Ауа – экологиялық фактор

Жоспары:


І. Кіріспе . 2.3


ІІ.Негізгі бөлім:
А)Ауаның газдық құрамы . 4.13
Б) Ауаның ластануы және оның өсімдіктерге әсері . 13.19

ІІІ. Қорытынды . 20


ІV. Пайдаланған әдебиеттер . 21
        
        Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
Тақырыбы:"Ауа - экологиялық фактор "
Орындаған:Аликеева А.
БЭК 3 курс,1топ
Тексерген: Қойбағарова Б.Х.
Алматы 2012 ... ... - ... ... ... ... - ... Ауаның ластануы және оның өсімдіктерге әсері - 13-19
ІІІ. Қорытынды - 20
ІV. Пайдаланған әдебиеттер - ... ... ... рет ... ғалымы А. Лавуазье 1774 жылы анықтады. ХҮІІІ ғасырға дейін табиғат зерттеушілер реакция кезінде түзілетін газдардың бәрін сеп ойлаған, әрқайсысына ... ... үшін ... ... , көмірқышқыл газын деп атаған.Тек ХҮІІІ ғасырдың аяғында ғана ауа -- ... ... ... ... XIX ... ... ауаның құрамында оттек пен азоттан басқа аргон, ксенон, криптон элементтерінен тұратын ... ... ... ... Көп ... бұл ... ... химиялық қосылысқа түспейді деп есептелгендіктен инертті деген атқа ие болған. Кейін ауыр ... ... ... ... белгілі болды.Ауа дегеніміз -- әр түрлі газдардың қосындысы. Көлемі бойынша ауада 78% азот, 21% оттек, 1% инертті және ... ... ... элементтердің молекулалары бір атомнан тұрады. Олар бір-бірімен байланыспайды, сутекпен, металдармен әрекеттеспейді. Ауа құрамын мына ... ... ... іші ... ... ... суға ... Фосфорды темір қасыққа салып жағып, қалпақ ішіне орнатады. Фосфор жанып біткенше қалпақтағы су біртіндеп оның 1/5 ... ... ... ... ... ... ... ауа емес оның кұрам бөлігі -- оттек газы.4Р+5О2=2Р2О5. Демек, ол көлемі бойынша ауаның 1/5 бөлігін алып жатыр. Қалпақ ... ... газ ... қолдамайды, өзі жанбайды. Онда тірі организмдер тіршілік ете алмайды. Сондықтан қалған газ деп аталады. Жай ... ... ... ... ... ... газы мен су буы ... Ауа райы ылғал және жылы кезінде аса көп, қүрғақ және суық ... аз ... ... ... ... деп аталатын ауа қабығы қоршап жатыр.Ол -- Жердің ең ... ... ... жұқа ... түссіз болады. Атмосфера қабаттардан тұрады. Ауаның температурасы, құрамы, тығыздығы т.б. бір ... ... бір ... барғанда биіктік бойынша өзгеріп отырады. Атмосфера үш қабаттан тұрады: тропосфера, стратосфера, атмосфераның жоғарғы қабаты.Тропосфера -- ... Жер ... таяу ... ең ... ... Онда ... ... бойынша біркалыпты төмендейді. Оның қалыңдығы экваторда шамамен 20км-ге, ал полюстерде 10 км-ге жетеді. Тропосферада ... ең ... және көп ... (4/5 бөлігі) орналасқан. Су буы да түгелдей дерлік осында, бұлт үйіліп, жауын-шашын жауады, жел тұрады, ауа райы ... Ауа ... және ... ... да осы ... болады.Стратосфера -- қабаты Тропосфераның үстінде орналасады. Оның төменгі бөлігінде температура тұрақты, жоғарғы жағында температура айтарлықтай өседі. Температураның жоғарылауы да осы ... ... озон газы ... күн ... ... ... ... ауа өте құрғақ болуымен ерекшеленеді. Бұл қабат 50-55 км биіктікке дейін болады.
Атмосфераның жоғарғы ... -- ... ... ... ... Ол ауаның аз тығыздығы мен жоғарғы дәрежелі ионданған ауаларға басым. Онда ауа температурасы 80-90 км биіктікте төмендейді де одан әрі ... С ... ... ... төменгі қабаттарына жетпейтін ерекше зарядтар таралады да, газ бөлшектерін электрлендіреді. Олар күн сәулесін күшті жұтып ... ... ... ... ... зарядтары Атмосфераның биік қабаттарында поляр шұғыласын тудырады. Атмосфераның ең ... ... газ ... Жер ... ... кеңістікте шашырап жатады. Жердегі табиғат үшін Атмосфераның үш қабатының үлкен маңызы бар. Жер бетіндегі өтіп жататын ... ... ... ... ... ... байланысты. Ауа қабығы болмаса, жер беті температурасы ... ... күн мен ... ... ... ... мөлшерде ауытқып тұрар еді.Ауа Жер ғаламшарының белсенді тіршілігі бар аймағы -- биосфераның маңызды бөлігі. Атмосфера күн сәулелерін шашыратып, ... ... ... жер беті ... ... кетпейді.Биосфера қабығы -- жер ғаламшарының тірі организмдер таралған бірнеше қабықтарынанқұралған.Биосферадағы микроорганизмдерді, саңырауқулақтарды, өсімдіктерді, жануарларды тірі ... ... ... биосфераның қазіргі қалпы -- тікелей тірі организмдердің тіршілік әрекетінің жемісі. Атмосферадағы газдар қоспасының қазіргі ... ... ... тірі ... ... ... ... біртіңдеп қалыптасқан. Жасыл өсімдіктер миллиардтаған жылдар ішінде атмосфераны көмірқышқыл газынан тазартып, оны ... ... Бұл ... өсімдіктерде жарықты жүзеге асатын фотосинтез процесімен түсіндіріледі.Құрлықтағы биомассаның негізгі бөлігін өсімдіктер ... яғни ... ... ... 99,2%, ал қалған 0,8%-ы жануарлардың үлесіне тиеді.Қүрлықтағы организмдер ... 90% -ға ... ... ... ... ... ... ормандардың адамзат үшін қаншалықты маңызды екендігін осыдан байқауға болады.25000-50000 га орманның фотосинтез процесінде 50-75 тоттегі бөлінеді.Табиғаттың әр түрлі құбылыстарында ... жер ... ... ... отын ... ... ... жұмыс істеп тұрғанда аз мөлшерде кездейсоқ газдар ауаға таралуы мүмкін. Оларға азоттың (II, IY) оксидтері, күкірттің (ІҮ, ҮІ) ... ... ... Жану ... ... ... ... көмірқышқыл газының мөлшерін көбейтеді.Ал көмір, бензин және т.б. отындар толық жанбаса атмосфераға күйе, иіс газы СО, тағы ... ... ... Ұшақ пен ... ракета қозғалтқыштары да атмосфераға улы газдар таратады. Өз кезегінде бұл газдар қоршаған ... ... озон ... ... ... ... ... қабатының 20-50 км биіктігінде тірі организмдердің тіршілігін Күннің ультракүлгін сәулелерінің зиянды әсерлерінен қорғайтын озон кабаты бар. Озон ... жер ... ... үшін ... өте зор. ... ... ... химиялық қалдық заттардың әсерінен озон қабатының ыдырап, онда тесіктер пайда болатындығы туралы айтылып жүр. Озон қабаты жер бетіндегі ... ... ... ... ... мен ... ультракүлгін сәулелерінің зиянды әсерлерінен қорғайды. Атмосфераға темекі таратудан да зиянды заттар таралады, себебі темекі толық жанбайтындықтан ... ... ... ... ... тіршілік ететіндердің бәрінің мекені болғандықтан, оны ластанудан қорғау ... ... ... ... ... қарқыны жылына 11 млн гектарға жетіп отыр. Бұл бүкіл адам баласын ойландыратын басты ... ... ... ... ... ... ету үшін тропиктік ормандарды қорғау -- бүкіл адамзаттың басты міндеті.
Негізгі бөлім
А) Ауаның ... ... -- ... ауа ... ... төменгі шекарасы жер беті болып табылады. Оның төменгі қабаты азот, оттегі мен сирек ... ... ... ... ... тағы ... ... тұрады. Бұған су буы да араласады. Атмосфера түсінің көк болып келуі газ молекулаларының жарық сәуле ... ... ... ... ... ... ... береді, қысымы төмендеп, оның құрылысы да өзгереді. 12 км биіктікке ... ... ... ... ... деп атайды. Тропосферада бұлт, жауын-шашын, жел және тағы басқа құбылыстар орын алып отырады. Тропосферадан жоғары 75 км ... ... ... ... деп ... ... құрамы және маңызыАтмосфера -- Жер шарының ауа қабығы, ол салмақ күшіне байланысты ғаламшармен бірге айналып, қозғалысқа ... ... ... 5-1015 т ... ... ... түрлі газдардан, су тамшылары мен шаң-тозаңнан тұрады. Атмосфераның төменгі бөлігі Жер бетімен шектесіп жатыр. Ал ... ... ... соңғы ғылыми деректер бойынша 1000 км биіктік алынады, бұдан әрі қарай ауа өте сиреген күйде болады.
Шамамен 100 ... ... ... аралығында ауа құрамы мынадай газдардан: азот -- 78%, оттек -- 21%, ... ... -- 1%-ға жуық ... 0,93%-ы аргон), көмірқышқыл газынан -- 0,03%-ы тұрады. Ауа құрамындағы криптон, ксенон, неон, гелий және сутек газдары өте аз ... ... ... ... ... ауа ... салыстырмалы түрде тұрақты болады, тек өнеркәсіпті аудандар мен ірі қалалар үстінде көмірқышқыл газының үлесі он ... ... ... ... Лас ... ... бөгде қосылыстар да кездеседі. Шамамен 200 -- 1000 км биіктікте ауа құрамында оттек басым, ол ... ... ... ... ... ыдыраған күйінде болады. 1000 км-ден биікте сиреген атмосфера негізінен гелий мен сутектен турады, сутек зарядталған атомдар күйінде ... ... ... ... ... ... бар. Азот ... (белок) заттар мен нуклеин қышқылдарының құрамына енеді, ал оның қосылыстары ... ... ... ... ... ... тірі ... тыныс алуы мүмкін емес, сондай-ақ жану мен тотығу процестері де ... ... ... ... газын пайдаланып, органикалық заттар түзеді. Атмосфера газдары тау жыныстарының химиялық үгілуіне қатысады. Ал шамамен 25 -- 30 км ... озон ... ... ... ... сәулелерді ұстап қалу арқылы тірі организмдерді бұл сәулелердің зиянды әсерінен ... Ауа ... жай ... көрінбейтін су булары белгілі жағдайда су тамшылары түрінде бөлініп шығып (конденсациялану), олардың тұтасуынан бұлттар қалыптасады. ... ... ... ... ... ... қасиеттері (температурасы, тығыздығы, қысымы және т.б.) өзгереді, сондықтан атмосфераны тропосфера, стратосфера, жзосфера, ... ... деп ... ... ... -- ... ең ... және тығыз қабаты, мұнда ауаның 4 5 бөлігі шоғырланған. Тропосфераның жоғарғы шекарасы географиялық ... мен жыл ... ... ... ... ... мүмкін. Орташа есеппен тропосфера полюстер үстінде 9 км-ге, қоңыржай ендіктерде 10 -- 12 км-ге, ал экватор ... 15 -- 17 ... ... ... Бұл ... ... құрамындағы су буының барлығы дерлік шоғырланған, мұнда бұлттар мен тұмандар пайда болып, ауа райы қалыптасады. Тропосферада ауа ... ... әр 100 м ... ... ... Мәселен, тропосфераның жоғарғы бөлігінің орташа жылдық температурасы солтүстік полюсте -- 55°С болса, экваторда бұл көрсеткіш -- ... ... ... деп ... ... жұқа қабат (қальцдығы 1 -- 2 км) арқылы атмосфераның келесі қабаты -- стратосфераға ... ... ... 50 -- 55 км ... дейін созылып жатыр. Ауа құрамындағы озоттың күн радиациясын сіңіруіне ... бұл ... ... ... ... ... Шамамен 25 км биіктіктен соң ауа температурасы күрт жоғарылай ... 50 км ... ... ... (ГС) жетеді. Шамамен 15 -- 70 км биіктікте оттектің біраз ... ... ... ... ... ... Бос ... құрылымын сақтап қалған оттек молекулаларына қосылып, озонның үш атомды молекулалары түзіледі. Стратосферада бұл процеспен қатар керісінше реакциялар, яғни ... ... ... қоса жүреді. Озон негізінен 25 -- 30 км биіктікте шоғырланады, бұл қабатты озотты деп те ... ... ... озон қабатының жұқаруы шешімін ташаған ғаламдық экологиялық проблемаға айналып отыр.Атмосфераның ең жоғарғы ... өте ... ... (1000 -- ... ... ... бұл қабатты термосфера деп атайды. Термосфера өз кезегінде зарядталған бөлшектерден (иондар) тұратын ионосфера мен "сыртқы атмосфера" деп ... ... ... ... ... ... ете ... болғанымен, ауаның сиректігіне байланысты осында орналасатын Жердің жасанды серіктеріне қызып кету каупі төнбейді.Ионосферадағы иондалу ... ... ... ... ... жүреді. Ионосферада ғарыштың бөлшектердің ауа бөлшектеріне соқтығысуынан айрықша жарқырау пайда болады. Жоғары ендіктерде байқалатын бұл электрлік құбылыстар ... ... деп ... Экзосферада ете жоғары жылдамдықпен қозғалатын жеңіл газдардың бөлшектері ... ... ... ... ... кезге дейін экзосфера, сонымен бірге жалпы Жер атмосферасы 2000 -- 3000 км биіктіктен соң таусылады деген үғым бар ... ... ... ... ... бойынша экзосферадан шашыраған сутектің Жердің айналасында шамамен 20 000 км ... ... ... жер тәжі деп ... ... ... анықталып отыр. Қазіргі кезде ғарыштық техниканың көмегімен атмосфера қабаттары қарқынды ... ... ... оның ... қабаттарының адамзатқа түсініксіз құпиялары әлі де болса жетерлік.
Атмосфераның жылынуы. Күн ... -- Жер ... ... ... және ... ... процестердің қозғаушы күші. Жер шары Күннен жылына 5628 -1021 Дж/см2 энергия алады, бұл жалпы күн энергиясының 2 ... бір ... ... ... ... бар болғаны 36 сағ ішінде Күннің Жерге беретін жылуының мөлшері дүниежүзіндегі барлық электрстансыларының жыл бойы өндіретін энергиясына пара-пар болады.Шашыранды ... ... ... ... ... ... ... 25%-ға жуығы тиесілі. Жиынтық радиацияның жылдық мөлшері күн сөулелерінің жер бетіне түсу бұрышына, атмосфераның мөлдірлігіне және ... түсу ... ... ... ... ... радиация мелшері экваторлық және тропиктік ендіктерден полюстерге қарай азаяды.Жер ... күн ... кері ... ... деп ... оның көрсеткіші жердің төсеніш жамылғысының сипатына байланысты болады. Мәселен, жаңа ... қар күн ... 90%-ға ... ... құм 35 -- 40%, ... ... 10 -- 25%, ал ылғал топырақ 5%-ын ғана кері ... ... ... жер ... ... ... не деп атайды?). Шағылу есебінен күн радиациясының 5 -- 20%-ға жуығы жоғалады. Шағылған радиацияның басым бөлігі әлем кеңістігіне ... жоқ ... күн ... ... ... газы мен ... су ... мен шаң-тозаң жұтады. Жалпы алғанда, атмосферада Күннен келетін радиацияның 15 -- 20%-ы жұтылады. Осылайша күннің сәулелік энергиясының біразы атмосферада ... ... ... ... жер ... ... жұмсалады. Кез келген қызған денелер жылу бөлетіні ... жер ... ... жылу атмосфераның төменгі қабатын жылытады. Жиынтық радиацияның кері шағылу мен жер бетінің жылулық сәулеленуіне ... ... ... ... ... немесе қапдық радиация деп атайды. Радиациялық баланс мөлшері экватордан полюстерге қарай ... ... ... қыс ... ... баланс теріс мәнге ие, ал экватордан, шамамен, 40' ендіктер аралығында бұл көрсеткіш жыл бойы оң болады.Ауа температурасының атмосферада таралуы мен онъщ ... ... ... жылу ... деп ... ол атмосфера мен қоршаған орта арасындағы жылу алмасуы нәтижесінде жүзеге асады. Тропосферада жұтылған радиация тәулігіне ауа температурасын ... ғана ... ... ... ... жылу ... атмосфера мен жер беті арасындағы жылу мен ылғал алмасуы маңызды рөл ... Ауа ... ... Жер ... ... ... ... ауа массаларының келуі (адвекция) де әсер етеді. Бұл туралы келесі тақырыптан ... ... ... ... ... ... жалпы көлемі 13 мың км3 болатын су буы бар, оның ... ... ... ... ... ... ылғал сыйымдылығы оның температурасына байланысты болады. Температурасы неғүрлым жоғарылаған сайын ауа өзінің құрамында соғұрлым көп су буын ұстай алады, ал суық ауа ... ... ... ... ... ... ... ылғалды ауа жоғары көтерілген кезде суының, конденсацияланады. Яғни, ауа құрамындағы су буы бөлінен шығып, ... ... ... Су ... мен мұз ... ... ... пайда болатынын білесідцер. Су буынын конденсациясы жүзеге асатын ауа температурасын шық нүктесі деп атайды.
Физикалық қасиеттері
Құрғақ ауа ... ... ...
Көмірқышқыл газ
0,0387
0,059
Неон
1,818x10[−3]
1,3x10[−3]
Гелий
4,6x10[−4]
7,2x10[−5]
Метан
1,7x10[−4]
--
Криптон
1,14x10[−4]
2,9x10[−4]
Сутек
5x10[−5]
7,6x10[−5]
Ксенон
8,7x10[−6]
--
Азоттың шала тотығы
5x10[−5]
7,7x10[−5]
Жоғарыдағы құрғақ ауа ... ... ... буы (H2O)
~0.40% атмосфера үстінде, бет жағында жалпы 1%-4%
Атмосфера - бүкіл әлемнің тіршілік тынысы. Атмосфера ауасының шекарасы болмайды. Ол жер шары ... ... ... ... онын ... ... ... үшін ешнәрсеге теңгерілмейтін биосфераның құрамдас бөлігі. Оның ... ... т. ... ... ... ... басқа атмосферада SO2, NH3, СО, озон, HCl, HF, Hg, I2, және NO ... ... ... ауа ... Жер бетінен экватор тұсында шамамен 18 км, полюстерде 6 км, ал орта ендіктерде 10 -- 12 км ... ... ... ... ... ... Ол ... барлық су буларын қамтып, өте-мөте мөлдір боп келеді де, жерден шыққан жылудың едәуірін өзіне ... Бұл ... осы ... су булары мен бұлттардың болуына байланысты. Сондыңтан тропосфера көбінесе жер беті арқылы ... Оған ... ... төмен қарай тез ысуы (шамамен әрбір километр биіктікке +5°) дәлел. ... ... ... ... ... ... ... су буларының қанығуына, бұлттардың түзілуіне, жауын-шашынның жаууына және басқа да ауа райымен байланысты құбылыстарға әкеп соғады да, климат пен ... ... ... құрайды.
Стратосфера тропосфераның үстінен 80 км-ге дейінгі биіктікте орналасқан атмосфера қабаты. Бұл ... ... ... салмағының 20%-ын құрайды. Мұнда күннің ультрафиолетті сәулеленуін күшті сіңіретін озон қабатының болуына байланысты жоғарыдан келетін температураның төмендеуі тоқталады. 30 км ... ... ... ... ... 50° ... сақталып тұрады, ал одан әрі қарай биіктікте біртіндеп жоғарылай отырып, 60 км биіктікке барғанда тіпті 75°-қа дейін артады. Статосферада су буы және бұлт ... ... ... ... 1951 жылы халықаралық келісім бойынша стратосфера деп тек 40 км биіктікке дейінгі қабатты атап, ал 40-тан 80 км-ге ... ... ... ... қабат) деп атау керектігі келісілді.
Мезосфера Мезосфера (грек. mesos -- ... және sphaіra -- шар) -- ... 50 -- 80 ... ... ... ... ... (мезосфера асты) мен ионосфера (мезосфера үсті) қабаттарының аралығында. Мезосферада жоғарылаған сайын температура төмендей береді: 50 ... ... 70°С ... ... ... ... қабаты орналасады.
АТМОСФЕРАНЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ МЕН ГАЗДЫҚ ҚҰРАМЫ Атмосфера деген атау гректің екі сөзінен: atmos - ауа және ... ... ... ... қолданытынауаны біз атмосфера деп атаи береміз Бірақ-та, бұл ұғым дұрыс емес, себебі ауа атмосфераньң ... ... ... әр ... газ, су буы және ауа тозаңы бөлшектерінің қоспаларынан ... ... газ ... ... Ауа осы газды қабаттың жреге жақын орналасқан бөлігінде ... және бұл ең ... ... ... ... Жоғары биіктікке көтерілген сайын атмосфералық қысым ... ... ... (км) 0 1 2 3 4 5 20 50 100 ... (мм) 760 671 593 524 463 405 41,0 0,40 0,007 0С ... биіктігі 760 мм сынап бағынасына тең ауа қысымы өлшем бірлігі болып саналады ... жүйе ... км - 101 , 325 ... тең.Атмосфераның жалпы массасы 5,51.10/15 тоннаға (500 тирллион т) жуық, оның ... ... ... 105 ... ... жыл ... ... оттектің мөлшері 0,01%. Планетедағы оттекті тірі заттектер 5200-5800 жылда тоық жаңартады. Ал оның ... ... тірі ... ... шамамен 2000 жылда өтеді. Атмосфералық көмір қышқылының тірі организмдер арқылы өтуі 300-395 жыл аралығында.Атмосфераның құрылысы мен құрамы. ... жер ... ... қарай шамамен 3000 км-ге дейін созылады. Жоғарылаған сайын атмосфера-ның химиялық құрамы мен ... ... ... ... ... ... атмосфера бірнеше қабаттарға (сфераларға) бөлінеді.Жер бетіне ең жақын ... ... ... деп ... Бұл ... жер ... 7-10 ... (полярлық бөліктерде) 16-18км (экватор үстінде ) биіктікке дейін созылады. Бұл қабатта ауаның 80%-ке дейін жинақталады. Тропосферадағы ауа әр түрлі ... әр ... ... ... тәртіпсіз қозғалып, өзгерып отырады. Қозғалыс нәтижесінде құрғақ ауа ылғалды ауамен, жылы ауа салқын ауамен алмасып тұрады. ... ... ... жері жылы ... ... мен ... осында өрбіп, өшіп отырады. Осыған қарай жер бетіндегі ауа райы тропосфераға қатынасты. Атмосферадағы ... ... ... ... толассыз козғалыста болғандықтан, көлемі мен пішінін сақтамайды. Сондыктан ауаның белгілі бір жерде қысымы артса, қысымы аз жаққа ауысып отырады. Ауаның ... ... жел ... ... Жер ... әр ... көтерілген сайын ауаның температурасы 6,5 "С төмендеп отырады да, ал 18-20 км биіктікте төмендеу тоқтатылып, температура ... ... -- 56 "С ... ... бұл ... ... дсп ... бетінен 20-50 км биіктікте орналасқан келесі кабат - стратосфе-ра. Ауаның ... ... осы ... ... жел ... төменгі кабаттармен салыстырғанда мұнда оте баяу келеді. 25 км биіктіктен кейін бұұл кабаттың жоғары бөлігінде әр ... ... ... ... орта ... 6 "С-ге ... ... 46-54 км биіктікте орналаскан аралық стратопауза кабаты, онда температура 0 "С шамасында.Атмосфераның 55-80 км биіктігінде ... ... - ... Бұл ... әр ... жоғары көтерілген сайын температура 2-3 "С-ге төмендеп отырады. Келесі ... ... ... ... ... мөлшері 75 - 90 "С шамасында.Жоғарыда қаралған кабаттардың үстіндегі атмосфера қабатында газ молекулаларының иондарға ... ... өте ... ... оған ... деген атау қолданылады. Бұл қабаттың калыңдығы бірнеше мыңдаған км-ге дейін созылады. Атмосфера қабатының нақты шекарасы аныкталмаған. Жер ... мен ... ... ... ... ... ... 10-20 мың км биіктікке дейін жайылған. Атмосфераның ең ... ... ... деп ... Атмосфералық газдардың экзосферадан әлем кеңістігіне шашырай бастауына байланысты, сы қабатты планета аралық кеңістік деп те есептейді.Атмосфераның ... ... 90 км ... ... ... ... ... сәулелерінің әсерінен 90' км-дейін жоғары жатқан атмосфера кабаттарында бұл тұрақтылық бүзылады, осыған орай оның химиялық күрамы да түрақсызданады.Космонавтар ( ... ... 1975ж) ... ... ... ... 250-300 км биіктікте атмосфераның негізгі компоненті атомарлық ... 500-600 ... ... ... атмосфераның негізгі құрамы - гелий мен сутек, атмосфераның ең сыртқы жоғарғы қабатын (1600 км жоғары) ... ... ... ... көп ... ... газды ерітінді деп айтуға болады. Оның ... ... ... үш ... ... болады:тұрақты өзгеріп тұратын және қосалқы. Біріншіге оттек (21,0 %) , азот (78,1% ) және ... ... ... 1%) ... ... қай ... алсақ-та соы газдардың атмосферадағы көлемі тұрақты болып келеді. Жалпы молекулалык. массасы (28,98). Екінші топқа көмір қышкыл газы (0,02 - 0,04%) мен су буы (4% - ке ... ... Ал ... ... ... және ... сынама алынған жер бетінен көтерілген( жану процесстерінде және вулкандар атылғанда түзілген заттар, топырақ бөлшектері, т.б.), космостан ... ... ... ... ... ... жәндіктер мен микроорганзмдер жатады.Атмосфераны сарқылмайтын азот қоры деп айтуға болады. Азот айырбасқа жатпайтын биогенді элемент, себебі ол белоктар мен ... ... ... ... Бірақ-та тірі организмдер атмосферадағы азотты өзінің тіршілігіне бос күиінде емес, тек әртүрлі қозғалыс түрінде ғана ... ... ... ... ... көбінесе найзағай кезінде элекрт өрісінің әсерінен түзілетін оксид түрінде ғана ... Сулы ... ... ... ... ... ... түрі мен көкшіл-жасыл балдырлар атмосфераның азотын өз бойына ... ... ... ... ... ... түрге айландырып отырады. Осымен қатар өсімдіктерге қажетті азот қосылыстары топырақтағы оргнаикалық қалдықтардың ыдырауынан да пайда болады. Табиғатты азот алмасу ... ... ... процесімен тығыз байланысты.Адамның шаруашылық іс- әрекетінің салдарынан көшктхана эффектісі, озон қабатының бұзылуы, қышқыл жаңбыр, тұмша сияқты қолайсыз ... ... ... азот оксидтері, т.б. газдардыңмөлшері өсуде. Атмосфера мен жер ... ... ... ... және ... элементтер тұрақты алмасып отырады. Атмосфера арқылы жердің ғарышпен заттектер айналымы іске асады. Атмосфера мен жер беті ... жылу мен ... ... ... болады. Оттектен, көмірқышқыл газынан, азоттан басқа ластушы компоненттерін атмосферда көп мөлшерде ьолуы биогеохимиялық циклдардың бұзылуына әкеп ... ... ... ... ... ... онда еріген азот және күкріт Оксидтері, тұздар қосылып ерітінді түзеді де > немесе > жауады, тұмща да орын ... азот ... ( N2O. NO. NO2) ... ... ... ... БІРІ. Күн сәулесінің әсерінен олар күрделі ... ... ... ... ... ... (озон, азот қышқылы) түзілуіне үлес косады. Атмосферада азот оксидтерінің фотооксиданттардың концентрациасы жоғары болған кезде адам улануы мүмкін. Соның ... ... ... ... ... жара ... ... басы ауырады, ұйқсы қашады. Құрамында азоты бар зиянды шығындылардың мөлшерін іштен қанатын қозғалтқыштар ... ... жағу үшін ... ... ал ... түтін шығаратын құбырларында азоатсыздандыратын қондырғыларды орнату арқылы азайтуға болады.Ауадағы зиянды заттектердің мөлшері олардың турбулентті ағыспен ... ... ... гравитациялык күш арқылы төмен түсуіне байланысты. Атмосфераның ластануы мен негізгі биогенді элементтер айналымы арасында анық байланыс ... ... ... ... ... ... ... немесе шектен тыс мөлшерде пайда болған және ортаны ластайтын кез-келген физикалық агенттерді, химиялық затгектерді және ... ... ... деп атайды.Ластағыш заттектердің коршаған ортаға әсері физикалық, химиялық қасиеттеріне, олардың ыдырауы арқылы пайда болған өнімдердің қасиеттеріне және қоршаған ... ... әр тү рлі ... ... мөлшеріне байланысты. Ластағыштардың атмосферада таралуын анықтайтын ең негізгі параметрге ... ... ... ... ... ... ... ластаушы заттектердің өзі немесе шығарындылар үш түрге бөлінеді:* әлемдік көлемде ластайтындар - кай жерде шығарылса да ... ... ... ... ... ... ... атмосферада көп уақыт бойы (бірнеше жыл немесе айлар) сақталатьн шығарынды (тастанды) ... ... ... ... ... ... ... мерзімі бір айдан жоғарырадионуклидтср);* аймактық. (региондьқ) көлемде ластайтындар (бірнеше мемлекеттердің территориясы ... бір ... ... ... ... кіруі мүмкін) - үлкен аймақты ластайтын, бірақ-та оның мөлшері осы жердің шекарасынан асқасын тез төмендегеніне қарамай ластанудың іздік мөлшерде жан-жаққа ... ... ... ... бірнеше тәулік) бойы атмосферада сақталатын шығарынды заттектер (күкірт пен азот ... ... ауыр ... ... ... ластайтындар (бір жердің шеңбсрінен аспайтын) - атмосферада аз уақыт қана ... ... ... (ірі дисперсиялык аэрозольдар, күкіртті сутек және басқа заттектер, сонымен қатар жоғарыда келтірілген түрлердің өкілдері, мысалы, аласа көздерден ... ... ... т.б. ... Әр түрлі көздерден шығарындының шығу ұзақтығына байланысты олар үздіксіз және бір дүркінді болып бөлінеді. Апатты жағдайлардағы ... бір ... ... ... ... газ ... ... мен аэрозольдар түтін мұржалары, аэрациялық шаң тартқыштар және әр түрлі желдеткіш қондырғылары ... ... ... ... ... ... ... көздер биік (Н > 50 м), орта биіктіктегі (Н = 10-50 м), ... (Н = 2-10 м), жер ... (Н < 2 м) ... ... ... ауада таралуы мен концентрациясы көздердің биіктігіне байланысты келеді.
Б) Ауаның ластануы және оның өсімдіктерге әсері
Атмосфераның ластануы адам, жануарлар мен өсімдіктер үшін ... ... ... құрамындағы газдар қолайсыз метеорологиялық жағдайларда қалың улы тұмандардың түзілуіне әкеп соғады. Тіпті кейбір жағдайларда улы заттардың жинақталуы нәтижесінде адамдардың аса ... ... мен ... себеп болады. Мысалы, Лос-Анджелес қаласында, Калифорнияда, Британ аралдарында, сол сияқты ФРГ мен бірқатар елдерде зиянды улы заттардың ... ... ... ... ... смог деп ... ... тұмандар байқалды. Лондонда смогтар XIX ғасырдың соңынан бастап -- ақ белгілі болған. Әсіресе 1952 және 1956 жылдары болған ... елге ... ... ... 1952 жылдың 5-9 декабрь аралығында қаланың үстін қаптаған тұман ... ... ... ... ... ... (күкірт ангидриді, азот оксидтері, альдегидтер, хлорлы көмірсутектер, т.б.) мөлшері ... ... ... 5-6 есе көп ... 12 ... кейін көптеген адамдарда тыныс алу жолдарының аурулары, бас ауру, бас айналу, жөтел күшейген. Созылмалы бронхит ... ... ... ... ... әсерінен қазаға ұшыраған. Ұлыбритания астанасының үстінде 1956 жылы январьда 96 ... бойы ... ... смог ... ... ажалына себеп болған. 1968 жылы Лондонда "Ауа тазалығы туралы заң" ... соң ... ... ... азайған. Өндіріс орындарынан шыққан қалдықтар құрамында 140-қа жуық зиянды заттар болады. Олардың ... ... ... ... ... ... әсер ете ... Медициналық-санитарлық зерттеулер нәтижесінде адамның денсаулығына зиянды заттардың бірлесіп әсер етуі аса ... ... ... ... ... ... жалпы жағдайын нашарлатып, жұмыс қабілетін төмендетіп, жөтел, бас айналу, дыбыс жолдарының спазмалары, өкпенің түрлі ... ... ... ... ... ... ... қарсы тұра алу қабілетін төмендетеді. Өндіріс орындарынан шыққан қалдықтар, транспорт түрлерінен шыққан газдар, түтін, ірі ... ... ... ... ... ... Күн ... Жердің бетіне түгел түсуіне кедергі келтіреді. Мысалы, Париж қаласының маңындағы өндіріс орындары аз аймақтарда ультракүлгін сәулелер 3 % болса, ... мен ... көп ... ... 0,3 % қана болған. Ультракүлгін сәулелерінің жетіспеушілігі балаларда авитаминоз және рахит ... ... ... ... ... ... ... жануарлар мен жабайы аңдар да уланады. Өндіріс ... ... ... ... ... және мышьякты қосылыстардан бал аралары уланып, олардың бал жинау қабілеті төмендейді. ... ... ... ... ... қоян мен ... т.б.) атмосфераның құрамындағы күкіртті газ, мышьяк, сурьманың әсерінен улану оқиғалары көп ... ... үшін ... улы ... ... ... фтор, хлордың қосылыстары мен көмірсутектер.Олар ауылшаруашылық дақылдарына, орман мен бақтар, парктерге үлкен зиян келтіреді. Дәнді дақылдардан бұл газдарға өте ... -- ... ... -- ... ... ... ... Ауаның құрамында болатын күкіртті газдың шектеулі нор- масы 0,02 мг/м , азот ... -- 0,02 мг/м және ... -- 0,1 мг/м . ... есептеулері бойынша, Франция мемлекетінде атмосфераның ластануынан болатын шығын ұлттық табыстың 4%, АҚШ -- 3%, ... 8% ... ... табиғи жолмен және адамның іс-әрекеті нәтижесінде ластанады. Атмосфераның табиғи жолмен ластануы жанартаудың атқылауына (жерде бірнеше мың жанартау бар, ... ... ... ... ... тау ... үгітілуіне, шанды дауылдардың тұруына, орман өрттеріне (найзағай түскенде), теңіз тұздарының желмен аспанға көтерілуі мен ауадағы сулы ... ... ... тірі ... ... ... ... табиғи жолмен ластайтындарға аэропланктондар, яғни әртүрлі аурулар қоздыратын бактериялар, саңырауқұлақ споралары, кейбір өсімдіктердің тозаңдары жатады. Сонымен катар атмосфераны ластайтындар ... ... ... жатқызуға да болады. Космос шаңы атмосферада жанған ... ... ... ... ... атмосфера арқылы орасан жылдамдыкпен (11-ден 64 км/с дейін) 200 ... жуық ... ауа ... өтіп ... 60-70 км ... ... ... үлгереді. Ғалымдардың болжамына сәйкес тәулігіне жер бетіне 10/18 кішігірім метеорит түседі. Жерді атмосфера үлкен космостық жаркыншактардан да сактайды. Жыл ... ... 2-5 млн. т ... шаң ... ... ... шаң да Жермен жанасқан атмосфераның құрамдық бөлігіне жатады. Ол ауада қалқып жүретін радиустары 1О6-1О'5 м ... шаң ... тегі ... және ... олар ... ... нәтижесінде түзіледі: * ... ... және ... ... мен ... ... дала және шымтезек өрттері; *теңіз бетінен судың булануы.Атмосфераның ... ... ... ластайтын көзердің, арасында шөлді дала мен ... да ... ... айрықша атап кетуге болады.Атмосферадағы шаң буды суға айналдырумен қатар, күн радиациясын тікелей сіңіреді және тірі ... күн ... ... ... ... ... көп мөлшерде күкіртті сутектің, аммиактың, көмірсутектерінің, азот оксидтерінің, көміртектің оксиді мен диоксидінің және т. б. ... және ... ... ... ... ... табиғаттың алапатты қүбылыстарының қосатын үлесі айтарлықтай жоғары. Мысалы, орта есеппен жанартаулардың атқылау ... ... ... 30-150 млн. т газ және 30-300 млн. т ұсақ ... күл ... ... тек Пинатубо (Филиппин) жанартауы атқылаған кезде (1997) атмосфера ауасына 20 млн. т күкірт диоксиді шығарылды. Жанартаулар аткылағанда атмосфераға бірқатар ... ... ... химиялық ластағыштар - сынап, мышьяк, қорғасын, селен түседі. Ірі орман өрттерінің салдарынан да ... көп ... ... ... ... ... 1915 ж. ... орман өрті 1,5 млн. км2 ауданды қамтып, одан шыккан түтін 6 млн. ... жуық ... ... ластанудың антропогендік (жасанды) көздеріне өнеркәсіптік кәсіпорындар, көлік, жылу ... ... ... ... жүйелері, ауыл шаруашылығы, т. б. жатады. Тек өндірістік кәсіпорындардың ғана қоршаған ортага әсер етіп ... ... ... түрлсрге бөлуге болады: шикізат, материалдар, құрал-жабдыктар, отын, электр энергиясы, су, ... ... ... ... ... (газ, ... ... энергетикалық шығарындылар, шу, инфрадыбыс, ультрадыбыс, діріл, электромагнитті өріс, жарык, ... ... ... ... ... және т. б. ... ластайтын компоненттердің химиялык қүрамы отын-энергетика ресурстарының түріне, ендірісте қолданылатын шикізатқа, оларды өңдейтін технологияға байланысты келеді.
Ластанған атмосферада ағашты және ... ... ... өмір сүру жасы ... Бұл ... ... улануына және жасқа байланысты токсиканттарға деген сезімталдықтың артуына да байланысты. 8. Адам үшін ... ... ... ... рұқсат етілетін концентрациясын көптеген өсімдіктерге қолдануға болмайды. Себебі, өсімдік ағзасының ... ... 9. ... ... ... тигізетін зиянды әсерін кеміту үшін орманда - биологиялық іс-шаралар қолданылады. Оларға: өсімдіктердің анағұрлым тұрақты түрлері мен ... ... мен ... ... ... ... ... жылдам жаңарту, жаңа қолтұқымдарды шығару және т.б жатады. Ормансыздану - табиғи әсердің немесе ... ... ... белгілі бір аумақта орманның жойылуы. Бір кезде құрғақ құрлық бетінің көпшілік бөлігін ормандар алып жатқан. Алайда өркениеттің дамуына ... ... ... құрғақ бөлігінің үштен бірін ғана орман алқабы алып жатыр. Егіншілікпен алғаш айналысқан адамдар егін егетін жерлерін тазарту, ұлғайту үшін ормандардың ... ... ... отырған. Ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіті дамытуға сәйкес ормандар тез әрі ... ... ... ... және ... жердің көлемін көбейтумен қатар,құрлысқа және отынға ағаш көбірек қажет болады. Соның салдарынан ХХ ғ. дейін Еуропаның барлық бөлігінде, ... ... және ... ... ... табиғи ормандар іс жүзінде жойылып кетті. Тропикалық ағаштардың арасында берік және көрікті ағаштар ерекше сұранысқа ие болды. ХХ ғ. бұл ... қоры ... ... ... зор ... алып ... дамушы елдерде өндірілді. Қазіргі кезде тропикалық ормандар құрғақ жердің бар болғаны 7%-ын алып жатыр,яғни бұл осыдан 100-200 жыл бұрынғы ... екі ... ... кемігендігін көрсетеді. Бұл ормандардың көлемі өте апатты жылдамдықпен, нақтырақ айтқанда, жыл сайын 1,25 % ... ... ... Әсіресе Индонезия,Мексика,Бразилия,Колумбия және Африка елдерінде орман қарқынды жойылады. Латын Америкасында ХІХ ғ. 90 ж. жыл сайын 6 млн ... ... ... жойылады. Ал Африка 1980ж. бері 50 млн. га-дан астам тропикалық ... ... ... ... ... ... аса ірі ... Ресейде,Канадада және АҚШ-та сақталынған. Ресейде дүние жүзіндегі ормандардың ең үлкен көлемі 7,7 млн. км ², яғни ... емес ... 45%-ы ... ... іс жүзінде барлық орман жасанды жолмен жасақталған,ағаш өндіру тек жоғары ... ... ғана ... ... ... ... ... азаюы және ормандардың азуы - ормансыздану - ... ... ... біріне айналды. Дамушы елдердегі ормансызданудың себебі,дәлірек айтқанда, ... отыр ... ... келіп тіреледі. Осы аймақтағы халықтың 70%-ға жуығы әлі ... ... ... пісіру және тұрғылықты үйлерін жылыту үшін ағашты және ағаш ... ... ... ... ... ... жүзінде 3 млрд-қа жуық адам ағаш отынының жетімпеушілігін ... Оның ... жыл ... сайын өсуде,ғалымдардың есебі бойынша тіпті,отбасылық қаражаттың 40%-ға жуығы отын сатып алуға жұмсалады екен. Ал өз кезегінде адамдардың отынға деген ... ... тағы да ... ... кесуге апатып соғады. Ормандардың азуы-ағаштардың көріктілігінің бұзылуына септігін тигізеді,қырқылған ағаштардың ... ... ... ... өсіп шығады. Егіншілікті ағаштар, әрине әдеттегідей биологиялық ... ... ... ... Ағаштарды ішінара кесу ормандарды сиретеді, сөйтіп олар селдір тоғайға айналады. Яғни басқа экожүйені құрайды. Бұзылған ... көп ... ... ... ... ... ... шабуылына тап келеді. 1996 ж. Монғолияда өрт 3 млн. га орманды жойды,1998 ж. Ресейдің Қиыр Шығыстағы 2 млн. га ... ... ... Ал ... химиялық жолмен ластаудың салдарынан,қышқыл жаңбырдың жаууынан ауқымды орман алқаптарының ... ... және бар. ... тағы бір көзі сол ... ... мен ... эрозияға ұшырауы болып табылады. Орман өсімдіктері топырақтың құнарлылығын сақтап қана қоймайды, оның құнарлылығын арттыра түседі. Егер орманды ... ... ... ... ... суы ... бұл жер көп ұзамастан шөлге айналады. Орман алқабының азаюы,құрлықтағы биомассаның кемуіне биосфераның көмірқышқыл газын сіңіруін тежейді. Ең соңында ... жер шары ауа ... ... ... етеді. Ағаш сүрегі біздің күнделікті тұтынуымызға пайдаланылып келе жатқан қағаз, жасанды ... ... ... ... және метил спирті,ағаш сүрегі сіркесі, сірке қышқылы,жүзім қанты,жасанды каучук, т.б алуан түрлі заттарды ... ... ... ... бал және ... ... және ... шинасы,жеміс-жидек,фанера,әсем мебель,глюкоза,дәрі-дәрмектік шикізат, техникалық майлар т.с.с халық шаруашылығы мен тұрмысқа керек заттар. Тұрмыста және халық шаруашылығы мен өнеркәсіпте ағаш сүрегінен көп ... ... жоқ. ... жеңіл,өзі әсем де берік,бұл шикізат қазіргі кезде өмірден берік орын алып отыр. Тіпті ғылымның сан алуан жетістіктеріне ие болып отырған, осы ... ... үшін ... ... ... отын көздері мен ағаш сүрегі өзінің бәсекелестігін еш жойған жоқ. Планета ормандары биосфераның құрамды бөлігі, ол - ... ... мен ... ... ... ... ... әсер етіп отыратын басты факторларының бірі. Құрлық бетінің үштен бірін алып жатқан бұл жасыл мұхит орасан мөлшердегі күн энергиясын сіңіреді. Бұл ... үшін ... ... ... ... оттегімен байытып, ондағы жинақталған көмір қышқыл газын кетпеуін отырады. Өзінің өсу процесінде көптеген мөлшерде оттегін бөліп шығара отырып, ... ... ауа ... ... ... ... мәліметіне қарағанда біздің планетамызда 43 миллиард адам организмнің тіршілік әрекетіне жететін мөлшердегі оттегі жұмсалады екен. Ал, ... ... өзі ... ... ... ... ,бір автомобиль ғана 950 км жол жүргенде бір адамның бір жылдық оттектік нормасын тұтынады. Олай ... ... ... ... ... қазіргі кезде пайдаланылып келе жатқан оттегін мөлшерін есептеу оңай емес. Мұндай аса маңызды ... ... ... ... ... шешудегі негізгі қайнар көздің бірі орман болады деп айта аламыз. Биосферадағы оттегінің 60 ... ... ... ... өсімдіктері, оның басты құрам бөлігі-ормандар бөліп шығарады. Орманның бір гектары жыл бойына шамамен 18 миллион текше метр ... ... бір ... ғана 8 кг ... ... ... сіңіреді екен. Бұл 200 адамның бір сағатта бөліп шығаратын көмір қышқыл газы. Ал егер ... ... ... оттегімен қамтамасыз етуді ойласақ онда әрбәр адамға жер бетінде 0,1 - 0,3 га жасыл алқап қажет ... ... Бұл ... ... ... айтарлықтай шешімін тапты: мәліметтердің көрсеткеніндей СССР-де жан басына шыққанда 5 га, ал Қазақстанда 0,7 гектардан келіп ... Егін егу үшін ашық ... ... ... ... аяусыз кесу, тіпті оны өртеу сияқты зор зиян келтіруден адамдар оның зардабын да тартты. Табиғи ... ... жер ... тез арада топырақ эрозиясы басталды,жел эрозиясы күшейді. ... ... ... ... шөлі ... ... бір кезде карфагеннің жасыл желекті,гүлді алқабы болған. Орманды аяусыз ... ... ... ... ... айналды. Бұл сияқты мысалдар көптеп кездеседі, ол жасыл байлық - ... ... ... ... қорғаудың қажеттігін білдіреді. Өйткені, жасыл байлықтың пайдаланылуы оның кесілуі әлдеқайда ... ал ... ... өте қиын және ол ұзақ ... қажет етеді. Оның үстіне жер бетіндегі ормандардың пайдаланылу қарқыны мен оның қалпына келтірілуі бірін - бірі ... ... ... ... қарағанда 1947-1952 жылдардың арасында ғана планетамызда 25 млн. га орман кесілсе, оның орнына осы мерзімде 2,65 млн.га ғана ағаш отырғызылған ... Бұл ... ... ... ... мен оның ... ... қалпына келтірудеқарқынды жұмыстар жүргізу қажеттігін көрсетуде. Тек соңғы 300 жылда ғана жер бетіндегі ормандардың ауданы үш есе ... ... ... ... ... плнетамыздың 27 процентін алып жатыр. Ормандардың жыл өткен сайын азайып бара жатқандығына жол беруге болмайтындығы белгілі. ... ... - ... ... ... бөлігінің бірі, ол-табиғи боиценоз, ол-басты байлықтың бірі, оман-жер атмосферасында оттегін өндіруші жасыл лаборатория, ол-климатты реттеуші фактордың бірі, т.т. Орман жер ... ... ... ... ... қана ... оны қоршаған табиғи ортаға да әсер етеді. Өзен, бұлақ суының молдығы орман алып ... ... да ... ... өз ... көп ... ... орман табиғатта су көздерін сақтаудағы зор рөліне мынадай көңіл аударарлық мысал келтіруге болады. ... ... ... минералды су көзі бұдан 60 жыл бұрынғыға қарағанда суды тәулігіне жеті есе кем ... ... ... ... жайт анықталған. Су көзінің айналасындағы тау беткейінің орманы өткен ғасырдың соңы мен ... ... ... көп ... Ал ... кезде тау беткейі ормандары бұл төңіректе біртіндеп қалпына келтіріле бастаған кезде шипалы су ... де ... ... ... Ауа ... бір мезгілде кенет өзгеруі өсімдіктер эволюциясында жаңа ... ... ... ... ... ... ... жаңа прогрессивті белгілер жетіле түсті. Мәселен, аналықтың, сондай-ақ жеміс ... ... ... қосарлы ұрықтану, гүлдің пайда болуы және тағы басқа.Адамда өзінің іс - әрекетімен өсімдіктерге оң және теріс әсер етеді. ... ... ... ... дүниесін су, топырақ, жерасты және жерүсті деп бөлуге болады.Сулы ... ... мен ... өмір ... ... ... үлкен рөл ойнайды, бірақ адам оларды сирек қолданады.Топырақты өсімдіктер дүниесі - бактериялар, балдырлар, саңырауқұлақтардың жеке түрлері топырақтың құрылу ... мен ... әсер ... үстіндегі 500 түрі бар өсімдіктер дүниесі (соның ... ... 300 ... ... ... адам ... және ... әсеріне шалдығады.Қазіргі уақытта қайта орнына қайтарылмайтын өсімдіктіер планета ... ... ... айту ... Алайда көптеген фактілер 30 мыңға жцық түрлі өсімдіктердің жойылғанын көрсетеді. Біздің елімізде 20 мыңға жуық түрі есептелген. Соның ішінде 60 ... ... ... ... ... табылады. 530-дай түрі қазіргі кезде сирек кездеседі. Үлкен аудандардағы адамның іс-әрекеті нәтижесінде жабайы ... ... ... алмастырылады, яғни адам өз көзқарастарында өсімдіктер дүниесін құрастырып отырады. Өсімдіктер дүниесіне үй және жабайы ... әсер ... ... ... ... ... ... немесе жануарлармен тапталып қалады. Жүйесіз жайылымдарды пайдалану жайылымдардың дегенерациясына әкеледі және ... және жел ... ... ... өсуіне өндірістік қалдықтар да үлкен әсерін тигізеді. ... ... ... олар ... ... шөгеді. Өсімдіктердің өсуі 2 есеге дейін кемуі мүмкін. Кейбір өндірістік қалдықтар ... ... ... және өсімдіктердің құрғауына әкеледі. Бидайдың түсті металлургия орналасқан ... ... 40-50 ... ал ал ... ... ... ... 25-35 пайызға төмен. Өсімдіктерді жою және бүлдіру жиі ... ... ... жерлердің, басқа да өндірістік қалдықтармен, қоқыстармен ластанған жерлер бар. Өсімдіктер дүниесіне сонымен қатар гүлдерді ... ... ... келулер мен табиғат аясында демалулар да әсер етеді.
Қорытынды
Атмосфера (грекше. аtmoc - бу және шар sphaira - шар ) - ... ауа ... ... ... ... ... ... пайда болады. Атмосфера жоғарғы шегінде бірден бөлініп айқындалатын шекараға ие ... Оның ... 99,5 %-ы ... ... ... ... Атмосфера жнартаулардың атқылауынан газдардың бөлінуі нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... болуыықпалын тигізеді. Атмосфераның құрамында бірнеше газ бар.Атап ... ... газ бар. ... ... ең ... - азот пен оттегі , сонымен қатар су буы,көмір қышқыл газы және озон ... ... ... да бар. Ауа ... ... тән тығыздық мөлшері бар, олар әрбір шаршы сантиметр жерге ... ... ... ... ең ... ... дейінгі ау а бағанының ... тең ... бұл ... суының деңгейінде орта есеппен 1,033 кг/см2шамасында.Техникада бұл ... ... ... ... ... ол ... атмосферадеп аталады. Атмосфера - әртүрлі газдар мен ... ... ... ... ... ... қабығы. Ол әлем кеңістігінде жермен ... оның ... ... ... ... ауа ... ... де ешбір айқын шекарасыз ... ... ... ... бүкіл массасының жартысы төменгі 5-км ... , ал 90%-ға ... ... ... ... оның ізі 10000 ... ... ... де ... Ал ... ... ... мен ракеталардың көмегі арқылы сиретіл-ген атмосфераның 20000 км ... ... ... ... ... ... мен ... атмосфера қабатын кесіп өтіп планетааралық кеңістікке жетеді. Атмосфера ... көзі әлем ... ... ішінде күннен Жер бетінежететін күн радиациясы ( немесе ... ... ... ) ... ... белгілібір ауданына жылына келіп жететін энергияның ( жылудың ) ... ... ... Ә.С. ... ... ... шешудегі мамандар даярлаудың қажеттігінің тұжырымдамасы. /Атамекен 1996№ 24/
* ... Қ. ... ... ... ... 2005 № 5/
* Қазақстан Республикасының Білім беру Заңы ... ... № 5, № 6 1992/
* ... Э. Әлімқұлова Химияны пәнаралық байланыс арқылы оқыту /Химия мектепте 2003 № 6/
5. ↑ Мұнай және газ ... ... ... түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Казакстанға еңбегі сіңген мұнайшы -- ... Т.Н. ... Б.М. ... -- А.: ... 2000. -- 328 ... ↑ География: Дүниежүзіне жалпы шолу. ТМД елдері. Жалпы ... ... ... ... ... ... арналған оқулық/ Ө. Бейсенова, К. Каймулдинова, С. Әбілмөжінова, т.б. -- Өңд., толықт. 2-бас. -- ... ... 2010. -- 304 б., ... ... ↑ Source for figures: Carbon dioxide, NOAA Earth System Research ... (updated 2010.06). Methane, IPCCTAR table 6.1, (updated to 1998). The NASA total was 17 ppmv over 100%, and CO2 was ... here by 15 ppmv. To ... N2 should be reduced by about 25 ppmv and O2 by about 7 ...... ... ... ... Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. ... и ... ... наук А. А. ... ... ... , 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. ... С. ... К. ...... Р. ... ... білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. -- Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-175-4
10.↑ Биология: Жалпы білім ... ... ... ... ... ... өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысы аймақтарының экологиялық жағдайына баға беру, аймақтың экологиялық жағдайының тәуекел факторларын және оны басқаруды талдау61 бет
Атмосфералық ауаға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Алапішілік атыраудың дамуы мен қалыптасуы27 бет
Геожүйенің ластауындағы техногендік факторлар анализі47 бет
Ертіс өзенінің жоғарғы ағысының қазіргі экологиялық жағдайы және су сапасын бағалау41 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Климат түзуші факторлар19 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні4 бет
ТМД аумағының климаты4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь