ... 15 ... ... үшін ... субъектісі 170
мың аб жұмсаған, яғни ... ... қүны 11,3 мың аб ... ... ... ... өзіндік қүны — 255 мың аб (85 + 170). Демек,
операциялық табыстың ... 400 - 255 = 145 мың аб. ... ... ... корларын бағалайық. А өнімі бойынша оның кұны —
85 мың аб, Б ... ... — 170 мың аб. ... ... ... қүны ... аб ... Орындалған есептеулердің нэтижесі 14-кестеде келтірілген.
Алынган нәтижелерді салыстырудың ... ... ... ... ... әдісі бойьшша есептелген өііім бірлігінің өзіндік
қүнының толық өзіндік күнға ... ... ...... - 2 ... мың аб, Б ... бойынша - 2,6 (11,3-8,7) мың аб).
Нәтижесінде, өзіндік қүнды толык емес (ішінара) ... ... ... ... ... күнның әдісіне қарағанда 60 мың аб (255 -
195) төмен екенін кереміз. Алайда, оның ... ... ... өзіндік
қүны жогары болады. Демек, айнымалы шығындар есебінің кезінде табыс та 60
мың аб аз болады (145 - ... ... ... құн» ... кезінде есептелген табыстың
деңгейі, «директ-костинг» жүйесіне ... ... ... бүл «басқада
жагдайлары бірдей болғанда» ғана орын алады. Іс ... кай ... не ... ... ... субъектісінен және оның басшылығынан
тэуелсіз түрде, табысқа эсер ... ... ... ... Сондықтан, шын табыс, есептеу жолымен ... ... да бір есеп ... ... ... едәуір деңгейде
ерекшеленеді.
4. Кесте. Айнымалы («директ-костинг» әдісі) және толық шығындарды есептеу
кезіндегі өзіндік құнды, табысты және ... ... ... ... |Толық шығындар |
| ... мың аб ... мың аб ... ... ... құны | | ... |6,5 |8,5 ... |8,7 |11,3 ... ... |195,0 |255,0 ... |85,0 |145,0 ... ... ... ... саны тым көп ... онда ол бірінші
кезекте, олардың салдарын туғызатын себептерін іздестіреді, содан
соң осы себептердің накты белгілері табылса, онда оның ... ... ... ... ... ... оны ... барысында табыстың
максималдык критериясы бойынша шығарылатын өнімнің ассортиментін (немесе
шектеуші фактордың бірлігіне ... ... ... максималды
деңгейін) табу менеджерлердің басты міндеті.
Сөйтіп, біздің пікірімізше «директ-костинг» жүйесінің акпараттары
бойынша ... ... ... қүнының есебіне қарағанда, яғни
маржинадцы табыстың икемді болатындығында дау жоқ деп ойлаймыз.
Таңдап ... ... ... ... ... құнының деңгейіне ғана
емес, сондай-ак ... ... ... ... ... ... әсер етеді, яғни оның жетілдіру мәселесі де туындайды.
Маржиналды тәсілді пайдаланған кезінде, ол қаржылық-шаруашылық қызметіндегі
шығындарды ... және ... етіп ... ... ... Бүл кезде
міндетті түрде маржиналды табыстың кәрсеткіші калыптасады. Енді ... ... ... ... ... ... оида есеп ... келесі кестедегідей бо-лады (5-кесте).
5. Кесте. Қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелері ... есеп ... ... ... ... ... ... мың де |
|(к/н) | | |
|1 ... ... ... ... | 400 |
|2 ... ... өзіндік | |
| ... ... ... |195 |
|3 ... табыс (бағ. 1 - бағ.2) |205 |
|4 ... ... |120 |
|5 ... ... ... - ... |85 ... ... ... ... ... бойынша жасалған есеп
беруде, маржиналды табыс керсеткіші есептелінбейді (6 ... ... ... ... ... ... есеп беру (өнімнің
толық өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... мың де |
|1 |Сатудан ... ... |400 |
|2 ... өнімнің өзіндік құны |255 |
|3 ... ... ... (бағ. 1 - ... |145 ... айтканымыздай, Халықаралық бухгалтерлік стандарттары «директ-
костинг» жүйесін салықтарды есептеу мен сырткы есеп берулерді жасау үшін
қолдануға рүқсат ... Онда бүл ... ... мәні ... алдымен оны пайдаланғанда ол: ... ... ... және табыстардьщ арасындағы өзара байланысын, іскерлік
белсенділіктің өзгерісін және ... ... эр қилы ... ... ... және ... мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда басқарушылар (меңгерушілер) ғимаратқа ... ... ... ... немесе директор мен оның көмекшілерінің
еңбек ... ... ... яғни ... ... өкдірілетін өнім
түрлерінің каншаға түсетіндігін (немесе ... ... ... ... ... жоғарыда атап өткеніміздей бухгалтерлік есеп
қағидаларының ... оның көп ... ... ... және көптеген
есептеулерден кеГІіп қосылатын шаруашылық субъектінің барлық шығындарының
жиынтығы емес, ол осы ... ... ... ... бар ... ... ... постулаты етіп санайды.
V. Абзорпшен-костинг және директ-костинг жүйелерінің кемшіліктері мен
жетістіктері.
Айнымалы өзіндік қүнның калькуляциясы бухгалтер-талдаушыға ... ... ... шешуге көмектеседі, шын мэнісінде, толық
өзіндік құнның есептеулері мұндай нэтижелерді ... ... ... ... баға белгілеу саясатын жүргізуге де жол
ашады. Кейбір жағдайларда, өндірістік куаттылықтарын жүктеудің (тоқтаусыз
камтамасыз етудің) ... ... ... ... ... ... Онда ... бағаны төмендету белгілі бір шекке
дейін ғана ... яғни ... ... ... ... Осы ... тысқары жерде, мұндай тапсырыстарды орындау мақсатқа лайықты емес.
Шектеушіліктің магьгнасын есептеу мүмкіндігі тек «директ-костинг» жүйесіне
берілген. ... ... ... ... ... ... тек өнімнің толық өзіндік құны жа-тады деген ... ... осы ... ягии ... ... ... ... нормалауды, жоспарлауды, есептеу мен бақылауды жеңілдетуге
мүмкіндік ... ... ... қүн көз ... ... ал
шығындардың жекелеген баптары өте жақсы ... ... ... ... бар ... да, ал ... ... жанама шығындарды аллакациялаудың (таратудың) өзекті мәселелерін
шешпесе де, отандык, бухгалтерлік есеп тәжірибесінде кең қолдана ... ... ... ... ... ... ... елдерінің өзінде
екі бірдей әдісті ... ... ... ... ... ... мен «директ-костинг» жүйесін. «Абзорпшен-костииг»
жуйесінің толық өзіндік құннан айырмашылығы, ол өндірілген өнімнің өзіндік
кұнына тарту ... тек ... ала ... ... ... ... ... Кейде, директ-костинг жүйесінің өз агалымында біршама
шарттылыктар да ... ... да ... авгорлар өзінің
еңбектерінде, аталған жүйенің ... ... ... ... және оның ... ... емес, дәстүрлі
өндірістік есептің аясынан шықпауына жете мән ... және олар ... ... өіндіріс шығындарының есептік әдісіне де, калькуляциялау
тэсіліне де жатқызуға болмайды деп еанайды. Тура ... ... С. ... [15.83 б.| В.Ф. ... Одан ... ... ... есептің
корифейлері: Сатыбалдин С. С. Чумаченко II. С, Стуков С. А. және басқалары,
„директ-костингті" калькуляциялау ... ... да және де ... ... ... дәлелдейді. Сондықтан. баламалы
шығындарға талдау жасайтын және ең ... ... ... үшін
зерттеушілерге элі де көптеген жүмыстар қалып отыр, солардың ішінде бірінші
кезекте «директ-костинг» жүйесі тұр.
Жалпыәкімшілік шығыстар калькуляциялау ... ... ... болып табылады және бұйым түрлері бойынша бөлінбей-ак толығымен
сатылған өнімнің өзіндік құнына ... ... ... ... тікелей шығын бірлікке
тікелей катысты немесе нормаға сай эзірленіп, қолданылатын ... ... ... ... ... ... шығын өнім бірлігіне қатыстылығы
үстеме шығын коэффициенттеріиің ... ... да бір ... ... ... Шығын есебі калькуляциялау бірнеше кезеңмен
жүзеге асырылады
... болу ... ... ... ... ... және
жанама шығындарды бөлімшелерге бөлу;
• Шығынды ... ... ... ... ... ... негізгі өнімді шығаратын бөлімшелерге ... да ... ... ... ... бөлу;
• Үстеме шығынды негізгі ... ... ... ... ... белінген), өнім- шығармайтын бөлімшелерге ... ... ... ... бірнеше базаларын пайдалануда бүл әдістің мынадай кемшіліктері
бар: математикалық катенің пайда болу ықтималдығы ... ... ... ... анықтау мүмкін емес, өйткені мүндағы әдісті
барлық жанама шығын өзгермелі болады; ұйым қызметінің қандай сэтте ... ... ... ... ... ... шешімді
қабылдаудағы әр түрлі баламаларды қарастыру барысында шығынның мінез-құлқы
туралы аса ... ... ... қиындығы.
Пайда жанама салығы жоқ түсім мен өндірілге ... ... ... ... бірнеше айрықша ерекшеліктері бар:
- өндірістік шығындар өзгермелі шығындарға (тікелей ) және ... ... ... ... ... шектеулі шығындар бойынша калькуляциялау
- кірістер ... ... ... көп ... ... бойынша өнімнің өзіндік құнды калькуляциялау
маңызды сәтті шығындар мен пайданың оңтайлы арақатынасын есептеуге арналған
ақпаратты ... ... ... ... ... болып табылады.
Өзгермелі шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау бұйым бағасы
деңгейіне, бизнестің арқылы ... ... ... ... ... директ-костинг- кәсіпорынның түпкілікті мақсатына таза
пайда алуға жету жүйесі.
Директ-костингтің артықшылықтарына келетін ... ... ... ... ... ... мен
обьектілігі, өйткені тұрақты шығынды шартты түрде бөлудің қажеттілігі
болмай калады
✓ өзіндік құнды эр түрлі ... ... ... абсолютті
және салыстырмалы маржа бойынша салыстыру мүмкіндігі
✓ шығаруды үлғайту үшін тиімділігі мол бұйымды анықтау
✓ өзгермелі ... ... және ... ... ... нәтижесінде пайда өзгерісін бақылау мүмкіндігі
✓ түрақты шығыстардың шамасын ... ... үшін ... ... ... ... қүн есебінде қосымша шығыстардың ... ... бір ... ... ... ... бақылау
нашарлайды
✓ есептің талдаушылық мүмкіндіктерін кеңейту, өйткені есеп ... ... ... ... ... ... жүйесі принциптнрін басқару ... ... ... ... ... ... зерттеушілер оның бірқатар кемшіліктері бар
екенін айтады. Соларды атап көрсететін болсақ:
1. Шығындарды түрақты және айнымалы шығындарға бөлудің қиындығы, ... ... және таза ... шығындар саны онша кәп емес. Сондай-ақ, эр
түрлі жағдайда бір шығын түрі бірнеше қүбылуы мүмкін. Бұл қарсы ... ... ... ... теріске шығарды. Олардың айтуынша, бір
саланың өзінде шыгындардың ең жақсы құрылымын ұсынатын бірегей үсыныстар
жоқ. ... ... ара ... ... ... жүмыс істеу
жағдайына және әр түрлі факторлардың эсеріне, оның ... ... ... ... сату ... жылдык ауытқуына тәуелді және т.б
тәуелді.
2. Тұрақты шығындар да өнім өндіруге ... ... да ... өзіндік қүнының құрамына енуі ... ... ... ... жақтаушылардың айтуы ... ... ... ... күштері толық қолданыла ма
жоқ па, онда ... өнім ... ... ... өндіріске тікелей қатыспайды, тек одан ... да бүл ... ... ... ... емес ... ... шығындармен тығыз байланысты болып келеді.
3. ... ... ... ... ... есептеу
отандық есепке алу ... ... ... дейді.
Демек, есепке ... ... ... ... қысқаруы
есебінен калькуляция дэл және нақты жасалмайды деген ... де бар. ... ... де ... ... ... Өнім бірлігінің өзіндік кұнын ... ... ... ... жүйесі жок. Бүйымдарға
шығындарды жанама апарудың ... түрі ... ... өзіндік қунды
бұрмалайды.
4. Бүл жүйеде өнімдерге берілген баға кэсіпорынның барлык шыгындарын жабуын
қамтамасыз етпейді ... ... ... ... гағайындаған бағалары
оның барлык шығындарын толық жабуы ... Егер ұйым ... ... қол ... ... ... ... бағасын
төмендетсе, онда бөлінбейтін тұрақты шығындар маржамен жабылмайтынына қауіп
туады, яғни үйым ... ... ... ... ... да ... әдісі баға белгілеуге әсер ететін барлық факторларды ескереді.
Қорытынды.
Қазіргі кезеңде бэсекелестік ... ... ... ... жаңа ... ... көріне бастады осы бэсекелестіктің
негізгі факторы - ... даму ... ... ... ... қозғалысында, капиталдар мен қызмет көрсетулерде, сондай-ақ
ақпараттармен алмасуында кездесетін бөгеттер де ... ... ... ... ... ие ... ол жаңа салдар ретінде күшейе
түсуде.
Курстық жүмысты қорытындылай келе, осы ... яғни ... ... және ... ... барынша
нормалауды, жоспарлауды, есептеу мен бақылауды ... ... ... ... кұн көз ... ... ал ... баптары өте жақсы бақыланады. Әр жүйелердің өзіндік кемшіліктері
бар болса да, ал экономикалық тұрғыда өндіріске жанама шығындарды ... ... ... де ... ... есеп ... ... бастады. Директ-костингті пайдаланғанда, ... ... ... және ... ... ... байланысын, іскерлік
белсенділіктің өзгерісін және өзіндік кұнның әр ... ... ... болжауға мүмкіндік береді.
Сөйтіп, „директ-костинг" жүйесінің ... ... ... ... ... ол ... ... қатысты болып отыр. Толық өзіндік қүнды калькуляциялау кезінде
олар есептеулерге ... ... ... ... ... қүнның
калькуляциясы - бұл да толық, өзіндік құнының ... ... ... тек ... тұтас өндіріс шығындарынан тұрақты жалпыөндірістік шығысын
шығарып тастайды.
Көптеген ғалымдар тұрақты шығындарсыз өндіріс қызмет ете ... ... ... ... тұрақты өндіріс шығындарының
компоненттері қатысуы керек дейді. Айнымалы мен түрақты ... ... ... бұрын, оны бүгінгі ... ... сай ... ... және басқарудың экономикалық
механизмін жетілдірсек, онда біз осы мәселенің ... ... де ... ... баяу ... да, Қазақстанда жүріп ... да ... ... есеп ... экономикалық есеп жүйесіне
айналатындығы туралы мәселе күмән туғызбаса керек.
Қолданылған ... ... Рей ... Вил. Управленческий учет ... ... ... М,: ... 1997.
2. Управленческий учет / Под ред. В.Палия и Р.Вондер Вила. М.: ... учет по ... ... // ... и ... ... ... В.Л., ... М.С., ... Д.А., Фурсова С.Д. Баскару
есебі: Окулык. - Алматы: Экономика, 2005. - 298 б.
5. ... В.Л. ... ... ... ... Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Н.Қ. Мамыров. —
Алматы: Экономика, 2005. — 310 бет.
6.Разливаева Л.В. ... ... ... ... ... 274 бет.
7. Мадиева Қ.С. Өндірістік есеп. Оқулық. Қарағанды. КЭУ 2000ж.
8. Карпова Т.П. ... ... ... для ... ... ЮНИТИ,
1998.
9. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет? Учеб. Пособие. М.: ИНФРА-М., 2000.
10.Друри К. ... в ... и ... ... М.; ... К.Ш. ... теория, мотодология және практика.
Учебник для ... ... ... Т.А. ... есеп стратегиясын жоспарлау. Оқулық.
Алматы, 2002ж ... М.М., ... С.М. ... ... обращения в торговле.
Учебник. М., 1987 235 с.
14.Сатубалди С. ... ... ... ... ... для ... 432с.
15. Вахрушина М.А. Бухгалтерский управленческий учет. Учебник. М., 2004.
468с.
16. Кукукина И.Г. Управленческий учет. Учебник для ... М, ... ... без секретов» / Управленческий учет / 2004г. №8./ 4-
45 с.
18. Сәтмырзаев А.А ... ... / 2005ж. №3. / ... ... түрлерімен
Жанама шығындар
орналастырылады
Жауапкершілік орталықтары бойынша
таратылады
өнім түрлері бойынша
Маржа
Тұрақты шығындар
Негізгі қызметтің табысы (зиян)

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Директ – костинг» әдісі4 бет
Басқару есебінің директ-костинг жүйесі69 бет
Директ костинг23 бет
Директ-костинг есеп жүйесінің басқару есебіндегі мәні мен маңызы21 бет
Шығындар есебін ұйымдастыру және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау негізінде басқару есебін тиімді ұйымдастыру және бюджет жасауды жетілдіру ("АГС сервис" ЖШС мысалында)94 бет
Кәсіпорынның табыстылығы27 бет
Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштері17 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау26 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау әдістері25 бет
Дайын өнімнің есебі29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь