Ежелгі Шығыстағы саяси және құқықтық ойлар

Тақырып
1 Ежелгі Шығыстағы саяси және құқықтық ойлар
2
2 Ежелгі Грециядағы саяси және құқықтык ілім.
2
3 Ежелгі Рим өркениетінің саяси.құқықтық ілімі
2
4 Орта ғасырлық Батыс Европадағы саяси.құқықтық ілім (VI.XVғ.ғ.)
1
5 Араб Шығысы мен мұсылман елдеріндегі саяси. құқықтық ойлар
1
Барлығы 8
        
        Тақырып |Сағат | |
|1 ... ... ... және ... ... |2 |
| |  | |
|2 ... ... саяси және құқықтык ілім. |2 |
| |  | |
|3 ... ... |2 |
| |  | |
|4 ... ... ... ... |1 |
| ... | |
| |  | |
|5 ... ... мен мұсылман елдеріндегі саяси- құқықтық  ойлар|1 |
| |  | ... ... |8 ... ... ... ... ... көзқарастары
негізінде пайда болды. Адамдардың қоғам мен ... орны ... ... жөне ... ... египеттіктерде, үндістерде,
вавилондықтарда,  гректерде, қытайларда, римдіктерде және т.б. халықтардың
мифтік аңыздарында көрініс табады.
Мифология — ежелгі адамдардың өзін қоршаған ... ... ... ... ... қатынастары мен өндіргіш күштердің жетілмегенін, бүкіл
әлемді, оның ... ... өте ... ... көзқарастарда  болашақ ілімдердің элементтері де ... ... ... ... ... мен ... ... Мифтік аңыздарда адамдарды алғашқыда құдайшылардың
билегендігі, кейіннен құдайлар адамдарды ел ... ... ... ... өз ... бергендігі туралы айтылады.
Хаммурапи бірінші Вавилон әулетінің алтыншы патшасы (б.з.д. 1792—1750
жж.) Бұл уақыт Вавилонныц бүкіл Қос озен ... ... ... ... ... ... және оның ... мен дәуірлеу кезеңі.
Вавилонның саяси және әлеуметтік құрылымы туралы бағыты және ... ... ... ... ... француздың археологиялық экспедициясының Сузы қаласын
қазуы кезінде табылды. Бағананың ... ... күн ... ... және оның ... ілтипатты түрған ... ... ... ... бұл заң ... ... мен
құлдардың құқықтық жағдайын заң жүзінде бекітеді. Олардың әлеуметтік
жағдайы мен ... ... ... ... билеуші
топтың мүдесін және жеке меншікті кызғыштай қоргайды.
Ежелгі парсылардың дүниетаным туралы көзқарасгары зороастризмде ... және ... ... ... ... Ормуздаиын жердегі билігі
болып саналады. Мемлекет билеушісі ... ... ... ... қызметкері, ол халықтық жауыздық пен жамандықтан қорғауға,
мемлекетке қауіп ... ... ... ... ... нәрін
себуге міндетті.
Қоғамның әлеуметтік құрылымы, зороастризм бойынша, ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл әлеуметтік
топтың әрқайсысының басында жетекшілік ролді атқаратын ... ... ... тұрады. Заратустра Ормузда қызметшілерін өзара
сүйіспеншілік пен сыйластыққа, ... ... ... және
бітімге  шақырады.
Ежелгі Үндістандағы саяси және ... ілім ... және ... ... ... ... көріністері б.э.д. екі мыңдаған
жылдықтағы ... ... ... ... — "білім,
кіріспе"(Санскрит тілінде) деген ұғымды ... Бұл ... ... және олардың брахмандар —
Пуруши құдайдың аузынан, кшатрийлер — құдайдың ... ... ... санынан, шудралар — құдайдын табанынан жаратылды ... ... ... ... ... ... — жандылар, ал жандылардың ішінде адам, ал ... ... ... ... ... ... және ... орны мен әлеуметтік теңсіздігі қорғалады. ... ... ... мен ... артықшылығы туралы айтылады.
"Ману зандары" бойынша патшаның өкілдігі шектеулі, ол брахмандардың ақыл-
кеңестерін тыңдаумен қатар кейбір талаптарға да сәйкес ... ... ... ... ... ... ... Онда жазаның
қуаттылығы мен ... ... ... ... ... ... Жаза ... қорғайды, ол өзгелер ұйықгап
жатқанда сергектік танытады, данышпандар жазаны,данданы қорғаушы" ... Егер ... ... ... жаза тағайындауды үздіксіз жүзеге
асырып отырмаса, оңда күштілер «әлсіздерді қармақтағы балықтай ... ... Жаза ... ... ... ... бұзылып, бөгеттер жойылып,
бүкпі халық ... ... еді" ... ... ... ... мен міндеттерінің тең болмауы
олардың заң ... ... пен ... заң ... ерекше жеңілдіктерге ие ... бәрі ... ... ... ... бірге"
(100-бап), оларға ешқашан тон жазасы қолданылмайтын еді. Олар үшін ең ауыр
жаза — шашын алу ... ... ... үшін айып ... ... ... сипаты анық көрінеді. Мысалы, брахмақнды тілдеген
кшатрийге 100 пан айып ... ... екі ... есе ... ... ... (267-бап). Ал
"брахман кшатрийді тілдесе 50 пан, найшийді ... оған 12пан ... ... ... философиясы мен қоғамдық-саяси ойындағы ықпалды ағымдардың
бірі даосизм ілімінің негізін салушы ... ... өмір ... ... Лао-цзы болып саналады.
Даосизм ілімінде асқан, табиғат және қоғам заңдылықтары анықталады. Бұл
заңшылық жоғары қайырымдылық пен ... ... ... ... адам тең. Өз дәуіріндегі мәдени жетімсіздіктер ... ... ... ... ... ... ... Лао-цзы даодан ауытқу деп есептейді. Сол ... ... ... ... ... ... әділдікті қайта
орнататынына сенеді.
Даосизм ілімінде адамдардың қанағатшылығы мен белсенді әрекеттермен
тартыну принципі көбірек орын ... ... ... ... ... ... мсн армияны қатты сынға алады. ... ... ... ... мсн тікенектер ғана өседі, үлксн соғыстардан кейін
ашаршылық жылдары ... ... ... ... ... ... қайта оралуды және білім мен ғылымнан бас тартуды ұсынады. Оның
айтуынша ақылды ... ... ... ... ... ... Ондай билеуші халықтың жеке ... Оның ... ...... ... пен заңдылықты сақтау ғана.
Қытайдағы саяси және философиялық ілім ... ... ... Оның ... қалаған б.э.д. 551—479 жылдары өмір
сүрген ұлы Қытай ойшылы Конфуций болды.
Дәстүрлі ... ... ... ... ... ... Оның ... бойынша, мемлекет — үлкен
жанұя.
Әлеуметтік ... ... ... ... билік концепциясын, яғни ақ-сүйектер
тобының ... ... ... ... ... өз ... ... болуға шакырды.
Билеуші қайырымды болса, төменгі ... ... ... ... "Шөп жел сокқан жаққа кисаяды
деген нақыл сөз қалған. Ішкі және сыртқы соғыстарға ... ... ... ... ... және ... ... ұсынды.
Конфуцийдің этикалық-құқықтық және мінез-құлық нормалары мен принциптері
адам ... мен ... ... ... ... ... ... мен үлкендерге құрмет (сяо). адамдық касиет
(жэнь). адамдар қамқорлығы (шу), билеушіге ... ... ... (и) ... жатады.
Конфуций ілімін одан әрі жалғастырған Сянь-цзы "өлсм өзінің табиғи
заңдылықтарымен өмір сүреді, сондықтан да ... ... ... оны ... ... ... білу қажет» дсп ой түйеді. Яши адамдардың
табиғаттан өз үлесін алуы немесе бай және кедей болып өмір ... ... ... ... пікірінше адам тумысынан қызғаншақ,
дүниеқұмар, алакөз болып келсді. Сондықтан да адамдардың мінезіне ... ... қана ... ... өзгертуге болады. Ол үшін адамдардың өзі
де өзін-өзі тәрбиелеуге және бір-бірінің қателігін бетке байып айтуы тиіс.
Бұл туралы ол ... ... ... ... ... ... адам — менің
ұстазым, менің игі  ісімді ... ... кісі — ... ... ал маған
жағынъш, жарам ақтанушылар — менің жауым".
Конфуцизм ілімі, сонымен бірге, ел билеушілері мен ... де ... тап ... қарауға кеңес ... ауыр ... ... жанын қинамайды, оларды
табаңдылықпен, сң ... өзі ... ... жақсылыққа
тәрбиелейді".  Конфуцизм ілімі мемлекеттік дін рөлін атқара бастады.
 Ежелгі Қытайдағы легизм идеялары б.з.д. IV ғасырларда жарық ... ... ... және заңшылдар мектебінің негізін қалаған ол Шаноблысының
билеушісі: болды. Шан Ян заңдар мен ... ... ... Сол ... ... ықпалға ие болған конфуцизмді сынаған Шан Ян заң
нормалары ғана елде тәртіп орната алады деп есептеді. Ел басқарудың ... ... ... ... ... ол ... пен адамдар арасындағы
қатынастарды оңай реттеуге болатындығын айтты. Бұл "кімді КІМ жеңетіндігі"
туралы принципке негізделген таптар ... ... ... ... ... күштірек болса, мемлекет әлсіз, ал өкімет
өз халқынан күштірек болса, армия күшті, өрі ... ... ... ... ... ... адамдарға дұшпандық
көзқараста болу оларды жазалау және күштеу шаралары арқьлы
қалағантәртіпке көндіруге болады деген тұжырымға сәйкес келеді Легистер
ше Шан Яннан басқа да Цзьн ... ... ... және т.б. ... ... Грециядағы саяси және құқықтык ілім.
    Б.з.д. мың жылдыктың ... ... ... ... ... түрінде бірнеше қала-мемлекеттер пайда болды
Ежелгі грек полистерде саяси-құкықтық көзқарастьң пайда болуы мен
дамуында үш ... ... ... (б.з.д. IX—VI ғғ)
ежелгі грек мемлекеттің пайда болуына сәйкес ... Бұл ... ... ... ... ... ... атақты "жеті
данышпан") байқалады –және "мемлекет пен құқық проблемаларына философиялық
тұрғыдан қарау (Пифагор, ... ... ... ... бірінші жартысы) ежелгі грек философиясы мен
саяси-құкықтық ойларының гүлденген кезеңі (Демокрит, ... ... ... және ... ... — (б.з.д. IV ғасырдың екінші
жартысы мсн ... ... ... ежелгі мифтік көзқарастар архаистік поэзияда,
одан кейін Гомер мсн ... ... ... ... ... ... және саяси-құқықтық өзгеріске ұшырайды.
Гомердің "Илиада" және "Одиссея" поэмаларындағы оқиғалар ... ... ... және ... ... көптеген құнды мәліметтер
береді.
"Одиссея" поэмасында халық жиналысының ролі мен ... анық ... ... ... қызметі туралы грек жауынгерлерініңТроя түбіндегі
жиналысынан, "Илиада" поэмасындағы мысалдан, "Одиссеяда" Итака аралының
тұрғындары жиналысының ... ... ... ... жауынгер Тереиттік жауынгерлердің мүддесін қорғап, базилевтерге
қарсы айтқан айыптау сөздерін лауазымды басшылардың ... ... ... ... ролі айкындай түседі Ал халық жиналысы ... ... ... ... жылда халык жиналысы бірдс-бір рет шақырылмаған Ал Одиссеидің ұлы
Телемак жиналыс ... ... ... бұл ... мән
бермеген.
Поэмада Гомер қолданган "дике" (әділдік) ... ... ... ... Гомер дәуіріндегі саяси-құқықтық жағдайды түсінуге
жәрдемін тигізеді. Гомердің әдеп (дикс) қалыптасқан ... мен ... ... (темис) негізі мен принципі түрінде көрінеді, ал ... ... ... ... әдептің, оның адамдар арасындағы қарым-
қатынастарда сақталуының нақты көрінісін білдіреді.
Б.з.д. VII ғасырдан ежелгі ... ... және ... ... Гесиодының "Еңбек жөне күндер" мсн "Теотония" ... ... туып ... ... бұл поэмаларында құдайлар
кең дүниенің пайда болуындағы гректердің көзқарастары және адамгершілік-
құқықтык принциптер сипатталады.
"Теогония" поэмасы ... ... ... ... ... жаратушы) неке одағынан екі қыз-құдай Дике (әділдік) және
Эвномия (ізгі заңдылық) өмірге келеді Дике ... ... ... ... ... ... болса, қоғамдық құрылымдағы заңдылық
бастауының құдайлық сипатын және полистік ... ... ... байланысын білдіреді.
Гомер мен Гесиод поэмаларына тән адамдар әрекеті мен олардың өзара қарым-
қатынастарындағы адамгершілік-құкықтык, тәртіптер туралы көзқарастар Ежслгі
Грециядағы "Жен данышпан" деп ... ... одан ... табады. Оларға әдетте Фалес, Питгак, Периандр, ... және ... ... Олар ... ... ... ... болуын батыл жақтады. Олардың кейбіреулері ... және заң ... ... ... ... жүзеге асыруға
әрекеттенді. Биант, Солон. Хилон сияқты ... ... ... ... ... ... және салтанат құруы ... ... ... ... ... ... ... мемлекетті Биант ең үлген мемлекет деп есептеді. ... ... ... ... ... ... шақыруы
Дельфадағы ... ... ... ... ... ... ірі заңдарды көбірек тындайтын
полисті санады.
"Жеті ғүламаның" қатарына қосылған Солон (б.з.д. 638—559 жж) ... ... ... ... ... Б.з.д. 621 жылы орхон Драконт жазған заң ... ... ... жоя ... ... ол демостын
экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... шектен тысқаталдығымен де әйгілі болды. Сондықтан да
Афин халқы полисті басқаруды және жаңа ... ... елге ... ... ... ... болып сайланган ол б.з.д. 594 жылы жаңа зандар ... ... және ... Заң ... және ... ... және оған қосылған
ешатридтердін, мүддесін қорғады. Оның ең басты реформасы "сисахфия"-("ауыр
жүкті сілкіп ... яғни ... ... ... жер ... тастарды жою еді. Бұл қарыз тастар бойынша ... өтей ... ... жеке бостандығын кепілдікке салған, яғни қарызын өтей
алмағандар ... ... ... ... қоғамдық және саяси-құқықтық тәртіптерді философиялық негізде
қайта құру қажеттігі туралы идеялар ұсынды. Олар демократияны сынай отырып,
ақыл және ... ... ... ...... ... туып ... билігінен кейін
туған жерін тастап, Египстте, Вавилонда, Үндістанда болып, ең соңында ... ... ... өмір кешеді. Ол осы қалада, кейіннен
басқа да полистерде өзінің мектебін ашады. Оның ілімі ... ... ... ... рухы ... ... құпия
философиялық-саяси одақтар Грецияның көп бөлігі мен Оңтүстік Италияда үлкен
ықпалға ие ... ... ... ... ... ... және ... философиялық және әлеуметтік
талдаулардың терендеуі ... ... ... ... ... ... жартысының алғашқы жылдарында
адамның, адам қауымдастығының және қоғамның пайда болуы мен ... ... ... ... бір ... ретінде қарастыруға
талпынды.
Мемлекеттік басқаруда халық ...... ... ... аристократияның пайдалы ... Оның ... ... ел басқарғанынан бағынғаны артық.
Табиғатты да үздіктер мен ... ... ... ақыл мен ... ... ... болып табылады". Демокриттің айтуы бойынша, ... ... ... ... ... етуге және соңдай нәтижеге жетуге
қажетті жағдай жасауы тиіс.
Саяси-құқықтық тақырыпты көпшілік ... ... ... ... ... нығаю және гүлдену жағдайындағы
иофистердің атымен тығыз байланысты — "Софист" атауы "софос" ... ... ... ... өз ... ... ... мәселелері жөніндегі ақылы жұмыс істейтін мұғалімдер болды.
Ежелгі дәуірдің өзіндe-aқ софистердің екі ұрпағы: аға ұрпақ (Протагор,
Горий, Продик, Гиппий, ... және т.б.) және кіші ... ... ... ... Элсйский және т.б.) ерекшеленеді. Аға ұрпақ
софистерінің ... ... ... ... ... ... мен тиранияны жақтады.
Б.з.д. 481- 411 жылдары өмір сүрген ... ... ... ... сөз ... және ... ... әйгілі
болды. "Бардың бар екендігін, ал жоқтығын жоқ ... ...... деп ... Протагордың бұл
негізігі қағидасын көптегсн софистер де жақтады. Осы жағдаяттан Протагор
демократиялық ... ... мен ... ... ой түйеді. Адам
мен адам кауымдастығының пайда болу туралы мифтік идеяны оның қолдамауы
бұған дәлел бола алады.
Халкидон ... ... ... ... кіші ... және ... ... бірі болып саналды. ... ...... іс-әрекеті емес. ол адам күштері мен мүддесінің
әрқилы болуынан. ... ... мен ... ... асырудың нағыз өлшемі
ретінде Фрасимах күшінін пайдалылығы туралы кағиданы жақтады. Оның айтуынша
күш бар жерде ғана әділдік болады, өйткені ... ... ғана ... бұл ... ... заңдарды өз мүддесіне
қарай жасайды деп түсіндірді. Заңдарды осылай бекіткен олар бұл ... деп ... ... ... артықшылық береді. Фрасимах
осылайша мемлекеттік кызметте күштеу мен зорлықтын ролін және саясат псн
заңның авторитарлык ... атап ... ... заманның ғана емес, бүкіл философия, саяси және
құқыктық ілімдср тарихындағы ұлы ойшылдардың бірі. Ол ірі ... ... ... Жас кезінде ол (б.з.д. 407—399 жж.) Сократтың шәкірті және
тындаушысы ... ... ... кейін,Платон басқа шәкірттермен бірге
Афинадан кетеді. Алдымен Мегораға келген жас ... ... ... ел ... ... Парсы елдеріне, Ассирияға, Финикияға, Италия мен Сицилияға
барады. ... ... ... ... ... Бұл мектептін өмірі ұзақ болып, өзінің өмір сүрген мың ... ... мен ... ... ... ... ... еңбектері мен шығармаларында ұлы ойшыл абсолюттік социализмді
жақтады. Оның айтуынша, әрбір идея жеке заттың ... ... ... ... білдіретін ерекше идеялар әлемі құрайды, яғни ... олар ... ... ... ... ... ... әділдікті әркімнің өз ісімен
айналысуынан және басқаның ... ... ... ... мен ... арасындағы мүлік теңсіздігін қалыпты
жағдай ретінде қарастырады және олардың бір топтанекінші ... ... ... ... ... ... құру туралы жобасында аристократиялық
мемлекеттік құрылымды жақтайды және өз жобасын қиындықпен болса ... ... өзі де, ... ... мәңгі өмір
сүре алмайды.
Платон адамдардың жан дүниесіне мемлекеттік құрылымның бес түрінің
сәйкес ... ... ... Олардың әрқайсысы биліктерін ... ... іске ... Тимократияда әскери адамдар билікте болады,
олар жиі соғысады, соғыс мемлекеттің басты ... ... ... ... билікке ие болғандықтан, өздеріне дұшпандық ниеттегі
кедейлермен үнемі қақтығыста болады. Бұл мемлекетте кедейлердің наразылығы
нәтижесінде ... ... ... ... ... мүмкін. Тирания —
мемлекеттік құрылымның заңсыздық пен зорлық-зомбылық ... ... ... ... ... ... ... жобасын
ұсынады. Екінші мемлекеттің бірінші мемлекеттен басты айырмашылығы оның
5040 азаматы жеребе бойынша жер учаскслерін ... Бұл жер ... ... ... ... ... құқығы түрінде ғана беріледі де, мемлекеттін
жалпы меншігі болып саналады. ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Қайыршылық пен байлыктың заң шеңберіңдегі шегі анықталады.
Антикалық саяси-құқықтық ойдың одан әрі дамуы және ... ... және ... ... ... 384—322жж.) есімімен тікелей
байланысты.
Аристотель тұңғыш рет саясат ... ... ... ... ... ... ғылым ретінде этикамен тығызбайланысты. Оның
көзқарасы, бойынша саясатты ғылыми тұрғыдан түсіну адамгершілік ... ... ... ... Этикасаясаттың бастауы, ... ... ... екі ... — теңестіретін
және үлестіретін түрлерін анықтайды. Теңестіретін әділдіктің өлшемі ретінде
"арифметикалық теңдік" қарастырылады.
Мемлекет формасын Аристотель мемлекеттегі ... ... ... жүйе ... сипаттайды. Бұл жерде мемлекет формасы билеушілердің
санымен (біреу, аз ғана топ, көпшілік) анықталады. ... ... ... және ... формалары туралы да айтылады. Дұрыс формадағы билеушілер
көпшіліктін мүддесін қорғаса, бұрыс формадағы билеушілер тек қана өздерінің
жеке басының ... ... ... формадағы
мемлекеттерге монархиялық, аристократиялық және подития, ал ... ... және ... ... ... айтады. Политияда жалпының
мүддесі үшін көпшілік билік ... ... ... ... демостың қолында ... ... Ол ... дсмократияны
ғана мақұлдайды және демократияның екі түрін — ... ... ... үкіметке билік жүргізетін демократияны анықтайды.
Аристотельдін  айтуынша, саясаттың мәні оның алдына ... ... ... ... — адамдардын тәрбиешісі болып
табылады. Адамдар дұрыс ... ... ғана ... ... ... ... мақсаттарын игілікке қарай бұрады, ... ғана ... ... ... ... ... жж.) Демокриттің
атомистік иілімдерін жалғастырушы болды. Самос аралынан ... ... ... дүниеге келді. ... ... ... ... ... ... (оның ішінде
құлдарда болды) өзінін жеке бағына жинап ... ... ... ... негізге алған ол шешім дүниесінің мәні мен заңдылығын түсіндірді.
Стоидизмдегі ... ... ... басты міндеті максатқа
ұмтылған адамның мінез-құлқы туралы ілімге талдау жасау ... ... ... ... ... ... оның ... ашу арқылы
танып білуге болалы деді. Бірақ ... ... оның ... мен ... танып білуі басты міндет емсс ... ... ... адамдарды жалған сенім мен қараңғылықтан
құтқаруға және өмір үшін арпалыстағы ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады деп санады.
Эпикур бойынша, мемлекеттік биліктің басты мақсаты адамдардың өзара
қауіпсіздігін сақтау, олардың бір-бірінен ... ... жою және ... зиян ... жол ... Нағыз қауіпсіздік ... ... ... ... ғана мүмкін.
Эпикурдын түсіндіруіншс, заңдар ақылдыларды тобырдан қорғау қызметін
аткарады. "Заңдар,— деп жазды ол,— ақылдылардың ... ... үшін ... жасалмауы үшін шығарылған. Эпикур заңдарды барлық адамның
құқығын қорғайтын құрал ретінде емес, жекелеген топтардын ғана ... ... деп ... ... ол ... жақтамады. Ол
"данышпан адамды" "тобырға" карсы ... ... ... тұратын
болғандықтан, өзінін жеке-дара белсенділігінің көмегімен жақсы сөзге толы
мақсатқа жете алады. Егер стоиктер өмір сүріп отырған қоғамды ... ... ... ... ... ... шақырса, Эпикур бұдан қарама-
қарсы түрлі әдіспен жекеадамға бостандық әпере отырып, оларды қоғамдық
қатардан бойларын аулақ ұстауға және өзін-ӨЗІ жетілдіруге шақырды.
СТОИЦИЗМНІҢ негізін ... ... ... ... (б.з.д. 336—264 ж.ж)
болды. Ол өзін тыңдағысы келетіндердің бәрін — ... адам көп ......... ... жоқ, ... ашық қалқа астына
шақырып, өзін осылай тыңдауға (философиялық ... ... ... ... ... дарежеде сирек және шығыс ... ... ... еді. Ол ең көп ... ... ... жок, ... қатар ең ұзақ өмір сүрген эллиндік философиялық мектеп
те болды.
Стоиктер дүниенің бәрін, оның ішінде ... ... отты және ... дене деп ... Дүниеде пайда болған және жүзеге асқан нәрсенің
бәрі заңды да қажетті құбылыс. Әлемдік бұл заңдылықты стоиктер тағдыры деп
атады. ... ... ... ... әлем ... арқылы басқарылады және
тағдыр құдайылық сипаты мен ұғымы бар "табиғи заң" ретінде карастырылады.
Зенонның айтуынша "табиғи заңдар құдайылық ... ... және ... ... және ... емес нәрсеге тиым салатын күшке ие".
Стоиктердің оиынша, әрбір адам табиғатқа сәйкес өмір ... және ... өз ... орындауға тиіс. Яғни әркім өзінің өмірден тағдыр
белгілеген орнына, тұрмыс-тіршілігіне риза ... ... ... ... ... түсіндіруге тырысады, өмірден алдын-ала шешіліп
қойылған тағдыр белгісі болғандықтан, бостандықтың болуы да  мүмкін емес.
Стоиктердің табиғи — ... ... мәні ... ... ... ... олар (құлдар) да тағдырдың жазғанына көнуге
тиіс, олар ... ... ... отырып,
рақымшылдық пен ізеттілікке жете алады деп есептеді.
Адамдардың табиғи ... ... ... ... ... мен әлсіздігінен, осыдан келіп тобырға басшылық
жасауды қажегтілігін түсінунен деп ұғындырады. Алғашкы кезде ... ... ... ... ... ... бірден билікті өз колдарына
алып, бұл билікті ... ... ... ... ... ... ... алғашқы кезеңінде бостандық пен еркіндік
жоғары бағаланады. Бірақ басқалар есебінен өмір ... ... ... ... ... ... билікті құлатады және мемлекет
билігінен бойын аулақ салады. Демократия охлократияға айналады. Бұл жағдай
ізгілікті мемлекеттің ең ... түрі ... ... және басқару
формаларының ең соңғы сатысы ... ... ... ... ауысуын сипаттай келе, Полибий басқарудың ең тиімді ... ... ... аристократияның және демократияның ең жақсы
тұстарының араласқан ... ... Оның ... ... ... ойлары мемлекет, құқық және билікті  бөлу теориясындаодан әрі
дамтылды.
 
Негізгі әдебиет:
1. Алексеев С.С. Философия права. –М.; ... ... и ... учений. Домарксистский период\
Под ред. О. Э. Лейста. – М.; ... Лит. ... ... и ... ... Древний мир. – М.; 1985.
4.      История политических и правовых ... Под ред. ... – М.; ... – М, 2000.
5.       Керимов Д.А. Филослфские ... ... –М.; ... ... В.П. ... и ... ... Учебник для высших
учебных заведений. – Ростов н\Д.; Феникс. 1999.
 
Косымша әдебиет:
1.      Аристотель. Сочинения. Том 4. – М.; ... ... ... о ... и праве. – М.;
1947.
3.      Платон. Собр. Соч. В 4-х ... Т. 1. – М.; ... В.С. ... ... ... ...... Ежелгі Рим өркениетінің саяси-құқықтық ілімі
 
Ежелгі Римдегі саяси-құқықтық институттар мен көзқарастар халықтың
әртүрлі топтары — патришйлер мен ... ... ... ... ... кедейлер, оптиматтар (қоғамның ақсүйектер тобы) мен
полярлар (төменгі халықты қолдаушылар). еріктілер мен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... дамып отырды.
Ежелгі Рим тарихында өздерінің құқықтық және әлеуметтік жағдайын
натрицилермен ... ... ... ... ... бұл ... Римнің алтыншы патшасы
Сервий Туллийдің реформа жасауына әкеліп ... ... ... "Рим халқының" құрамына қосылды және мүліктік белгісі бойынша
бес разрядқа бөліңді.
Реформа байлардың мемлекет ... ... ... ... қатысуға және қоғамдык меншіктен үлес
алуға құқығына ие ... ... ... ... ... ... ... алмады. Сондықтан патицийлерге қарсы күресін ұзақ уақыт бойы
жүргізуге тура келді.
Ежелгі рим авторларына Сократтын, Платонын, Аристотельдің, Полибиидің,
стоиктердің және т.б. ... ... ... ... ... ... ... адамның алғашқы табиғи жағдайдан
саяси өмір мен мемлекеттің, заңдар мен ойлардың ... ... ... дамуы туралы жалпы философиялық ... ... ... ... көрініс тапты және одан әрі дамытылды.
Оның бұл шығармасында адамның, табиғаттың, әлемнің және ... ... ... мәселелер материалистік түрғыда жеңіл, түбірлі түрде өлеңмен
баяндалады.
Дүниеде бәрінің негізі ... деп ... ... осы ... және бәрі ... өмір сүреді" деп атап көрсетеді
Дінді ғылыми прогрестің кедергісі деп бөлген ол діни ... ... де ... ... ... өзінің жеке басының мүддесі үшін пайдаланушылар туралы
теріс пікірде болды. Ол ... және ... ... ... ... ... оны ... ілімімен
байланыстырмайды. Өсиетке ... ... ... ... тағдырын өздері жасауы тиіс, олардың
бакқытты өмірі өлеріне ғана байланысты деп тұжырымдайды.
Рим ... ... грек ... ... идеяларын, олардын саясат пен ... ... т.б. ... Рим ... ... ілімдерін пайдаланып қана
қойған жоқ, сонымен бірге оларды Римнің әлеуметтік саяси ... ... одан әрі ... және ... ... ... ... дін одан кейінгі II—ІІІ ғасырларда христиандықтың
әлемдік дінге ... ... ... ... ... және құқықтық
ойларға өз ықпалын тигізе алды. Бұл кездегі ресми христиан доктринасы мен
христиандықтың саяси идеологиясының ... ... ... ... тапты.
 Ежелгі Римнің атақты шешен заңгері, мемлекеттік қайраткері ... ... 106 жылы ... 43 жылы ... Ол ... ... ... зор мұра қалдырған
ұлы философ және саясаткер ... Оның кең ... ... ... мәселелеріне көп орын берген. Бұл ... ... ... ... ... ... кең қамтылған.
Цицеронның мемлекет және құқық саласында теориялық ... ең ... ... ... ... ... едөуір ықпалында болды. Сонымен бірге Цицерон Рим ... ... ... ... ... іс-
тәжірибе мен саяси құқықтық ойларды Рим мемлекеті мен құқы-ғының өзіндік
сипаты бар ... ... ... нақты жағдаймен,
өзекті міңдеттермен байланыстыруға тырысты. Нақтылап ... ... ... өз ... ... шығармашылықпен
пайдалану бар. Ол мемлекет пен құқық теориясы туралы жаңа ... ... ... ... ... ... ... анықтама
берді.
Мемлекеттін пайда болу ... ... ... олардың туғаннан бірге жүру қажеттігіне
ұмтылуынан деп ... ... ... ... сол кездегі мемлекеттің пайда болуының
келісімдік сипаты туралы кең дамыған түсінігін ... ... ... ... алғашқы кезеңіне байланысын анықтап, стоик Паетияның
мемлекеттің пайда ... ... ... — жеке ... ... ... ... дәстүрлері негізінде Цицерон мемлекеттік
құрылымының әртүрлі формаларына ... ... ... ... болуына, сонымен бірге олардың ең дұрыс формаларын іздеуге
және т.б. мәселелерге ... ... ... ... санына
қарай Цицерон мемлекеттің қарапайым үш формасын патша ... ... ... ... ... ... өз ... мен
кемшіліктері бар Цицеронның пайымдауынша, егер соларды ... ... ... ең ... ... ... ... еді де, демократия ең соңғы
орында болар еді.
Мемлекет пен құқық мәселелеріне арнап ... зор ... ... ... жәнс әділетті іс деп есептейді.
Оның айтуынша «құлдықтың әділетті болуы, оның мұндай адамдарға ... ... ... түрде жүргізілген құлдық олардың (құлдардың)
пайдасы үшін жасалады».
Цицерон шығармасында жағымды мемлекет қайраткерлері мен оның ... ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, ғылым мен өнерді де ... ... деп ... оны ... мүдде үшін пайдалану «адамдарды қауіпсіз және дәулетті
етеді» деп санады. Оның айтуынша, ақылды мемлекеттік ... ... ... ... ... сәттер мен сәтсіздіктердің алдын – ала
көруді білу керек.
Мемлекет  билеушісіне ... ... ... тұрақтылығы мен
тұтастығына, жалпыға бірдей құқық тәртібін сақтауға ... ... ... ... ... мемлекет туралы ұғым мен
құқық негіздерін жақсы білуі ... ... ... жоқ ... ... елде ... болмайды. "Әділдік салтанат құрғанда ғана әркімнің
сыбағасы еліне тиесілі болмақ".
Нағыз ... ... ... және ... ... ... ... тигізбеуге, басқаның меншігіне қол сұқпауға,
әділетсіздікке жол бермеуге, ... жапа ... ... ... ... ... тиіс. Азаматтардың жалпы саяси
белсенділігін әрдайым батыл ... ... ... де ... беруге болмайды" деп атап көрсетті. Ол
республиканы қорғауды әрбір азаматтың касиетті борышы деп санады. Ал ... ... ... ... ... ... үшін өздері жан-
жақты жетілддіру идеясын әділдік серік етуі керек. Цицеронның ойынша адамды
жанжақты ... ... ... ... және ... ... ... ақ- әділ болған сайын,
соғұрлым басқадан арамдық күтпейді". ... аз ... өзі де ... ... ... ... ... бойынша, басқаға зиян келтірмеу және басқаның
меншігін бұзбау. "Әділеттілікке қойылатын бірінші талап,— деп ... де ... зиян ... екіншіден, барлық адамның ортақ
менішкті жалпылай, ал жеке меншігін өз ... ... ... құқықтары, Цицерон бойынша, жазба зандардың қайсысынан болса да
ерте, тіпті мемлекетпен де ерте, пайда болған. Құқык ... ... ... ... ... қорғаушысы да,
жақтаушысы болуы ... ... ... заң, ал заң — ... ... яғни әділ заң ... ... ... тиістісін беруден
тұрады".
Цицерон шешендігімен, философиялык, және саяси-құқықтық шығармашылығымен
ғана емес. Римнің ... ... ... ... қайраткер
ретінде де тарихта белгілі. Ол Римдегі республикалык, құрылыстың дағдарысы
мсн б.э.д. 40 ... ... ... Юлий Цезарьдің диктатурасы
кезінде консул да болды. ... ... ... ... ... ... көп күш
салды, қарсыластар тарапынан қуғын да көрді.
 Ежелгі Грециадан ... ... ... ойда ... ... тапты. Рим стоиктерінің теориялық көзқарастары ... ... ... және ... ... ... болғанымен, олардың өзіндік ерекшеліктері
айқындалды және одан әрі дамытылды. Рим стоицизмнің басты өкілдері ... ... ... /50—140жж/және Марк Аврелий Антонин болды.
Стоиктердің ілімі бойынша, әлем – біртұтас дене. Ол ... ... ... ... және оны әлемдік құдай ретінде
қарастырады. Олардың айтуынша, ... ... ... ... қатал
қажеттілік заңына бағынған, сондықтан ол белгілі бір мақсатты ... ... ... ... ... ... ... заңын стоиктер қоғамдық өмірде де
қолданылады деп есептейді.  Осы заңға сүйенген  олар бостандық ұғымын ... ... ... ... ... ... ... Сенека барлық адамдардың рухани бостандық
идеясын олардың қоғамдағы орнынан ... ... ... грек стоиктері сияқты Сенека да барлық себептерді құдайлық рух
пен тағдырдан іздейді. «Тағдыр ... оның ... өз ... ... іс - ... ғаламның қажеттілік заңына байланысты,
олар бір-бірінен болмай қоймайтын заңды қажеттілікке, яғни тағдырға өз
еркімен ... ... ... ... ... ... өзгерте алмайды, оған қарсылық көрсетуге ғана талпынады.
Өздерінің өмірдегі ауыр ... риза ... да, ... ... де ... ... ... талпыныс жасайды, өйткені адамның
табиғаты тойымсыз да, ... ... ... құқықтық
концепциясында  болмай қоймайтын және құдайлық сипатқа ие ... ... ... міндетті түрде бағынады. Табиғи құқық бұл жерде
ғаламдық құрылымның тәртібі мен оқиғаларының себебін ... ... факт ... ... ... ... жазылған немесе
жазылмағандығымен ғана ерекшеленбейді. Оның айтуынша, «жазылмаған кейбір
заңдар жазылған ... да ... жеке ... ... үшін ғана ... ... де, қоғам мен мемлекет үшін де өмір сүруі тиіс. Бұл қағида
туралы Сенека "өзі туралы ғана ойлап, барлық нәрседен өз
пайдасын іздейтін адам ... Өзің үшін ... ... ... үшін де өмір сүр" ... ... жасайды.
Секеканы өзінің диктатор шәкірті Нерон ... ... ... ... өзін - өзі ... ... ... ьтәртібіне адалдық танытқан
ойшыл-ұстаз шәкіртінің бұйрығын өзінің тамырын қию арқылы орындайды.
Эпиктеттің  философиялық көзқарасын рим стиктерінің бірі ... ... ... ... әсер ... Ол ... ... зиялы адамдарының
арасында  стоицизм іліміне еліктеу және ... ... ... еді.
Эпиктеттің қайыршылық өмірі де оның өзінің ... ... ... келді.
Адамның ақыл-ойы мен адамгерішілігін жан-жақты жетілдіруді және оған
міндетті түрде сүйенуді ... ... ... терең сынға
алды. Аристотельдің "Өзіңе ұнамағанды басқаға істеме" деген қанатты сөзін
серік еткен ол ... ... ... ... ... Егер
құлдың қызметінсіз ешнәрсе істей алмасаң, онда ең ... ... ... жатқыз" деген тұжырым жасайды.
Философияны этикаға жақындатқан стоицизм ... ... ... адамның құдайдың әмірі мен тағдырға бағыну
туралы қағиданы қорғайды. Жәнс де ... ... ... мен ... ... айыра білу керектігін айтады.
"Табиғаттан берілген біздің еркіңдігіміз бен бостандығымызға ешнәрсе дс
кедергі келтірмеуі ... ал ... ... ... ... ... ... деп есептейді Эпиктет.
Оның бұл пікірінен адам бостандығы ұғымы көрініс табады.
Марк Аврелий ... ж.ж.) рим ... ... ... барлық адамның заң алдындағы тендігі сақталған мемлекет туралы ойында
ол, ... ... ... ... ... қатарға қояды.
"Өзіммсн өзім оңаша" шығармасында ол, адамдар ... ... ... саналы
тіршілік иелері, солай болғандықтан не істеу ксрек ... дс ... ... ... солай болғандықтан заң да бәрімізге
жалпы, заң жалпы болғандықтан да біз бәріміз тең еркін ... рим ... ...... рим ... ... ... Олардың
аталған кағидаларын рим заңгерлері адамның ажырамас құқықтары туралы
ойларында одан әрі ... тек ... ... ғана ... ... әлемдік
оркениетке қосқан үлесі айрықша. Олар құқық-тануды алғаш рет жеке ғылым
ретінде карастырды. ... жеке ... ... калыптасуының өзіңдік
алғышарттары да болды. Оның ең бастысы ежелгі грек және рим мәде-миетінің
қарқынды дамуы ... ... ... ... бағындырып
қана қойган жоқ, олардың құқықтық тәжірибесін, сот практикасын, ... ... ... ... ... жүйесін
кұрды. Рим құқығы үнемі жетілдірілуде болды. Қазіргі ... ... ... ... ... оның ерекшеліктерімен,
белгілерімен және сол ... ... ... мен түсініктермен де
жақсы таныс болу керек.
Ежелгі Римде құқықпен айналысу алғашқы кезде абыздар ... ... ісі ... Жыл ... ... бірі жеке адамдарға
алқасының құқық мәселелері жөніндегі позициясын хабарлап отырды. Б.з.д. ... ... ... понтификтерден бөлініп шығады.
Б.з.д.- 253 жылы плебейлерден шыққан алғашқы ... ... ... ... заң ... талдау жасап,
құқыктанудың бұқаралык оқуын бастады.
Б.з.д. II ғасырдың ортасында құқықтанудың, ... ... ... М. ... П. ... ... М. Юний Брут едәуір үлес
қосты. Претор ... рет ... ... Руф түсініктеме берді.
Оның шәкірті А. ... ... ... ... ... кітаптардың
авторы болды. Офилийдіц шәкірті К. Элий Туберон жеке және ... ... ... қызметі мынадай құқықтық мәселелерді ... ... жеке ... ... ... ... ... — келісімдер мен мәмілелер (шарттар)
жасауға ... және ... ... ... құқық өзінің гүлденген кезеңіне республиканың соңғы кезеңі мен
империяның алғашқы екі жарым ғасырында жетті. Империяның алғашқы ... ... ... және оны өз мүдделеріне
бағындыруға тырысты. Осы мақсат үшін Августиннің билік ... ... ... ... ... ... құқықтар алды. Бұл
ксзде тек заң ... ғана ... ... ... ... ие болды.
Қоғамның құқыққа деген осындай көзқарасы қүқықтың үстем және әділ болуына
көмектесті.
Император Юстинианның кезінде рим ... бір ... ... ... жүргізілді. Кодификациялау рим құқығының құлдырауымен тұспа-
тұс келгсн еді. Бұл ... рим ... ... ... дамымады.
Сондықтан да құқықтық нормаларда оның санынан гөрі ... ... ... ... ... деп ... Бұл кодификацияға ең алдымен Гайдың ... Гай ... ... ... оқуға арналған рим құқығының
негізін құрады. Мұнда сонымен ... ... ... ... ... де енгізілді. Институциялар төрт кітапқа, кітаптар
титулға, титулдар параграфқа бөлінді.
Кодификациялаудың ... ... және ... ... рим ... Трибониан
басқарды. Римзаңгерлерінің қызметі ең алдымсн ... ... ... жәнс сол ... ... қоғамның даму ерекшелігі мен
өзгерісіне қарайбейімдеуге бағытталды. Олар сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... көптеген
жалпытеориялық қағидалар мен ережелерге талдаулар жасады.
Ежелгі римдік құқықтық ойдың ертс сатысында діни ұғымдардың үстемдігіне
сәйкес ... ... ... сыйы ... ... ... ... Ал "jus" деп аталған құқықта табиғи құқықтар мен кұқықтық
ілімнің одан кейінгі даму тарихындағы құқықтану, әдет-ғұрып құқығы, ... ... ... ... ... ... ... императорлардың конституциялары қамтылды.
Ульпиан бүкіл құқықты бұқаралық және жеке құқық деп бөлді. ... ... өзі үш ... ... ... және ... ... бөлінді.
Ульпиан халықтар құқығын табиғи құқықтың ... бір ... ... Өйткені олардың арасындағы айырмашылық бұлардың мәні, ... ... ... ... ету ... ... ... бойынша, табиғат бүкіл тіршілік иелеріне ... Ер ... ... одан баланың тууы, оған
тәрбие беру тек адамдар ғана емес, басқа датіршілік  иелеріне тән қасиет.
Рим құқықтық ойының ... ... бір ... ... және жеке құқыққа бөлуі болып табылады. Олар ... ... ... ... иелері мен абыздардын кұқықтық жағдайы,
мемлекеттік ... мен ... ... ... ... да мемлекеттік-азаматтық институттар ұғымына талдау жасады.
Рим заңгерлері жеке құқық, әсіресе цивильді ... ... ... ... ... Гай ... ... халықтар өзі жасаған құқық ретінде
түсінік береді. Оның айтуынша, рим халкының азаматтық ... оның ... ... ... ... шешімдерінен, сенаттын қаулыларынан.
императордың жарлықтарынан, ... ... ... ... ... отбасы, өсиет, шарт
мәселелеріне жан-жақты талдау жасады. Мүліктік қатынастарды реттеуде олар
жеке меншікті ... ... ... Олар ... ... ... түрде иелену және пайдалану деп түсіндірді. Яғни зат иесі затты
жоюға да құқылы. Бірақ, меншік иесінің ... ... кең ... ол
басқалармен санасуға міндетгі.
Рим құқығы бойынша, меншік объектісіне малдар, заттар және тағы басқа
құралдармен бірге ... Гай ... ... ... ... ... ... адамдардың не
еріктілер, не құлдар екендігінде. Ерікті адамдардың кейбіреулері — ... ...... ... ... ... мәні —
олар өмірге еркін келгендер, еркіндікке жіберілгендер — олар ... ... ... ... ... ... бойынша,
осылай бөлінуіне Ульпиан да заңдық сипат береді. Оның айтуынша, адамдардың
мұндай топқа бөлінуі "олардың табиғи құқық ... ... ... ... ... құқығы бойынша пайда болған".
Рим заңгерлерінің құқық туралы ілімі құқықтық ойдың одан ... ... ... ... ... мен ... ... өте көп. Әлемді үшінші рет құқығымен жаулап алған (бірінші рет
әскерлерімен, екінші рет христиан дінімен) римдіктердін әлемдік ... ... ... зор. ... ... ғасырлық классикалық тарихы оның
құқықтық дамуын бүкіл әлемдік тарихи маңызды оқиғаға ... ... ... ... құқық жүйесінің негізін
қалады, Рим құқығымен айналысқан заңгерлер мен ... ... ... ... ... ... уақыттағы қолданыстағы құқық
терминдері мен анықтамалары да ежелгі рим ... ... ... Алексеев С.С. Философия права. –М.; 1997.
2.      История полттических и правовых учений. Домарксистский период\
Под ред. О. Э. Лейста. – М.; ... Лит. ... ... и ... ... Древний мир. – М.; 1985.
4.      История политических и ... ... Под ред. ... – М.; ... – М, ... Д.А. ... основания политико-правовых
ииследований. –М.; ... ... В.П. ... и ... ... ... для ... заведений. – Ростов н\Д.; Феникс. 1999.
 
Косымша әдебиет:
1.Утченко С.Л. Политические учения Древнего Рима.-М.; 1977.
2. Цицерон. О государстве. О законах. – М.; ... С.Л. ... Рим. ... ... ... – М.; Наука. 1969.
4. Утчеко С.Л. Цицерон и его ... – М.; ... ... ... ... ... ілім (VI-XVғ.ғ.)
  
Эволюциялық даму нәтижесінд қарай тарихшылар орта ғасырлар кезеңін үш
дәуірге бөледі:
1    Ерте феодалдық кезең  (V—XI ғ.ғ. ) Бұл кезде феодализм қоғамдық-
экономикалық формация ретінде қалыптасты, ... ... ірі ... ... олар ... саяси батыраңқылыққа ұшырады.
2    Феодалдық қоғамның дамыған және гүлденген кезеңі (XI ғ. ортасынан
— XV ғ. соңына дейін). Бұл кезде бір орталыққа бағынған сословиелі — ... өмір ... орта ... ... ... ... ... ұшырады, капиталистік қатынастар пайда болды,абсо-
лютті монархиялық билік орнады.
Феодалдық қоғамның әлеуметтік-экономикалық ... және ол ... ... арасындағы күрес оның саяси-құқыктық, идеологиялық мазмұны
мен сипатын және міндеттерін белгіледі.
Феодалдық қоғам дамуының осындай ... ... ... ... ... сяси ... ... деңгейі мен оның ерекшеліктерін белгілеп
берді. Бұл кездгі саяси-құқықтық ойдын қалыптасуы мен дамуына орта ... және ... деп ... етті. Философияның схоластика деп аталған кезеңі Рим империясының
құлауынан бастап қайта өрлеу дәуіріне ... ... ... уақытты
қамтиды.
Европа елдерінде феодалдар ... ... мен ... ... зор рөл ... ... және
Орталық Европада бұл — ... ... ... ... ... ... құрылысты құдай "абыройымен" қорғады.
Батыс Европалық орта ғасырлық саяси-құқыктық ойдың басты ... ... ... мен рим католиктік шіркеуінің едәуір ықпал ... ... орта ... ... өмір саласына шексіз билік етті.
Орта ғасырлық христиан діні ... ... ... ... ... үстемдік етті Орта ғасырлық, саяси
тарихтын бүкіл өн бойында рим-католик шіркеуі мен Рим папасы және ... ... ... қоғамдағы үстем билік үшін кияң-кескі күрес үздіксіз
жүріп отырды. Бүл күресте ортағасырлық саяси-құқықтық ойдың әр ... ... және ... ... ... болуына өз ыкпалын
тигізбей қойған жоқ.
Шіркеу идеологтары мемлекеттін қуаттылығы шіркеудің ... деп ... ... келіп христиан дінінде
мемлекеттердің христиан шіркеуіне бағыну міндеттілігі пайда болды. Ерте
феодалдық қоғам дәуірінде ... ... мен ... шаруаларды
қанауы және езуі діни ... ... шыға ... және ... ... болған христиан діні мемлекет
тарапьнан мықты қорғауға алынды.
Сол кездсгі саяси-құқықтық ойдын басты мәселелерінің бірі де ... қай ... ... — рухани (шіркеу) немесе азаматтық билік (мемлекет)
басымдықка ие болуы керек деген сұрақ төңірегінде болды.
Шіркеудің саяси үстемдігін жақтаған оның идеологтары ... ... мен оның өмір ... ... ... ... мен ... ету ықпалын
Христостан алған деген уәжді алға тартты. Олардың ... ... ... ... ... ... мемлекетті өзіне бағындыруға және қоғамдық ... ... ... ... ... мен шіркеудің ақыл-ойға үстемдігіне
наразылық білдіргендер де христиан ілімінің принциптерін жоққа шығармады.
Өзара жауласушы лагерьлер христиан дінінің принциптерін өз ... ... ... идеялық ағымдар да діни дүниетанымдық көзқарас
шеңберінен шыға ... ... ... ... ... ... ... жүйесін сынға алды. Жаңа алеуметтік топтың идеологтары — гуманистер ... ... ... ... ... ... тегімен
мақтануына жиіркене қарады.
XVII ғасырда жаңа туып келе жатқан буржуазияның мүддесін ... ... ... ... ... тағы басқалардың тың
саяси-құкықтық көзқарастары феодалдық ... ... ... феодалдық-шіркеулік идсологияның негіздеріне елеулі соққы
берді.
Фома Аквинскийдің айтуынша барлық зандар субординация тізбектері арқылы
байланысқан. Бұл ... ең ... ... әлемді басқарушы қүдайлық
сананың жалпы ... ... ...... ... ... зандар құдайдан келген, ол өздігінен өмір сүреді, басқа ... ... ... ... ... ... ... адам санасындағы бейнеленуі болып
табылады.  Табиғи зандарды ... ... ... ... ... Оның ...... күшпен жәнс қорқытумен зұлымдыққа
жоламауды және қайырымдылыққа жетуге мәжбүрлеу болып табылады.
Заңның келесі түрі — ... заңы ... ... жәнс ол екі ... ... негізінде Ф Аквинский құқық туралы концепциясын жасады .
Аквинат, сонымен ... құл ... ... ... жеке
меншік пен әлеуметтік теңсіздікті, қоғамнын сословиелік ұйымдасуын дәлелдеу
арқылы адамдарды оған көнуге шақырды.
Қорыта айтқанда, Аквинскийдін ... ... ... ... ... діни ... ... азаматтық қоғамнан жоғары тұрады. Осы қағиданы ұстанған ол өкімет
билігі де құдайдан жіберілген деген ... ... өзі ... ... құрылымдағы бес форманың ең дұрысы
деп монархияны таңиды. Оның пікірінше. егер монархтиранға айналса, халық
оның ... ... ... оны ... ... ... ... ол
халыктың мемлекет басшысына қарсы шығуын,осы басшының іс-әрекеті шіркеу
мүддесіне қайшы келгендс ғана мүмкін деп есептейді.
Рим папасы Ф. ... ... ... ... оған діни ... ... шығармалары шіркеу философиясының нағыз
шындығы ретінде бағаланды. ... ... ... ... ... атпен Фома Аквинскийдін негізгі идеялары қазіргі күнге
дейін қолданылуда.
Батыс Европада XI—XIII ғасырларда ... ... ... өсуі мен ... ... сауда байланыстары күшейді.
М. Падуанский барлық биліктің нағыз қайнар көзі халық деген тезисті
батыл ... ... ... қатарына мемлекеттегі барлық
тұрғындарды емес, оның бай топтарын ғана кіргізді. Ол ... ... ...... және жоғары деп бөлді. Ол қоғамның жоғары тобы
(әскерлер, ... ... ... ... ... қызмет етеді, төменгі
тобы (саудагерлер, шаруалар, қолөнершілер) өз мүдделерінс ғана қызмет ... ... Оның ... ... ... ең ... заңдар шығару
арқылы әрекет етеді. Яғни, нақты жаза арқылы адамдарды қорқыту және ... үшін ... ... сөзімен айтсақ құқықтық
заңдарды шығаруға халықтың ғана ... бірі ... ... заң шығару және
атқару биліктерінін айырмашылығы туралы ... ... ... ... және оны ... үшін де ... болуы тиіс. Заң оны
шығарушыларға ғана емес, қалың көпшілікке қызмет еткенде ғана толысқан ... ... ... күші оның ала-құлалығында емес, барлық адамдар
үшін ... ... Заң ... ... ... ... ... кездегі италияндық республикалардағы саяси институттардың
тәжірибесіне ... ... ... ... ... ... ... ұсынды. Ол мемлекеттік құрылымның
ең үздігі деп таныған монархиянын өзінде де бұл принципті колдануға ... ... Оның ... ... ... ... билікке жеткен монархтың өкілеттілігі де, билігі де ауқымды
және әділ болмақ.
 Орта ғасырлардағы феодалдық езгі мен зорлық-зомбылық, ... ... өмір ... ... ... ... санада үстем
болған христиан дінінің ықпалы бұл наразылықтарға ... діни ... ... ... ... бұл ... ресми католик шіркеуі
қабылдаған доктринадан және рим-католик шіркеуі мен папалықтан әртүрлі
дәрежеде ауытқыған ағым ... ... ... ... ... ... бұл ... деп аталды.
Орта ғасырлардағы әртүрлі елдерде және әртүрлі халықтарда пайда болған
ересьтер қозғалысы көп ... ... ... ... наразалығының
олардың феодализмге қарсы оппозициясының көрінісі болды. Бірақ, олардың
зорлық-зомбылық пен езушілікке қарсы күресі шіркеумен ... ... ... ... гөрі ... ... Олар ... ересьтердің шіркеуге қарсы талантарына толығымен
қосыла отырып, адамдар арасындағы әлеуметтік теңдіктің де ... ... ... ... ... тіпті мүлік тендігін орнатуға шақырды.
 Олар дуалистік негізге ... ... діни ... ... ... ... ... Сербияның шаруалар бүқарасы арасында кеңінен тарады. Олардың
дуалистік ілімі адам ... және ... ... ... ... және
рухани (ізгілік) негіздер күресі үнемі жүріп ... ... ... үшін ... ... ... өмір сүру ... дегенді
уағыздады. Олар сонымсн бірге адамдарды өкімет ... ... ... етпеуге шақырды. Олардың ойынша адамдардың қайыршыл өмірі
мен әлеуметтік теңсіздігінің бір ... ... ... әділетсіз
қызметтерінің нәтижесі болып табылады.
 Франиияның Лион провинциясын қамтыған вальдеистер ересьтерінің
қозғалысына қатысушылар (XII ғ. ... дін ... ... ... ... ... қызметке, феодалдық сотқа және өлім жазасына
қарсылық білдірді. Италиядағы ... ... ... ... ... қала ... ... өкілдері
— католик шіркеуінін, әлеуметтік және саяси позицияны сынаушылар болды.
Ересьтер қозғалысының идеялары ХІІ ғасырдан ... ... мен ... және ... ... ... да ... Аверроэса шәкірттерінің бірі, Париж университетінің магистрі Амори
Бенский (Амальрик ... ... ... – ол ... деп ... ереже мен католик шіркеуі іліміне қарсы шықты. Католик шіркеуі
Амориді жазалап (1207ж) оны өз көзқарасынан бас ... ... ... ... бірі Оксфорд университетінің
профессоры Джон Уикилиф шіркеуге қарсы жаппай оппозициясының басында болды.
Ол Рим ... ... ... алуы мен ... ... ... Керісінше, шіркеу мен оның басты орталығы Римдік папа барлық
азаматтық істерде ақсүйектер қауымына бағынуға тиіс деп санады.
Осыны негізге ... ол ... ... ... мүліктрін  тәркілеуге
құқығы бар дсген қорытынды жасады. Король билігін шіркеуден жоғары қойған
Уиклифті ағылшын үкіметі толық қолдады және папа оны шіркеу сотына ... ... ... ... ... ... алды. Уиклиф
мемлекеттін шіркеуге түбегейлі реформа жасауын батыл ... ... ... ... ... бірі папа билігі институтының кажеттілігін
қабылдаудан бас тарту және оны ... ... ... ... ... ғана көзі ретінде "дін ... және оны ... ... ... жеңіл болу үшін
інжілді латын тіліне аударды.
Уиклифтің ілімін карапайым халық жоғары бағалап ... ... ... ... деп ... кедей священиктер өздерінің уағыздарында
Уиклифтің ілімін пайдаланды. Лоллардтар тек ресми шіркеу мен дін басыларына
ғана ... ... ... ... қарсы
шығып, феодалдық қүрылысты әділетсіздігін  сынға алды.
Орталықтандырылған мемлекетті нығайту процесі ... ... ... ... дербестігі және оның Римнен тәуелділігін азайту идеясы
тарай бастады. Мүңдай ... ... ... ... ие болып халық
көтерілістеріне де ұласты. ... ... ... ... Ян Гус (1369—1415) басқарды.
Ол католик дін басшыларынын қомағайлық істерін ... ... ... ... ... ... ... иелігіне беруді талап етті.
Ян Густін өлімі Чехияда халықтың жаппай наразылығын туғызды және 1419
жылы гусшілдер ... ... ... ... ... ... феодалдық тәртіпке, алым-салыққа, феодалдык міндеткерлікке қарсы
шықты. Олар католик шіркеуінің иерархиялық ... ... және ... дін ... ... ... ұсынды. Табориттердің бір бөлігі дүние-
мүлікке қоғамдық меншік орнатуға ұмтылды.
 
Негізгі әдебиет:
1. Алексеев С.С. Философия права. –М.; ... ... и ... ... Домарксистский период\
Под ред. О. Э. Лейста. – М.; ... Лит. ... ... и правовых учений. Древний мир. – М.; ... ... и ... учений.\ Под ред. ... – М.; ... – М, ... Д.А. ... ... ... –М.; 1986.
6. Кохановский В.П. Философия и методология наки: ... для ... ...... н\Д.; Феникс. 1999.
 
Косымша әдебиет:
1.      Антология мировой философии. В 4-х т. Т.1. –М.; Мысль, 1969.
2.      Антология мировой политической ... в 5-ти ... Т.1. – ... ... э. ... европейского права.-М.; Наука, 1996.
4.      Берман Г.Д. западная традиция права: эпоха формирования. – М.;
МГУ, 1994.
5.      Хрестоматия по ... ... ... Под ред. Н,П, ... С.Д. ... В двух ... –М.; ... З.М. Всеобщая история госуударства и права. – М.;
Юристъ. 1996.
 
 
5-тақырып.
 
Араб Шығысы мен мұсылман елдеріндегі саяси- құқықтық  ойлар
 Мұсылман ... ... ... ... феодалдық қоғамның қалыптасу
кезеңінде пайда  болды.
Мұсылман ...... –ақ ... ... кеңінен
таралды. Негізінен жаулап алу жорықтары арқылы таралған мұсылман ... ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс және Батыс Азияда кеңінен
қолданыла бастады. Мұсылман құкығы ... ... ... орын
алады. Мұсылмандар үшін қасиетті болып саналатын бұл діни кітап ... ... ... өмірге келуі мен өлуінс ... ... ... ... және ... ... ... дінмен байланысы өзінің түбегейлі тұжырымдамасы мен
теориялық қайнар көзі негізінде басқа құқықтық нормалардан өзгешелігімен
айрықшаланады. Мұндағы құқықтық діни-этикалық ... ... ... ... ... бір-бірімен сабақтас және бір-бірін ... ... ... жүйе ... ... ... заң ... жеке саласы
емес, ол исламілімінің бір ғана саласы. Мұнда ислам дінінін қағидалары —
шариғат — ... ... үшін ... асуы тиіс ... ... ... жағдайда адам заң бұзушы болып табылады.
632 жылы Мүхаммед пайғамбар қайтыс болғаннан ... ... ... ... ... ... ... яғни жүйеленбеген жолмен жүрді.
Мүхаммедтен кейінгі оның ізбасарлары; Әбубәкір, Омар, Оспан және Әли нақты
дауларды шешкенде Құран мен ... ... Егер ... ... ... кезде олар жаңа діни қағидалар мен ... ... өте келе ... адам ... мен оның іс-әрекеті
түгел  қамтылмайтындығы анықталды.
XI ғасырдан бастап мұсылман қүқығының бірнеше ... бірі ... ... ... ... 1. ... — негізін
салушы Әбу Ханифа (699—767 ж.ж.) (Иран, Түркия. Ауғанстан, Пәкістан,
Үндістан, Египет); 2. Маликиттік — ... ... бен ... ... ... ... Шафиттік — негізін салушы аш-Шафий
(767 -819 Ж.Ж.) (Сирия, Индонезия, Шығыс Африка); 4. ... ... ... ... ... ... құқығы да джафариттік, исмалиттік, зейдиттік
және т.б. мектеп ағымдарға бөлінді.
Дәстүр ... ... ... ғасырында мүсылман құқығының қалыптасуы
негізінен аяқталды. Доктрина іс жүзінде оның ресми ... көзі ... ... мемлекеттік құқық муджтахидтың заң шығару билігін
ресми түрде ... ... ... ... ... ... аяқталды. Бұл концепция казіргі кездегі ... мсң ... ... ... ... ... ... мемлекет басшысы ... ... ... муджтахидтер
қалыптастырған мұсылмандық құқық нормаларына сүйенеді. Алғашқы кезде
мұсылмандық-құқықтық ... ... үшін ... "фикх" термині,
кейіннен мұсылмандық құқықтың объективті мағынасының қатынасында қолданыла
бастады. Мұсылмандык ... ... ... ... ... ... құқығы "заңгерлер құқығының тамаша үлгісі бола алады" деп атап
көрсетті.
Мусылмандық теория ... ... ... ... және ... алынған.  Мұсылман құқығын зерттеушілер бұл жерде
сілтеменің мұсылмандық қүқықтың ... ... ... қамтығандығы туралы
болып отырмағандығын да атапкөрсетеді. Яғни осы негізге сүйене отырып
барлық істің шешімін ... ... ғана ... ... ... ... қайшылықтың жоқ екендігі, барлық халықта және барлық
жағдайда құқықтық норма калыптастыруға болатындығы туралы тұжырым жасауға
болады.
Мұсылмандық ... ... ... ... оның ... бір ... дамуына мүмкіндік берді. Бұл
процесте діни құқықтанушы-ғалымдардың ролі біртіндеп өсе түсті.
 Мұсылман ... ... ... Қандай да бір істі болмасын
шариғат жолымен шешуге болады. Мұсылман құқығының ... мен ... ... ... ... халифаты кезінде Бағдад қаласы үлкен мәдени орталыққа айналды.
Жаулап алынған ... және ... ... ... бұл ... ... ... келген ұлы ойшылдар
мен ғұламалар еңбек етті. Грек және рим өркениетінін таңдаулы өкілдері
Платонның, ... ... ... ... және т. ... тәржімаланып, олардың озық ойлары мұсылман елдеріне
кеңінеп танылды. Мұның өзі ... ... мен ... ... ... ... саяси-құқықтық ойының дамуына жаңа серпін берді Осы кезеңде
букіл әлемдік ... ... ... Әл- Кинди, Әл-Фараби, Ибн
Сина (Авиценна), Ибп Рушдт және т.б өсіп ... Олар ... ... ойда да әлі күнгс дейін мәнін жоймаған ұлы
шығармалар қалдырды.
 Мұсылман — құқықтық саяси теориясындағы ... ...... ... түрі — халифаттық өзара байланыстар
аспектілерінің мәні ... ... ... анықтамасы туралы мүсылмандық
мемлекеттанушы Әл-Маварди бьлай дсп жазды"Имамат — діни сенімді ... мен ... ... пайғамбарлық мұрасы болып табылады"
Мүсылман саяси теориясында мүсылман мемлекеттерінің басшларын орнынан
алу және ... ... жоқ. ... ... айтылғандай (сунниттік концепция бойынша жоғары азаматтық және
діни билік мүрагерлік тәртіппен ... ... ... ... ... халифат билігіне үміткер арасындағы ерекше шарт бойынша
іске асырылады. Ал ... ... ... ... ... ... ол Алла мен пайғамбардың тікелей өкілі болып табылады. Халиф
өзінің мүрагерін сайлай алады ... ... ... ... ... ... ... Өйткені Мухаммед
Пайғамбардын артында еркек жынысты ұрпак қалған жоқ еді. Ол ... ... ... ... 644), Осман (644 -656) және
Әли (656—666)халифат билігіндс болды. Әли қайтыс болғаннан кейін халифтікке
Омеядтер әулетінен шықкан Муавид ... ... ... ... ... 750 ... ... созылды. 750—1253 жылдар аралығында Араб
Халифатындағы билік Аббасидтер әулетіне ... ... ... ... ... ... басшысынын
өзінің барлық іс-әрекеттерінде мұсылмандық кұқықты (шариғатты) басшылыққа
альш отыруынан, қол астындағылардың мүддесі мен жалпы игілігін және ... ... ... және ... шешімдер қабылдауда өзгелермен
ақылдасып, келісіп отыруынан көреді. Халиф өзінін қол астындағылардың кез-
келгенімен ақылдасуға ... ... ... іс жүзінде қарапайым
мұсылмандардын пікірі есепке ... тегі ... (Ибн ... ... ... ақыл-ой негізінде құрды, сондыктан да оның ислам дінімен амалсыз
соқтығысуына тура келді. Аристотельдің еңбектеріне сүйенген ол ... ... және ... ... ... ... діни ұғымдарды жоққа
шығарды. Материя мәңгі-бақи өмір сүрудс, барлық ... ... ... іс-әрекеттері құдайдың қүдіретімен емес, өзінің ішкі табиғи
заңдарымен ... деп ... ол. ... ... негізге алған Ибн
Рушд мемлекеттің пайда болуын ... ісі ... ... ... ... ұмтылуынан және адамдар арасындағы алауыздық пен қақтығыс
нәтижесінде пайда болған деп есептеді. Оның ойынша адамдар ... ... ісі ... ... ... ... Әлеуметтік теңсіздікті жақтамаған Аверроэсоны мүсылман дін иелері
Кордовадан аластатып, Аристотельдің енбектерін бүкіл ... ... тиым ... мен ақыл-күшіне сенгенде ғана игілікті өмірге жете алады
жәнс мемлекеттік істерге араласады. Мықты іргелі білім ғана билік ... ... мен ... ... ... ... деген ой сынады.
Араб саяси өмірінде Аверроэсодан кейін саясаттың ислам мен және халиф
билігімен тікелей ... ... ... ... ... ... ... мораль
позициясынан қарау оны араб философиясының Араб халифаты мемлекетінін
мүсылмандық-қүқықтық доктринасымен қатар зерттеуге жақындата ... ... ... ... ... Ибн Сина да ұсынды.
Оның саяси дүниетанымынын қалыптасуына ӘЛ-КИНДИмен Әл-Фараби еңбектерінің
тікелей ықпал еткені анык.  Еуропаға ... ... ... ... ... ол
980 жылы Бұқара қаласында дүниеге ... ... ... саласы бойынша тамаша білім алған Ибн Сина ... ... ... қалаларында болады. Дәрігерліктен басқа Шығыс
елдері билеушілерінін кеңесшісі ... ... ... саяси қайраткер
ретінде белгілі болған ол билікті жүргізу тәсілдері мен ... ... ... ... істерді ұйымдастыру .
Саясатқа деген мұндай көзқарас онын ... ... ... тән ... ... ... мазмұны оның теориялық негізінде болып саналады Әл-Фарабидің
саясаттын басты мақсаты бақытқа ... ... ... ... ... шын
пейілмен ықылас қойған Ибн Сина мүсылман ... мен ... ... ... саналады
Мұсылман мемлекеті басшысының құқықтық жағдайы мен атқарушы билік
формасын оның әр ... ... ... ... Ибн ... ... мемлекеттеріңдегі басқару
формаларының классификациясын жасады.
Ибн Халдуннын ілімі бойынша кез-келген қоғам адамның табиғи ... ... ... ... жоюы мен ... тоқтатуға арналған
"тежеу бастамасын" қажет етеді. Мұндай ықтиярсыз билік мемлекетті көсемдер
басқарған тайпалардан ерекшелендіреді және халықтар бастан кеішірген ... ... ... ... ... ... табылады. Мемлекеттің
тайпадан басты ерекшелігі — қоғам мүшелерін бағыныштылықта ... ... ... жүргізеді, барлығына міндетті заңдар шығарады,
елде тәртіпті қамтамасыз етеді, салық жинайды және әскер ... ... ... ... ... ... өтті:
1      Нағыз халифалар басқарған "таза халифат"
2      Халифаттың сыртқы белгілерін сақтай отырып, біртіндеп монархияға
көшуі (Омеядтар әулеті кезеңіндегі халифат)
3      Халифаттың   толық   монархияға   айналуы   (Аббасидтер
әулеті кезкезеңіндегі халифат)
4 Біріңғай ... ... ... ... ... алуы (Бағдадты моңғолдардың, Мысырды ... ... ... ... ... үш ... 1) ... Халифатты атап көрсетеді.
Оның пікірінше, басқарудың бірінші формасында билік билеушінін жеке
мүддесі үшін ... яғни ... ... жоқ жеке ... деспоттық режимі.
Бірінші формадан "саяси" монархияның ... ... ... рационалды,
саналы өлшемге негізделеді, халық мүддесін ... ... ... бұл ... ... саясатында діни құндылықтар ескерілмеді.
Ибн Халдун халифаттың ықтиярсыз ... мен ... ... ... ... ететін мұсылман құқығы үшін оған басымдық ... ... ... ... ... мұсылман қауымы үшін де, басқа
халықтар үшін де "пайдалы іс" болып ... ... С.С. ... ... –М.; ... полттических и правовых учений. Домарксистский период\ ... О. Э. ... – М.; ... Лит. ... В.С. ... ... ... для вузов. – М.; Издательская
группа ИНФРА-М-НОРМА,1997.
4 История политических и правовых учений.\ Под ред. В.С. Нерсесянца. ... ... – М, ... ... Д.А. ... ... ... ииследований.
–М.; 1986.
6. Кохановский В.П. Философия и методология наки: ... для ... ...... н\Д.; ... 1999.
7.      Антология мировой философии. В 4-х т. Т.1. –М.; Мысль, 1969.
8.      Антология мировой политической мысли: в 5-ти ... Т.1. – ... ... З.М. ... история госуударства и права. – ... ... ... Л.Р. ... право.- М.; 1986.
2. Сарсембаев М.А. Мусульманское право. –Алматы; Жеты Жаргы,2001.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Шығыстағы саяси ойлар (буддизм, конфуцийшылдық, даосизм, лигизм)6 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Ежелгі мемлекетер тарихы37 бет
Орыс жылнамаларындағы түркі текті есімдердің әлеуметтік мәні мен тарихи-этимологиялық сипаты3 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия7 бет
Шығыс Қазақстан Облысында туризмнің экстремалды түрлерін дамыту4 бет
Эленизм дәуірі6 бет
Қазақ және орыс тілдерінің лексикасындағы ортақ сөздер. Орыс тіліндегі түрікі сөздері6 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қиыр Шығыстығы халықаралық жағдай7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь