Алматы қорығының сирек және жойылып бара жатқан жануарлар популяциясының экологиясы

Жоспары:


1. Кіріспе
Алматы қорығының географиялық орны, шекаралары, жер бедері мен климаты,биоалуантүрлілігі,өзендері мен көлдері


2. Негізгі бөлім:
А)Алматы қорығындағы жалпы жануарлар популяциясы
Б) Алматы қорығындағы жануарлардың сирек және жойылып бара жатқан популяциялары

3. Қорытынды
Қорықты сақтау шаралары

4. Пайдаланған әдебиеттер
        
        Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
Реферат
Тақырыбы:" Алматы қорығының сирек және жойылып бара ... ... ... ... "
Орындаған:Аликеева А.Е.
БЭК 3 курс,1топ
Тексерген: Бухарбаева Ж.
аға оқытушы
Алматы 2012 ... ... ... географиялық орны, шекаралары, жер бедері мен климаты,биоалуантүрлілігі,өзендері мен көлдері
2. ... ... ... ... ... ... Алматы қорығындағы жануарлардың сирек және жойылып
бара жатқан ... ... ... ... ... ... жері ... өсімдіктер әлемі мен жабайы жануарлар дүниесі өкілдеріне бай өлке. Олардың арасында туған өлке топырағына ғана тән ... мен ... ... түрлерімен қатар, сонау мұздану дәуірінен бері бізге жеткен реликті және толып ... ... ... ... ... ... де аз емес. Жойылып кету қаупі бар және сиреп кеткендер тізіміне ... 87, ... 306 түрі ... ... - бұл ... ... ... ең жоғарғы формасы. Қорық аймағы шаруашылық айналымынан босатылып, онда кен өңдіру мен құрылыс жұмыстарын жүргізу, аң-құс атып, балық аулау, шөп шабу мен мал жаю және ағаш ... ... ... ... нұқсан келтіретін әркеттерге тыйым салынған. Қорықтарда тек саны азайып, жойылып кетуге жақын тұрған мен аса бағалы хайуанаттар ғана ... ... ... ... ... ... көрікті табиғат ландшафтылары, жалпы табиғат комплекстері сол қалпында сақталады.
Жалпы табиғи қорықтар мен ұлттық саябақтардың басым бөлiгi ... ... Олар ... ... ... табиғи қорықтары мен , мемлекеттiк ұлттық саябақтары. Қазақстан қорықтары мен ұлттық саябақтары сирек кездесетiн аңдар мен ... ... де ... ... жануарлар дүниесіне бай. Қорықта 194 түрлі аң, оның ішінде 38 ... 148-ге жуық ... ... 7 ... жорғалаушылардың түрлері және бірнеше мың түрлі жәндіктер мен ... ... ... ... ... ... жаңа қорықтарды ұйымдастыру үшін алдымен ол маңда арнайы түрде ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. Қорықтарды ұйымдастыру үшін ... ... ... ... - ... туындысы. Өсімдіктер тәрізді жануарлар дүниесінің де маңызы зор. Жануарлардың ерекшелігі - олар жер шарында ... кең ... ... тіршілік үшін қызметі сан алуан.Оларды адам баласы қолға үйретіп, ... ... ... үшін ... ... Адам іс- ... ... үшін қаншалықты қауіпті екендігі белгілі. Бүгінгі күн талабында жануарлар популяциясын қорғау және қалпына ... үшін ... ... ... ... ... ортасын бұзбау, қолдан көбейтуге бейімдеу, лабораториялық жағдайда гендік қорын сақтап қалу ... ... ... ... отыр.Сондықтан адамдар жануарлардың биологиялық ерекшелігін , экологиясын оқып- үйреніп , оларды қорғай білуі ... ... ... ... мен ... ... басым бөлiгi Алматы облысында. Олар Алматы, Алакөл мемлекеттiк табиғи қорықтары мен , мемлекеттiк ұлттық ... ... ... мен ұлттық саябақтары сирек кездесетiн аңдар мен өсiмдiк түрлерiне де бай.
Сондай-ақ, аталған территорияларда туризмнiң түрлерi ендi ғана ... ... ... Iстiң көзiн бiлетiн адамға туризм секiлдi саладан түсетiн қаржыны ... ... ... ... ... ере - жесi мен ... сол бақтар орналасқан мем - лекеттiң әлеуметтiк-экономикалық, саяси, экологиялық және т.б ерекшелiктерiне тiке - лей ... ... ... ... ... Кеңес Одағы тұсындағы қабылданған кон - цепцияның шетелдiк ... ... ба - - ... ... әкеп соқты.
Сондықтан да бiздiң Қазақстан аумағындағы ұлттық саябақтар мәселесi кенже қалып келдi. Қазiргi кезде олар дамудың алғашқы ... бас - - тан ... ... десе де ... Күнi бү - ... ... ... дамытудың ықтимал жолдары қарастырылып жатыр.
Ландшафтарды қорғаудың ең жоғарғы формасы - қорықтар ұйымдастыру. Бүкіл дүниежүзілік тәжірибелерге ... жер ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың басқы кездерінен бастап жүзеге аса бастағанын көрсетеді. Ал, оның алғашқы ... бірі - ... 1872 жылы ... ... ... ... ... парктер (бақтар). Одан соң Канадада, Африка, Австралия, Жаңа ... т.б. ... ... мен ... ... ұйымдастырылғаны белгілі. Ресейде 1874 жылы Аскания - Нова ұлттық бағы құрылған болатын.
Қазақстан Республикасы бойынша 10 ... ... 66 ... (44 зоологиялық, 20 ботаникалық, 2 палентологиялық), 6 ұлттық парк және 24-тен астам ... ... бар. ... ... қорғаудың 10 категориясы бар: қорықтар, қорыққорлар, ұлттық парктер, табиғат ескерткіштері, қорғалатын ландшафтар, табиғат ресурстарының ... ... ... ... мен ... ... табиғат объектілері және көп мақсатты қорғауға алынған жерлер.
Қандайда болмасын табиғат байлықтары, өсімдік болсын, жан-жануар болсын, оларды өздері бейімделіп тіршілік ... ... ... ажыратпай қорғау және мейілінше қорын молайту ісі бүгінгі күн талабынан тыс қалған емес. Себебі, қазіргі өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... ... оларға өз ықпалын тигізуде. Оларға кері ықпалын тигізбеу үшін адам ғылыми-техникалық прогресс пен табиғат қорғау ісін ... ... ... ... ... қажет. Яғни, табиғатта өтетін түрлі экологиялық процестерге игі ықпал етіп, қоршаған ортаны көркейтумен ... ... ... ... бар ... ... ... компоненттерімен қамқорлыққа алғаны жөн.
1908 жылы Санкт-Петербордағы қоғам қайраткерлерiнiң ... ... ... ... А. ... деген екен. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында ре - ... ... ... ... саябақ мәселесi толғандыра бастады.
Кейiннен 1933 жылдың 20 тамызында ВЦИК пен Совнаркомның ұйғарымымен қорықтар мен ... ... қор - ... алатын және соларды қамтамасыз ететiн арнайы мамандандырылған басқару ұйы - мы ... Осы ұйым ... ... ... ... ... ... үлкен ықпал еттi.
Бүгiнде Ре - сейде 100 мемлекеттiк табиғи қорықтар мен 35 ұлттық саябақтар бар. Олардың аумағы 40 ... ... алып ... Бұл де - ... екi бiрдей Ұлыбритания мем - - - леке - тiнiң территориясымен тең. Осы ... мен ... ... 10 ... астам жұмысшылар жұмыс iстейдi. Бiр ғасырға жуық тарихы бар Ресей ұлттық сая - бақтарын әлем мойындаған. Дегенмен, посткең - ес - тiк ... ... ... қор - ғау ... ... де жоқ ... Тiп - тен осы ... дейiн ұлттық саябақтарды қорғау мен басқару iсi бойынша көп проблемалар туындап отыр.
Бiздiң елдi ... ... ... Кең - ес ... ... ... ... саябақтарының пайда болғанына 100 жылдан асып түстi. Ресми дерек көздерiне сүйенсек, бүгiнде АҚШ-та 400-дей ұлттық саябақтар мен қорықтар тiркеуден ... ... бұл сан ... ... кез ... ... ... аштыртып қояды. Жалпы Америкада алғашқы ұлттық бақ осыдан 130 жыл бұрын пайда болған ... ... ... ... ретiнде жабайы табиғатты қорғаушы, қо - рық шаруасының пионерi мен идеологы ... Джон Мюир ... Сол ... АҚШ президентi Теодор Рузвельттiң өзi Мюирмен тiкелей ... ... ... ... де жиi ... Дж. Мюир ... ... ең беделдi экологиялық ұйымының прези - ден - - тi болған. Ол 1874 жылы ... ... ... ... Өзi ... ... ... тие қоймаған Америкадағы үндiс - тердiң жабайы да сұлу табиғатын тамашалап, жер жаһанды көп ... адам бол - ған. Мюир өз ... ... көз - қа - ... ұстанған болатын, сондықтан ол адам да табиғаттың бiр бөлшегi деген пiкiрдi алға тартты. Оның 1896 жылы АҚШ ... ... ... Пинчотуға Ұлы шатқалдағы тарантуланы өлтiруге жол берме - генi тарихта ... ... ... - ған. деп Мюир табиғаттағы кез келген тiршiлiк иесiнiң ең алдымен өзi үшiн тiршiлiк ететiнiн үнемi ... ... ... Дегенмен, жабайы табиғаттың жауқазындарын табыс көзiне айналдыруды ойлап тұратын пайдакүнемдер Американың талай керемет жерлерiне ауыз салады. Сан-Францискодағы Хетч-Хитчи ... ... ... қалу ... ол ... ... де едi. Бiрақ 1873 жылы Вудро Вильсонның әкiмшiлiгi Ақ үйге жайғасқаннан соң, 63-Конгреске Сан-Франциско штатының ... ... ... ... ... ... заң ... ұсынылады. Дж. Мюир бас - қарған ұйым мен ұлттық саябақтарды қор - ғау қоғамы, Йосемитск ұлттық саябағын қорғау Ұлттық ... бұл iске ... жап - - пай ... ... климаты континентті, жыл мезгілдерінің әр қайсысында жауын-шашын мөлшері әр түрлі түседі. Жылдық жауын-шашын мөлшерінің (950 мм) 30 %-і қыс ... 40 %-і - ... ... 10 %-і жаз ... ... ... ... температура +5,6 °С. Ең суық ай - қаңтар айы (-5,4 °С), ең жылы мезгіл шілде айы (+17,2°С). ... - ... ... ... орман-тоғай, жай алған жайылым мен шабындық, аң-құс, айдын шалқар көлдер, ағыны қатты өзендер мүмкіндігіне қарай сол ежелгі әсем қалпында сақталынуы ... ... ... ... ... күн ... еш ... да түскен емес. Өйткені биосфера байлықтарын қорғау, онда ... ... ... биосфера компоненттерін қорғау жөніндегі үгіт-насихат экологиялық білім және тәрбие беру жұмыстарын жүргізуде қорықтар өте маңызды роль ... ... ... орай ... ұйымдастыру бөлініп Қазқстанның шөл-шөлейтті аймақтарында үйір-үйірімен жайылып жүретін, бірақ кейіннен мүлде азайып ... ... ... қалуда қорықтардың, әсіресе Бадхыз қорығының ролі орасан зор болды. ... ... ... ... үлес ... Бүгінгі Бадхыз қорығында құландар саны көбейе түсуде. Барса-келмес аралы жойылып кеткеннен кейін ондағы құландарды арнаулы ұшақтармен Алтынемел ұлттық ... ... Іле ... жағасына әкелінді. Міне, осы жерде олар жылдан-жылға өсіп көбеюде.
Қазақстанның бірнеше табиғи-географиялық аймақтары - ... ... ... ... ... шөлді өңірлерді қамтиді. Қазақстан жерінде Д.И. Менделеев кестесіндегі химиялық элементтердің бәрі ... ... ... ... ... ... аса бай ... Жоғары сатыдағы өсімдіктердің 5777 түрі, аңның 150, құстың 480, баурымен жорғалаушылардың 150, қос мекенділердің 12 түрі ... ... ... ... ... Бұл бай ... шын ... табиғи байлықтың қайнар көзі деп ғалымдар бекерден -бекер айтпаған ... ... бұл ... ... мол ... ол ... ... емес екені кейінгі кезде өзінен-өзі өне беретін зат емес. Сондықтан да оны пайдаланумен бірге, ұқыпты түрде қорғап, байлығын молайта ... ... ... ... керек. Осы бағыттағы шаралардың бірі - деп орынды аталып кеткен небір тамаша аймақтарды, өлкелерді, ... ... ... ... ... өмір ... ...
Бұл салада Қазақстан Республикасында соңғы жылдарда қыруар ғылыми - ... ... ... ... 1962 ж ... ССР ... Советінің биосфераны қорғау заңы шықты. Мұнда табиғи ортаны көркейтудің бірнеше нақты шаралары анық көрсетілген. Олар - ... ... ... мен табиғат ескерткіштерді сақтау ережесі. Сонымен бірге 1972 ж Қазақ ССР мемлекеттік қорықтарының ережесі жарық көрді. Міне, бұл көрсетілген ... ... мен ... ескерткіштерін ұйымдастырудың мақсатымен міндеттері және биосфераны қорғау тәртібі айқын көрсетілген.
1969 жылғы 9 шілдеде , 1972 ж 2 тамызда , 1976 ж 12 ... ... ... шықты. Бұл шаралардың өлкеміздегі қорықтардың өлкеміздегі қорықтардың ғылыми-ұйымдастырушылық жұмыстарын жақсартуда зор маңызы ... ... ... болмайды. Қазақстан Республикасының Қорықтарында қол жеткен табыстары мен орны алып отырған емшіліктерде олардың ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы жерінде (1980 жылғы мәлімет бойынша) 531 мың гектар алқапты алып жатқан 6 қорық ( Ақсу-Жабагылы, Алматы, Наурызым, ... ... және ... көлемі 4288 мың гектарға жететін 50-дей аңшылық заказниктер, көлемі 3644 мың гектардай 26 ... және ... ... ... ... және 3 табиғат ескерткіші бар. Олар (Павлодардағы , шарын бойындағы көне заманнан бері қарай жойылып кетпей өсіп-өніп келе ... ... Іле ... ... ... ... учаскелерде, әсіресе, қорықтарда , бұрын осы аймақты мекендеген, бірақ соңғы жылдары саны азайып ... ... ... мен сирек кездесетін өсімдік түрлері есепке алынған. Мұндай түрлердің, мәселен, Шығыс Қазақстанның далалық аймақтарында өсімдіктердің 1600 түрі тек осы ... тән ... және ... ... ... болады. Ал мұғаджар далалы ауданында 15-ке сирек кездесетін эндемик өсімдіктер, ... ... ... 1800 ... 15-і, ... оңтүстік жағалауындағы өсімдіктердің 1800 түрінің 7-і Республикамыздың басқа жерлерінде кеддеспейді. Сондай-ақ, Оңтүстік Алтайда ... 1740 түрі ... оның 18-і, ... ... 2021 түрі өссе, оның 58-і, Қаратауда 500 түрі өссе, оның 100-і сол аймақтарға ғана тән сирек кездесетін турлер. Адамның ... ... мен аялы ... ... ... ... ... биосферадан жойылып кетуі мүмкін екендігін естен шығаруға болмайды. Сондай-ақ, қорықтар өзінің табиғи сұлу ... мен онда ... ағаш ... ерекшеліктерімен де құнды. Қорықтардың кейбіреулері ЮНЕСКО-ның жанындағы биосфераны қорғаудың халықаралық Одағының құрамына ... ... ... тек саны ... кеткен, мүлде жойылып кету қаупі төнген хайуанаттар ... мен аса ... ... ... ғана ... ... ... сонымен бірге Қазақстан Республикасының ежелден бері ... ... ... ... орындарының бұрынғы атақ даңқын арттыра беру мақсатында да зор ... ... ... ...
Қазақстан Республикасының қорықтарында алдағы уақытта табиғи ресурстарды ... және ... ... ... ... ғылыми негізін жасау жөніндегі үлкен мақсат пен міндеттер тұр. Бұл ... пен ... ... ... қорғап, оларды халық шаруашылығына рационалды түрде пайдалану үшін зор маңызы бар. Бұл ... пен ... ... ... жағдайында да көкейтесті екендігі аян. Көлемі 2,7 миллион шаршы километр жерді алып жатқан байтақ өлке ... ... да а ялы ... ... оны мекендеген сан түрлі хайуанаттары, өзендері мен көрікті өлке. Қазақстан Республикасы территориясында 34-35 миллион гектар егін егуге, бау-бақша ... ... ... жер бар. 186-187 ... ... ... мен жайылымдықтар 22 миллион гектар орман (оның ішіндек 4-5 миллион ... аса ... ... ... бар). Д.И. ... ... кестесінің барлық элементтерін жинақтаған түрлі қазба байлықтардың ірі кен орындары, 11000 өзен, 7000-нан ... ... мен су ... бар. ... туған өлкеміз менің Қазақстаным елім менің, алуан түрлі жан жануарларға өте бай. Осымен ... ... ... ... ... қорғауға Қазақстан Республикасындағы жоғарыда айтылған, Ақсу-Жабагылы, Алматы, Наурызым, Барсакелмес, Қоғалжын, Марқакөл, Баян-ауыл, Үстірт, Алтын Еміл және тағы ... ... ... ... зор. ... Қазақстан мемлекетінің территорияларында келешекте де осындай табиғи қорықтар-лабораториялық көбее берсе екен деген ойдамыз
Жер көлемі 2754 мың ... ... ... ... алып ... ... ... небары 10 қорық бар дегенге сенудің өзі қиын.
Республикамыздың табиғи ресурстарын қорғайтын жаңа қорықтарды ұйымдастыру үшін ... ол ... ... ... ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. Қорықтарды ұйымдастыру үшін ғылыми деректер керек. ... ... ... дала шөлді аймағында ұйымдастырған жөн деген ғалымдар бір ауыздан шешімге келген.Бетпақ дала қорығы территориясында Шу өзенінің солтүстігінде жатқан ұсақ ... ... ... ... жоспарланып отыр. Бетпақдаланың шөлді даласында жусан, баялыш, бұйрығын өссе, ал ... ... ... ... ... Өте көне заманның ескерткішіндей болып реликті бұта көзге шалынады. Ауа-райы өте құбылмалы жазы ... қысы ... ... ... жерге өте аз түседі. Небары 90-100 мм. Бұл қорықта сүтқоректілердің 40, ... ... ... ... ... 15-тен астам түрі тіршілік етеді.
Екінші - далалы аймақ. Оған Жезқазған облысына қарасты Ағадыр ... ... ... дала ... ... 40-50 мың ... болуы мүмкін. Мұндағы негізгі обьектілер жұпар, камшат, орман сусары, құр, ... ... ... ... ... аң құс ... - ... аймақ қорықтары. Бұл қорықтарда ең көлемділері - Үстірттің батыс тік жарлы қыраттары. Үстірт қорығында кекілік, ... ... ... ... көзге жиі-жиі шалына шалына береді. Шөлейтті аймақтық қорықтардың бірі - Аңдысай қорығы. Оның көлемі 330 мың гектар жерді ... ... ... ... ... қара ... жалман, реликті гүлтобылғы, Регель қызғалдағы.
Алматы облысы. Балқаш ауданындағы күрті өзенінің Ілеге құя берісіндегі тоғайлы алқапта да ... ... ... ... жер ... ... Ол жерге қорық ұйымдастыратыны анықталып отыр. Іле өзені Тоғайлы қорығын ұйымдастыру ... ... ... ... ... шошқа, тоғай бұғысы, шұбар бұғы, сарғыш күзен, қырғауыл және сирек кездесетін тоғай өсімдіктері қорғалуға тиіс.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... бір тобы - тау ... болуы тиіс. Бұл қорықтардың көлемдісі - Жоңғар Алатауы. ... ... ... ... ... қамтиды. Қорғалатын негізгі обьектілер - марал, ақтырнақты аю, барыс, тас сусары, қызыл қасқыр, арқар, таутеке, ұлар, ... құр, май ... ... ... алый ... ... ... сирек кездесетін өсімдік түрлері. Ал сауыр тауларында Шығыс ... ... ... ... ... 200 мың ... ... кездеседі. Мұнда қорғалатын обьектілер өте көп - марал, қоңыр аю, таутеке, тұндра шілі, меңіреу құр, шұбар шіл, ... ... ... ... Шыңғыстау, Тарбағатай бұл өңірде қорық ұйымдастыруға келетін көлемі 50-60 мың гектар жер бар. Бұл жерде қорғалатын обьектілер - ... ... алма ... ... шабындығындағы өсімдіктердің кейбір түрлері.
Зайсан ойпатында да қорық ұйымдастыруға болтын жерлердің бар екені дәлелденіп отыр. Өйткені бұл өңірде сирек ... ... ... бар. ... ... елік, қарақұйрықты жерсіндіруге болатыны толығымен дәлелденіп отыр. Алакөл көліндегі қорғау үшін заказник ұйымдастыру күн тәртібінде тұр.
Міне,осындай шараларды іске асырғанда ғана ... ... ... ... ... болатыны анықталды.Алматы (бұрынғы кездері Верный және Алма-Ата деп аталған) -- Қазақстанның ең үлкен ... Ол ... ... ... Іле ... ... Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында орналасқан. Алматыда 1 434 755 адам тұрады Алматы -- Іле ... асу. ... ... 3599 м ... ... Ол Іле ... солтүстігіндегі Үлкен Алматы өзенінің саласы -- Проходнаяның бастауы мен оңтүстігінде Шоң-Кемін (Қырғызстан) ... оң жақ ... -- ... ... басталу аралығын қосьш жатыр. Жол 1850 м биіктіктен өтеді. Асу орманды белдеммен, ал ең жоғары ... ... ... ... ... ... асуының оңтүстігінде шыңдарын қар мен мұз басқан Күнгей Алатауы орналаскан.
Қала тұрғындарының жартысынан көбін ... ... ... ... ... ... ... украиндар және т.б. тұрады. Шетелдіктердің ішінде ең көбі түріктер. Бейресми деректер бойынша халық саны 2 ... ал ... ... ... ... 1,3 ... ... Алматыда 1,185,900 адам тұрады (2004).
Тянь-Шань жоталарының етегінде орналасқан әсем қаланы деп бекер ... ... ... ... ... ... алма, өрік, шие гүлдеген кезде, қала ертегіге айналады. Алматы қаласының атауы -- алма ... ... Дәл осы ... аты ... ... ... ... өседі.
Кейбір деректерге сүйенсек, ескі замандарда осы жерде, яғни керуен жолы -- ... ... ... ... ... ... ХІІІ ... оны Шыңғысхан ордасы тас талқан етті. 1854 жылы ескі қала қалдықтарынан Верный ... ... ... Кеңес Одағы жылдары қала атауы Алма-Ата болып өзгертілді, 1929 жылдан 1997 жылға дейін Алма-Ата Қазақстан астанасы болды. 1993 жылы ... ... ... қабылданған сәттен бастап, бұрынғы Верный, одан кейінгі Алма-ата Алматы деп өзгертілді.
Алматы теңіз деңгейінен 650-12-00 метр биіктіктегі Іле Алатауының солтүстік бөктерінде орын ... Қала ... ... үш ... биік ... мен ... ... қоршаған. Алматы -- Еуразия континентінің орталығы. Қазақстан ... ... ... Іле ... ... ... алып ... Онда көптеген табиғи қорықтар орналасқан. Мұнда өмір сүретін сирек құстар мен аңдар Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Олардың ... ... ... ... ... барс ... Тау баурайында дәнді, бақша, темекі плантациялары мен жүзімдіктер жидектер мен жеміс бақшаларына ұласады. Қалатерриториясының 8 мың га ... ... ... мен ... 170 ... км. астам алаңды құрайды. Ол кіші және үлкен Алматы өзендерінің торабында орналасқан. Тау өзендері қаланы сумен қамсыздандырудың басты көзі ... ... ... ... 1997 ... ... Республикасы Президентінің жарлығына сәйкес, Астана қаласына көшірілді.
Алматы -- елдің ғылыми, мәдени, тарихи, өндірістік және қаржы орталығы. 1997 жылы ... одан әрі ... әрі ... орталығы ретінде дамыту туралы шешім қабылданды. 2006 жылы АӨҚО дамыту жөніндегі заңға қол қойылды.
Басты қала құндылықтарының бірі -- ... ... ... ... ... ... Ол 1070 метр биіктікте орналасқан. Көктебенің басына шығу арқылы қаланың алақандай көрінісін тамашалауға ... Дәл осы ... ... ... түнгі көрінісінің куәсі бола аласыздар.
Алматы мемлекеттік табиғи қорығы 1931 жылы 15 мамырда ... ... ... Іле Алатауының орталық бөлігінде орналасқан. Қорықтың ауданы 73325 мың га. жерді құрайды. Қорық теңіз деңгейінен 1200 -- 5017 метр ... ... ... ... Оң Талғар және Сол Талғар өзендерімен шектеледі. Алматы қорығының 30% ... ... ... ... 92 ... бар, соның ең қуаттысы Дмитриева мұздығы оның ұзындығы 5,14 км. және ені 18,8 ... км. ... ... ... қорығына қарайды. Ол аймақта қорықтың ең биік нүктесі -- Талғар шыңы -- орын ... ... ... ... 5017 ... Ең ... шатқалдар олар, Талғар және Ыстық, Үлкен өзендер: Шілікті, Ыстық, Талғар. ... тау ... 4 ... ... тұрады. Оның орманды-дала белдеуінде (1300-2600 м) алма, өрік, долана, қарақат, итмұрын, ұшқат өседі. Жабайы жеміс ағашты орман Тянь Шань ... ... ... ... орманға (1400-2800 м) ауысады. Ал субальпі белдеуі (2600-3000 м) жартастар мен құлама шөгінділерден, шөбі аласа ... ... ... Одан ... (3800 ... биік) белдеуді ұдайы мұз басқан құздар алып жатыр.
Алматы қорығындағы ... ... ... ... ... оң ... сол ... орта Талғар болып бөлінеді. Олардың барлығы Іле Алатауынан бастау алады.
Қорықтың көлдері - Ақкөл, Бозкөл.
Алматы қорығы Солтүстік Тянь-Шаньдағы ... ... ... мен сақтау мақсатында ұйымдастырылды. Сондай-ақ, демалыс пен туризмді ... ... да ... қызмет етіп келеді.
Қорықта, 1967 жылы құрылған табиғат мұражайы бар, оның ішінде 300 астам көрме қойылымдары ... ... ... ... жолға қойылған. Ғалымдар орманның қалыптасу заңдылықтарын, өсімдіктер мен жануарлар экологиясын және олардың биологиялық ерекшеліктерін зерттейді.
Қорықта көп жылдан бері ... ... атты ... ... онда ... ... ... Алматы қорығы туралы 9 томдық кітапта баяндалған
Қорық таулы аумақта болғандықтан оның ерекшеліктері тауға байланысты болады. ... ... ... ормандардан бастап, қылқан жапырақты, бұта тәріздес аршаларға дейін бар. Қорықта өсімдіктердің 1300-ден аса түрі ... оның 112 түрі ... ... ... ... ... де бай.Қорықта 194 түрлі аң, оның ішінде 38 ... 148-ге жуық ... ... 7 бауырмен жорғалаушылардың түрлері және бірнеше мың түрлі жәндіктер мен буынсыз жәндіктер ... ... ... ... аю, тас ... ... ... суыр, тиін, қасқыр, түлкі, борсық, марал, сібір тау текесі, елік, қабан, суыр және т.б. ... ... ... ... ... кездесетін жануарлар: тянь-шань қоңыр аюы, тянь-шань тау архары, тас ... орта ... су ... түркістандық сілеусін, ақ барыс
Құстардың 148-дей түрі: алпілік ұзақ, сақалтай, құр, қаршыға үкі, орманды байғыз, кеклік, балқарағай торғайы, үш ... ... ... торғай, барылдақ торғай, сазан және т.б. Сирек және ... бара ... ... гималайлық ұлар жатады.Қазақстанның Қызық Кітабына енген түрлер бүркіт, ... ... ... 7 ... алай ... қалқан тұмсықты жылан т.б.
Қосмекенділерден: көлбака мен жасыл құрбақа т.б кездеседі.
Қорықтың жер көлемі бірнеше рет өзгерді. 1935 жылы ... ... ... ... ... Есік, Түрген, Шелек, Таушелек, Табанқарағай орман алқаптары ... Ал 1936 жылы оған тағы да ... ... ... тауы және Қаратүлек жері енді. Ол кезде қорықтың, жеркөлемі 856,7 мың ... ... ... ... ... бері қорықта ғылыми бөлім жұмыс істей бастады. 1943 жылы Алатау ... ... бұл ... ... 14 ... ... мекендесе, соның, жартысын майдан мақсаты үшін аулауға рұқсат ... ... және Іле ... ... ағаш ... ... өріс алды.
Бірақ Ұлы Отан соғысы жеңіспен аяқталғаннан кейін қорық териториясының көлемін қысқарту ешбір дәлелге сымайтын сияқты еді. 1946 жылы ... ... ... сол ... ... ... ... берілді, ал одан кейін қорық қармағына тек Шелек орман алқабы мен тау етегіндегі далалық учакелер қалдырылды. 1952 жылы бұл ... ... ... да ... ... ... ... әуелі Табанқарағай орман алқабында қайтадан ұйымдастырылды. Ол кезде қорықтың орталығы Шелек селосын болатын. 1964 жылы бұл ... ... ... сол және оң жақ ... ... ... ... берілді. Оған Іле өзені жағасында орналасқан да кірді.
Қазіргі Алматы қорығының териториясы 89,6 мың ... Бір- ... ... екі ... ... Оның бірі- Іле Алатауының орталық бөлігінде орналасқан таулы аймақ (көлемі 71681 га), екіншісі ... ... ... (17850 га). Қорықтың орталығы Алматы қаласынан 25 шақырым жерде, Талғар қаласына таяу орналасқан. Онда ... ... мен ... ... ... ... ... салынған үйлер бар.
Қорық қызметкерлері алдында ғылыми жұмыстардан басқа, осы өлкенің табиғат байлықтары- жануарлан мен өсімдіктер дүниесін, таудың сұлу ... ... өз ... ... ... ұрпаққа жеткізу міндеті тұр. Алматы қорығының негізі ғылыми міндеті- Іле Алатауы қойнауындағы табиған кешенін қорғай отырып, оны жете ... ... ... ... мен ауа райы. Алматы қорығы Іле Алатауынын теріскей ... орын ... Биік ... мәңі мұз бен қар ... сұлу шырамалы ормандарына қараса көз тоймайтын әсем тау кімді болса да қызықтырмай қоймайды. Ғажап қой, тау іші шіркін! Тау щыңынан күн ... ... ... іші ... әніне бөленеді. Алатау бауырында сылдырлап аққан мөп-мөлдір өзендер мен көқорай шалғындары, шыршалары, қия-шатқалдары көздің жауын алып, ... ... ... Іле ... орталық бөлігі - теңіз деңгейінен 1400-5017 м биіктік аралығында орналасқан Талғар тау жоталары енеді. Жер ... ... ... Жерінің 25 мың гектарын тасты құздар алып жатыр. Топырағына эрозия зор әсер ... ... ұрып ... үстіне қорық территориясына құмды таулар уіреді. Шағын ғана жері бар осы ... ... әр ... ... ... ... ... тау етегіне жақын орналасуы оның ауа райына үлкен әсерін тигізеді. Соған сәйкес ... ... ... ... ... ... мөлшері де азая береді. Мәселен, теңіз деңгейінен 1000 м биіктікте 500 мм, ал 2400-3000 м биіктікте 780-870 мм жауын-шашын жауады. ... ... ... 100 м көтерілген сайын ауа темперературасы 0,71 төмендейді. Тауда самал жел соғып, жаздың салқындау болуы да ... ... ... ... ... ... Қыс айлары онша суық болмайды. Бұл қорықты паналайтын хайуанаттардың қыстан куйлі шығуына ... ... ... ... арқылы бөлінетін бірнеше тау қыраттарынан тұрады. Ондағы суы мол мол саналатын негізгі өзендер- Талғар мен ... ... мәңі ... алатын бұл өзендердің ені 3-5 м, тереңдігі 0,5-1 метрдей болып, ағысы қатты келеді. Өзендердің су деңгейі тіпті тәулік ішінде ... рет ... Жаз ... су ... ... ... кейде 40-50 сантиметрге дейін жетеді. Ара-тұра тауда нөсерлеп жауған жаңбырдың арты селге айналатын жағдайлар да кездеседі.
Тау беткейлерінде эрозиялық ... ... ... ... әр ... тау ... ... болуына әсерін тигізеді. Төменгі тау жоталарының теріскей беткейінде сұрғылт топырақ басым да, ал одан жоғарырақ қара топырақта ... ... мен ... ... ... ... қорығының бір артықшылығы- тау беткейлерінде орманды дала, субалпі және өсімдік белдеулерінің ұштасып жатуы. Шөлді аймақ ... ... дала ... ... жерінде 1300-2600 м биіктік аралығында өтеді. Оның төменгі етегінде жапырақты ағаштар мен бұталар өседі. Олардың ... ... ... ағаштары. Бұл белдеудегі ормандағы негізгі ағаш түрлері- алма, өрік, долана, көктерек, тал. ... ... ... ... және ұшқат ұшырасады.
Қорықта жапырақты орман тұтасып жатпай, ойым-ойым болып, өзен аңғарларында, тау жоталарында кездеседі. Мәселен, жабайы алма бағы 1700 м ... ... тау ... ... ... ... ... болады. Жалпы жабайы жеміс ағаштарының алып жатқан аумағы 157 гектардай. Жеміс бақтары, негізінен, Талғар өзендерінің бойын алып жатыр. Алма ағаштарының ... 7-7 ... ... ... ... жайған кәрі ағаштар арасынан жаңа өсіп келе жатқан жас өркендерін де жиі көз шалады. Алатауға сән беріп тұрған ... ... ... ... м ... ... Ормандағы ежелгі ағаш түрі- Тянь- Шань немесе Шренк ... ... ... жасыл қылқанды шыршасы- көне дәуірден біздің заманымызға дейін жеткен асыл қазына. Оның қоры тек қана Қырғыстан мен Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 500 мың гектра болады деп шамаланса, оның 300 мың ... ... ... 200 мың ... ... тау ... Алматы қорығында орман көлемі 6084 гектардай жерді алып жатыр. ... ... 121 ... ... ... қолдан отырғызды. Шырша орманының су баласын сақтауда, топырақ қорғауда, селді тасқынға қарсы күресу ісінде атқаратын рөлі зор. Әдетте, ... ... ... солтүстік беткейінде өседі Таудың шығыс және батыс беткейлерінде ол ... ... ... ... ... кездеспейді жесе де болады.
Сондықтан да тұтас шырша орманы алқапраты тауларымызда сирек кездеседі, көбінесе, ойдым-ойдым шағын учаскелерге бөлініп кетеді. ... өте баяу ... ... үшін көп жылдарды керек ететін ағаш. Міне, бұл айтылғанда қорық территориясында шыршаны көбірек өсіріп, оның өсу-қалыптасу процестерін ... және оны ... да тау ... ... ... жасау қажеттігін көрскткді, Алматы қорығындағы шырша орманының, көлемі 5,3 мың гектардай болады.
Тянь-шань шыршасының жоғарыда ... ... ... ... ... да ерекше. Таудың теріскей жағында өскен шырша орманы маялы келеді де, олардың арасында шетен (рябина), тал, ... және қара ... ... ... ... Бұл ағаштардың кепкен жемістері осында қыстап қалатын құстар мен аңдар жақсы азық ... ... ... бір жай, көне ... ... ... саналатын бұл ағаштар тек Алматы қорығында ғана қорғалып қоймай, сонымен қатар Түрген ... да ... ... ... ... су режимін бірқалыпты сақтауда, топырақтың қырылымы жақсартуда, сел тасқынына қарсы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Үкіметі Алматы обылысындағы Түрген орман шаруашылығына қарасты Шыңтүрген шырмалы алқабы деп жарияланды. Онда орман ... ... ... ... ... Осы шаралар негізінде сирек кездесетін орман алқабын толық сақтау қамтамасыз етілетін болсын>> деп атап көрсетті. Бұрын бұл территория Алматы қорғанына ... еді, енді оның өз ... ... ... ... ... дала ... ашық алаңдарында шабындық- көкмайса шөптер өседі. Таудың салқын самалды қыраттарында боз, бетеге, қара-басшалғын бетеге, жусан сияқты өсімдіктер жайқалып, ... ... ... ... ... ... тау таспасы, қозы құлақ, тянь-шань еркешөбі, ширатылған қоңырау бас, шабынды ... ... тағы ... ... шөптер көктемде қаулап шығып, тау беткеін көкорай шалғынға айналдырады.
Алматы қорығының шырша орманының жоғарғы жағын субальпі белдеуі алып жатыр. ... ... ... ... м биіктікте орналасқан. Бұған тән өсімдік- биіктігі 0,5- 1,0 м болып өсетін арша. Бұл ... ағаш ... ... ... ала 700 ... деін жасайды. Алыстан қарағанда, тау беткейінде түтаса өскен аршалар жайып қойған жасыл кілем түріндей әсер ... ... арша ... тау топырағын бекітуге және оның тіршілігін үшін маңызы зор. Бұл маңда біршама шырша, ұшқат, қандыағаш ... Шөп ... ... ... ... Ботакөз, тау қарамығы немесе самалдық шермеңгүлділер басым. ... ... ... ... жерлер. Шыңдар жиі кездеседі.
Альпі белдеу 3000-3600 м биіктікте орналасқан, одан әрі қар мен мәңі мұз орын ... Бұл өңір ... 70-80 ... қой ... мен ... алып жатады. Ондағы құздардың, жарылуынан, бұзылуынан пайда ... ... ... ... ... ... да, шөп ... Альпі белдеуінде көбіне доңызсырт шөптері өседі, аздап дәнекті шөп түрлері кездесіп қалады. ... ... әр ... ауру ... ... әр ... ... өсендігін көреміз.
Алатаудан дәрі- дәрмек алынатын өсімдіктердің көптеген түрлері кездеседі. Олардың бастылары- долана, итмұрын жемістері және кәдімгі ... ... ... ... адам денсаулығына қажетті шикізат бетерін өсімдіктер қорын, олардың биологиялық ерекшеліктерін ... ... де ... ... абыройлы міндеті.
Көрікті де әсемді Алатаудың қыраттары теріскей бетте аласара ... Іле ... ... ... жазира даламен ұласады. Осы өзеннің оң жағалауында қорықтың шөлді аймағы ... Оның жер ... ... ... ... ... ... келеді. Шөлді өңір құмды - төңірегін алып жатыр. Ол- сексеуіл өскен құмды төбелер. Онда шөлге тәг сораң, ... және ... ... ... ... қарасты биіктігі 150 метрдей, ұзындығы 3 шақырымға жуық құмы сусылдаған ақ шағалы төбе. Кейде оны деп те ... ... ... неше ... ... ... ... бұл құмды төбелерде өзінің жырымен жолаушыларды еліктіріп, қауіпті сусыз шөлдерге апарып, қырғынға ұшыратын әйел ... ... ән ... мыс.
туралы әр қилы хикаялар сенуден, жоққа нанушылықтың салдарынан туған. етегінде ерте ... ... ... дәуірде аңыз-әңгімеге арқау болған құпиясына бұл ... ... ... ... ғалымдар құмның айрықша үн шығаруын қалай түсіндіреді? Енді соған тоқталайық. Ол туралы айтылған болжамалар көп-ақ, бірақ солардың ешқайсысы бұл ... ... ашып бере ... Тек ... ... ... ... себептері ғана белгілі болып отыр. Мұндай қасиеттер өте құрғақ, ... ... бар ... таза ... ғана ... ... Ондай құм түйіршігі ұсақ және біркелкі ... ... ... келеді. Құмның тек қозғалыс кезінде ғана дыбыс шығаратыны ақиқат. Егер құм ... ... оның ... ... бірте-бірте күшейіп, реактивтік ұшақтың гүрілі сияқты қуатты гуілге ұласады. Мәселен, Іле өзенінің оң жағасында орналасқан күшті жел ... ... ... ... одан үш ... ... ... үй терезесінің әйнегі сықырлайды. Осы төбе құмға шығып, оның даусын ... ... ол ... ұмтылмас әсер қалдырады. Құмға алғаш рет аяғыңызды тигізе бергенде-ақ одан иттің ырылдағанына ұқсас дыбыс құлаққа шалынады.Енді оған ... ... ... ... жел ... құм қозғалып, сырнайдай таза үн шығарады.
Соңғы жылдары зертеумен ғалым В. И. Арабаджи айналысып жүр. Әр түрлі жағдайда құм ... ... ... ... ... ... одан соң, ... акустикалық құралдар көмегімен лаборатория жағдайында тексерілуде. Өзінің көп жылғы зертеулерінің арқасында В. И. Абрабаджи ... ... ... ... жел әсерінен пайда болатын осындай дыбыс шығарады деген қорытындыға келді. Құмның үстіндегі беті жел, ... ... ... ықпалымен қозғалып, төменгі толқынды қабатпен жанасқанда, үйкеліс тудырады да, одан біз еститін әсем пайда болады дейді. Бұл тұжырым әлі де ... ... ... етеді.
Ғалымның бұл пікірі әлі де болжам есебінде ... ... ... ... толқынды қабаты жоқ осы алынған құм да дыбыс шығарады. Бұл жұмбақтың ... ... әлі ... ... жоқ. ... ... тұрғыдан зертеу ісі қызу жүргізулуі қажет. Қорғауға алынған табиғаттың осы бір қызық ... өз ... ... ... ... тасқыны баытында еш толостамайды.
Негізгі бөлім
Жануарлар дүниесі
Қорықтың жер бедерінің күрделілігі, ... әр ... ... ... ... ... түрлерінің кең, тарлуына әсерін тигізеді. Мұнда құстардың 200-ден аса, ал сүт қоректілердің 40-тай түрі тіршілік етеді.
Алматы қорығын көруге бара ... ... ... ... бірден құстардың, түсері сөзсіз. Әсіресе, орман іші осы қанаттылардың неше құбылтып салған әніне бөленген. Адамға ... ... ... әні, көктемгі шырылдап ұшқан торғай үндері үлкен әсер қалдырады. Құстар қанатының әр түрлі реңінен күн шұғыласына тән түстер байқалады. ... ... ... ... ... ... саздары сыр шертеді. Міне мұның бәрін сөзбен айтып ... ... ... жасаған әсемдіктің бәрін сезу үшін оларды көру керек.
Қорықтың шырша орманында самырсын құсы, шырша торғайы, шиқылдақ торғай, ... ... ... ... ... белдеуінде кәдімгі мысықторғай, қара шымщық, бұлбұл, маубас жапалақ, қара ... үкі, ... құр және ... да ... ... ... ... етеді. Таудың биік құздарында ұлар мен қозықұмай ұшырасады.
...Арындап ағып жатқан Талғар өзені. Оның ... ... аяқ ... ... көтеріліп келеміз. Анда-санда ақ көбігі арнасынан асып жатқан өзеннің салқын лебі бетті сипап етеді. Тек өзен арасындағы тастар үстінде ... ... ... ұшып, кейде қалықтап барып, ағысы қатты суға сүңгиді.
Мөп-мөлдір су түбінде оның кішкетай тастарды түрткілеп, безек қағып жүргені анық байқалады. Бұл ... қара ... ... еді. Ол, ... ... ... таудан аққан өзендер бойын мекендейді. Тіршілігінің бәрі сумен байланысты. Негізгі қорегі су ... және ... ... ... ... Күні бойы дабыл тапай су түбінде жүзуі де осыдан. Көктемде барлығы бірлесе жұптасып, өз ... ... ... Ерте ... ... ... ұя сала бастайды.
Осы кезде қоразы көп сайрап, өткізеді. Сушыл қара ұясын судаы ... ... ... өзен ... ... ... ... өте әсем болады. Ұясын шар тәрізді етіп, бүйірәнен шығарып, сондай ғажап жасайды. 3-6 ... ... ... басады. Қыс айларын да қорегін су түбінен табады.
Су түбәнде бір минуттай ... және ... ... ... 3-4 шақырымдай жол жүреді. Қыстың 25-30 градус суығына қарамай, мұз ас-тында қорек іздеуге бұл құстар жасы бейімделген.
Өзен аңғарындағы жабайы алма ... ... әсем ... ... сарғалдақ жүр. Әсіресе, оның көктемдегі көрнісі сұлу-ақ. Қоразының түсі айқын сары болып, тек қанаттары сарғыштау дақ араласқан қара келеді. ... ... ... ... басы мен ... жасыл сары реңді болады. Олар көбіне жапырақты орманды ұнатады. Қорық территориясында ... ... өрік және ... ... тау ... өзен бойын мекендейді. Тауға 1500-1700 м, кейде 1900-2000 м биіктікке дейін көтерілетін құс. Мысықторғай ... ... сәл ... Оның ән ... үні ... ... Бір ... сезіктенген кезде мысықтың миялауғанындай дыбыс шығарыда. Балапандары қореқ сұрағанда, деп ... ... ... ... ... ... қайың, тал, алма ағаштарының бұтақтарына аспалы тор сияқты іліп қояды. Осыдан көктемде 3-5 жұмыртқа салып, ... ... ... ... ... ... ... Мысықторғай орман мен бақ ағаштарына зиян келтіретін насекомдармен қоректеніп, біраз пайда келтіреді. Міне, осындай әсем әрі әнші ... ... ... ... кеп үйір ету- ... ... бірі.
Қара шымшық та ағаш бұрына қонып, тәрізді үн шығарып шырылдайды.Бұл құс жапырақты, қылқан жапырақты ... ... ... Бұл құс жапырақты, қылқан жапырақты ормандарда кездесе береді. Әдетте суға жақын өскен бұталы торғайды мекендеуді ұнатады. Іле ... 600-2600 м ... ... ... Жаз ... жауын, құрты, қоңыздар, моллюскалармен, ал күз бен қыс айларында долана, итмұрын, ұшқат, арша жемістерімен қоректенеді. Қара шымшық та ... үшін ... құс, ... оның, кейбір бұталы ағаштардың жемісін бір жерден екінші жерге таратуға септігі бар.
Бұл құс та ... ағаш ... ағаш ... ... Онда 3-7 ... салып, көбейеді. Қыс айларында қара шымшықты тау етекте*рінен, тіпті Іле өзені бойындағы тоғайлардан да көруге болады.
Жабайы жемісті бақ ... ... неше ... ... салған сұлу сазына еліктеп келе жатып, бұта үстінен ұшып өткен үлкен сары ... ... ... ... Бау-бақша, орман зиян-кестерімен күресте бұл құстық маңызы ерекше. Олар көбіне ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Бір сары шымшық тәулігіне алты мыңдай ұсақ ... ... ... ... ... екі жағындағы ақ дақтары, ал төбесінде қара

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Популяцияның динамикалық, статикалық қасиеттері. санын реттеу4 бет
Антропогендік стрессордың әсері12 бет
Адам экологиясы5 бет
Адам экологиясы жайлы9 бет
Адам экологиясы туралы4 бет
Адам экологиясы туралы ақпарат9 бет
Адам экологиясының пайда болуы9 бет
Алматы қорығының географиялық орны, шекаралары19 бет
Алтын-Емел Мемлекеттік Ұлттық табиғи паркімен шекаралас жатқан Жаркент өңіріндегі бауырымен жорғалаушылардың биологиясы, экологиясы45 бет
Арал экологиясы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь