Еңбек нарығы және қазақстанда еңбек нарығының қалыптасуы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Еңбек нарығы және Қазақстанда еңбек нарығының қалыптасуы
1. Еңбек нарығының түрлері
1.1 Еңбек нарығы туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Еңбек нарығындағы жетілген және жетілмеген бәсеке ... ... ...8
1.3 Еңбектің жетілмеген бәсекелі нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

2. Еңбек нарығының көрсеткіштері
2.1Қазақстандағы еңбек нарығын жетілдіру мүмкіндіктері ... ... 16
2.2Еңбек нарығында жалданып жұмыспен қамтылу ... ... ... ... ... ..25

3. Қазақстанда еңбек нарығының қалыптасу ерекшеліктері...28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
Кіріспе. Алдыменен жұмысымның кіріспе бөлігіне шолу жасағаным, өзім жазған ісіме дұрыс көңіл аударатын шығар деп ойлаймын.Осы тақырыпты таңдағаным Қазақстан Республикасында еңбек нарығының мәселелерін зертеп, осы бастаумен кіші болсын еңбегімді білдірткім келді.
Еңбек - ең өткір мәселелердің бірі болып табылады. Еңбек нарығы әр кезде де маңызды болып келген, себебі қоғам өз дамуы кезінде жұмысшы күшін қолданған.
Қандай мемлекет болмасын халықтың тұрмысына, әл-ауқатынын, деңгейінің жоғары болуы сол елдің экономикасының артып, барлық жағынан дер қарқынмен дәйекті дамып келе жатқандығын көрсетеді. Осыған байланысты қазіргі танда нарықтық экономикамен әлеуметтік әділеттік негізіндегі жоғары өркениетті демократиялық қоғам құру жолында әртүрлі оқиғаларды басынан кешіп отырған республикамыздың бүгінгі тіршілігіміздің негізгі мақсаты мемлекеттегі әрбір азаматтың бақытты өмірін және мұң-мұқтажсыз ауқатты тұрмысын қамтамасыз ету.
Қазақстан экономикасының қарыштап дамуы қоғамдағы еңбек нарығының да қозғаушы күшіне айналғандығын заңды құбылыс ретінде қабылдауымыз керек. Өйткені экономикалық өсім өз кезегінде өндірістің өркендеуіне жол ашып отырады. Ал, ел көлеміндегі өндіріс орындарының толық қуатында іске қосылуы халықты еңбекпен қамтудағы негізгі сипатқа ие болмақ.
Біз өз еліміздің тұрғындарының әлеуметтік сипатында ала-құлалық бар екендігін мойындауымыз керек. Және бұл жердегі ала-құлалық ұғымы әлеуметтік теңсіздік тұрғысынан емес, Қазақстандағы өндіріс ошақтарының орналасуы мен еңбек нарығындағы сұраныстың өтелуінен шығып отыр. Яғни, қала мен ауыл тұрғындарының табысы, облыстардағы өндірістік ерекшеліктерге орай төленетін еңбекақы жайы тұрғындарды белгілі бір топтарға жіктеп қарастыруға әкеледі.
Кедейшіліктің негізгі себептері жұмыссыздық пен халықтың төмен табыстары болып табылады. Қазіргі кезде еңбек нарығындағы жағдай шиеленісті қалпында және жұмыспен қамтылу мен табыстардың жалпы ұлғаюына қарамастан, әзірше кедейшілік ауқымдарын азайтуға септігін тигізбей тұр.
Экономикалық тұрғыдан белсенді халық күші – тауарлар мен қызметтер өндіру үшін жұмыс күшін ұсынуды қамтамасыз ететін халықтың экономикалық белсенділігін өлшеу үшін белгіленген жастағы халықтың бөлігі. Экономикалық тұрғыдан белсенді халықтың санына экономикалық қызметтің барлық салаларында жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздар кіреді.
Жалпы осы курыстық жұмыста еңбек нарығына. Еңбек нарығындағы бәсекелер түрлеріне тоқталып, еңбек нарығындағы соңғы статистикаларды ашып көрсетіп, тереңірек зертеймін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Бердалиев,К.Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері: оқу құралы /ҚР білім және ғылым министірлігі; Т.Рысқұлов ат.Қазақ мем.басқару акад.-Алматы: Экономика, 2001. Бисенғазиев, Мұқыш Бейсенғазұлы. Макроэкономика: (Мемлекеттің экономикалық саясат негіздері) Лекциялық курс/Батс Қазақстан мем. Ун-ті.-Орал, 2004.
2. Қазіргі экономикалық орысша-қазақша түсіндірме сөздік-анықтамалық /құрастырған: М.Р. Насырова. –Алматы, 2003
3. Қаржылық есеп: оқу құралы/ Қ.К. Кеулімжаев, З.Н. Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева-Алматы: Экономика, 2001
4. Құлпыбаев С. т.б. Қаржы теориясы. Оқу құралы. –Алматы: Мерей, 2001.
5. Макарова, Надежда Андревна. Бюджет и бюджетная система Казахстана.-Астана: Парасат Әлемі, 2003.
6. Мамыров, Нұрғали, Тілеужанова, Манатжан. Макроэкономика: Оқулық /ҚР білім және ғылым м-тірлігі, Т.Рысқұлов атын. Қазақ Экон. Ун-ті.-Алматы:Экономика, 2003.
7. Найманбаев,С. Бюджеттік құқық – жаңа қаржылық құқықтық құрылым (кейбір теориялық мәселелері) //Заң және заман. – 2005. -№5.
8. Ілиясов, Қ.Қ., Құлпыбаев,С. Қаржы: жоғары оқу орындарына арналған оқулық.-Алматы: LEM, 2005.
11.Экономикалық саясат : лекциялар / Д. Қ.Қабдиев, Т. Қ. Оралтаев, Ә. Е. Ескендіров [ж. б.].- Алматы: Экономика, 2002.
12.Іскер адамның орысша -қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі Русско-казахский толковый экономический словарь делового человека /жауапты Э.Жакулина.- Алматы: Мұраттас, 2005.
13.Финансы. Денежные обращение. Кредит. Учебник для вузов. Под ред. Л.А.Дробозной. –М.: ЮНИТИ, 2000.
14.Финансы.Ученое пособие (Под ред. Проф. А.М. Ковалевой). 4-+изд. М.: -2000.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе………………………………………………………………….3
І. Еңбек нарығы және Қазақстанда еңбек нарығының қалыптасуы
1. Еңбек нарығының түрлері
1.1 Еңбек нарығы туралы түсінік……….…………………………....4
2. Еңбек нарығындағы жетілген және ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері
2.1Қазақстандағы еңбек нарығын жетілдіру мүмкіндіктері........16
2.2Еңбек нарығында жалданып жұмыспен қамтылу......................25
3. Қазақстанда еңбек нарығының қалыптасу ерекшеліктері...28
Қорытынды...................................................................
......................35
Пайдаланылған
әдебиеттер..............................................................37
Кіріспе.
Алдыменен жұмысымның кіріспе ... шолу ... өзім ... ... ... аударатын шығар деп ойлаймын.Осы тақырыпты ... ... ... ... мәселелерін зертеп, осы бастаумен
кіші болсын еңбегімді білдірткім келді.
Еңбек - ең өткір мәселелердің бірі болып табылады. Еңбек ... ... де ... ... ... ... қоғам өз дамуы кезінде жұмысшы күшін
қолданған.
Қандай мемлекет болмасын ... ... ... ... ... сол елдің экономикасының артып, барлық жағынан дер қарқынмен
дәйекті дамып келе жатқандығын көрсетеді. Осыған байланысты ... ... ... әлеуметтік әділеттік негізіндегі жоғары өркениетті
демократиялық қоғам құру ... ... ... басынан кешіп отырған
республикамыздың бүгінгі тіршілігіміздің негізгі мақсаты ... ... ... ... және ... ауқатты тұрмысын қамтамасыз
ету.
Қазақстан экономикасының қарыштап дамуы қоғамдағы еңбек нарығының ... ... ... ... ... ... қабылдауымыз керек.
Өйткені экономикалық өсім өз ... ... ... жол ... Ал, ел көлеміндегі өндіріс орындарының толық қуатында іске қосылуы
халықты еңбекпен қамтудағы ... ... ие ... өз ... ... ... сипатында ала-құлалық бар
екендігін мойындауымыз керек. Және бұл жердегі ала-құлалық ұғымы әлеуметтік
теңсіздік тұрғысынан емес, Қазақстандағы өндіріс ... ... ... ... ... өтелуінен шығып отыр. Яғни, қала мен ... ... ... ... ... орай ... жайы тұрғындарды белгілі бір топтарға жіктеп қарастыруға әкеледі.
Кедейшіліктің негізгі себептері жұмыссыздық пен ... ... ... ... ... кезде еңбек нарығындағы жағдай шиеленісті қалпында
және жұмыспен қамтылу мен табыстардың жалпы ұлғаюына қарамастан, ... ... ... ... тигізбей тұр.
Экономикалық тұрғыдан белсенді халық күші – тауарлар мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін халықтың экономикалық
белсенділігін өлшеу үшін ... ... ... ... ... белсенді халықтың санына экономикалық қызметтің барлық салаларында
жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздар ... осы ... ... ... ... ... нарығындағы бәсекелер
түрлеріне тоқталып, еңбек нарығындағы соңғы статистикаларды ашып көрсетіп,
тереңірек зертеймін.
1.1 Еңбек нарығы туралы түсінік.
Соңғы жылдары ... ... ... бар ел-
дер және көптеген дамушы елдер көбейіп келе жатқан жұмыссыздық
пен жұмысқа ... ... ... ... тез өсіп ... санына қарағанда қажетті жұмыс орындарының екі ... ... ... ... ... кететін орта
жасы да өсті.
Жұмыссыздықтың зияны жұмыс жасайтын халық арасында
көріне бастады. Тек екі ... ғана - ... ... ... ... болар еді. Еңбек нарығында толық
жұмыс уақытын жұмыстың толық кепілденуінен ... ... ... төменірек кепілденуден, жұмыспен жартылай
қамтылу ... ... да ... ... ... ... ... құндылықтар иерархиясы бар. ... өсу ... ... ... ... ... ... табиғаты мен ұжымдық келіссөздер жүргізудегі өкілеттіктер
теңсіздігі жиі көрініс табатын сңбек нарығының сегменттілігі мен
екіжақтылығына алып ... Бұл ... ... ... ... табысы жоғары және жұмыс кепілділігі
шамамен алғанда жоғары болатын ... ... ... ... қабілсті жоқ, ал жұмыс ... ... ... ... болмашы" сектор пайда болады.
Индивидтер мен этникалық азшылықтар, мигрант-жұмысшылар,
әйелдср және ... да ... ... ... ... негізгі секторларындағы беделді кәсіподақтар
мүшелері ... ... ... жұмыс табу мүмкіндігі
төменірек. Кездейсоқ, уақытша немесе жартылай жұмыс жасайтын
адамдары бар болмашы еңбек нарығының кесірінен,
иммиграциялық ... ... ... ... ... еңбек рыногы ішкі еңбек нарығының үлкен үлесін
құрайтын, көп елдердегі жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... үлгілерін, кәсіпкерлер мен кәсіп-одақтар
арасында өткізілетін ұжымдық келіссөздерді және тиісті заңдарды бағалаған
кезде қабылданатын шаралардың еңбек нарығындағы теңсіздік пен ... ... ... ... бар ма, ... ... ... нарығының бастапқы егемендігіндігі жұмысшы
қауымының таңдаулы жағдайын зандастырады ма деген сұрақ пайда
болады. Бұл сұрақ туралы 1933 ... ... пен ... ... ... талдау кезінде қойған Герман
Веймар ... ... ... ... Хъюго
Зинжеймер былай дейді:
"Еңбек құқығын шынайы түрде қалай түсінуге ... егер ... ...... орнын сақтап қалуға жақсы мүмкіндігі бар қалаулы жұмысшылардың
құқығы болса және егер ... ... ... тыс құрылымдық
жұмыссыздықтьң экономикалық моласы ашылған болса?
Әр түрлі үш үлгіні ... ... өмір бойы ... ... алушылары бөлінген нарықтық экономикасы бар
дамыған елдердің енбек нарығы (Жапония); кіші ... ... ... ... бар дамушы елдер (Үндістан);
халықтың толық жұмыспен қамтылуына ұмтылған, ... ... ... ... ... ... бар ... (бұрынғы КСРО елдері).
Еңбек нарығының сегменттенген табиғаты ... ... ... ... ... ... талаптарын шешуге тырысу нәтижесінде
қалыптасқан ... ... ... сөзбен айтқанда, ... өз ... ... ... ерікті. АҚШ-тың бірікпеген секторларында
көрінетіндей жұмыстан шығару мен қабылдау икемділігін сақтауға
мүдделілср мен тұрақты қызмет ететін ... ... ... ... ... — жастар, әйелдер мен ... ... ... да жұмыс орындарының сақталуына мүдделі кәсіподақтар
арасында қақтығыс бар.
Басқарушылар экономикалық төмендеу, сондай-ақ, инновациялар ... ... ... ... ... кездескен ... өз ... ... ... ... басты мәселелерге төменгі өнімділік псн еңбектің төмен
төленуі жатады (Ұлыбритания, Греция жонс ... ... ... ... ... шағымданатыны артык,
тұлғалардьң қысқаруына байланысты, мысалы, жартылай төлемдер
жасау, ... ... және бос орын ... ... ... бірінші
етіп қайта жалдау жөнініде уәде беру ... ... ... ... ... ... алып ... Еңбек нарығындағы жетілген және жетілмеген бәсеке.
Еңбек нарығында да ... пен ... ... ... етіп ... күшін
сатып алу және сату жеьілген және жеьілмеген бәсеке жағдайларында жүреді.
Еңбек нарығында ... пен ... ... ... «баға тепе-
теңдігі» орнайды. Мемлекет пен кәсіподақтың еңбек нарығына әсері ерекше.
Әуелі ... ... ... ... ... ... ... деп Маркстік емес ... ... ... ... ... түсінеді. Олар Рекардодан Маршыллға, Кигу және
тағы басқалары Ортодопсиальдық ( алған беттен қайтпайтын) теорияларға табан
тіреп жалпы ... ... ... ... ... ... ... классикалық теориясы әлем деңгейінде еңбекке сұраныс және еңбекті
ұсыну қызметін құруға, оны жетілген бәсеке нарық жағдайында да ... ... ... ... тек ... ... сұранысы мен
жекелеген жұмыскердің ұсынысы қызметтерін ... ... ... ... ... адам ... ... Бәсеке жетілдірілген рыноктарда
кәсіпкерлер жалдайтын жұмысшылардың саны 2 көрсеткішпен анықталады. Нақты
жалақы мен ... ... ... құны ... ақшалай көрінісі). «Жалданатын
жұмысшы санының артуымен шекті өнім құны төмендейді. Қосымша ... ... ... өнім құны ... ... теңдескенде ғана тоқталады.
Жұмыс күшіне сұраныс жалақы көлеміне, керісінше, тәуелділікте, жалақы
өскенде, ... ... тең ... ... ... ... үшін еңбекке
сұранысты азайтуға тиіс, ал жалақы төмендегенде еңбекке сұраныста артады.
Жалақы ... мен ... ... сұраныс арасындағы функционалдық
тәуелділік ... ... ... ... ... сызығынан
көрінеді.
Абциса-сызығына –еңбекті талап ету мөлшері «L», ал ... ... ... ... (WP) ... LD ... сызықтағы әрбір
нүкте белгілі жалақы мөлшерінде еңбекке ... ... ... ... сызықтың конфигурасы мен оның бағыты (көлбеуі) ең ... ... ... ... ... ... ... қызметі басқаша. Бүл да өндірістік қызмет көрсеткені үшін
алатын нақтылы жалақының мөлшеріне байланысты. Әдетте (кейде басқаша болуы
мүмкін) ... ... ... жалақының өсу кезінде жетілген ... ... ... ... еңбекті ұсыну қисық ... (38, ... ... ... ... түрде көрінеді.
Қоғамдағы жиынтық еңбек П. ... ... М., 1964, ... бойынша төрт керсеткіштен анықталады:
1. Халықтың жалпы саны;
2. Жалпы түрғындардың ... ... ... ... ... Жыл ... апта бойында еңбекке жұмсалған сағаттың сапасы;
4. Жүмысшының жұмсаған ... саны мен ... ... ... ... сүраныс пен ұсынысты біріктірместен бұрын енбекті
үсынуды сипаттайтын бір экономикалық құбылысқа тоқталған жөн. ... ... емес екі ... олар ... ... ... ... тиімділігі
деп аталады. Бұл тиімділікті біз белгілі бір топтың еңбек ұсынысына жалақы
ставкасын көтерудің қалай әсер еткенін білгіміз келгенде ... ... ... ... ... ... бірақ осындай қорытынды жасауға асықпау
керек, бұл "ойынға" еңбек орнын басу мен ... ... ... ... ... ... ... талдау үшін П. Самуэльсон
ұсынған графикті алайық.
39-суретте жұмыс уақытының жалпы санын ... ... ... ... ... ... ... қандай да болмасын еңбекші тобы жүмыс
істеулері керек. Бұрын келтірілген ... ... ... ... ... ... ... нүктесіне дейін бізді қызықтыратын қисық сызық ... ... ... ұсынуды көрсетеді, ол ординат өсінен қашықтайды, Алайда ... ... ... ЬС ... ... Ол ... тағы да
ординат өсіне жақындайды, бір ... ... ... ... өскен сайын ... ... ... ... ... бір мөлшерге (...С) дейін көбейту ... ... ... белгілі бір деңгейге жеткенге (BС) ол жалақының әрі қарай ... ... ... осы ...... ұлғаюы еңбекті ұсынуды
қысқартады. Бұл қалай ... ... ... ... ... ... кеп төленеді, еңбектің әрбір бос өткен уақыты ... ... ... уыстап шашқан игілік сияқты қабылданады. Осы ысырап болған
бос уақытты қызметке жұмсаудың ... ... ол бос ... ... ... ... Сөйтіп бос уақытты пайдалану өскен
жалақысына сатып ... көп ... және ... ... ... ... ... алмастыру,
жұмыс орнын қамту тимділігі деп ... ... ... басу, ауыстыру тиімділігі С нүктесіне ... ... ... ... ... солға, ординат өсіне бүрылудың
басталуына ... ... ... ... ... ... орын басуға,
алмастыруға қарсы және оның ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай болады.
Мысалы, нан ... ... ... бос ... ... та
өзгереді. Ол біздің жалақымызға әсер етпей, куаныш пен ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп көп тауар
сатып алумен қатар, көп бос ... ... да ... ... бұл ... ұсынуды қысқартып, бос уақытты қолдағы еме> ... ... бос ... ... ... сатып алу мүмкіндігін
береді.
Табыс эффектісі тиімділігі LC ... ... С ... ... соң
басым болады;, ол жалақы өскен тұста еңбекті ... ... ... ... ... ... ... немесе аптасына көшіп,
қосымша демалыс күні мен ... ... "өз ... ... ... ... ... тиімді (орын басу мен табыс) күшті
болады деген сүраққа дәл жауап жоқ. ... ... ... ... ... мен топтардын бұған қатынастары әр түрлі.
1.3 Еңбектің жетілмеген бәсекелі ... ... ... алушылар нарықтағы ресурстардың бағасына әсер
ете алатын болса, ондай нарықты ... ... ... дейді.
Ресурстарға сұраныс дайын өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... талданады. Бұл тақырыпта
еңбектің жетілмеген бәсекелі нарығындағы тепе-тең еңбекақы ставкасының
қалыптасу механизмдері мен ... ... ... мен ... ... ... ... тауар нарығы мен
еңбек нарығында бәсекелі фирма болуы мүмкін.Тауар нарығында монополист, ал
еңбек нарығында бәсекелі ... ... ... ... ... болады.
Тауар нарығында монополист, ал еңбек нарығында монопсонистер де кездеседі.
Демек, жұмыскер өзінің еңбегінің әр түрлі нарықтық ... ... ... алушы фирмалардың нарықтағы экономикалық ... ... ... ... мен жұмысбастылықтың деңгейіне кәсіподақтар тарапынан
бақылау ... ... ... ... ұсыныс реттеу арқылы
еңбекақының деңгейін көтеруге , жұмысқа ... мен ... ... ... ... және ... талаптарын
жүзеге асыруға тырысады.
Нарық механизмдері дербес қабылданған шешімдерді бір-бірімен
келістіре отырып шектелген экономикалық ресурстарды тиімді қолдануға ... ... ... ... ... ... шеше алмайтын
проблемалар да кездеседі. Кейбір тауарлар мен қызметтер ұтымды мөлшерден
артық ... ... кем ... Оны ... ... кемшілігі деп те атайды.
Нарық тиімді қызмет ... үшін ... мен ... ... ... құнын көрсетулері керек. Баға ... ... ең ... ... құны қайтарылмаса, өндірушінің тауарды
өндіруге ынтасы болмайды.
Көп жағдайларда ... мен ... ... ... ... ... болатын шығындар мен пайдалылықтар нарықтағы ... ... ... есептелінбеген шығындар мен пайдалылықтарды сыртқы
әсерлер дейді. Бағада есептелінбеген ... мен ... ... ... өндіру мен тұтынуға ешқандай қатысы жоқ үшінші адамдар
көтереді (шығын) немесе тегін алады (пайдалылық).
Жағымсыз ... ... бұл ... бағасында есептелінбеген
өндірісте қолданылған ресурстадың құны. Жағымсыз сыртқы әсердің ... ... ... ... жоқ ... ... ... сыртқы
әсердің мысалы ретінде қоршаған ортаны ластауды келтіруге болады. Мысалы,
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... құны өндірілген ... ... ... ... Яғни, көлді қолданудың шекті шығыны өнімнің бағасынан тыс
қалады. Көлге өндіріс ... ... , одан ... ... күн ... көл ... ... суға шомылатын адамдар зардап шегеді. Жағымсыз
сыртқы әсердің көптеген ... ... ... Қалада жүретін
машиналар , қала ішінде немесе оның ... ... ... ... одан қала ... әр ... ... шегеді.
Өндіріс қалдықтарын қоршаған ортаға тастау фирмаларға арзанға түседі
немесе мүлдем тегін ... Егер ... ... ... ... ол оған қымбатқа түсер еді. Қоршаған ортаны ластайтын қалдықтар
көбейген сайын оларды жоюдың шекті шығыны төмендейді. Ол қалдықтарды ... ... ... аса ынта ... ... ... ... ластаудың оптимальды мөлшерін
анықтау туралы ұсыныс жасайды. Қазіргі ... ... ... ... ... емес ... қалдықтарды қоршаған ортаға тастаудың
оптимальды мөлшерін анықтау қажет деген ой айтылады. Оның мәнін ... ... ... ... ... ... ... оптимальды
Е
мөлшері
Қалдықтар
(тонна)
Е нүктесінде қалдықты қоршаған ортаға шашудың шекті құны ластаудың
шекті әлеуметтік шығынына тең. Демек, осы теңдікпен ... ... ... Егер ... ... ... ... асып кетсе,
қоршаған ортаны қосымша ластаудың ... оның ... көп. ... ... оң ... ластауды төмендету қажет және оған бағытталған қаржы
орынды деп есептелінеді. Ал егер ластау ... ... ... ... қоршаған ортаға тастаған қалдықтың шекті құны әлеуметтік ... ... Е ... сол ... ластауды төмендету қажет емес және
оған бағытталған қаржы тиімсіз болады деген ойлар айтылады.
Енді жетілген бәсекелі ... ... және ... ... салдарын талдаймыз. Өнімді өндіруге және тұтынуға байланысты
барлық шығындарды ... ... ... . Ол ... жеке шығын
(ТРС) мен жиынтық сыртқы шығынның (ТЕС) ... ... ... өнім ... ... ... жиынтық сыртқы
шығын (ТЕС) шекті сыртқы шығынның (МЕС) мөлшеріне өседі. Демек өнім көлемі
өскен сайын қоршаған ортаның ... да ... ... өндірілген өнімнің шекті сыртқы шығынын (МЕС) өндіруші
емес, өндіруге және тұтынуға қатысы жоқ үшінші адам көтереді. Шекті ... ... ... үшін ... ... ... ... өнім
көлемінің өзгерісіне бөлеміз.
2.1. Қазақстандағы еңбек нарығын жетілдіру мүмкіндіктері
Қазіргі ұлттық нарықты экономикалық байланыс пен қатынастар ... ... Атап ... ... біріншіден, өндірушілер мен
тұтынушылар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... тепе-теңдікті объективті түрде алдын-ала
анықтайды, үшіншіден бұл ... ... ... ... Бұл
аталғандар жалпы заңдылық. Нарықтық шаруашылықтың бір артықшылығы оның ... ... ... бар. ... ... ... осы қасиет тән. Қазіргі
нарық құрылымы жа-ғынан саналуан, оны: капитал,валюта, бағалы қағаздар,
еңбек, ғылыми-техника ... ... және тағы ... да нарық
түрлеріне бөлуге ... Бұл ... ... ең ... бірі ... нарығы. Ендігі әңгіме сол еңбек нарығының Қазақстандағы ... және оның ... ... ... ... нарығының басты тұлғасы жұмысшы күші. Біздің жүргізілген талдау
объектісіне экономикалық ... ... ... ұлгтық нарықты
экономикалық байланыс пен қатынастар ретінде ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы
қатынасгар, өзара байланыстар анықталса, екіншіден, ол ... ... ... ... ... ... бұл ... өзара бәсекелестік болады. Бұл аталғандар жалпы
зандылық. Нарықтық шаруашылықтың бір ... оның ... ... бар. Нарықтың барлық түрлеріне осы қасиет тән. Қазіргі нарық
құрылымы жағынан саналуан, оны: ... ... ... ... ... ... ақпарат және тағы ... да ... ... болады.
Оның қатарына экономикалық қызметтің барлық түрлерінде жұмыспен
қамтылғандар және жұмыссыздар ... Ал ... - ... ... ... ... үшін белгіленген жастағы,
қаралып отырған кезең ішінде бір мезгілде үш ... ... ... адамдар жатады: жұмыссыз болды (табысты ... ... ... ... айналысты, белгілі бір кезең ішінде жұмысқа кірісуге әзір
болды. Осы негізгі ... ... ала ... ... ... ... бес жыл ... негізгі көрсеткіштерді талдап көрелік.
Экономикалық тұрғыдан белсенді халық саны 2005 жылы 7963,4 мың адам болды.
Бұл көрсеткіш 2001 жылмен ... 484,4 мың ... ... ... жыл ... ішінде жыл сайын белсенді халык саны тұрақты артып отырған.
Мұның басты себебінің бірі -қоғамдық өндірістің ... ала ... ... жыл сайын халықтың жұмыссыздық деңгейі біртіндеп азая
түсті. Бірақта әлі де жұмыссыздық деңгейі белгіленген ... ... ... тұр. ... да ... кіші және орта бизнесті ба-
рынша дамыту проблемасы кезектегі маңызды мәселелердін бірі деп саналады.
Шағын бизнесті өндірістік, ... ... және ... ... ... ... аймақтық бағдарламасының
шаралар кешенін ... ... ... ... ... ... дамытудың
негізгі көрсеткіштерін өсіре түсті. Бұл облыс бойынша ... ... саны 2005 ... салыстырғанда 6,4%-ға артып, 2006 жылдың
қорытындысы бойынша 101,1 мың адамға жетті. Өндірілген өнім ... ... ... (78,9 ... ... ал бюджетке төлемдер 12,4%-ға {13,9
млрд. теңге) артты.
Қазақстанның әлемнің бәсекеге неғүрлым қабілетті 50 ... ... ... ... ... және орта бизнесті дамыту саласындағы
кәсіпорындарды кластерлік бастамаларды жүзеге асыруға ... ... сапа ... ... әкімшілік кедер-гілерді азайту,
кәсіпкерлікті инфрақұрылымдық және несиелік қолдауды жетілдіру, әлеуметтік.
жауапты бизнесті ... ... ... ... ... ... өз ... таппақ.
Еңбек ресурстарын тиімді пайдалану шараларын жүзеге асыру нәтижесінде
әсіресе соңғы жылдарда еңбек нарығындағы ... ... ... ... ... көптеген көрсеткіштерде оң өзгерістер
орын алған, әсіресе жұмысқа ... жыл ... ... ... ... жүрген халық саны жыл сайын азайған. Демек жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... мәселелері өз шешімін таппақ.
Нарықтық экономикаға тән нәрсенің бірі - жұмыссыздықтың болуы.
Сондықтан да ... ... бұл ... ... ... түсу. Бұл
құбылыстың қайнар ... білу үшін ... ... ... жасы ... жері ... ... талданды. 2005 жылы жұмыссыздар саны 610,7 мың
ада-мға жетсе, жүмыссыздық ... 8,1% ... ... ... ... жерде 416,7 мың адам (жұмыссыздық деңгейі 9,0%), ауылдық
жерде 224 мың адам (7,2%) ... ... ... ... 14,7% ... құрылымы бойынша жұмыссыздар арасында ең көп үлес салмақты 25-54
жастағы жастар-69,2%, ал 15-24 жастағыла-27,3% алады. ... ... мың ... ... ... санынан 18,8%) жоғары білімі, 172,5 мың
адамның(26,4%) орта кәсіптік (арнаулы) білімі, 244,9 мың ... ... орта ... 64 мың адамның (9,8%) кәсіптік бастауыш білімі болды.
207,9 мың адам немесе ... ... ... 33,8% бір ... ... 106,7 мың адам немесе 17,4% 6 айдан 12 айға ... 153,9 ... ... 25% 6 айға ... ... ... жылғы сәуірде 15 және одан жоғары жастағы экономикалық тұрғыдан
белсенді халық саны 7,7 млн. ... ... ... ... саны
7,1 млн. адамды, жұмыссыздар саны - 621,2 мың ... ... ... оны ... ... және оған кірісуге әзір адамдар) құрады.
Жұмыссыздық ... 8,0% ... Осы ... бірінші тоқсанында
Республика экономикасында 7,3 млн. адам жұмыспен қамтыл-ды немесе 15 және
одан жоғары жастағы ... 63,2% -ы. ... ... халық арасында
қалалық жерде 4,1 млн. адам жұмыспен қамтылды немесе 60,1%, ауылдық жерде
тиісінше 3,2 млн. ... ... ... ... жалдамалы қызметкерлер саны 4,7 млн.
адамға (барлық ... ... 64,7%), өз ... ... - 2,6 млн. ... (35,3%) жетті. Жалдамалы қызметкерлердің
басым бөлігі қалалық жерде жұмыспен қамтылды - олардың жалпы санынан ... млн. ... ... ... қамтылғандардың жартысынан көбі өз бетінше
жұмыспен айналысатындар - 54,3% (1,7 млн. ... ... жылы ... ... жұмыссыздар ретінде тіркелген адамдар саны
(Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты ... ... ... ... 113,4 мың ... құрады, бұл өткен жылдың осы ... 7,3 мың ... ... 6%-ға аз. ... жұмыссыздар санының
жартысынан көбі - әйелдер (73,3 мың адам), 47,3%-ы - ауыл ... ... ... ... ... ... ... тіркелген жұмыссыздар
үлесі 1,4% (2005 ... ... 1,6%) ... ... ... ... ... басты мәселелердің
бірі жалдамалы қызметкерлер қаралып ... ... ... ... 4,7 млн. ... құрады, бұл өткен жылғы тиісті кезең-дегіден 136 мың
адамға (3%-ға) көп, Олардың санынан 80,8% мемлекеттік және мемлекеттік емес
ұйымдарда, 12,3% - жеке ... 6,9% - ... ... ... ... ... ... тоқсанында ірі және орта кәсіпорындарда 2,6 млн.
адам жұмыс істеді немесе ... ... ... ... ... ... жылдың тиісті тоқсанындағыға қарағанда 120,7 мың адамға (4,8%-ға)
көп. Олардан 13,3 мың адам қоса атқарушылық ... 16,4 мың адам ... ... ... ... тартылды. Ең көп қоса
атқарушылар саны ... ... - ... ... ... 59,5% ... - 21,3%, ... қызмет көрсету саласында - 5,6%, өнеркәсіпте
- 4,5% шоғырланған. Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша қызмет
көрсету саласында -64,8%, ... және ... - 33,2% ... ... ... шаруашылығында - 2% жұмыс істейді.
Әңгіме етіп отырған жылдың бірінші тоқсанында ірі және ... бір ... 449,3 ... ... істеді. Жұмыс күнінің
орташа ұзақтығы 7,4 са-ғатты құрады. Толық емес жұмыс ... ... 23 мың адам ... ... ... ... ... байланысты
демалыста 27,1 мың адам болды. Өз еркінсіз демалыстағы қызмет-керлердің
жалпы санынан ақшалай ... ... - 22,4 мың адам ... 82,7% ... 1 ... - 90,6%).
2006 жылғы наурыздың сонында ірі және орта кәсіпорындарда 16,1 мың ... орны ... ... санға 0,6%). Бұл өткен кезеңдегіден 182 бірлікке
аз. Ең көп бос ... орны саны ... ... -5417 ... жалпы саны-зан 33,7%), мемлекеттік басқаруда - 4367 бірлік (27,1%)
жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар саласында - 1455 ... ... және ... -1126 бірлік (7%) тіркелді.
Аталған жылдың қаңтар-наурызында ірі және орта ... ... адам ... ... ... ... ... 7,6%, олардан 10.3
мың адам немесе 5,1% - қайта құрылған жұмыс орындарына алынды. Осы ... ... ... ... 186,5 мың ... ... ішінде
тұрақтамаушылық себептері бойынша - 147,7
мың адам (79,2%) жұмыстан шықты. Тұрақтамаушылық коэффи-
циенті 5,6% ... ... ... ... ... ... 51.4 мың адам
жұмысқа орналасты, олардан қайта құрылған жұмыс орындарына - 2,4 ... ... ... санынан 4,6%), құрылыста тиісінше, 32,9 мың
және 1 мың адам (6%), ... беру ... - 20,3 мың және 0,5 мың ... көлік және байланыста - 16,2 мың
және 0,5 мың адам (3%).
Жұмыстан шыққан қызметкерлердің ... ... ... ... 26,6%, ... - 16%, жылжымайтын мүлікпен жасалатын
операцияларды ... ... ... - 9,9%, ... және ... - ... жылдың бірінші тоқсанында Қазақстан Еңбек нарығында экономикалық
тұрғыдан белсенді 7,94 млн. адам ... ... ... 68,9% ... ... жұмысқа қамтылған барлық жастағы адам саны -7,2889 млн. ... ... ... бірі - ... ... саны - ... адам ... ал өздігінен жұмыс істейтіндер 2,569 млн. адам ... ... 652,6 мың ... ... ... Қазақстандағы еңбек
нарығы бойынша 652610 адам құрап, жұмыссыздық деңгейі 8,2%-ға жетті.
Еңбек нарығының Қазақстан өңірлері бөлінісінде ... ... ... 8 ... ... ... Жамбыл, Қарағанды,
Қостанай, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан, Онтүстік ... ... асып ... ... белсенділігінің ең төмен деңгейі - ... ... ... ... ... тиіп тұр (бұл көрсеткіштер тиісінше 66,9, 66,8
және 63,1%).
Жұмыссыздардың қомақты үлесі Қызылорда және Маңғыстау ... отыр -бұл ... ... ... - 9,8%. Ал, ... аз ... Қарағанды, Алматы, ІІІығыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан
облыстарында болды. Бұл көрсеткіш аталған облыстарда тиісінше - 7,1; ... және ... ... ... нәтижесіне қорытынды айтсақ, мынандай негізгі
түйін мен ... ... ... ... нарығы қазіргі кезеңде қалыптасу үстінде. Республика
бойынша 2006 жылдың бірінші тоқсанында экономикалық тұрғыдан ... ... 7,94 млн. адам ... бұл барлық халықтың 68,9% құрады. Демек, бұл
бағытта әлі де болса көптеген түйінді мәселелер өз шешімін ... ... ... ... ... мүмкіндіктері, нақты жолдары көп. Оның
бірі – шағын және орта ... ... Ол үшін ... шағын
кәсіпкерлікті өндірістік, қаржылық, несиелік, ақпараттық ... ... ... ... ... белгіленген мерзімде нақты
жүзеге асыру қажет болады. Кіші ... ... ... істі ... ... ... ... жақсы нәтиже бермек. Өйткені,
Қазақстан капиталдар мен аса ірі әлемдік компаниялар филиалдарын, ең жаңа
технологиялар мен ноу-хау ... ... бола ... және болуға
тиіс.
ҚР-ның Президенті Н. Назарбаев Қазақстан халқына «Жаңа әлемдегі ... атты ... ... ... нақты жолдарын былайша көрсетті:
«Қазақстан мен ... ... ... ескеріп, әрі әлемнің озық
мемлекеттерінің жетістіктерін өзіміз де іске асырып ... ... ... ... ... ... ... ... секторының жандануы еңбек нарығы жағдайының
тұрақтануы мен жақсаруына ықпал жасап, жұмыссыздықтың төмендеу ... ... ... халық саны 2006 жылы Республика бойынша 622,6 мың
адам болса, ал жұмыссыздық деңгейі7,9% құрады, бүл көрсеткіш 2001 ... ... аз. ... жыл ... ... саны 15-17 мың ... ... Жұмыссыздардың көп үлесі жас құрамы бойынша ... ... ... ... ... отырғандардың көбі әйелдер,
әсіресе ауыл тұрғындарының жұмыссыз жүргендері көбірек кездеседі. ... ... ... ашу, ... оқыту және қайта даярлау сияқты игі істер
өңірлер бөлінісі ... әр ... ... ... ... ... бөлінісінде ерекше көзге түсетін мәселе -
көптеген облыстарда экономикалық белсенді халық санының ... ... ... Егер ... ... ... және Астана қалаларында халықты
жұмысқа қамтудың қазіргі таңдағы шараларын толық жүзеге асыратын болса,
өндіріс деңгейі ... да ... ... саны азая түсетініне толық
сенім бар. «Қазақстан мен өңірдің нақты жағдайын ... әрі ... ... ... ... де іске ... ... жаңғырта жаңару
қарқьнын же-делдете түсуіміз қажет».
6. Қазақстан экономикасының нақты ... ... ... ... тұрақтануы мен жақсаруына ықпал жасап, жұмыссыздықтың төмендеу
үрдісіне себебін тигізді. Жұмыссыз ... саны 2006 жылы ... ... мың адам ... ал ... ... 7,9% құрады, бұл көрсеткіш
2001 ... ... ... аз. Демек жыл сайын жұмыссыздар саны 15-
17 мың ... ... ... ... көп ... жас қүрамы бойынша 15-
24 жастағылар, жынысы жағынан ... ... ... көбі әйелдер,
әсіресе ауыл тұрғындарының жұмыссыз жүргендері көбірек кездеседі. ... ... ... ашу, ... ... және ... даярлау сияқты игі істер
өңірлер бөлінісі ... әр ... ... керек.
7. Еңбек нарығының аймақтық бөлінісінде ерекше көзге түсетін мәселе ... ... ... ... ... ... ... деңгейден
жоғары болуы. Егер Павлодар облысы, Алматы және Астана қалаларында халықты
жұмысқа қамтудың қазіргі таңдағы шараларын ... ... ... ... ... ... да ... жұмыссыздар саны азая түсетініне толық
сенім бар.
2.2.Жалданып жұмыспен ... ... ... жалдамалы жұмыс орындары негізінен ауыл
шаруашылығына тән. Өткен жылдың дерегі бұл ... ... ... 21,7 мың теңге болғандығын айтады. Ал, біздің еліміздегі жағдайда
ауыл ... ... ... 2,5 миллион адам құрайтындығын
ескерсек, ... ... ... ... ... ... ... жалақының жартысына да маңайламайды деген сөз. Еңбек
нарығындағы төлем қабілеті жоғары салалармен салыстырған ауылдың ... ... ... кем ... ... Яғни, оның отбасындағы жағдай да ... ... ... ... ... ... жасауға тура келеді.
Еңбек нарығындағы жалдамалы жұмыс күшінің көп бөлігін ... ... ... ... ... ... Бірақ, бұл фактор да
экономикалық еңбек нарығына оң ықпал етіп отырғандығына ... ... ... ... ... ... бірлескен өндірістерде
жергілікті тұрғындардың жалданып жұмыс ... ... ... ... ... табудың кепілі ретінде көрсетілмейді. Оның
үстіне дәл осы шетелдік кәсіпорындардағы жергілікті ... ... тағы бар. ... ... ... ... жыл ... алып отырған қақтығыстар бұл мәселеде біздің есеміз кетіп жүргендігін
айғақтайды. Мысалға, өткен жылдың ... ... ... болған қазақ пен
түрік жұмысшыларының арасындағы топтық төбелеске кінәлі осы ... ... ... құзырлы орындар анықтады. Прокурорлық
тексеруден кейін анықталғандай, «Гате ... Сана ве ... ... жұмысшыларын қанау ашық жүріп келіпті. Мәселен, алты
айлық курс бітірген ... ... ... 2006 ... қыркүйек айында 168603
теңге жалақы алса, орта кәсіи білмі бар ... ағаш ... ... ... Ал осы компанияда басшылық қызметтер атқаратын қазақтар
233000 теңге жалақы алса, олардың шетелдік әріптестері 300 ... 1 ... жуық ... ақы ... ... мысалдардан ұғатынымыз: экономикалық өсімнің анағұрлым
ұлғайғандығы еңбек нарығындағы ахуалдың да ... ... бола ... ... ... ... көрсеткендей,
әлеуметтік топтар арасындағы табыс алшақтығы бізге бұл мәселеде біржақты
қарауға болмайтындығын білдіретіндей.2006 жылдың ... ... ... ... ... ... ... саны 4,8 млн адамды құрайды,
бұл өткен жылғы ... ... 142,8 мың ... ... ... және мемлекеттік емес ұйымдарда жалданып жұмыс істейтіндердің
саны 181,9 мың ... (4,9%), жеке ... 22,4 мың ... (4%), ... қожалықтарында 16,7 мың адам (5,4%) жұмыс істеді.
Ағымдағы жылдың мамырында ірі және орта ... 2,7 млн ... ... ... жалдамалы қызметкерлердің жалпы санының 56,3%-ы.
Өткен жылдың ... ... ... ... саны 120 мың ... ... ... өсті. Қызмет көрсету саласында олардың сәні 96,1 мың адамға (6,3%),
өнеркәсіпте және ... – 37,6 мың ... (4,4%), ауыл ... және ... – 13,7 мың адамға (8,5%) өсті.
2006 жылдың мамырында жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... (22,3 мың адам ... 12,6%), жылжымайтын
мүлікпен жасәлатын операцияларды жүзеге асыру саласында (17,2 мың ... 11,7%) ... ... жұмыс істейтіндер саны осы кезең ішінде
12,3 мың адамға (19%), мемлекеттік басқаруда 10 мың адамға (5%), ... -9,4 мың ... (3,7%), ... ... – 6,6 мың адамға (16,9%)
өсті. 2006 жылдың мамырында ірі және орта кәсіпорында бір ... ... ... ... Жұмыс күнінің орташа ұзақтығы 7,4 сағатты құрады.
2006 жылғы мамырдың соңында ірі және орта ... 19,5 мың ... орны ... ... ... 0,7%). ... аймен салыстырға олардың саны
121 бірлікке немесе 1%-ға өсті. Ең көп бос ... орны саны ... – 5765 ... ... ... санынан 29,5%), мемлекеттік басқаруда
– 5462 бірлік (олардың жалпы санынан 29,5%), мемлекеттік басқаруда -5462
бірлік (28%), ... ... ... ... ... ... -1922 бірлік (9,8%), қаржы саласында -1484 бірлік ... ... ... ... ... ... қалыптастырып жатқан экономикалық қатынастарды түрлендірудің
маңызды көрінісі еңбек маңызды көрінісі ... ... ... табылады. Жұмыс күшінің сапасын артыруда, оны ... және ... ... ... ... бұл ... өте үлкен рөл
атқарады. Ауылдық еңбек нарығында қазіргі ... ... ... ... ұсынысының оған деген сұраныстан әлдеқайда артық болуымен сипатталады.
Ол ауыл ... ... ... ... ауылдағы әлеуметтік және
басқа да салалардың ... тыс ... ... ... ... ... еңбекті интенсивтендіруге бағдарлануына
байланысты болып отыр. Соның салдарынан ауылдағы ... ... ... тым ... ... ... салдарынан ауылдағы халықты жұмыспен қамту
мәселесі тым ушығып кетті.
Селодағы еңбек ... ... ... ... демографиялық процесс
болып саналады. Бірақ соңғы жылдары ауылдағы халық санының ... ... 2006ж. -6472,2 ... ... ... ... 23,3%, ... 49,8% батыста 14,3% шығыста 9,2% орталық ... өсім ... ... ... ... ТМД ... ең
соңында емес. 2006 жылы республикадағы табиғи өсім негізінен алғанда батыс
және ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді. Алайда
табиғи өсімнің 67 мың адам болғанын біздің ... үшін ... ... Тек ... бес ... ... себебінен болған халықтың азаюын
толықтыру үшін қазіргі өсім ... ... ... 20 жыл ... Ал ... саны болашақта 25млн-ға жету үшін жыл сайынғы өсім 300-
500 мың адам болу керек. Өлім ... ... ... ... (ол ... сақталса) табиғи өсім 450-500 мың адамнан кем болмауы немесе
қазіргі өсіммен салыстырғанда 2-2,5 есе көп ... ... ... ... ... аса ... ... және
білімді кадрлармен толықтыруды талап етеді. ... ... ... көші-қон пиғылдарының қалыптасуына зор әсер ... ... ... еңбекпен қамтамасыз етілген бөлігі еңбекпен қамтылған және
тұратын орнын ... ... ... ... ауыл өміріне
көбірек бағдарланған.
Мысалға, Атырау мен Маңғыстау облысындағы мұнайшы мен Шығыс Қазақстан
облысындағы ... ... ... ... ... теңгермешілік
тұрғысынан қарастыруға келмейді ғой. Сол сияқты Алматы қаласындағы ақша
айналымы мен Жезқазғандағы қаржылық түсімді ... ... ... енді осы ... ... ... еңбек нарығында төленіп
жүрген табысқа есеп ... ... ... ... әлеуметтік ала-
құлалықтың қалай пайда болатындығын ептеп түсінуге болады. Және ... ... бір ... еңбек нарығында төмен ақы төленетін аймақтардың тұрғындары
әлеуметтік пролемалармен басқа аймақ ... ... екі ... ... ... ... ... мұнайшының кез-келген банктен несиеге
алған тауарына шығысқазақстандық шопан ғұмырында қол жеткізе ... ... ... күні ... есін алып болған арзандатылған несие
нарығын алайық. Ақтау қаласының тұрғыны үшін ипотекаға үй алу аса ... ... ... ... ... әрекет болуы мүмкін.
Себеп еңбек нарығындағы маңдай тердің өтеуіне байланысты.
Экономикалық өсімнің еңбек нарығына ... ... ... ... ... ... ... жылы республика бойынша орташа
айлық жалақы 39312 теңгені ... ... бұл ... ... ... Енді осы табысты еңбек нарығына ... ... ... мәліметтер бойынша негізінен бюджет есебінен
қаржыландыратын ... тап ... ... ... ... және ... қызметшілердің табысы 2006 жылы едәуір өсті.
Санап шығайық, білім саласы қызметкерлерінің орташа айлық табысы 24,8 ... ... ... ... 21,1 мың ... ... ... жоғарыда келтірілген сала қызметкерлерінің айлық табысы жалпы
республикалық көрсеткіштен екі есеге жуық ... Әрі ол ... ... ... тән. ... ... салалар республикалық бюджеттен
қаржыландырылады. Мұғалім мен дәрігердің табысын өндірістің ... ... ... ... салыстыруға келмейді. Мысалға, тау-кен өндірісіндегі
табыспен қатар қояр болсақ, мұғалім металургке қарағанда 27,2 мың ... ... ... Ал, ... 29,2 мың ... бұл 2002 ... дерек. Ал
2006 жылы бұл айырма ... ... ... табысы металургке
қарағанда 52,2 мыңнан 56,1 мың теңгеге аз болып шығады. Деректерді саралап
отырып мынандай парадоксті анықтауға ... 2002 жылы ... ... ... табыстың 63 пайызына шамалас болса, бүгіндері ол айырма 58
пайызға дейін түсіп ... ... ... өсімнің артуымен пайда
болған еңбек нарығы мемлекетке мойнын созған әлеуметтік топты бірден ... ... ... ... сөз.
Соңғы бес жылда (2002-2006жж.) республиканың ауыл-селоларында жалпы
еңбек ресурстары 37,7 мың адамға артқан (4398,9 адамнан 4431,6 мың ... ... ... ... ... ... немесе 1999 жылмен
салыстырғанда 18,5% ... ... ... ... ... 236 мың ... ... азамат ауылда ауылда ... ... жүр, ... олар ... түрде жұмыс іздестіруде.
2002-2006жж. экономикалық белсінділігі төмен халық 34% азайды, абсалюттік
шамада айтсақ ол 1156,5 мың адам ... ... ... барлық еңбек
ресурстарының 26,1 пайызы.
Республика ауыл тұрғындарының ... ... ... қамтылуы осы мерзімде 31% көтеріледі. Алайда заңды тұлғалар саны
азайып кетті, бұл ... ... ... ... ... ... емес ... негізделген құрылымдарға, сондай-ақ
жеке еңбекпен айналысатын тұлғалар ... ... ... ... күшінің 61 пайызы ғана еңбек қатынастары жүйесіне тартылған, қалған
бөлігі ... ... ... ... ... емес және т.б.) ... бірге ауыл тұрғындарының 39 пайызы өз
бетінше жұмыс істейді. Өзін-өзі жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... ... айтарлықтай төмендетіп отыр. Халықтың осы бөлігі 2003-
2006 жж. аралығында 1,3 есе артты, яғни 1 млн. 800 мың ... ... ... ... түсіндіріледі:ауыл тұрғындарының ... ... үшін жаңа істі ... ... капиталы жоқ, жұмыссыздықтың
жабық формасының деңгейі жоғары, елді ... ... ... ... өте аз ... ... тұрғындарының жұмыспен қамту сипатына және салық құрылымына
жекеленген әлеуметтік-экономикалық ... да әсер етіп ... ... және жас жағынан құрылымы, жекеленген құрылымдардың өктемшілідігі
ауыл тұрғындарының психологиясы (мінез-құлқы) және т.б. ... ... және ... ... ... өндірістердің
тоқтап қалуы салдарынан ... ... мен ... саны ... ... ... мамандығы, тәжірибесі мен кәсіптік деңгейлері
арасында сәйкессіздік пайда ... Елді ... ... ... саны ... 25-45 жас ... ... жоғары болды
(51,2-51,8%). Білім деңгейіне ... ... және ... ... ... қызметкерлер 10,9-11,4% орта арнайы білімділер 19,2-20,3%.
Жалдамалы ... ... бұл ... ... ... қарағанда әжептеуір жоғары 50,6 және 31,5%. Ал орта білім
барлар қайта азайып келеді – 69,9-дан 68,2%-ға дейін.
Шаруашылық ... жаңа ... ... ... ... қамтылуына сан жағынан да, сапа жағынан да өзгерістер
болып жатыр. ОСы ... ... ... ... ... қысқаруы себепті меншіктің басқа формаларындағы субъектерге
өтуі болып отыр. 2003ж ... ... ... ... ... 24,6 пайызы мемлекеттік, ал 2,4 пайызы
біздіің республика мен ... ... ... ... әр ... ... ... еңбекпен айналысатындар
құрылымында қызмет көрсету саласының сыбаға салмағы ... -49,8 %. ... ... ... ... 39% өнеркәсіптің салмағы 11,2%. Өз
беттерінше жұмыспен қамтушылардың көпшілігі ауыл ... ... ... етіп ... ... көрсету саласында 15,1%, өнеркәсіпте
1,0%.
Елді мекендерде өзін-өзі жұмыспен ... ... ... ... шаруашылық (ЖҚШ) болып саналады (оларды үй шаруашылығы немесе
халықтың ... деп те атай ... ... ... ... ... үлестері өзгеріске ұшырады. Осы тұрғыдан қарағанда үй
шаруашылықтарының рөлі тұрақты түрде ... ... Олар азық ... ... ғана емес, еңбек ету үшін шексіз алаңға да ... ... 2006 ж. осы ... ... қамтушылар – ЖҚШ пен
айналысушылар республика бойынша ауыл ... ... ... ... ... Ауыл ... ... 86,7 пайызын
өндірді. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі ... бес ... ауыл ... ... іс жүзінде бір деңгейде
болса, үй шаруашылықтары өндірген ауыл шаруашылығы өнімдері екі ... ... ... мал ... ... ... күрт өскені байқалады.
Республикада, оның барлық өңірлерінде ... ... әр ... ... ... жағдайлар бар. Олардың ... ... ... ... ... да, ... –ауылдың негізгі тұрғындарының дәстүрі мен ... ... де ... ... ... ... қатар агроөнеркәсіптік
өндірісті тұрақты дамытудың стратегиялық міндетерін іске асыру жеке қосалқы
шаруашылықтарды дамытуға кері әсерін тигізетін факторларды ... ... ... жеке ... ... ... экстенсивті өндіріс екені
белгілі, ол әдетте қол еңбегіне негізделеді, ... ... және ... аз ... Сондықтан алда тұрған міндет ЖҚШ-ың рөлін көтеру, оларға
қызмет көрсетуді, өндірілген өнімдерін сатуды кешенді ... ... ... ... ... байланысты біздегі жұмыспен қамту саласындағы
жағдай түп-тамырымен өзгеріп ... ... ... тән жаңа ... болды: жұмыспен қамтудың салалық құрылымдары өзгереді; тауар өңдіру
саласындағы құрылымдары өзгерді; тауар өңдіру саласындағы қызметкерлер саны
(абсолюттік және ... ... ... ... өнеркәсіпте, ауыл
шаруашылығында), қызмет көрсету салаларында (сауда, қоғамдық тамақтану,
тұрғын үй-комуналдық ... ... ... және т.б.) ... саны ... ... емес сектордағы жұмыспен қамтылу
артты, кәсіпкерлік пен шағын ... дами ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылу) кеңейді; «Өз бетімен жұмыспен
қамтылу» деген жаңа көрініс пайда ... ... ... ... орын ала ... (оның ішінде жабық жұмыссыздық та бар).
Жұмыспен қамту халықтың өмір сүру деңгейін жоғарылатуға негіз болады,
кедейшілікпен және төмен ... ... ... ... басым бағыты
болып саналады. Осы бағытта ... ... екі рет ... ... «Халықты жұмыспен қамту туралы» Заңы бар (1998
ж. және 2001 ж.), соған ... ... ... ... ... қолдау көрсететін тиімді тетіктері әлі де іске ... ... ... ... ... ТМД елдері арасында 1,8 пайыз
ғана болып саналуын осы жағдаймен ... ... Ал, ... ... бейресми деңгейі 10,0 пайыздан жоғары.
Оның себептері экономиканың шешуші салаларындағы ... жою ... өте ... ауыл ... және
өнеркәсіп өнімдеріне деген бағаның теңсіздігі, ауыл ... ... ... жұмысшылардың және жұмыс берушілердің
материалдық қызығушылығының төмендігі және т.б. республикадағы бірқатар
облыстардың елді мекендерінде бұл ... өте ... ... көрініс тауып
отыр, бірде-бір мүшесі қоғамдық пайдалы еңбекпен айналыспайтын отбасылар
пайда болды. Осының салдарынан ауыл тұрғындарының, әсіресе ... ... ... ... олар ақша табу үшін басқа қалаларға, экономикалық
құрылымдары дамыған өзге өңірлерге қарай ағылуда.
Сондықтан ауыл ... ... ... ... ... ... ... біздің ойымызша, мына төмендегідей
шараларды ... ... ... ... ететін кәсіпкерлік қызметтің, шағын бизнестің, өзін-
өзі жұмыспен қамтудың, халықтың және ... ... ... ... мемлекеттік қолдау көрсетіп, оларға жағдай жасау;
• ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді тереңдету және оның ... ... ... ... ... үшін ... ... көтерме сауда рыноктарын және ... ... ... және ... ... тұрмыстық қызмет көрсету
объектілерін елді мекендердегі жұмыссыз халықты ... ... ... ... ... ... және ... ресми жұмыссыз жүргендерді де, жабық жұмыссыздық ... ... ... кең ... қоғамдық жұмыстар бағдарламасын қолдану;
• халықаралық қорлар мен қаржылық ұйымдар арқылы жұмыссыз жүрген әйелдер
мен жастарды жеке ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс деңгейіне экономикалық өсудің
орнықты оң ықпалына қол жеткізу үшін ұлттық ... ... ... ... ... ... жағдайды, білімге,
денсаулық сақтауға және әлеуметтік қорғауға жұмсалатын мемлекеттік шығыс-
тардың ... ... осы ... ... әлеуметтік саясатты
жүзеге асырудағы маңызды іс-әрекеттөрге айналулары тиіс.
Жаңа жұмыс орындарын ашу және ... ... ел ... ... жақсартумен тікелей байланысты. Мемлекет жүргізіп жатқан
макроэкономикалық саясат бәсеке ... ... ... ... ... мен ... ең осал топтары үшін жаңа жұмыс орындарын
ашуға жұмыс берушілерді ынталаңдыру арқылы ... ... ... ... ... Ол ... ... орындарының сапалық, сипаттамаларын
нашарлататын келеңсіз үрдістерді де қолға алады. Жалпы экономикалық ... ... ... қалпына келтіруге, өндірістерді қайта жарақтау
мен осы заманғы технологияларды ендіруге ынталандырып, ресми емес ... ... ... себеп болады.
Қазақстанда еңбек рыногының дамуындағы оң үрдістер байқалды, ол
еңбекке деген ... ... және ... ... ... ... болады. Қазақстанның әлемнің бәсекеге
неғүрлым қабілетті 50 елінің қатарына ену стратегиясында айқындалған, шағын
және орта ... ... ... ... ... ... ... көптеп тарту, халықаралық сапа стандарттарын
енгізу, әкімшілік кедергілерді азайту, кәсіпкерлікті инфрақұрылымдық және
несиелік ... ... ... ... ... ... бірінші кезектегі міндеттер алдағы жылы өз шешімін таппақ.
Еңбек ресурстарын тиімді пайдалану шараларын жүзеге асыру ... ... ... еңбек нарығындағы көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу үстінде.
Демек, бұл бағытта әлі де болса көптеген түйінді ... өз ... ... ... ... жетілдіру мүмкіндіктері, нақты жолдары көп.
Оның бірі – шағын және орта бизнесті дамыту. Ол үшін ... ... ... ... несиелік, ақпараттық және
құқықтық жағынан қолдау бағдарлама кешенін ... ... ... асыру қажет болады. Кіші бизнесті жүргізуде ... істі ... ... ... ... ... ... бермек. Өйткені, Қазақстан капиталдар мен аса ірі ... ... ең жаңа ... мен ноу-хау орналастырудың
орталығы бола ... және ... ... ... ... секторының жандануы еңбек нарығы
жағдайының тұрақтануы мен жақсаруына ықпал жасап, ... ... ... ... ... қорытындылай келе Қазақстандағы еңбек
нарығы әлі де ... даму ... ... ... ... ... ... басқару негіздері: оқу құралы
/ҚР білім және ғылым ... ... ... мем.басқару
акад.-Алматы: Экономика, 2001. Бисенғазиев, Мұқыш Бейсенғазұлы.
Макроэкономика: ... ... ... ... ... ... мем. ... 2004.
2. Қазіргі экономикалық орысша-қазақша түсіндірме сөздік-анықтамалық
/құрастырған: М.Р. Насырова. –Алматы, 2003
3. Қаржылық есеп: оқу ... Қ.К. ... З.Н. ... ... ... ... Құлпыбаев С. т.б. Қаржы теориясы. Оқу құралы. –Алматы: Мерей, 2001.
5. ... ... ... ... и бюджетная система Казахстана.-
Астана: Парасат Әлемі, 2003.
6. Мамыров, Нұрғали, Тілеужанова, Манатжан. Макроэкономика: Оқулық /ҚР
білім және ... ... ... ... Қазақ Экон. Ун-ті.-
Алматы:Экономика, 2003.
7. Найманбаев,С. Бюджеттік құқық – жаңа қаржылық құқықтық ... ... ... //Заң және заман. – 2005. -№5.
8. Ілиясов, Қ.Қ., Құлпыбаев,С. ... ... оқу ... ... LEM, ... ... : ... / Д. Қ.Қабдиев, Т. Қ.
Оралтаев, Ә. Е. Ескендіров [ж. б.].- Алматы: Экономика, 2002.
12.Іскер адамның орысша -қазақша экономикалық ... ... ... толковый экономический словарь делового человека
/жауапты Э.Жакулина.- Алматы: Мұраттас, 2005.
13.Финансы. Денежные ... ... ... ... Под ред. Л.А.Дробозной. –М.: ЮНИТИ, 2000.
14.Финансы.Ученое пособие (Под ред. Проф. А.М. Ковалевой). 4-+изд. М.:
-2000.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша нарығының қалыптасуы, мәні және атқаратын қызметі31 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Сақтандыру нарығының қалыптасуының негізгі ерекшеліктері12 бет
Қазақстан зейнетақы нарығының қалыптасуы мен дамуы12 бет
Қазақстан Республикасында акционерлік қоғамдардың және бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы 25 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы36 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы57 бет
Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы26 бет
Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы туралы ақпарат32 бет
Қазақстан Республикасында қор нарығының қалыптасуы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь