Әлеуметтік экологияның қалыптасуы

Жоспары:


1. Кіріспе
Адамның табиғатты игеруі
2. Негізгі бөлім:
Алғашқы адамның ерекшеліктері

3. Қорытынды
Экологияның қалыптасуы

4. Пайдаланған әдебиеттер
        
        Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
Тақырыбы:"Әлеуметтік экологияның ... ... ... 3 ... ... ... 2012 ... Кіріспе
Адамның табиғатты игеруі
* Негізгі бөлім:
Алғашқы адамның ерекшеліктері
3. Қорытынды
Экологияның қалыптасуы
4. Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Адам мен ... ... ... Жер бетіндегі биосфера қабығы миллиардтаған жылдар бойы біртіндеп қалыптасқан өзін-өзі реттеп отыратын ғаламдық ашық жүйе. ... тірі ... ... ... ... ... ... жағдайларына тіршілік ақпараттары арқылы бейімделді. Биосфераның ұзақ уақыттар бойы ... ... ... ... ... мен ... орта арасында табиғи тепе-теңдік пайда болды. Адам ... ... ... ... ... экологиялық тепе-теңдік өзгере бастады. Адамның іс-әрекеттерінің тікелей табиғатқа әсер етуін антропогендік факторлар деп атайды. Жер тарихында адамның пайда болуының өзі ең ірі ... ... деп ... ... кезде адам санының аз болуы және табиғатқа табыну дәстүрінің болуына байланысты адамның табиғатка әсері онша байқала қоймады. ... адам ... ... жаңа ... ... ... байлықтарын кеңінен пайдалануы нәтижесінде адамның табиғатқа ықпалы арта түсті.
Бірінші кезең -- ... тас ... ... ... Бұл кезенде алғашқы кауымдық қоғам қалыптасып, адамдар аң аулауды және өсімдіктерді жинауды кәсіп етті. Осы дәуірдің өзінде-ақ ... ... мен ... әсері байқала бастады. Мысалы, ретсіз көптеп аулаудың нәтижесінде мамонттар, алып бұғылар, жүнді мүйізтұмсықтар және т.б. аңдар ... ... ... -- ... ... (VIII -- VII ... мыңжылдық) егіншілік пен мал шаруашылығының пайда болуымен ерекшеленді. Мұндай шаруашылықтар үшін ... ... жаңа ... ... ... ... қырқылды, шалғындықтар жыртылды және т.б. Осындай іс-әрекеттердің әсерінен бір кездегі табиғаты шұрайлы жерлер ... ... ... ... ... ... шөлге айналды. Бұл дәуірдің соңында адамдар жаңа жерлерге саяхаттар ұйымдастырып, бұрын белгісіз құрлықтарға қоныстанып, сол ... ... ... ... ... ... -- өнеркәсіптің қарқынды дамуымен ерекшеленді. Бұл кезең XVII ғасырдан бастап XX ғасырдың орта кезіне дейінгі аралықты ... ... ... ... үшін жаңа ... ... пайдаланыла бастады. Соның нәтижесінде жаңа отын мен пайдалы қазба түрлерін пайдалану ... арта ... Бұл ... адам санының артуы, түрлі өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларының кең өріс алуы, адамның табиғатқа әсер етуін күшейтіп, пайдалы ... ... ... биосфераның ластануына ықпал етті. Адам - биосфераның құрамдас бөлігі және оның жемісі. Адам алғаш рет ... ... ... ... ... тікелей тәуелді болып өмір сүрді. Бірте-бірте адам санының артуы, еңбек құралдарын жетілдіріп, құрлықта кеңінен тарала түсуі адамның табиғат ... ... және оны ... ... ... ... игерілмеген жерлер игерілді, бұрын пайдаланылмай келген табиғат байлықтары пайдаға аса ... ... ... ... ... ... салаларының дамуына әсер етсе, ал жерді пайдалану ауыл шаруашылығының ... ... ... Ең ... ... адам ... өмір ... қолайлы ірі өзендер мен көлдердің маңына қоныстанды. Сондай-ақ өзендер арқылы бір жерден екінші жерге баруға да ... ... ... ... ... ... ... игеруге ұмтылдырды. Жаңадан суқоймалар, каналдар қазу, су ... ... ... салу ... ... ... де ... түсті. Адамзат өнеркәсіпті өркендету арқылы жануарлар әлемінен бөлініп оқшаулана ... ... ... игеру мақсатымен биосфераны өз мүддесіне сай өзгерте түсті. Көрнекті ғалым В. И. ... ... ... адам ... ... күшке айналды. Техникалық дамыту және энергияның жаңа көздерін пайдалану, ауыл ... ... ... ... ... адамзаттың табиғатқа ықпал етуіне жол ашты.
Қазіргі кезде биология ғылымдарының да көптеген жаңа салалары - ... ... ... және ... ... т.б. салалары қарқынды түрде дамып келеді.
Адамның осындай қуатты ықпалы, ақыл-ой, санасы және оның ... ... жаңа ... көшкенін көрсететінін В. И. Вернадский өзінің биосфера туралы ілімінде ерекше атап көрсетті. Ол биосфераның мұндай ең жоғарғы деңгейін ноосфера деп ... ... ... ... ... деген ұғымды білдіреді. Екінші сөзбен айтқанда, ноосфера ... ... ... және ... ... ... ... жаңа деңгейі болып саналады.
Ноосфера - биосфераның жаңа ... ... ... онда ... ... ... табиғаттағы барлық әрекеттерді айқындайтын негізгі бөлім. Адам биологиялық жаратылыс. Баска жан-жануарлардан өзгешелігі саналы, яғни айнала коршаған заттар туралы өзіндік танымы бар, өз ... үга ... ... орай ... ... ... Адам ... жаратылыс ретінде дене қүрылысымен сипатталады, ягни нақты белгілерімен сипатталады:түзу ... ... ... ... ... ... кол- аягы бар, элеуметтік жағдайдагы элемді үга алатын жэне оны өз ... ... оң ... ... ... ... ... дамыган миы бар.
Адам сонымен катар қоғамдық мэнге ие. Ең маңыздысы да осы. Қогамдық өмір мен еңбек ... ... ... жетілдіріп кана коймай, оны өзіне тэуелді ете алады. Адам- сана ... ягни ... ... Тек ... , когамның арасында гана адам дүниені танып, еңбектенуге қабілетті болумен қатар, өзінің ішкі дүниесін түсінуге эрекет ете ... ... ... адам ... биік ... ол фиологенезде де, онтогенезде де осылай. Адам үгымы сан кырлы. Ол жаратылыстану ғылымының да, қогамтану ғылымының да зерттеу нысаны.
Адам табиғаттың ... ... өмір сүре ... ... олар ... ... багынып, онда өтіп жатқан заттар айналымына қатысады. Басқа тірі организмдер сиякты адамдарга да оттек, су, ... ... ... олар ... жэне ... табигат кұбылыстарына көндігіп, үйренеді, температура мен күн сәулесі жарыгы ... ... ... әрекетін жасайды. Аталған нышандар мен қасиеттер адамдардың биологиялык организмдер ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Адам - жануарлар патшалыгынан шыга отырып, қазіргі кезде де сол патшалықтың бір мүшесі болып есептелінеді. Оның органикалык дүние ... ... орны ... ... ... - көпклеткалылар патшалық тармагы - екі жакты симметриялы бөлімі - ... типі ... тип ... - жакауыздылар тобы- сүтқоректілер класы -приматтар отряды- ... ... асты - ... секциясы -жогары тартанулылар (гоминоидтар) түқымдас үсті - гоминоидтар түкымдасы - адам туысы - түрі : ... ... ... млн жыл бүрын жогары тартанулы маймылдар гоминид бүтагының өкілдері -дриопитектерден келіп ... ... ... жинақталган көзқарастарда . Маймылдан адамға айналу жолының шешеуші кадамы - тіке жүру болды. Ертедегі ... млн жыл ... ... болып, питеконтроптан
неандерталдықтар (200 мың жыл бұрынгіайда болды) эволюциясынан өткен жэне эрі карай 40-50 мың жыл бұрын пайда болды қазіргі - ... ... ... деп ... , ... 170 см, ми ... 900-1100 см (Ал адам ми ... - 1400-1600 cm) Ми сыңарлары кыртысының беткі аумағы 1250 ... (1856 жылы ... ... өзенін бойлап , мұздың дэуірінде өмір сүрген. Олардың бойы аласа 155-158 см, ми ... -1400 см" ... ми ... аз. Одан соң ең ... ... ... 30-40 мың жыл бұрын краманьондықтар (Францияда краманьон деген жерде табылды) қалыптасты. Олардың бойы 180 см , ми сауытының көлемі 1600 см . Олар ... ... өмір ... ... ... ... болды. Краманьондықтар мен қазіргі адамдардан - Homo Sapiens- 3 -ші тұқымға - жаңа адамдарға жатқызылатын саналы адам түрі пайда ... ... ... заты ... 3 ... карастырылады. 1) шығуы, 2) ондағы гуманитарлық пен жаратылыстық ... 3) ... ... ... ғылымдык таным әдісімен оқу. Бірінші бағыт - антропология деп аталады. Екінші бағыт - соцбиология - адам қызметінің генетикалык негізгі жэне ... ... жэне ... ... оқып білді. Үшінші бағытқа табиғи жолмен адамның миын, оның танымын және жанын оқып үйрену ... ... ... ... ... ... ... орынды антропология алады, оның негізгі зерттейтін пэні антропосоциогенез, ... ... жэне ... шығу ... ... - ... ... болуы мен эволюциясы , адамзат нэсілінің пайда болуы жэне адамның физикалық құрлысының қалыпты нүсқалары туралы ғылым.
Бірте - бірте ... , ... ... танымында эволюция даму идеясы қалыптаса бастады. XVIII - ғасыр ортасында К. Линней ... ... ... жол ... Ол 1735 жылы деген еңбек жазды, онда адамды адам тэріздес маймылдармен катар қойды. XVIII - ... - ... ... ... ... ... болды.
Негізгі бөлім
Алғашқы адамның ерекшеліктері
Б. з. б. 2 млн 500 жылдан Б. з. б. 3 мың жылдыққа деін -- Тас ... Б. з. б. 2 млн 500 ... 45-35 мың ... ... -- палеолит. Б. з. б. 2,6 млн жылдан -- 100,000 жылға дейін -- Төменгі ... ... Б. з. б. 300 -- 30 мың жыл ... -- Орта ... ... Б. з. б. 50 -- 10 мың жыл ... ... палеолит дәуірі. Б. з. б. 10-15 мың жыл бұрын -- Мезолит дәуірі. Б. з. б. 15-3 мың жыл ... -- ... ... Б. з. б. 3-2 ... -- ... дәуірі. Б. з. б. 35/33 -- 13/11ғасырлар -- Қола дәуірі. Б. з. б. XV-XIII ... -- ... ... ... Б. з. б. VIII ғ. -- ... ... ... ... адам өз ... бірінен кейін бірі келетін бірнеше кезеңдерден өтті. Археологияда қабылданған кезеңдерге сәйкес адамзат тарихы тас, қола және темір ... ... ... ... ... ... тас ... адамзат тарихындағы ең ұзаққа созылған және аса маңызды кезеңдердің бірі болып табылады. Ежелгі тас ... мен оның ... ... ... уақыты. Алғашқы адам жабайы өсетін дәндерді жеміс - жидектерді жинап жануарларды аулаған. Ежелгі тас ... ... ... ... ... де ұзақ даму ... ... Оның бастапқы кезеңі алғашқы төбыр-бірлесіп қорғану және шабуыл жасау, аң ... және жиын ... үшіп ... ... А. Ерте ... - Ежелгі палеолит - ірі-ірі үш кезеңге: Олдувэй (б.з.б. 2,6 млн жыл-800 мың жыл); Ашель (б.з.б. 800-140 мың жыл); ... (40-35 мың жыл) ... ... Адам ... ең ... ... құралдары тастан жасалған. Осыған байланысты алғашқы тарихи кезең тас ... деп ... ... ... Үнді ... жағынан жылы ауа Қазақстан жеріне келіп турған. Сондықтан Казақстанда субтропиктік ормандар болған. Осы кездегі ... ... ... жануарлар: өзен, көлдердің жағасында пілдер, шалғында жылқылар, таулы жерлерде аюлар, ... ... ... тауларда арқарлар, тауешкілер т.с.с. Б.з.б. 100-80 мың жыл бұрын ауа райы құрт ... Осы ... ... ұзаққа созылған ауа райының суытуы басталған. Барлық тауларды мұз басқан. Бұл суық мерзім б.з.б. 12-5 мың жылдарға ... ... ... Қазақстан жерін ежелгі адамдар б.з.б. 800-140 мың жылдықтардан бастап мекендеген. Алғашқы адамдар Қаратау жотасы мен Қарасу ... ... ... ... ... аң аулау, терімшілік.
Алғашқы адамдар баспанасы: табиғи үңгірлер, үңгіме қуыс, тау ... т.б. ... ... ... ... ... тұру үшін, бірігіп аң аулап тіршілік етіп қиындықты жеңу ұшін топпен өмір сүрді.
Еңбек құралдары. Ауыр салмақты, тік ... ұсақ ... ... ең ... ... құралдарына жатқызылады. Жамбыл облысындағы Бөріқазған, Тәңірқазған, Шабақты мекендерінен (5000-ға жауық тас құрал), Қазанғап шатқалы (тастан жасалған 300-ге жуық ... ... ... (тастан жасалған 1500-ға жуық құрал), Сарыарқа тұрақтары, Балқаштың Солтүстік жағалауы (ежелгі адамдардың тұрақтары) т.с.с. ... ... ... ... табылған.
Ә. Орта палеолит- (б.з.б. 140-40 мың жылдықтар). Орта палеолит дәуірі ертедегі адамның дамуымен, мәдениеті дамуының жаңакезеңі ... ... Орта ... Қазақ даласындағы жер құрылымында күшті тектоникалық (құрылу, өзгеру процестері - грек сөзі) қозғалыстар болып өтті. ... ... ... төбелер пайда болып, жерді екі рет топан суы басты. Солтүстік ... ... суы ... ол ... ... ... келді. Орталық Қазақстанда жер деңгейі 500 метрге дейін көтерілді. Бірнеше мың жылдардан кейін ... ... ... ... ... ... ... құмды, шөлді, суы тапшы жерлер пайда болды. Өзеңдердің қазіргі арналары қалыптаса бастады. ... ... ... ... пен ... ... ... далалы, оңтүстігі көбіне жусанды, шөлді болып қалыптасты. ... және ... да ... ... ... қарағай, шырша, жөке, қызыл қайың, қандыағаш өсетін ... ... ... ... ... ... болды: пілдер, жүні сирек мамонттар, жазық далада түйе, қарақұйрық, бөкендер т.б. болды. Адамдар және олардың тіршілігі. Орта палеолит дәуірінің ... - ... ... келбеті: қысқа мойынды, аса ірі тісі бар, сөйлеу қабілеті дұрыс қалыптаспаған. Негізгі кәсібі: аң аулау, терімшілік. Аңды ... ... ... ... ... ... ... бірі шақпақ тастарды бір - біріне үйкелеу арқылы отты шығаруды үйренді. Осы кезде алғашқы діни наным қалыптаса ... Ең ... дін ... Бұл ... ... бір ... ... жатқызып, аяғын бүгіп жерлеген. Еңбек құралдары және археологиялық ескерткіштер. Тасты өңдеу әдісі жетілді. Еңбек құралдары негізінен, нуклеуістен (тастан) жасалды. ... қару ... ... тас, ... тері ... үшін ... тас пайдаланылды. Археологиялық ескерткіштер Оңтүстік Қазақстандағы Топалы шатқалы мен Қызылрысбек тұрағынан таблыған ... ... тас, ... ... ... палеолит- Соңғы палеолит б.з.б. 40-35 мың жалдан басталып, 12-10 мың жылмен аяқталады. Бұл жер шарының барлық климаттық аймақтарына ... ... ... қоныстаған және нәсілдер мен нәсілдік топтардың қалыптасу уақыты. Бұл тұста адамдардың рулық ... мен ... ... ... бастады. Рулық қауымдар барлық жерлерде алдымен отбасының қамқоршысы, бала өсіруші ана төңірігінде топтасты, осыған байланысты әйелдер алғашқы ... ... ... ... өзі ... - матриархаттық дәуір деп аталды. ... ... ру ... ... ... арқылы біріккен және шешелері жағынан шыққан тегі бір ... ... тобы ... ... ... ірі ... ... адамдардың тұрмыс жағдайларын едәуір өзгертті. Енді орташа және ұсақ аңдарды аулау үшін ... жаңа ... ... ... ... қолдарына қару алып, тамақ іздеп, ұсақ сапар шекті. Әр ... іске ... ... ... ... ... ... палеолитте Қазақстан жерінде адамзат қоғамының үздіксіз ілгері дамып отырғаннын ... ... ... тас ... 12-5 мың жылдықтар). Кейінгі палеолит дәуірінен кейін орта тас дәуірі (грекше - орта деген сөзден ... ... ... ... Бұл ... тарих ғылымында өте аз зерттелгендіктен, осы дәуірдің ескерткіштері Қазақстан жерінен аз табылған. Табиғаты. Қазақстанның ауа райы қүрт ... ... ... ... өсімдігі мол далалар сиреп кетті. Бірқатар жануарлар (мүйізтұмсықтар, мамонттар) құрып кетті, енді аңшылардың аулайтын көбінесе бизон мен жылқы, жабайы ешкі мен ... ... ... ... ... ... ең маңызды өнертабысы- садақ пен жебе. Садақ пен жебенің ойлап табылуы өндіргіш күштер дамуында шын мәнінде революция еді. Сайып ... бұл ... ... шаруашылық өміріндегі түбірлі өзгерістерге жеткізді. Садақ пен жебеден ... осы ... ... ... ... ... ... тәрізді ұсақ қалақтар пайда болды. Дәуірдің ерекшеліктері: жануарларды ... ... ... ... өсіру. 3. Неолит (жаңа тас ғасыры) (б.з.б. 5-3 мың жылдықтар). еолит дәуірі тас дәуірінің соңғы ... жаңа тас ... ... ... ... ... аса ... белгісі табиғаттың дайын өнімдерін иемдену яғни терімшіліктің орнына ... ... ... ... ... мал ... мен егіншіліктің шығуы болып табылады. Шаруашылықтың жаңа түрлері шығуының адамзат ... ... үшін ... зор маңызды болды, адамның еңбек кәсібінің саласын кеңейтті, сонымен қатар оның сипатын сапасы жағынан өзгертті. Өндіруші шаруашылықтың ... деп ... ... ... ... ... өсімдіктерді саналы түрде өсіруге, жануарларды қолға үйретуге, өсіруге және іріктеуге көшу ... ... ... от жағу ... ... ... ... зор экономикалық революция болды. Неолит дәуірінде еңбек құралдары жетілдіріліп, жаңадан бұрғылау, тастарды тегістеу ағашты арамен кесу сияқты жаңа ... ... ... ... қиын ... ... тұрмысқа, шаруашылыққа пайдаланылды, тас балталар, кетпендер, дән үккіштер, келілер, келсаптар жасала бастады. Неолит ... ... ... кен ... мен тоқымашылықтың бастамалары шықты. Сонымен бірге керамикалық ыдыс жасау іске аса бастады. Әлеуметтік жағынан ... ... ... ... қауым дәуірі болды: онда ұжымдық еңбек және өндіріс құрал-жабдықтарына ортақ меншік үстем болды. Осы кезде тайпа бірлестіктері құрылды. Тайпалар ... ... және ... ... ... ... ... рулық қауымдардан тұрды. Ежелгі Қазақ жеріндегі тайпалар ақшылықпен, балық аулаумен, өсімдектерді жинаумен шұғылданды. Кейінректе (неолитте) олар мал ... ... және кен. ... ... бастады. Адамдар мата тоқып, киім тігуді уйренді. Керамикалық заттарға геометриялық өрнектер сала білген. Тұрақтар. Арал өңіріндегі Сексеуіл ... ... мен ... ... ... бұл жерлерде сиыр, қой, жылқы сияқты үй жануарлардың сүйектері табылған (Қостанай облысындағы Ботай ... ... ... ... ... ... тұрақтары және т.б.). Қазырғы уақытта Қазақстан аумағында 600-ден аса ... және ... ... ... ... шығуы, оның дамуы мен еңбек қызметіннің тарихы ... ... ... ... өте ... және ... тығыз байланысты. Қазақстанның территориясы - планетаның шағын бөлігі, сондықтан оның тарихы бүкіл дүние жүзілік тарихтың бір тарау ғана ... ... ... ... өткен заманының көп беттері әлі анықталған жоқ, ... ... мен ... ... әлі көп. Ғылыми зерттеулер нәтижесінде жер бетіндегі адам ... ... 2-2,5 ... жыл ... ... ... Жер ... еңбек етуге қабілетті болған ең ежелгі өмір сүрген адам хомохабилис - (презинджантроп) болып есептелінеді. Оның сүйек ... ... ... ... ... ... бірге 1959-1963 жылдары Олдувэй шатқалынан (Шығыс Африка - Кения) табылды. Ол 1 млн. 750 мың жыл ... өмір ... Хомо ... мыйының көлемі (652 см3) австралопитек маймылдарының мыйынан біраз асады. Бірқатар басқа ерешеліктері болған, мәселен, түргеліп жүргендікті аңғартатын, айқын ... ... ... ... ... ... еңбек құралдары: қырын өткірлеу үшін ұрып жұқартылған малта тастар мен дөрекі ауыр тас ... ... ... ... эволюциясындағы одан кейінгі қадам хомо эректус - сатысына байланысты. Бұл ... ... тас ... ... ... ... питекантроп пен синантроп болды. Питекантроп 1891 жылы Ява аралында табылды. Ол бұдан бір ... жыл ... өмір ... ... Хомо ... ... елеулі эволюциялық өзгерістерге ұшырады. Мый көлемі үлкейді (950 см3), бас сүйегі мен жақ сүйектері ... аяқ пен ... ... ... Тік жүретін адамның екінші бір түрі синантроп болды; ол бірінші рет 1927 жылы Чжоу - коу - дянь ... ... ... ... ... дамудың неғұрлым процестік белгілері байқалады. Бұл белгілір: мый қабығының көлемі үлкен (1075 см3) , мандайының тайқылығы азырақ, қабағы ... иегі ... ... табылған қазбалардың айтарлықтай ерекшелегі сол, синантроптың сүйектерімен бірге онда әр түрлі формадағы дөрекі тас ... отта көп ... ... және ... ... ... көп ... табылды. Демек, синантроптар сол кездің өзіңде отты пайданала білген.
Адамның эволюциясындағы ... ... Хомо ... ... адамның пайда болуымен байланысты. Тарихта бұл кезеңдегі адамды (орта палеолит) неандерталь деп атайды. Тік жүретін адамға қарағанда, неандерталь адамның ... ... ... болды. Осы кезде ежелгі адамдардың дене бітімінің өзгершіліктері біржолата қалыптасты. Олардың бойы аласа келді (150-160 млн), мый қауағының көлемі енді ... см3 ... ... ... ... қас ... шығыңқы, тайқы маңдай, бас сүйегі жайпақ, тістері ірі, иегінің шығыңқылығы аз. Омыртқа жотасының тіктігі, тізе буынының жазылмайтын қисықтығы ... ... ... ... көрсетеді.
Дене бітімі қазіргі кездегідей адамның (Хомо Сапиенс) пайда болуы соңғы палеолит дәуірімен байланысты. Осы уақыттан ... ... ... ... өзгеріс болады және нағыз адамзат тарихына біржолата көшу басталады. Алғашқы Хомо Сапиенс өкілдерінің пайда болуы ... б.з. 50-45 мың жыл ... ... ... Оған тән ... 1868 ж. Франциядағы Кро-Маньон үнгірінде табылған бес қанқаны зерттеу негізінде ... ... ... тұрпатында, осы заманғы адамдарға тән ерекшеліктер айқын білінеді. Оларға тән нәрсе - басының сопақтығына қарай маңдайы кең, беті өте ... ... және мый ... кең ... см3), бойы биік (168-194 см), ... ... ет ... айқын көрінеді.
Сөйтіп, адамның шығуы, оның дамуы негізінен үш сатыдан өтіп, еңбек процестің нәтежесімен байланысты болғанын ... ... ... ... ... ... дәуірлері.
Ежелгі адам өз дамуында бірінен кейін бірі келетін ... ... ... ... ... ... сәйкес адамзат тарихы тас, қола және темір ... ... ... ... ...
1. ... (ежелгі тас дәуірі)
А. Ерте палеолит
Ә. Орта палеолит
Б. Кейінгі палеолит
2. Мезолит (орта тас ғасыры)
3. Неолит ... тас ... ... тас ... ... ... ең ұзаққа созылған және аса маңызды кезеңдердің бірі ... ... ... тас ғасыры-адам мен оның шаруашылығының қалыптасуының бастапқы уақыты. Алғашқы адам жабайы өсетін дәндерді жеміс - жидектерді жинап жануарларды ... ... тас ... ... ... ... күрделі де ұзақ даму жолынан өтті. Оның бастапқы кезеңі алғашқы төбыр-бірлесіп қорғану және ... ... аң ... және жиын ... үшіп ... болды.
Ежелгі палеолит - ірі-ірі үш ... ... ... 2,6 млн ... мың жыл); ... ... 800-140 мың жыл); ... (40-35 мың жыл) кезеңдерге бөлінеді.
Адам баласынының ең алғашқы еңбек құралдары тастан жасалған. Осыған байланысты алғашқы тарихи ... тас ... деп ... ... Үнді ... ... жылы ауа Қазақстан жеріне келіп турған. Сондықтан Казақстанда субтропиктік ормандар ... Осы ... ... ... ... жануарлар: өзен, көлдердің жағасында пілдер, шалғында жылқылар, таулы жерлерде аюлар, мамонттар, бұғылар, бизондар, тауларда ... ... ... ... 100-80 мың жыл ... ауа райы құрт ... Осы кезде Қазақстанда ұзаққа созылған ауа райының суытуы басталған. Барлық тауларды мұз ... Бұл суық ... ... 12-5 мың жылдарға дейін созылған.
Адамдары. Қазақстан жерін ежелгі адамдар б.з.б. 800-140 мың ... ... ... ... адамдар Қаратау жотасы мен Қарасу тұрағында мекендеген.
Алғашқы ... ... ... аң ... ... адамдар баспанасы: табиғи үңгірлер, үңгіме қуыс, тау шатқалдары т.б.
Адамдар табиғаттың дүлей күшіне қарсы тұру үшін, бірігіп аң аулап ... етіп ... жеңу ұшін ... өмір сүрді.
Еңбек құралдары. Ауыр салмақты, тік бұрышты ұсақ шақпақ тастар ең ежелгі еңбек құралдарына жатқызылады. Жамбыл облысындағы Бөріқазған, Тәңірқазған, ... ... ... ... тас ... ... шатқалы (тастан жасалған 300-ге жуық құрал), Қарасу тұрағы (тастан жасалған 1500-ға жуық құрал), Сарыарқа тұрақтары, Балқаштың Солтүстік жағалауы ... ... ... т.с.с. жерлерден тастан жасалған құралдар табылған.
Орта палеолит. (б.з.б. 140-40 мың жылдықтар).
Орта палеолит дәуірі ертедегі адамның дамуымен, мәдениеті дамуының жаңакезеңі ... ... ... ... ... жер құрылымында күшті тектоникалық (құрылу, өзгеру процестері - грек сөзі) қозғалыстар болып өтті. ... ... ... ... пайда болып, жерді екі рет топан суы басты. Солтүстік Мұзды мұхиттың суы көтеріліп, ол Қазақстан жеріне дейін ... ... ... жер ... 500 ... ... көтерілді. Бірнеше мың жылдардан кейін Оңтүстікте басталған мұздардың еруіне байланысты Қазақстан жерінде құмды, шөлді, суы тапшы жерлер пайда болды. ... ... ... ... ... ... ... жерлер (Ертіс пен Балқаш маңы) орманды далалы, оңтүстігі көбіне ... ... ... ... Тянь-Шаньда және басқа да таулы жерлерде қаптал қарағай, шырша, жөке, қызыл қайың, қандыағаш ... ... ... даласында бірнеше хайуанаттардың түрлері болды: пілдер, жүні сирек мамонттар, ... ... ... ... ... т.б. ... ... және олардың тіршілігі.
Орта палеолит дәуірінің адамдары - неандертальдықтар. Антропологиялық келбеті: қысқа мойынды, аса ірі тісі бар, сөйлеу қабілеті ... ... ... ... аң ... ... Аңды ... болып бірігіп, топпен аулаған.
Басты ерекшеліктерінің бірі шақпақ тастарды бір - біріне үйкелеу арқылы отты шығаруды үйренді. Осы ... ... діни ... ... ... Ең ... дін магия. Бұл арқылы өлікті бір қырына қарай жатқызып, аяғын бүгіп жерлеген. ... ... және ... ескерткіштер.
Тасты өңдеу әдісі жетілді. Еңбек құралдары негізінен, нуклеуістен (тастан) жасалды. Пышақ, қару ретінде үшкір тас, ағаш, тері өңдеу үшін ... тас ... ... ... ... ... ... шатқалы мен Қызылрысбек тұрағынан таблыған заттар: үшкір тас, қырғыш т.б.
Соңғы палеолит.
Соңғы палеолит б.з.б. 40-35 мың жалдан басталып, 12-10 мың ... ... Бұл жер ... ... климаттық аймақтарына адамның кеңінен тарай қоныстаған және нәсілдер мен нәсілдік топтардың қалыптасу уақыты. Бұл ... ... ... ... мен топтық ұжымдары қалыптаса бастады. Рулық қауымдар барлық жерлерде алдымен отбасының ... бала ... ана ... ... ... ... әйелдер алғашқы қауымда үстемдік жасады, мұның өзі ... - ... ... деп ... ... ... ру өзара қандас туыстығы арқылы біріккен және шешелері жағынан шыққан тегі бір адамдардың экзогамиялық тобы болды. Соңғы палеолитте ірі ... ... ... ... жағдайларын едәуір өзгертті. Енді орташа және ұсақ ... ... үшін ... жаңа ... қажет болды. Аңшылар қолдарына қару алып, тамақ іздеп, ұсақ ... ... Әр ... іске қолданылатын еңбек құралдары пайда болды. Соңғы палеолитте Қазақстан жерінде адамзат қоғамының үздіксіз ілгері дамып отырғаннын көрсетеді.
Мезолит дәуірі ... 12-5 мың ... ... ... ... ... орта тас ... (грекше - орта деген сөзден шыққын) мезолит дәуірі келді. Бұл ... ... ... өте аз ... осы ... ... ... жерінен аз табылған.
Табиғаты. Қазақстанның ауа райы қүрт жылынып, мұздар еріді. Шөбі, өсімдігі мол далалар сиреп ... ... ... ... ... ... ... енді аңшылардың аулайтын көбінесе бизон мен жылқы, жабайы ешкі мен киік, койы, ... ... ... ... ең маңызды өнертабысы- садақ пен жебе. Садақ пен жебенің ойлап табылуы өндіргіш ... ... шын ... ... еді. ... келгенде бұл ежелгі адамның шаруашылық өміріндегі түбірлі өзгерістерге жеткізді. Садақ пен жебеден басқа осы кезде микролиттер- ұшбұрыш, ... ... ... ... ұсақ ... ... ...
Дәуірдің ерекшеліктері: жануарларды қолға үйрету, дәнді дақылдар өсіру.
Неолит дәуірі: (б.з.б. 5-3 мың жылдықтар).
Неолит дәуірі тас дәуірінің ... ... жаңа тас ... болып саналады.
Неолит дәуірінің аса маңызды белгісі табиғаттың дайын ... ... яғни ... ... ... ... ... негіз болған мал шаруашылы мен егіншіліктің шығуы болып табылады. Шаруашылықтың жаңа түрлері шығуының адамзат ... ... үшін ... зор ... ... адамның еңбек кәсібінің саласын кеңейтті, сонымен қатар оның сипатын сапасы жағынан өзгертті. Өндіруші шаруашылықтың шығыу деп аталды. Тамақ ... ... ... ... ... ... ... жануарларды қолға үйретуге, өсіруге және іріктеуге көшу адамзат ... ... от жағу ... ... ... ... зор ... революция болды. Неолит дәуірінде еңбек құралдары жетілдіріліп, жаңадан бұрғылау, тастарды тегістеу ағашты арамен кесу сияқты жаңа технологиялық әдістері шықты, бірте-бірте қиын ... ... ... ... ... тас ... кетпендер, дән үккіштер, келілер, келсаптар жасала бастады. Неолит дәуірінде Қазақстан жерінде кен ... мен ... ... ... ... ... ... ыдыс жасау іске аса бастады.
Әлеуметтік жағынан алғанда неолит дәуірі рулық қауым дәуірі болды: онда ұжымдық ... және ... ... ... ... ... ... Осы кезде тайпа бірлестіктері құрылды. Тайпалар тұқымдас жағынан және шаруашылықтың түріне қарай біріккен бірнеше ... ... ... Ежелгі Қазақ жеріндегі тайпалар ақшылықпен, балық аулаумен, өсімдектерді жинаумен шұғылданды. Кейінректе (неолитте) олар мал өсіру, егіншілік және кен. өнеркәсібімен шұгылдана ... ... мата ... киім ... уйренді. Керамикалық заттарға геометриялық өрнектер сала білген. Тұрақтар. Арал өңіріндегі Сексеуіл ... ... мен ... тұрған. Себебі бұл жерлерде сиыр, қой, жылқы сияқты үй жануарлардың сүйектері табылған (Қостанай облысындағы Ботай тұрағы, Батыс Қазақстан Өңірінлегі Көктүбек, ... ... және т.б.). ... ... ... ... ... аса неолиттік және энеолиттік ескерткіш мәлім.
3. Қола дәуіріндегі Қазақстан.
Қола ... ... 2-1 мың ... Тас ... аяқталғаннан кейін, қола ғасыры басталады. Қола ғасыры деп аталуының себебі, осы ... ... қола ... ... ... қола ... ... бастады. Қола еңбек құралдары мен қару үшін қолданылатын негізгі шикізат болып табылды. Қола ... ... ... жойылып, тайпалық бірлестіктер құрылды.
Қола дәуірінің басты үш ерекшілігі болды. ... ... ... ... мен алтын өндірістік жолмен игеріле бастады. Қазақстан жер қойнауында полиметалдардың, ең алдымен қалайы-мыс рудаларының барынша ... бұл ... ... ... ... шығыуынын бір себебі болды. Қазақстанның бірнеше өңірлірінде кен ... ... ... ... дәлел болады.
2.Бақташылық, мал шаруашылығы. Біздің заманымыздан бұрынғы II мың ... ... ... далалық тайпаларында алғашқы өндірістің өрлеуі байқалды, мал өсіру интенсивті түрде ... Осы ... ... ... ... ... ... мал осіру неғұрлым көбірек орын ала бастады. Б. з. б. II мың ... ... - I мың ... ... ... өңірлердегі халықтардың көпшілігі шаруашылықтың маманданған жаңа түріне - көшпелі мал шаруашылығына көшеді. Басқа тайпалар ішінен мал өсірушілердің бөлініп ... Ф. ... ең ... ірі ... еңбек бөлісі деп атады .
3.Егіншілік. Егіншілік орташа дәрежеде дамыды.
Қола дәуіріндегі экономиканың басты - екі бағыты ... ... мал ... мен ... ... - ақ ... дамуы ең алдымен еркектердің еңбегін қажет етті; мұның өзі қоғамдағы ер азаматтардың ролін арттырды. Сондықтан аналық ... ... ... ... ру (патриархат) орнады. Қоғамдық өмірдегі ірі өзгерістер өндғргіш күштердің өсуіне, қоғамдық еңбектің мамандануының күшеюіне, ... ... ... ... ... Жеке ... өқшауланды, семьялық меншік кеңейді, рулық қауым ішінде мүлік теңсіздігі өсті. Андронов мәдениеті. Қазақстанда қола ... ... ... ... кен ... ... Бұларды Андронов мәдениеті деп атайды. Бұл мәдениет - Евразиядағы ең ірі қола ... ... ... ... ... ескерткіші 1914 жылы Сібір жеріндегі Андроов қонысындағы Ашинск селосы маңынан ... ... ... ... Минусинск шұнқырынан бастап солтүстік аса үлкен Батыс Сібір жазығынан Қазақстанның ... ... ... ... кең-байтақ аумақты қамтыған.
Қазақстандағы ескерткіштері Солтүстік Батыс және ... ... ... ... ... ең ... - Орталық Қазақстан. Бұл аймақта қола дәуірінің 150- ге жуық қабірі, 30 - дай елді ... ... бар. ... Қазақстан территориясында қола өндіру ісі мыс пен қалайыны қорыту ... ... 2 ... ... Андроновтықтарда, негізінен, отырықшы шаруашылық басым болған. Бұл әрине, егін шаруашылығының дамығанын көрсетеді. Жер ... ... сол ... ... Андронов тайпаларында деп аталған. Көбінесе бидай, тары өсіріген: бақшалық шаруашылық та ... ... ... сиыр, қой, ешкі, кейіннен түйе өсірген: жануарлардың терісі мен жүнін киім ретінде, еті мен ... ... ... және ... ... ... күш ... пайдаланған. Қола дәуірінде Қазақстанды мекендеген тайпалар қыш ыдыстар жасаған. Бұл көбінесе әйелдер ісі ... ... ... жасағанда негізгі шикізат ретінде балшықты пайдаланған.
Ыдысты ... ...
а) ... ...
ә) ... салып пішіндеу әдісі.
Бұл әдістер б.з.б. XVII-XI ғасырларда қолданылған.
Андроновдықтарда үй кәсіпшілігі, әсіресе, ... ... ... ...
Киім тігуге қой жүнін, ешкі түбіті, малдың терісі, сүйек, ... жіп т.б. ... Олар ... ... ... ... ... құлақшын, өкшесі жоқ аяқкиім т.б. киген.
Андронов кеншілері. Қола ... ... кен ... ... мыс, ... мен ... қалайы, Ақжал мен Степняктағы алтын кен орындары (б.з.б. үш ... ... ... ...
а) ... әдістері;
ә) отпен үгіту әдісі;
б) ұңгіп қазу әдісі.
Андронов тайпалары өндірген ... суда ... Ол ... ... ... ... Мұндай балқыту пештері Атасу, Суықбұлақ, Қанай манындағы андроновтықтар елді мекендерінен табылған.
Қоғамдық ... ... ... ... ... ... үйымдағы өзгерістерге жеткізді. Әлеуметтік жіне әскери саяси құрылымдарда рулық - тайпалық бөлімшілер пайда ... ... ... - ... ... ... игіліктерді өндіруге үстем дәреже алды; ол рулық қауымнның басшысы болды, туыстық әке жағынан есептеле бастады. Әр рудың өз аты ... Мал, үй ... ... ... рудың байлығы болып есептелді. Жеке меншік пайда болды. Осыдан мүлік ... ... бай мен ... ұғымы дүниеге келді.
Тұрғын үйлері: жертөле немесе жартылай жер бетіндегі үйлер. Қала дәуірінің ... ... - жер ... ... ... ... ... және өнер. Қола дәуірінлегі адамдар ең алдымен табиғат күштеріне табынды. Андроновтықтар арасында өлгендерге табыну да ... ... ... ... ғұрпына ерекше мән берілген:
1. Адамдарды жерлегенде басын батысқа немесе оңтүстік-батысқа қаратқан.
2. ... ... ... қабірге жатқызған
3. Адам өлігін өртеп, күлін қабірге қою ғұрпы да болған.
Андроновтықтар үй салғанда құрбандық ... ... үшін өте ... саналған ошақты андроновтықтар қатты құрметтеген. Тасқа салынған сүреттер Таңбалы, Ешкі-өлмес, Маймақ, Бөкентау, Жасбай, Хантау, Бұланты, Айтпан т.с.с жерлерден ... ... - ... ... негізінде XIX ғасырдың орта шенінде айқындала бастағанымен оның өз деңгейіне көтерілуі XIX ғасырдың аяғымен XX-ғасырдың басы болып ... Десе де, ... ... ... элементтерін біз көне дәуір оқымыстылары Эмпедокл, Гиппократ, Аристотель, Теофоаст еңбектерінен көреміз. ... ... ... ... мен ... ... морфологиялық, физиологиялық бейімдеушіліктерді оның қоршаған табиғи ортасына тәуелді екендігі шеңберінде ... ... ... ... ... қалыптасуын негізгі 3 кезеңге бөліп қарастыруға болады.
I кезең. Биоэкологиялық зерттеулердің жаппай ... алу ... Бұл ... XVIII ... аяқ шенін қамтиды. Мәселен, К.Ленин (1707-1788), Ж.Ламарк (1744-1825), А.Декандоль (1806-1893), П.С.Паллас (1741-1811), И.И.Лепехин (1740-1802), А.Гумбольд ... ... ... ... ... ... (1825-1902), Ч.Дарвин (1809-1882), К.Мебиус (1825-1908), Э.Геккель (1834-1919), Е.Варминг (1841-1924), В.В.Докучаев ... т.б. ... ... ... систематиктер, географтар өздерінің еңбектерінде экологиялық сипаттағы ғылыми - зерттеулер жүргізіп, экология ғылымының дамуына өз үлестерін қосты. Осы ... ... ... Ж.Б.Ламарктың "Жануарлар мен өсімдіктер эволюциясы", А.Декандольдың "Ботаникалық география", К.Ф.Рульенің "Жануарлар экологиясы", А.Н.Бекетовтың "Өсімдіктер географиясы", Ч.Дарвиннің "Түрлердің шығу тегі", ... ... мен ... ... ... ілімі", т.б. еңбектер экология ғалымының негізін қалаған еді. Ал, ... ... - ... ... 1866 жылы ... ... ... рет ғылымға енгізсе, Е.Варминг оны 1895 жылы ботаникаға енгізеді.
II кезең. ... ... жеке ... ... қалыптасу және даму кезеңі. Бұл кезең Э.геккель, Е.Варминг, К.Мебиус, т.б. шетелдік табиғат зерттеушілерімен ... орыс ... ... ... XIX ... басы мен XX ... 70-80 ... қамтиды. Атап айтқанда Мәскеу университетінің ғалымдары Н.А.Северцов, М.А.Мензбир, Б.М.Житков, Д.Н.Кашкаров, Н.П.Наумов, А.Н.Формазов, НүИ.Калабухов, т.б. жан-жақты экологиялық ... ... сол ... ... ... Н.Ф.Леваковский, С.И.Коржинский, А.Я.Гордягин, Г.И. Панфильев, П.Н. Крылов, т.б. өсімдіктер экологиясын зерттеп ... ... ... осы кезеңдердегі Г.Ф. Морозовтың , Д.Н.Кашкаровтың , , ағылшын А. Тенслидің "Экожүйелер туралы ілімі", орыс ботанигі В.Н. ... ... ... ... туралы ілімі", т.б. ғалымдардың еңбектері экология ғылымының негізін қалаған болатын. ... әрі ... ... жеке ... ... көтеріліп, өзінің зерттеу салаларын, мақсат пен міндеттерін айқындай түсті.
Экология ғылымы жіктеле бастады. Оны біз су ... ... (Л.А. ... Г.Г. ... Г.В. ... Б.Г. ... топырақтағы организмдер эколагиясы (М.С.Гиляров), насекомдар экологиясы (И.В. Кожанчиков, Г.Я. ... В.В. ... Г.А. ... ... экология негізін салушылар (В.В. Догель, Е.Н. Павловский, В.Н. Беклемишев), сүтқоректі, құс және ... ... ... (А.Т. ... Н.И. ... Н.П. Наумов, А.Н. Формозов, Г.А. Новиков, С.С. Шварц ), өсімдіктер ... ... ... П.Д. Ярошенко), деп танимыз. Осы түстарда жоғарыдағы ғалымдардың экология ғылымының әр ... ... ... ... ... ... еңбектері жарық көрді. Мәселен, А.П. Шенниковтың "Өсімдіктер экологиясы" (1950), Б.Г. Иоганзеннің "Экология
Негіздері" (1959), Н.Б. Наумовтың ... ... (1963), т.б. ... қазірге дайін маңызын жойған жоқ.
Осы орайда, Белоруссия ғалымдарының еңбектері ерекше аталуы ... Атап ... ... В.А. ... ... А.И. ... С.В. ... П.Жуков, И.К. Лопатин, Л.С. Долбин, В.В. Адамов, Б.И. Якушев, Г.А. Новиков, Г.Г. Винберг, Л.М. Сущени, Л.В. Камлюк, т.б. өз ... ... ... ... шоқтығы биік тұрды.
Экология ғылымының салалары бойынша көп жылғы ғылыми - зерттеу жұмыстарының негізінде монографиялар, оқу ... ... ... көре ... ... ғалымдардың еңбектерімен қатар шетелдік
экологтар А. Пирсаның "Жануарлар экологиясы" (1926), Ч. Элтонның "Жануарлар экологиясы" (1934), Шелфорд пен ... ... (1939), Ю. ... "Экология және экология негіздері" (1975, 1986), Р.Риклефстін "Жалпы экология негіздері" (1979), ... ... ... ... (1981), Н.Чернова мен А.Былованың "Экология" (1988), В.А. Радкевичтің "Экология" (1977), Н.Ф. Реймерстің "Экология" (1944), т.б. еңбектері соңғы жылдары жарық-көрген ... ... ... жатады.
III кезең. Экология ғылымының өрлеу кезеңі. Қазіргі заманғы экология - ... ... ... мен әлеуметтік, экономикалық жағдайлар және проблемаларды қамтитын деңгейге жетіп отыр. Осыған орай, экология ғылымының ... және адам ... ... дами ...
Экологияның жаңа салалары бойынша теориялық және практикалық зерттеулер жүргізілуде. Олардың ... А.М. ... ... ... (1990), М. ... "Экологияның қазіргі проблемалары ",(1955), Н. Реймерстің "Экология" (1994), В.В. ... ... ... ... (1995), Ф. ... ... негіздері" (1994), С. Боголюбовтың "Экология және право" (1989), Ю. А. ... ... ... (1995), Н. ... ... (1993),
Г. Сидеренконың "Экология ның қазіргі заманғы проблемалары" (1989), В.Вронскийдің "Қолданбалы экология " (1996), С. Тлеубергеновтың "Адавм ... (1996), С. ... мен В. ... ... ... және психология" (1996), В. Хелсенің "Философия және экология" (1993), т.б. еңбектерді жатқызуға болады. Экология тірі ағзалардың бір-бірімен және қоршаған ортамен ... ... ... ... ... (гр. oikos - үй, ... мекен; logos - ғылым) терминін ғылымға алғаш 1866 ж. неміс ғалымы Эрнест Геккель енгізді.
Экологиялық зерттеу обьектісіне биологиялық макрожүйелер (популяция, биоценоз, ... және ... ... ... өзгерістері жатады.
Экология ғылымының мақсаты - биосфера шегінде әлемдік жағдайларды бақылай отырып, ондағы тіршіліктің тұрақтылығын ... адам - ... - ... ... ... ... отырып, табиғат ресурстарын тиімді пайдалануды нооэкологиялық тұрғыдан негіздеу.
Экология ғылымының негізгі міндеті - популяция, биоценоз және экожүйені динамикалық зерттеу, экологиялық ... ... ашу, ... және ... жағдайындағы ғаламшар проблемаларын зерттеу.
Экология биологияның саласы ... ХІХ ғ. ... ... ... жеке ... ... ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. басында қалыптасты.
Жаратылыс туралы көптеген мәліметтер ... ... ... ... Гипократтың, Аристотельдің еңбектерінде келтіріледі. Мысалы, Аристотель деп аталатын еңбегінде өзі білетін 500-ден астам жануарларды зерттеп, мінез-құлығына талдау жасайды. ... ... ... ... ... ... жағалауындағы өсімдіктерге топырақтың және ауа райының әсерін баяндады.
XV ғ. аяғы мен XVI ғ. басы Ұлы географиялық ... ... деп ... 1492 ж. итальян теңіз жүзушісі Христофор Колумб Американы ашты. 1498 ж. ... ... до ... ... ... теңіз жолымен Индияға жетті. Ал 1519-1521 жж. Фернан Магеллан бастаған испандықтар тұңғыш рет жер ... ... ... Бұл ... жер ... ... кеңеюіне септігін тигізді.
XVІІІ ғ. соңы мен XІX ғ. басында қоршаған ортаны зерттеушілер саны арта түсті. 1807 ж. ... ... және ... ... ... ... ... негізінде еңбегін жарыққа шығарды. Онда ғалым өсімдіктердің өсуі мен өркен жаюы ауа-райы жағдайына, температураға байланысты екенін ашып ... ... келе бұл ... орыс ... ... ... ... еңбектерінде тереңдетіле түсті. Экологиялық ғылымның одан әрі дамуына Ч.Дарвин, В.В.Докучаев, В.И.Вернадский, В.Н.Сукачев, Н.Ф.Реймерстің үлесі ... ... ... ... даму ... ... (1707 - 1924 жж.) ... ғылымының алғышарттары қалыптасты;
ІІ кезеңде (1924 - 1980 жж.) экология ғылымы дара ғылым деңгейіне көтеріліп, ... ... ... ... ... ... ... (1980 - 2000 жж.) экология әлеуметтік, саяси-экономикалық, нарықтық ... мен ... ... ... ...
Экологияның дербес ғылым болып қалыптасуы 19 ғ. 2-ші жартысына сәйкес келеді.
гректің oicos - үй және logos - ... ... ... яғни ... ... ... - туралы ғылым.
сөзі де (гректің oiconomike) oicos түбірінен шыққан, яғни үй ... ... Бұл екі пән өте ... ... бірақ соңғы кезде бұл көзқарас мағынасын жойған. ... ... ...
1. Негізгі теоретикалық әдістерге сипаттама, жүйелік анализ, моделдеу жатады.
2. Негізгі эмпирикалық әдістерге бақылау, салыстырмалы талдау, эксперимент (лабораториялық, ... және ... ... беру арқылы жинақтала бастады. Бұл кезең адамның пайда ... ... ... XIX ... ... дейінгі уақыт аралығын қамтиды. Алғашқы экологиялық түсініктер, ... мен ... кез ... ... ... мақал-мәтелдерінде және басқа да ауыз әдебиет үлгілерінде жиі кездеседі. Мысалы, халқымыздың "құндыз -- суда, құлан -- ... ... ... ... жануардың тіршілік ортасын нақты аңғартып тұр. Ал "Жылқының жауы -- ... ... жауы -- ... ... ... ... арасындағы қоректік тізбекке нақты дәлел бола алады. Экология ғылымы туралы кейбір ұғымдар мен түсініктер өте ерте кездерден басталды. Бастапқы ... ... ... ... және ... ... ... нәтижесінде калыптасты. Организмдердің тіршілік етуі өздері тіршілік ететін табиғи орта жағдайларымен тығыз ... ... ... ... ... ... (б.з.д. 490 -- 430 жж.), Теофрасттың (б.з.д. 372 -- 287 жж.), ... ... 384 -- 322 жж.) ... атап ... Орта ... ... деңгейінің нашар дамуы және діни көзқарастардың кеңінен таралуы биология ... ... ... ... ... ... де ... (865 -- 925 жж.), Әбу Насыр әл-Фараби (870 -- 950 жж.), Әбу Әли ибн Сина ... 980 -- 1037 жж.) және т.б. ... ... ... ... ... ... деректер кездеседі. Осындай ғылыми еңбектердің арқасында алғаш рет тірі организмдер мен орта жағдайларының өзара қарым-қатынасы туралы нақты деректер ... ... ... ... ... ... ... дәуірінде табиғат туралы зерттеулерге қызығушылық арта түсті. Ботаника және зоология, т.б. ... ... ... ... ... ... басқа да жаңа ғылым салалары қалыптаса бастады.
Көптеген саяхатшылардың жаңа жерлерді ашуына сәйкес сол аумақтардың өсімдіктері мен жануарлары туралы ғылыми ... ... ... ... ... ... ван ... (1632 -- 1723 жж.) микроскопты жасап шығаруы арқылы бұрын белгісіз болып келген ұсақ организмдер ... ... ... Ағылшын ғалымы Джон Рей (1628 -- 1705 жж.) ... ... ... ... 18 мыңнан астам өсімдік түрлеріне сипаттама жазды. Сонымен қатар ол биология ғылымына алғаш рет "түр" деген ұғымды енгізді. Көрнекті швед ... Карл ... (1707 -- 1778 жж.) өз ... тірі ... тіршілігінде климаттық жағдайлардың басты рөл атқаратындығын атап көрсетті. Француз ғалымы Жорж Бюффон (1707 -- 1788 жж.) организмдер мен қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... атап жазды. Швейцариялық ғалым Абраам Трамбле (1710 -- 1784 жж.) су жануарларының тіршілігі үшін температураның әсері, қоректік ... ... және ... ... ... ... ... айтты. Ағылшын ғалымы Эразм Дарвин (1731 -- 1802 жж.) ... ... және т.б. ... организмдер арасындағы өзара тығыз байланыстар болатынын поэмалық толғау ретінде жазды. Француз ғалымы Жан Батист Ламарк (1744 -- 1829 жж.) орта ... ... мен ... ... ... ... ерекше назар аударды. Экологиялық көзқарастардың дамуына орыс ғалымдары П.С.Паллас (1741 -- 181 ... И.И. ... (1740 -- 1802 жж.), ... (1709 -- 1755 жж.), С.П. Крашенинников (1711 -- 1755 ЖЖ

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық мектептердің қалыптасуы. Осы күнгі экологияның негізгі бөлімдері. Экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер10 бет
Экологиялық мектептердің қалыптасуы.Осы күнгі экологияының негізгі бөлімдері.Экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер13 бет
Экологияның даму тарихы және оның қалыптасуына атсалысқан көрнекті ғалымдар118 бет
Экологияның қалыптасуы мен дамуы10 бет
«Биологиялық экология»30 бет
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет
Ана мен баланың денсаулығы8 бет
Аутэкология-экологияның негізгі бөлімі12 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.). Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу12 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь