Қазақ отбасындағы қыз баланың ұлттық ерекшеліктері

Жоспары:

Кіріспе:
Ұрпақ тәрбиесі.ұлт тағдыры
Негізгі бөлім:
1) Қыз тәрбиесі.ұлт тәрбиесі
2) Қыз өссе елдің көркі...
3) Қыз, әйел . ұяттың ұясы
Қорытынды:
Ертеңін ойлаған.ел азбайды
        
        Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
Ұлттық тәрбие кафедрасы
ТАҚЫРЫБЫ:“Қазақ ... қыз ... ... ... ... Белдібаева М.
1курс,3 топ,ХБФ
ТЕКСЕРГЕН: Жаңабаева Р.А.
П.Ғ.Д.,профессор
АЛМАТЫ 2010 ЖЫЛ
Жоспары:
Кіріспе:
Ұрпақ тәрбиесі-ұлт тағдыры
Негізгі бөлім:
1) Қыз ... ... Қыз өссе ... ... Қыз, әйел – ... ... ... азбайды
Кіріспе:
  «Ұрпақ тәрбиесі-ұлт тағдыры» - демекші, болашақ ұрпақтың
тағдыры қазақ қыздарының қолында, тәрбиесі мен ... атап ... ... ... ... ... ... бөле отырып, қыз тәрбиесі –ұлт тағдыры екендігін
ерекше атап айтты. Осы мақсатта «Педагогика және
психология» мамандығы ... ... ... ... ... қазақ халық
педагогикасындағы дәстүрлі әдістері» атты
тақырыптағы арнайы курс бағдарламасы енгізілді. Сонымен
қатар биылғы оқу жылында п.ғ.к. доцент Ж.Т.Сарыбекованың
«Қазақ халқының ... ... ... ... қыздар
тәрбиелеу тұжырымдамасы» «Қазақ қызының психологиясы», «Қыз
ғұмыр», «Қазақ ойшылдарының қыздар ... ... оқу ... ... ... Бұл оқу құралдарында
қыздар тәрбиесі мен қазіргі қыздың психологиясы, ... ... ... мен ... анық ... ... ... тәрбиесі қыздар тәрбиесінен басталатындығы,
болашақ ұрпақтың тағдыры осы қыз ... ... ... ана ... жас ... тәрбиелеу мен
олардың тағдыры осы қыз тәрбиесінен бастау алатындығын
бірауыздан айтуға болады. Осы оқу құралдары мен
еңбектері келешекте жарық көретін болса жас ұрпақ ... өте зор. ... жас ... да ... , өз еңбегінен үйретері көп. «Қыз
өссе-елдің көркі, гүл өссе-жердің көркі» дегендей,
қызғалдақтай болып өсіп, көктеп келе ... ... ... ... ... ... ... үйден тыю» деген мақал да осының айғағы. Міне,
осындай тәрбиелік мәні зор ... ... ... етіп ... отырған.Қыз баланың тәрбиесі ата-анаға
да үлкен сын еді. Жүн ... жіп ... ... тоқу, кесте тігу,
құрақ құрау, оюлап киіз басу, кілем ... ... есу, ... тағы ... ... ... ... босағаға бармай
тұрып-ақ үйреткен. Осылай еңбекке баулу арқылы отбасы
алдындағы жауапкершілік ... ... ... даярлай бастаған.Қыздарымыздың асыл қасиеті,
жан-дүниесі нәзік, адал махаббат иесі болғандығын,
дәулетке, байлыққа, жиһазға қызықпағандығын
жыр-дастандардан білеміз. Қазақ қыздары ... асыл ... ... қастерлеп, аялаған. Сүйген адамымен
қол ұстасып бірге жүрсе, ... ... қара көже ішсе ... деп, өмірге риза болған.«Қыз» ең қасиетті сөз.
Қасиетті болатыны бүкіл адамзат қыздан тарайды: қыз келін
болады, келін анаға айналады, ал ана әже ... ... ... ... ... ұрпақ өсіріп, ұлт
қатарын көбейтеді.Ұлттың бойындағы бар жақсы
қасиеттерді-тілін, дінін, әдет-ғұрпын,
салт-санасын, дәстүрін немересіне, немересінен
шөбересіне жеткізуші, дамытушы, ... ... ... ... береке-бірлігін, туыстың
татулығын іске асыратын да, ұйымдастыратын да әйел-ана. «Ағайын
тату болса- ат көп, ... тату ... ... ... осыдан туса керек.Кең байтақ ұлы даланы мекендеген қара
орман халқымыздың бір тілде сөйлеп, әдет-ғұрып, салт
дәстүрінің, мінез-құлықтарының да ... ... ... ... ... ... ... ана, Айша бибі, Жаған
бегім, Нұрбике ханым, Айғаным,Ұлпан, ... ... ... ... ... ... әдетте елге келін
болып түскен қыз өз елінің барлық жақсы қасиеттерін,
рухани-моральдық құндылықтарын өзімен бірге ала келіп,
табалдырығын ... ... ... қала ... бүкіл
сол бір қалың елге сіңірген. Бұл жақсы үрдіс, ғибратты ғадет
бүкіл ұлттың бірлігіне, ... ... игі ... ... да ... қыздарына төрден орын беріп, қонақ деп
еркелеткен, парасаттылыққа баулып еркін өсірген.Ерке қыз,
иманды әйел, қасиетті ана солардан шыққан. Қазақтың батыл
қыздары, ақын ... ... ... ұлтты
тәрбиеледі.Пәрәнжі-сәтір кимеген, сөйте тұра
еркіндік пен есерліктің ара жігін ажырата білген парасатты,
тапқыр, төзімді, ... ... ... ... ... ... қыздар қазақта болған.«Тар қолтықтан оқ тисе, тартып
алар ... деп ... ... арқа ... де ... тәрбиесі қоғамда рухани құндылықтарды,
ұлы мұраттарды иманды және инабатты ... ... ... ішкі ... ... қасиеттерді алға шығарады.
Сол адамдық қасиеттерді бойына сіңіре білген жандардан
тараған ... ақыл мен ... ... ... да ... жақтырады. Қызды тәрбиелеу, өсіру, ер
жеткізу ең маңызды мәселе. Қыз өсіру өсіру гүл өсірумен
бірдей! Гүлге әлсін-әлсін су ... ауа ... ... ... ... ... ... Мұндай тиянақты күтім
болмаса гүл солып қалады. Қыз да сондай. Оған ... ... өнер мен ... ... мен ... керек. Қазақта
әр ата-ана өз қызын өнегелі етіп өсіруге бар күшін салып
отырады. Білген білімін аямайды. Әр қыз өз ... ... ... өмір деген үлкен әлемге қанат қағып
жатады. Әрине, бұрын отбасылардың бәрі бірдей білімді болған
жоқ. Өнерден құралақандары да көп болған. Ғылымға қол
жетпейтін ... ... ... ... ... бүкіл ру, әулет, ауылға келін болып саналады. Өзі
аттаған босағасының, ... ... ... ... кетеді.Қазақ
жақсы келінді қызынан кем көрмеген.Қазақ дәстүрінде үлкеннің
атын атамай, ... ... ... аруағын құрметтеу - жақсы
келіннің әдептілігі мен тәрбиелілігінің айғағы.Тұрмыстағы
көргені мен ... ... ... ... ... ... ... салып ақылдасатын ана дәрежесіне
көтереді.Қызына құда түсіп, айттырған ... ... қыз ... үшін ... атанып кете барады. Күйеу қайын
жұртында төрге шықпайды, оған сыбағалы асы деп асықты жілік
пен төс тартылады.Әрине, жасы егделеген ... ... ... де ... белгілі. «Күйеу
қартайса құда болады», сөзі осы уақыт аралығында күйеу
жақтан әлденеше қыз алысып, қыз беріскендігін, ... ... адам бола ... ... ... ... қызым үшін сыйлаймын» деген сөзінде де үлкен мән
бар.Әуезов М. Абай жолы: Бұл романда жазушы Құнанбайды асқан
сүйіспеншілікпен ... ... ... ... Құнанбай
Абайға әке ғана емес, заманның үлкен қайраткері, әрі үлкен
тұлғасы. Ал, Абай ойы, Абай даналығы, Абай тереңдігі ... ... ... ... ... ... жұлдызына айналған. Мұндай эпопеяны халқын шын
сүйген адам ғана жаза алады. Бұл эпопеясы болмаса қазақ
өмірі, оның кім ... дәл ... ... дүниеге
танылмас еді. « Абай жолы» халқымыздың ақыл – ойын биікке
көтерген, ... ... ... ... ... ... болды.Бір ұлды тәрбиелеу -бір адамды тәрбиелеу ;ал
,бір қызды тәрбиелеу -бір ұлтты тәрбиелеу "Бұрынғы өткен
заманда Қытайда Лили атты бір қыз ... ... ... ... бір үйде өмір сүре ... Бірнеше айдан кейін
бітпей кеткен келін мен ене арасындағы ұрыс – керістер
нәтижесінде әрі өзі ... әрі ... ... ... ... үшін де ... шыдамсыз бір
халге келеді. Бір шара қолдану керек деп ойлаған келін, тура
әкесінің бұрынғы досы болған емшіге барып ... ... оған ... бір ... дайындайды және оны үш ай бойы
күнде аз – аздап енесінің тамағына қосып тұруын айтады. Уды аз
– аздап берсе, ... оны ... ... ... еді. Кәрі адам ... ... ... де одан күманданбауы үшін енесімен өте жылы
қарым – қатынаста болуын, ол үшін ең дәмді тағамдар ... ... ... ... ... айтылғандарды бұлжытпай
орындайды. Әр күн енесіне дәмді тағамдар дайындап беріп
отырады. Онымен жақсы мәмледе болып, ... да аз ... уды ... отырады. Біраз күннен кейін енесі де қатты
өзгеріп, келініне өз қызы ... ... ... Бұл ... өз ... ... ... қалған келін,
істегендеріне қатты өкінеді. Кешірілмес қатеге жол
бергенін түсініп, баяғы ... ... ... Кәрі ... ... ... тазалайтын бір дәрі табуын сұрап
жалынады. Көзіне жас толған кәрі адам былай дейді:«Қымбатты
Лили, саған ... тек ... ғана еді. ... у ол сенің
басыңда еді. Сен оған жақсы мәмледе болғаның сайын, оның да
саған деген ызасы құрметке айналады. Осылайша ... ... мен ... ... ... қолда, гүлдің иісі
қалады» дегендері осы болса керек.Көктемді қанатына
қондырып Алматыға құс қайтты. Шуақты ... ... ... ... әнін айтты.Жер-дүниені жылылыққа орап,
жүректерге іңкәр сезім сыйлап көктем келеді. Жер-Ана бусанып,
тоңы жібіп, жаны кіріп, тіршілік қайта жалғасады. Ал
Жер-Анамен қатар Аналар да ... ... ... алғашқы күндерінде дүние дидары әйел баласының
көңіліне ауады. Кірпігіне кірбің ... ... ... ... ... ... ... Осы бір аяулы есім
жаныңды тербеп, жараңды емдеп, шабыттанып, қолыңды сермеп,
сезім гүлдеп, жүректегі отты үрлеп жібереді. Қазақтың ... ... ... ... аманаты, тарихы, өмірі, бәрі-бәрі
қазақ қызының кірпігінде тұрғандай көрінеді маған. Ұлт болып
ұйысуда, жұрт болып жұмылуда, халық болып ... ... ... атқарар рөлі, алар орны тым ерекше. Өйткені
тал бесікті тербеткен аналар ұлттың ұлын тәрбиелейді. ... ... ... серік болады. Абыз-ақсақалдарға
ақылшы емес пе?!Бүгінгі кейбір қазақ қызының келбетіне
назарың түсе қалса – көзіңнен нұр, санаңнан сыр, жүректен
жыр кетеді. Ар-намысты ... ... ... ... Осындай
қазақтың кейбір жас қыздарының имандылықтан жұрдай парасаттылық
пен инабаттылықты, ... пен ... ... күн өткен сайын әлсіреп, ұрпақтың санасын
улап бара жатқандығы жалғыз менің ғана емес, мыңдаған саналы да
зиялы қазақтың көңілін алаңдатып, жүрегін қынжылтса ... ... ... ... ... ... адалдық,
сезімталдық және еңбекқорлық сияқты қасиеттерді
кішкентайынан бастап дамытуды халқымыз өте ежелден қолға
алған. Сондықтан ... қызы ... ... ... жар
таңдауға ерекше жауапкершілікпен, сақтық, ұстамдылықпен
қарап, оның маңызын санасымен аңғарып, жүрегімен түйсінген. Бұл
істе жеңіл ойлылық, ұшқалақтық, орынсыз тәуекелге жол ... ... ... деп ... үшін ... ... ... ой – өрісі мен
мәдениеті, білімі мен инабаттылық болмысы, жақсы-жаман
әдеттері жайында жақсы білуі өте маңызды. Қыз бала
тойларда, көп адам ... ... ... түседі,
сыналады. Ондайда өзінің ұстамдылығымен, жарқын жүзді
сыпайылығымен, сергек ... ... ... ... Олай ... бүгінгі қыздың,
ертеңгі келіннің қолынан іс келіуін халқымыз міндетті деп
ұққан. Адамға деген мейірім бала кезден, ең жақын адамын
сүюден басталады. Сондықтан ... қыз ... ... ... ... қадірлей білуді үйретсе,
болашақта одан елін, жерін, халқын сүйетін, өз ... ... ... ... ... ... ана,
қайратты жан, нәзік ару шығары сөзсіз. Қыз баланы
құрметтеп, олардың алдында дөрекі сөйлемей, ізетті
болып, жиын-тойларда сыйлы орынға отырғызған. Жаңа ... ... ... де ... ... атымен атамай
«Еркежан», «Шырайлым» деп еркелеткен. Киім тіге білу,
дәмді тамақ пісіру сынды күнделікті күйбең ... ... ... оны ... ... етіп ... толыққанды жағдайға келтіреді, әрі келген жері
үшін – келіннің, ... үшін – ... ... ... ... қызы сөзі ... өзі әдепті, терең ойлы болуға тиіс.
Сондай-ақ, сөзі өткір, өзі пысық, өрескелдікті сүймейтін,
болмашыға пісіп ... ... ... биязы күліп,
жақсы-жаманның жөнін біліп тұратын әдемі, дене бітісі
жинақы, сөзі салмақты, ісі тиянақты, көз ... ... ... ... ... төні ... шырайлылық – қазақ
қыздарына тән қасиеттер.
«Болмасың да ұқсап бақ, бір жақсыны көрсеңіз», - деп ұлы ... қыз ... ... ... ... талпынуы
керек – ақ. К.Қожақметова Қыздар ережесін төмендегідей етіп
көрсетеді.
- Қысқаша амандасу рәсімін орындау.
- Орынсыз еліктеп, әлем-жәлем киініп ерсіленбеу.
- ... пен ... ... ... Ойлы, ұстамдылық жолмен лайықты жар таңдау, алданбау.
- Спиртті ішімдіктер ішуден, темекі тартудан аулақ болу.
- Әйел адамға тән өнер түрлерінің барлығын, үй ... ... ... мен ер ... ... ... ... зор
ықпалы бар екенін дұрыс түсіну.
- Үлкендердің алдын орағытып, жолын кеспеу.
- Өтірік, өсек айтпау.
- Қазіргі заман қыз бала ... ... мән ... ... Себебі қыз баланы тәрбиелеу – ұлтты тәрбиелеу деген
сөз. Отбасы қоғамның бір бөлшегі. Барлық халық қыздары өмірдің
жалғасы, болашақ ана, өмірлік жар, ол – ... ол – ... деп ... Зейнеп Ахметова. «Қыз баланың мына
өмірдегі міндет-парызының жүгі ауыр, әрі ардақты. Ол – ... ... ... ... ана, үй ... ... күтетін
адал жар, ата-ене сыйлайтын қамқор келін» - ... ...... ана! Ол өз ... жалғасын, ертеңгі
елді құрайтын және соған ие болатын ұрпақты өмірге әкеледі.
«Жігітті тәрбиелеген – әскерді тәрбиелейді, қызды тәрбиелеген
– ұлтты ... - ... ғой дана ... ... рухы,
жаны, тарихы, арман-үміті болып табылатын тілді де, басқаша
емес, «ана тіл» деп атау ... ... емес ... ... ... ... тіл ... дәстүрі, тарихы, әдебиеті мен мәденеиті
жас ұрпақ бойына ана сүтімен дариды деген сөз. Қыз баланың
өзінің сырт пішініне, киім сәніне ... ... ... ... Бұл оның ... ... ... көрсетеді. «Ұлдың ұяты әкеге, қыздың ұяты шешеге» -
деп қараған ... ұл ... ... ... мен әкелер
өз қолына алса, ал қыз баланы тәрбиелеу әжелер мен ... ... ... Сондықтан қыздарымызға дұрыс тәрбие
беріп, еліміздің болашағына ат салысайық дегім келеді.
Қыздарды үй ... ... ... ... ... Бала ... ... баулу. Мысалы: үйде гүлдер егу т.б.
2. Қол өнеріне үйрету: тігу, тоқу, кесте.
3. Үйді ... ... ... ... ... ... баулу.
5. Бірден бәрін түгел үйретемін деуге болмайды. Ол үшін сіз
төзімді, шыдамды, болуыңыз керек. ... ғана ... ... ... ... ... ... беріңіз. Сіз тек
жағдай жасаңыз.
Егер қызыңыздың қолынан бірдеңе келмей ... ... ... ... әдет-ғұрып, салт- дәстүрлерін
қыз баланың бойына сіңіре отырып, қыз балаға келешекте ана, ақ
босағаның аруы, шаңырақтың құт- берекесі ... ... ... ... мол ... шыншылдыққа баулып, ар тазалығын жоғары ұстайтын
қылықты қыз тәрбиелеу мектептен бастау алғаны нұр үстіне нұр
болып отыр. Біз ... пір ... ... ... ... санаған халықпыз. «Атасыз ұл ақылға
жарымас, анасыз қыз ... ... «Қыз ... ана ... ... ұл ... ас ... үлгісін көрмесе».Ұлттық салт- дәстүрімізді білу,оның
астарын түсініп, атадан балаға мирас ету қазіргі таңда,
әсіресе, қазақ қыздары үшін ... ... «Қыз ... ... ... ... қанатты сөздің өзі қыз
бала тәрбиесінің қаншалықты маңызды екенін ... ... ... ... ... екен ... Қыз баланың бойына
асыл қасиеттерді дарыту тек құлаққа құюмен, ақыл айтумен не
болмаса «Қызды ... ... ... ... ... ... ... жағдайда орынды ақыл ұсынып,үлгі -өнеге
көрсету қажет. Ізеттілік, көргенділік ... ... ... ... ... Қатты күлмеу, айқайлап сөйлемеу,
үлкеннің жолын кеспеу, ыдыс аяқты салдырлатпау, алдымен
кіріп, артымен шығу, есікті ... ... ... кермеу,
ұсынған кесені төмен қарап беру, үлкендерден жоғары отырмау
тәрізді тіпті қыз баланың отырысына, жүрісіне, аяқ
басқанына, киім киісіне, қимыл- қозғалысына, ... ... мән ... өзі қыз бала ... аса ... ... ... қоюдың жауапкершілігін сездіреді. Жазушы
Ә.Нұршайықовтың мына бір сөздерін әрбір қыз ... ... ...... ... ... ... осынау бір елімізге адал перзент, асыл азамат боламын
десеңдер, еңбекшіл болыңдар! Еңбекшіл адам ең ардақты адам.-
Әдемі болыңдар, әсем ... ... ... ... болыңдар!-
Сұлу болыңдар, сымбатты болыңдар! Сонымен бірге саналы
болыңдар!-Қыздар ұйқышыл болмаңдар, ұмытшақ болмаңдар,
ұрысқақ болмаңдар.Инабатты болыңдар, ілтипатты болыңдар,
ұйымшыл болып өсіңдер! Қыз бала ... қай ... ... тыс ... ... ... бүгінгідей қоғамның
аласапыран кезеңде қыз балаларды жан-жақты тәрбиелеудің
уақыт күттірмейтін мәселе.Тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңгі
тұтқасы- болашақ ұрпақтың дені ... таза ... ... ... ... дарытпау,өздерін сергек
ұстауы- бұл да тәрбиенің бірден бір міндеті.«Қыз өссе-елдің
көркі, гүл ... ... ... ... ... ... келе ... гүлдің мезгілсіз солып қалмауына
қамқорлық жасаған. «Қызға қырық үйден тыю» деген мақал да
осының айғағы. Міне, ... ... мәні зор ... ... ... етіп қалдырып отырған.Қыз баланың тәрбиесі
ата-анаға да үлкен сын еді. Жүн түту, жіп иіру, шекпен тоқу,
кесте тігу, құрақ құрау, ... киіз ... ... тоқу, арқан
есу, көрпе көктеу тағы басқа өнерді қыздарына бөгде босағаға
бармай тұрып-ақ үйреткен. Осылай еңбекке баулу арқылы отбасы
алдындағы жауапкершілік ... ... ... ... ... асыл ... ... адал махаббат иесі болғандығын, дәулетке,
байлыққа, жиһазға қызықпағандығын жыр-дастандардан білеміз.
Қазақ қыздары махаббат атты асыл сезімді айрықша қастерлеп,
аялаған. ... ... қол ... бірге жүрсе, тіпті
қатықсыз қара көже ішсе де бақыттымын деп, ... ... ең ... сөз. Қасиетті болатыны бүкіл адамзат
қыздан тарайды: қыз келін болады, келін анаға айналады, ал ана
әже деген зор дәрежеге ... ... ... ... ... ... көбейтеді.Ұлттың бойындағы бар жақсы
қасиеттерді-тілін, дінін, әдет-ғұрпын, салт-санасын,
дәстүрін ... ... ... ... ... ... ... ырысты
ынтымағын, береке-бірлігін, туыстың татулығын іске
асыратын да, ұйымдастыратын да әйел-ана. «Ағайын тату
болса- ат көп, ... тату ... ... ... ... туса ... ... ұлы даланы мекендеген қара
орман халқымыздың бір тілде ... ... ... ... да ... ... болып
келуі бұрынғы өткен қасиетті Домалақ ана, Айша бибі, Жаған
бегім, Нұрбике ханым, ... ... ... ... ... қалған үлгі.Қазақтар әдетте елге келін
болып түскен қыз өз елінің барлық жақсы қасиеттерін,
рухани-моральдық құндылықтарын ... ... ала ... ... ... ... қала берді бүкіл
сол бір қалың елге сіңірген. Бұл жақсы үрдіс, ғибратты ғадет
бүкіл ұлттың бірлігіне, рухани болмысына игі ықпалын ... да ... ... ... орын ... ... ... парасаттылыққа баулып еркін өсірген.Ерке қыз,
иманды әйел, қасиетті ана солардан шыққан. Қазақтың батыл
қыздары, ақын қыздары, ақылды қыздары ұлтты
тәрбиеледі.Пәрәнжі-сәтір ... ... ... пен ... ара ... ... ... парасатты,
тапқыр, төзімді, өнерлі, шашын төбесіне түйіп жауға шапқан
батыр қыздар қазақта болған.«Тар қолтықтан оқ тисе, тартып
алар қарындас» деп ... ... арқа ... де ... ... қоғамда рухани құндылықтарды,
ұлы мұраттарды иманды және инабатты бәсекемен қалыптастырады.
Бұл адамның ішкі ... ... ... алға ... ... ... ... сіңіре білген жандардан
тараған ұрпақ ақыл мен алғырлықтың бүкіл бітім-болмысын
одан да артығырақ жақтырады. Қызды тәрбиелеу, өсіру, ер
жеткізу ең ... ... Қыз ... өсіру гүл өсірумен
бірдей! Гүлге әлсін-әлсін су құйып, ауа жеткізіп, айналасын
арам шөптерден ... ... ... ... ... ... гүл солып қалады. Қыз да сондай. Оған тәлім мен
тәрбие, өнер мен өнеге, білім мен ... ... ... ... өз ... ... етіп өсіруге бар күшін салып
отырады. Білген білімін аямайды. Әр қыз өз отбасының
тәрбиесімен ... ... өмір ... ... ... қанат қағып
жатады. Әрине, бұрын отбасылардың бәрі бірдей білімді болған
жоқ. Өнерден құралақандары да көп болған. ... ... ... ... ... үйлену тойының
ертеңінде бүкіл ру, әулет, ауылға келін болып саналады. Өзі
аттаған босағасының, рудың адамы ... ... ... ... ... кем ... дәстүрінде үлкеннің
атын атамай, тіріде өзін, өлгенде аруағын құрметтеу - жақсы
келіннің әдептілігі мен тәрбиелілігінің айғағы.Тұрмыстағы
көргені мен түйгені, ... ... ... ... ... ... салып ақылдасатын ана дәрежесіне
көтереді.Қызына құда түсіп, айттырған күннен бастап
жігіт қыз ... үшін ... ... кете ... Күйеу қайын
жұртында төрге шықпайды, оған сыбағалы асы деп асықты ... төс ... жасы ... ... күйеудің
әлеуметтік мәртебесі де жоғарылайтыны белгілі. «Күйеу
қартайса құда болады», сөзі осы уақыт аралығында күйеу
жақтан әлденеше қыз алысып, қыз беріскендігін, күйеудің ... адам бола ... ... ... ... ... үшін ... деген сөзінде де үлкен мән
бар.Әуезов М. Абай жолы: Бұл ... ... ... ... ... ... жеткізе суреттейді. Құнанбай
Абайға әке ғана емес, заманның үлкен қайраткері, әрі үлкен
тұлғасы. Ал, Абай ойы, Абай ... Абай ... ... ... ... ... ... жанның
жарық жұлдызына айналған. Мұндай эпопеяны халқын шын
сүйген адам ғана жаза алады. Бұл эпопеясы болмаса қазақ
өмірі, оның кім ... дәл ... ... ... еді. « Абай ... халқымыздың ақыл – ойын биікке
көтерген, әрбір отбасының сүйіп оқитын, тәлім-тәрбие алатын
туындысы болды.Бір ұлды тәрбиелеу -бір адамды тәрбиелеу ;ал
,бір қызды тәрбиелеу -бір ... ... ... ... ... Лили атты бір қыз ... ... күйеуі,
енесі үшеуі бір үйде өмір сүре бастапты. Бірнеше айдан кейін
бітпей кеткен келін мен ене арасындағы ұрыс – ... әрі өзі ... әрі ... ... ... күйеуі үшін де тұрмыс шыдамсыз бір
халге келеді. Бір шара қолдану керек деп ... ... ... бұрынғы досы болған емшіге барып дертін айтады.Кәрі
адам оған шөптерден бір қоспа дайындайды және оны үш ай бойы
күнде аз – ... ... ... ... ... айтады. Уды аз
– аздап берсе, осылайша оны келінінің өлтіргені белгілі
болмайтын еді. Кәрі адам ... ... ... де одан күманданбауы үшін енесімен өте жылы
қарым – қатынаста болуын, ол үшін ең ... ... ... ... ... ... ... айтылғандарды бұлжытпай
орындайды. Әр күн енесіне дәмді тағамдар дайындап беріп
отырады. Онымен жақсы мәмледе болып, тамағына да аз –
аздан уды тамызып отырады. ... ... ... ... де ... ... өз қызы сияқты қарай бастайды. Бұл арада
енесін өз анасындай жақсы көріп қалған келін,
істегендеріне қатты ... ... ... ... ... баяғы емшіге қайта барады. Кәрі адамға,
енесіне берген уларды тазалайтын бір дәрі ... ... ... жас ... кәрі адам былай дейді:«Қымбатты
Лили, саған бергендерім тек витамин ғана еді. Нағыз у ол сенің
басыңда еді. Сен оған ... ... ... ... оның да
саған деген ызасы құрметке айналады. Осылайша сендер нағыз
ана мен қыздай болдыңдар».«Гүл берген қолда, гүлдің иісі
қалады» дегендері осы ... ... ... ... құс ... ... ілестіре келген
құстар әсем, әуезді әнін айтты.Жер-дүниені жылылыққа орап,
жүректерге іңкәр сезім сыйлап көктем келеді. Жер-Ана бусанып,
тоңы жібіп, жаны кіріп, тіршілік қайта ... ... ... ... да ... бөленеді. Өйткені
көктемнің алғашқы күндерінде дүние дидары әйел баласының
көңіліне ауады. Кірпігіне кірбің ұялатпауға, жайдары ... ... ... ... ... ... бұл ... қызы! Осы бір аяулы есім жаныңды тербеп, жараңды
емдеп, шабыттанып, қолыңды ... ... ... ... ... жібереді. Қазақтың мұңы, зары, арманы, үміті,
ардағы, аманаты, тарихы, өмірі, бәрі-бәрі қазақ қызының
кірпігінде тұрғандай көрінеді маған. Ұлт болып ұйысуда, жұрт
болып жұмылуда, ... ... ... ... ... ... деп ұғыңыз) атқарар рөлі, алар орны тым ерекше.
Өйткені тал ... ... ... ... ұлын тәрбиелейді.
Атқа қонған ағаларға сенімді серік болады. Абыз-ақсақалдарға
ақылшы емес пе?!  Ұлт ... ... ... ... басталатындығы, болашақ ұрпақтың тағдыры
осы қыз тәрбиесіне байланысты екендігі, болашақ ана тәрбиесі,
жас ұрпақты тәрбиелеу мен олардың тағдыры осы қыз ... ... ... айтуға болады. Осы оқу
құралдары мен еңбектері келешекте жарық көретін болса
жас ... үшін ... өте зор. ... ... да өз ... , өз ... көп. «Әлемді сұлулық құтқарады». Бірақ қоғамның
айнасы – әйел тәрбиелi, көргендi, ибалы болғанда ... қыз, әйел – ... ... ... ... ... ... қыздан тарайды, қыз келін болады, келін анаға
айналады, ал ана ... ... зор ... ... Осы ... ... өсіріп, ұлт қатарын көбейтеді. Алайда қазіргі
қоғамда өмір сүріп жатқан қазақ әйелі мен қыздарының
бет-бейнесі басқаша.Бүгінгі ... ... ... киісімен, тіпті өмірлік ұстанымымен де шетелдік әйелден
қалысқысы келмейді. Кешкісін кафе мен ... Бұл да – ... бір ... Біздің қоғамда,
Құдайға шүкір, еліктейтін нәрсе көп. Себебі, қазақ қызы мен
әйелінің көбі азып барады. Олардың өмірінде моральдық құндылық
рөл ойнамайды.  ... ... ... қисайып кетті– Күйеуге
шыққысы келетін қыздар мен ажырасып кеткен әйелдер қазір ... ... ... оңға ... да, солға қараса да қызды,
әйелді көреді. Мейрамханаларда әп-әдемі жас қыздар соңыңнан
жүгіреді. «Ұнатып қалдым, ... ... деп ... ... ... – бір-бір машина. Үлде мен бүлдеге оранған.
Бірақ соларда бір түйір ақыл бар деп айта алмаймын. Араларында
тәуір ... ... ... мен ... ел ... қыздар
да баршылық. Жас қызға өзінен үлкен еркектен не керек? Әрине,
ақша. Әрі уақытын кафеде қызықты өткізгісі келеді. Ал
еркектерге ... ...... ... ғана керек.
Соны біле тұра, қыздардың өздері сол әрекетке барады.
Әңгімелесіп көріңізші, үлкен адам сияқты, сіз бен біз
білмейтін нәрселерді біледі.Қаланың ... жаңа ... ... ... ... мен ... адами құны төмендеген.
«Қарап тұрған жігітке қыз артылар» деген осы болар. Қазіргі
кезде біреу біреудің ішкі өміріне араласа алмайды, құқы
жоқ. ... ... ... отбасының шырқын
бұзғандарды партияға, бюроға салып, арам терін
шығарып, сілкілемейді. Әр адамның өзі құрған ... ... ... ашық ... өмір сүріп жатырмыз. «Әйел
десек, ішінде әжеміз де кетеді». ... ... ... топ
көбейіп барады. Қазақ қызды елдің көркі санаған. Күні кешеге
дейін ... ... ... ... ... көктеп келе
жатқан гүлдің мезгілсіз солып қалмауына қамқорлық жасаған.
Қазақта қыз баланың тәрбиесіне тек анасы ғана жауап бермеген.
Ауыл боп, ру боп, аса ... ... ... ... тыю, қала берді қара күңнен тыю» деген. Ал бүгінгі
ұрпақта қазақтың осы бір дәстүрлі тәрбие ... да ... ... ... жас ... ... шыңындай көрінген Қыз Жібек, Баян сұлу
бейнесі бүгінде тек аңыз, әфсана ғана. Бүгінгінің әйелі –
жарнама құралы. Кез ... ... ... ... ... ... ... автокөлік,
тұрмысқа қажетті құралдардың барлығының бірдей жарнамасында
әйелдің бейнесі бар. Тіпті кейбір арақ-шарап өнімдерінің
жарнамасында әдемі қыздар бөтелкені құшақтап жатып
алады. Не ... ... ... ... ... ... немесе кеуде тұсына дейін ашып
көрсету – әдеміліктің бір түрі. Көшеде, қоғамдық
орындарда бұлай киініп жүру – ... ... ... ... ... ұлттық сипаты мен рухани құндылығы
жоқ батыстық тәлім-тәрбиені қомағайлана жұтып жатыр. Мектепте
6-7-сыныпта ... қыз ... ...... кино,
ән әлемінің, америкалық сән жарнамасының  супержұлдыздары –
Дженифер Лопес, Анжелина Джоли, Бритни Спирс. Себебі,
қазіргі уақытта батыстағы діннен алыс қоғамға көп
адамдар құрметпен ... ... ... ... ... ... көрінеді. Бұл – адами құндылық ауысқанының
белгісі. Қыз, әйел – ұяттың ұясы. Ол бүлінсе, қоғамның,
адамның азып-тозғаны. «Қоғам азатын кезде ... ... өмір ... ... ... құны ... дейді
дінтанушы тақуалар. Иман әлсірей бастаса, қоғамнан дін
алшақтап, сол уақытта қыз балаға деген менсінбеушілік
пайда бола бастайды екен. Біздің бүгінгі қоғамдағы ... ... ... ... көрініске ие. Бұдан арылар
күн бар ма? Әлде осылай ұлттық ... ... ... ... ... ... аяққа басып, ұлылығымыздан айырылып, рухани
жалаңаш қалыпта азып-тозып кете береміз бе?! ... ... ... ... ... ... ... ақыл
кіреді?Қазақта «ер адам ұрпақ тәрбиелейді, әйел
адам ұлт тәрбиелейді» деген мақал бар. Ендеше, біз өркениет
көшіне ұлттық құндылықтарымызды ала ... ... Олай ... ... және арнаулы оқу орындарында қазақ халқының
өзіне ғана тән педагогикалық қыз тәрбиесін насихаттап, ұлттық
мәдениетті жаңғырту қажет. Себебі, ұлт болашағы әйелге, оның
қандайлығына ... Өзі ... ... ... ... ... шам алып ... де, таба алмайтын Батысқа
еліктеу – қазақ қызын тек құрдымға жетелейді.
Исламда ... ... сөз бар: ... ... қылыңдар. Негізінде әйел қабырғадан
жаратылған. Қабырғаның жоғарғы бөлігі қисық келеді. Оны
түзегің келсе, сындырып аласың, яғни, онымен
қарым-қатынасыңды бұзып ... Ал егер өз ... сол ... күйінде қалады. Сол себепті,
әйелдермен әр уақытта жақсы мәміледе болыңдар» (Әбу
Хұрайрадан Бухари риуаят еткен). Демек, ... ... ... ... ... ... ұяттан жалаңаштана бастаған  «қисық қабырғасы»,
бәлкім, сонда түзелер. Тек сынып кетпесе... Ана тiлi мен
қазақ қызы. ... осы екi сөз ... ... ... ... ... ұғым ... көрiнедi. Аңғарғанға ананың
ақ сүтi мен аялы алақанысыз ана тiлiнiң қанат жаюы ... ... ... ... ... Мен бұл тақырып бойынша сөз қозғау
үшiн көп ойландым, көп толғандым. ... ... ... ... ... ... мен эпостық
жырларды, қазақ жазушылары мен жыраулар дүниелерiн,
ғұламалар толғауларын шарлап шықтым. Өз аналарымыз бен
әпке, қарындастарымыздың тағлымға толы табиғатын ... ... ... ... ... және ... ғылым
саласындағы қыздарымыз бен немерелердiң алып отырған
тәрбиемен өнегесiн ой әлемiнен ... ... ... ... ... беттерiн парақтасақ, қазақ
қыздары мен қазақ әйелдерi, жалпы аналар әлемi туралы
толғанбаған тұлғалар сирек екен. Оның үстiне жүрек
тербер, сезiм ... ... ... әндерiне, немесе
мақал-мәтелдерiне бiр сәт көңiл аударып көрелiкшi. Ненi
меңзеп, не айтар екен. Бұларда ... ... тән ... әрi ... мәнi ... толғамдар бар. Соларды
саралай келе мынадай сөз үйiрлерiн байқадық. Әрине әлгi
тақырыптардың бәрiн толық ... ... ... бұл жолы халықтық мақал-мәтелдер төңiрегiнде
ғана кейбiр ойларды алқаға салған жөн-ау дедiк. Сонымен, ой
қозғайық.Қазақ қауымында қыз баланың орны айрықша болған.
Оны мынандай ... анық ... ... ... деп ... ... бағының ашылуын үйде отырьп қамдаған. Барынша iзеттi,
сыпайы, мейiрiмдi де ... ... да ... ... үнемi
қадағалап отырған. Еркiн ұстаған, бiрақ тым
еркiнсiтпеген.«Қыз — өрiс, ұл — қоныс» деп
бiлгендiктен қазекем өрiсiн кеңейтер қыз ... ... ... «Қыз мiнездi келсiн, ұл өнерлi келсiн» дей
отырып, «қызға қырық үйден тиым» жасайды. Қыз тәрбиесiндегi
жеңге рөлi де көзден таса ... ... бар ... ... ... ... айта ... сырды жеңге
жеткiзедi. Қыздың балғын болмыс-бiтiмi мен тәрбиесiнiң
басы-қасында ... ... ... ... ... мен
екi арадағы әдептi қарым-қатынастың табиғи өрбуiне сеп
болатын осы жеңгелер. Бұларды жеңгетайлармен алмастыруға
болмайды.Ата-ана қызынан ешнәрсенi ... Оның ... бұла ... ... ... қызға бергендi
қызыр өтейдi деп бiледi. Сонымен бiрге қазекең қызды бетiмен
де жiбермейдi. «Қызды қымтап ... ... дей ... ... ... ... шоқтырмай өсiрудi
парыз санайды. Олардың ар-ұятының сақшысы бәрiне жауапты
екенiн ешуақыт ұмытпаған. Содан да ... бiр ... ... ... ... деп қыз ... мейлiнше сақ қарайды.
«Қыз баққаннан қысырақ баққан оңайлығын» жадынан шығармай
баянды отанын тапқанша өзiнiң, жауапты ... еш ... тұра ... ... ... ... ... болса
қызыңнан» деуiнде үлкен мән бар. Өзiнiң отбасында керектi
тәрбиенiң бәрiн көрiп өскен қыз ... ... қоса ... қылықты болса, парасатты да пайымды болса екен дейдi.
«Қызды күте алмаған күң етедi, жiбектi түте алмаған жүн
етедi». Мұның көбi, негiзiнен ... ... ... Сондықтан, қыз көретiн жiгiттер, алдымен жеңгесi
арқылы шешесiнiң қандай адам ... ... ... «Шешесi
жаманның қызын алма», немесе «шешесiн көрiп, қызын ал» деуде
осындай мақсат бар. Заманның бағыт-бағдарына қарай
мақал-мәтелдер де ... ... ... отырады.
«Шешесi отырып, сөйлеген қыздан безiн» деп келе, қыздың
жақсысын iздейдi. «Ақылды қыз бiлiмге жүгiнер, ақылсыз
қыз ... ... деп ... ... ... ... ... алған соң, қазекеңнiң құдайдан
тiлейтiнi қызының барған жерiне тастай батып, судай
сiңуi. Барған жерiнде бағының ашылғанына қатты ... ... ... күйiнедi. Қорқатыны — «қайта шапқан жау жаман,
қайтып келген қыз жаман» екенi.«Шыққан қыз шиден тысқары»
қыз ... ... ... ... шектеулiлеу болатыны
белгiлi. Ол келiндiк және әйелдiк дәуiр. Бұл қыз бала үшiн
мейлiнше жауапты кезең. Жаңа түскен ... ... да, мiншi ... Ол ендi төркiнiнде алған тәрбиенiң қаншалықты екенiн
көрсетуге тиiс. ... мен ... ... ... ... ... ... тырысады.Қазақ қыздың өз
жұрты мен бiрге қайын жұртының да тәрбиеге жауапты екенiн
қатты сезiнедi. Оның қандай елге, қандай отбасына келiн
болып түсуiне көп ... ... ... елге ... ... жаман елге түскен келiн келсап». Бұл жерде
қайын ененiң рөлi көрiне бастайды. Көбiнесе «келiннiң қайын
ене топырағынан жаралғандай» ... ... ... ... ... шыққан қыздың көсегелi елге тап болуы зор
бақыттың кепiлi.Жас келiннiң ... ашу ... ... ... мән ... Мұндағы мақсат ақынның астарлы да ойлы,
көркем де шебер тiлiмен жас келiнге ... ... ... ... ... өзге ... бола бермейтiн ұлтымызға тән тамаша
дәстүрдiң бiрi. Бұл мәңгi есте қалар, ұмытылмас сәттер.
Сондықтан «келiннiң бетiн кiм ... сол ... ... нақыл
сөз көптiң көкейiнде қалып қойған. Сөйтiп келген жерiнiң
тәрбиелiк мектебiнен өте ... бұл ... де ... Ата-ене көңiлiндегi ойды келiнге туралап
емес, тұспалдап жеткiзуге тырысады. Тiптi көбiнесе қызына
сөйлеп отырған болып, келiнiнiң құлағын дiттейдi, «Қызым
саған ... ... сен ... ... Түбi ...
тiрлiгi «еркек үйдiң иманы, әйел үйдiң жиғаны, жақсы әйел ... ... әйел — ... ... ... де — әйел,
сұмдықты сездiретiн де — әйел», «ерте тұрған еркектiң ырысы
артық, ерте тұрған ... бiр iсi ... ... әйел — жiгiт
бiткенге бақ», «үйдi қырық еркек толтыра алмайды, бiр әйел
толтырады» деген нақылдарға сай жетiлуiн ... ... ... ... ... ... ... деп
армандайды. Әсiресе абысындар арасының ынтымақты болуы
көзделедi. «Ағайын тату болса ат көп, ... тату ... ... ... ... болса да безерi жоқ», «ағайынға
қарап, мал өсер, ағашқа қарап тал өсер».Қыз, әйел, қатын,
абысын-ажын, ағайын туралы ... ... ... даналығына қайран қаласың. Атам қазақ ешбiр жарғы,
нұсқау жазып әуре болмай-ақ әрi қысқа, әрi ... ... ... ... ... ... бәрiнде ананың орны айрықша. Барлық
iзгiлiк, мейiрiм, шапағат адам баласының бойына ананың ақ
сүтiмен дарыса керек .«Ана сүтi бой ... ана тiлi ... ... ана ... тағдыр берген бар асылын тоғыз
ай толғатқан перзентiнен аямаған. ... ... сөз ... да, ел ... ... да, ... шерткен ғалым да, ел
қамын жеген дана да, үлгi-өнеге шашқан ұстаз тағысын тағы
талай дүлдүлдер мен шешендер, өмiр гөй-гөйiн түйiндеген
шеберлер де шыққан. ... ... ... ... ... қара ... мен ... қанқақсатқан жауыздарда
болған.Соған қарамастан, анаға табынбайтын, оған
тоқтамайтын, оның алдында тiзе бүкпейтiн жан сирек.
«Анадан алып туады», «Ана бауырындағы бұлақ», Сондықтан ... ... ... өте ... ... ... үш
арқалап барсаң да, қарызыңнан құтыла алмайсың», «Анасыз қыз
жасауға жарымайды». Ендеше ... ... қыз ... әкеге қарап
ұл өсер». Сол себептi, «анасын көрiп, қызын ал».Бұлар ана
туралы халық даналығынан ... ... ... ... толы ... толғауларды тарата отырып, қазақ тiлiнiң
түпсiз де терең байлығына, ойыңды көрiктендiрiп, көңiл
сарайыңды нұрландыра түсер асқан қасиетiне ... Сөз ... ... ... ... ... ... жалпы мұсылман елдерінде әйел
затын бөлекше бағалайтын, қарындасты қатты қастерлейтін
халықтың бірі де, бірегейі де – біздің қазақ», – ... ... ... деп, ... ... қыздарды алтынның сынығына балап өсірген. Жалпы бала
тәрбиесіне, соның ішінде қыз бала тәрбиесіне өте көп көңіл
бөлген. ... ... ... ... тыю, қала ... күңнен тыю» деген мақалға қаншама ой сыйғызған. Яғни ... ... тек ... жауапты емес, бүкіл ауыл, ел
жауапты болып отыр.Ал қазіргі заманда бала тәрбиесіне
тек қана ана емес, радио мен ... ... ... ... әсер ... қыздарының
менталитетіне қарапайымдылық, сыпайылық,
инабаттылық, үлкенді сыйлау, кішіге ізет көрсету,
ақылдылық, имандылық сияқты қасиеттер кіреді. Тарихқа ... ... ... ... ... қыздарымыз, Домалақ
ана, Айша Бибі сияқты аналарымыз нағыз қазақ әйелдерінің
үлгісі болды. ... ... ... деп, ... құрсақтан бастаған. Ұлжан ана данышпан Абайды
ғұсыл-дәретсіз емізбегені – адамзаттың баласын тәрбиелегені
болып ... ... ... деп ... ... ... тәуелсіздік тұғырына қол жеткізгелі 18 жыл
толса да, кейбір жастарымыз «тәуелсіз» деген ұғымды түсінбей,
ата-анадан тәуелсіз, ұстаздардан тәуелсіз болу деп түсініп
жүр. ... ... ... әр үйде ... бала ... ... ... отыратын. Ал қазіргі
отбасыларында әрі кетсе 2 бала тәрбиеленіп отыр.
Сондықтан «бір баласы бардың ... жаны ... сол ... ... түсіп дегенін жасап
отырғаны. Уақыт өте келе қызының жаман қылығын көрген ... ... ... ... ... Міне, қоғамымызға өз
қолымыз-дан келеңсіз жағдай тудырып алдық. ... ... ... өз ... ... киім ... ... мүлдем өзгеше. Жастар тәрбиесінде
«ұзын арқан, кең тұсауға» түсіп кеткені ... ... ... арақ ... ... ... түнгі клубтардың есігін
баққанын көргенде жаның түршігеді. Осындай әрекеттердің
салдарынан қыздар жүкті болып, онан соң ... ... ... ... ... жатады. Батыстан бел
түзеген түрлі жағдайлар біздің салт-санамызға өз әсерін
тигізіп отыр. Мәліметтерге ... ... ... ... ... ... түсік жасалып, 1643 бала ата-ана қамқорынсыз
қалады екен. Ал тағы да тарих беттерін парақтасақ, халқымызда,
«жетім,жесір» деген ұғымдар ... ... ... ... ... ... ... туралы соңғы кездері тәрбиелік
шаралар көп өткізіліп жүр. Кешке облыстың түрлі
мектептерінің қазақ әдебиет пәнінің мұғалімдері,
ата-аналар, қалалық «Қыз Жібек» қыз-келіншектер қоғамдық
бірлестігінің төрайымы ... ... ... «Үш ... ... ... ... барысында қыз балалардың отбасындағы тәрбиесі, ана мен
қызының қарым-қатынасы, келін тәрбиесі, салт-дәстүр тағы
да басқа мәселелер сөз болды. Мектептегі ... ... ... ... ... ... ... келесісі
ән қылып шырқап кештің шырайын кіргізді. Республикалық «Үш
қиян» газетіне шыққан Гүлмамыр Нұржанның «Қыз-аңыз» атты
мақаласынан үзінділер келтірілді. Мектепте қыз ... ... ... атқарып жүрген «Баян сұлу»
қыздар клубының мүшелері келген қонақтарға ... ... Кеш ... ... ... ... ... сөз алып, аналарымыз өсиетті,
көреген, қыздарымыз ақылды да ибалы, намысты болсын деген
тілек айтты.Сөз соңын Елбасымыздың: «Әйел – бесік иесі.
Демек, әйелдің жайы ... ... ... ...... ... ... деген
пікірімен қорытындылағым келіп отыр. Қаракөздеріміз
бұрымды шашымен, инабатты мінезімен, ақылдылығымен,
кіршіксіз арымен әрқашан басқалардан ерекшелене білгей.
«Ұрпақ тәрбиесі ұлт тағдыры» - демекші, ... ... ... ... ... ... мен тәлімінде
деп атап көрсетті. Әсіресе қазақ қыздарының тәрбиесіне зор
көңіл бөле отырып, қыз ... ... ... ... ... ... Осы ... «Педагогика және психология» мамандығы
білімгерлеріне арналған Жанат Төленқызының « Қызд ар
тәрбиесінің қазақ халық педагогикасындағы дәстүрлі
әдістері» атты ... ... курс ... Сонымен қатар биылғы оқу жылында п.ғ.к.
доцент Ж.Т.Сарыбекованың «Қазақ халқының дәстүрлі тәрбие
түрлері арқылы қыздар ... ... ... ... «Қыз ... ... ... тәрбиесіне көзақарастары» атты оқу құралдары баспаға
ұсынылуда. Бұл оқу құралдарында қыздар тәрбиесі мен қазіргі
қыздың психологиясы, оларды өмірге ... ... ... анық айтылған. Қорытынды:
«Ертеңін ойлаған ел азбайды» деген халқымыздың даналығына
сүйене отырып, менің айтарым бүгінгі бойжеткен – ертеңгі
ана. Бұған қоса ... әлем әйел ...... де ... Бұл ... ... ару аналар тіршілікте күре тамыр,
өмірді бір-біріне жалғап тұратын ... ... ... ... мәні жоқ. Өмір жалғаспайды, өріс
кеңімейді. Яғни, жалғасын таппаған тіршілік түгесілген
болар еді, көгермей ... ... ... еді ... айқындап
тұр. Міне өздеріңіз куә болғандай, осыншалықты қадір ... ... ... ... ... ... тал ... бұралған
аяулы да ибалы қыздарымыз яғни асыл жанды аналар өз
абыройларын өздері төгіп, баға ... ... ... ... ... бой ... ... болған. Мұндай көріксіз көріністер парасатты адамдардың
жүйкесін тоздырып, жүректеріне сызат түсіретіні де ақиқат. Ал
бізді жоқтан бар етіп, бір тамшы судан жаратқан ... ... ... негізі болған Құранда:
«Нәпсі әрдайым жамандыққа итермелейді» - дейді. Тағы бір
қасиетті аятта: «Әй Мұхаммед! Нәпсіні Тәңір тұтынып алғандарды
көрмедің бе?» деп, ... ... ... ашып, адамзатты
жамандыққа бастататын да, аппақ ар-намысын шалшық суға
тастататын да, әдепсіздікке үйретіп, азғындататын да нәпсі
екендігін дөп басып айтуда. ... ... ... ... оның ... екі ... ... Тәңірі
жиіркенішті нәпсі екендігі ап-айқын дәлелдермен
түсіндірілген. Бүгінгі күніміздегі осыншалықты көріксіз
көріністерді көре отырып тіл қатпай қалуымыз әбестік болар.
«Әкеден-өсиет, анадан-қасиет» деген дана ... кез ... әйел ... ана ... ... ғана ... елінің де анасы екенін ұмытпауы
тиіс. Өйткені, адамның ең алғашқы ұстазы, әсерлі мұғалімі ... ... емес пе? «Құс ұяда не ... ұшқанда соны іледі»
демекші, ертеңгі өскелең ұрпақтың тәрбиесі аса қажет!
Осыған байланысты данышпан Бәдиуззаман Сайд Нұрси өз
өмірінен түйгенін ... деп ... ... ... ... мың ... ... алсам да, Құдай ақы, мен
үшін әрдайым ең негізгі сабақ – анамның айтқан сөздері мен
ескертулері, оның ... ... Олар ... ... жадыма сіңіп қалды. Басқа да дәрістері сол ірге
тасқа қаланған деп білемін. Марқұм анамның жас күнімде
бойыма, ойыма құйған ... мен ... ... ... ... ұлы ... ірге ... - деп
тұжырымдайды. Олай болса, «асыл – анадан, ат – ... ... ... ана ... ... ... ... намысын, елдің тыныштығын сондай ұлдар қорғайды. «Аталар
сөзі ақылдың көзі» демекші, бұрынғы өткен ... ... ... байланысты айтқан түйінді сөздеріне бір
сәт көңілімізді бөле кетейікші: «Әйелі ақылдының еркегі
бақырлы болады, ... мен ... ... ... ... ... ... етеді», «Берекесіз әйел
байды жарлы етеді, жарлыны сорлы етеді», «Ұйқышыл ... тілі ащы ... ... ... ... ... ... «Әйелің адал болса алаңың жоқ, арам болса амалың
жоқ», «Қанаттандыратын да, қанат талдыратын да әйел», «Жақсы
әйел ... ... ер ... ... әйел ... ... ... «Ақылды жарың – байлығың барың», «Жақсы қыз ибалы
келін ... ... ...... ... ... – өлім
болады», «Еркек – түздің қыраны, әйел – үйдің шырағы»,
«Әйел үйдің туы, ... ... Міне ... ... ... асыл сөздерін жұмыр жүрегіне тізбектеп тізіп,
ақылымен елді аузына қаратқан, тәрбиелі де үлгілі ұрпақ
таратқан, аты аңызға айналған, адалдығынан әулие ... ... ару ... бен ... ... көп ... Олар ерін ... деп сыйлаған. Ұрпағының басына
адамдық қасиет дарытқан. Ұлын ұлағатты, қызын парасатты
қылып тәрбиелеген. Осындай адамгершіліктің ең жоғарғы
сатысына самғап, өз қадір ... ... ... ... ... да ардақты аналарымыз бен осы бағытты ұстанған
болашақта ана болатын бүгінгі аруларымызға да ... ... Ал, өз ... ... ... ... жағымсыз іске малынып, «Ана» деген ардақты
есімге кір жағып, көргенсіз қылықтарын құлағына сырғадай
тағып, өмірден өз орындарын таба ... ... ... ... айтарым :
Қарындасым сені ойлап қайғырамын,
Мына заман жамандықтың ... ... ... қаптап кетті күнәлі іс,
Тап-тап барады сәулелі жүрек нәрін.
Сөздеріме құлақ түрші қарындасым,
Жүзіңде ұят, жүректе иман жалындасын.
Қадіріңді түсірме бұл жалғанда,
Ар-намысың ... суға ... ... киімді ки,
Сайтанның құлы болма, нәпсіңді тый.
«Тәсәттүр » әйел затқа ... ... ... ... ... ... мәңгілік емессің өлмей тұғын,
Қара жердің қойнауын көрмейтұғын.
Қолдана біл уақыт ... ... көбі ... азы ... қор қылмашы есіміңді,
Жаса өзің әділ боп кесіміңді.
Ұрпаққа салауатты тәрбие бер,
Түзетіп сыны кеткен ... ... өзі ... ... ... ... өзі ... тәрбиелі,
Бүткіл елдің басынан кетпес қайғы
- дей келе барша болашақ аналарымызды ақылы мен парасаты арқылы
бас идіретін даналы да ибалы, ... де ... ... ұлы
Аллаһтан шын көңілден тілей отырып, сіздермен қош
айтысамын.«Әлемді сұлулық ... ... ... – әйел ... ... ... ... Өйткені, қыз, әйел – қасиетті сөздер.
Қасиетті болатыны – бүкіл адамзат ... ... қыз ... ... анаға айналады, ал ана «әже» деген зор дәрежеге
жетеді. Осы үшеуі арқылы ұрпақ өсіріп, ұлт қатарын көбейтеді.
Алайда ... ... өмір ... ... қазақ әйелі мен
қыздарының бет-бейнесі басқаша.
Бүгінгі қазақ әйелі жүріс-тұрысымен, киім киісімен, тіпті
өмірлік ұстанымымен де шетелдік әйелден қалысқысы
келмейді. Кешкісін кафе мен ... ... да – ... бір ... ... ... Құдайға шүкір,
еліктейтін нәрсе көп. Себебі, қазақ қызы мен әйелінің
көбі азып барады. Олардың ... ... ... ... «Қисық қабырға» мүлде қисайып кетті. Сол үшін
қазақ қыздарының түбі құрып кетпес үшін бірге күресіп , ат
салысайық яғни нағыз қазақ ... ... ... ... ... ... кені.-Алматы:1991.-256 б.
2. Омарбаева М.Әдептілік.-Алматы:2005.
3. Ғабитов Т.Х.,Өмірбекова М.Ш. Мәдениеттану
негіздері.-Алматы:2004.-240 бет.
4. Жалғасова Р.Ж. «Жастарға тәрбие ... ... ... 2006 ж.
5. Сейіт Кенжеахметұлы» Жеті қазына» жиған-терген-Алматы «Ана
тілі» 2000 ж.
6. «Бір Аллаһқа сиыну»-Алматы «Әлбаракат» 2009 ж.
7. Халел Арғынбаев «Қазақтың отбасылық ... ... ... ... «Иманды қыз-ибалы келін»
9. Қ.Жарықбаев «Ақылдың кеңі»
10. «Тәрбие құралы журналы», 2007 ж. № 6 басылым
11. «Ана тілі» ... 2005 ж № 10 ... ... ... ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық сана-сезім – шексіз дүние (Өзбекстандағы қазақтар жайында)4 бет
Ұлттық тәрбиенің отбасындағы маңызы6 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы мәлімет43 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы қазіргі кезеңдегі халықаралық қатынастағы рөлі82 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымының дамыту бағдарламасы11 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық ойындарды үйретудің ғылыми педагогикалық негіздері116 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь