Климат түзуші факторлар

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

І тарау. Климат түзуші факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.1. Қазақстанның климатын түзуші факторлар ... ... ... ... ... ... ... ..5

ІІ тарау. Қазақстан климатының динамикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... 8

ІІІ тарау. Ауа қысымы мен жылудың таралуы. Фронттар. Жел ... ... ... 11

ІҮ тарау. Климаттық негізгі көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15

Ү тарау. Қазақстан аумағындағы жауын.шашынның таралуы ... ... ... ..17

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
Кіріспе
Қазақстанның климаты шұғыл континентті келеді, оның солтүстік аймағының қысы суық, жазы қоңыржай, ал оңтүстігінде қыс онша қатты болмайды, жазы ыстық, қуаңшыл. Бұл температураның тез ауысуынан, ауаның құрғақ болып, жауын-шашынның аз түсуінен байқалады. Жалпы климаттың қалыптасуына географиялық ендік, күн радиациясымен қатар атмосферада жүріп жататын күрделі процестер әсер етеді. Қазақстанның климатына Солтүстік Мұзды мұхит үстінде қалыптасатын арктикалық ауа массалары көктемнің соңғы, жаздың алғашқы айларында бау-бақшаға үсік әкеледі. Орта Азия үстінде қалыптасатын тропиктік ауа массасы жаз айларында Қазақстан жерінде температурасы жоғары өте құрғақ ауа райын қалыптастырады. Қазақстан климатына Азия антициклонының әсері мол. Қыс кезінде Орталық Азияда қалыптасатын антициклонының әсерінен ауаның жоғарыдан төмен қозғалуына байланысты бұлт азайып, жер беті суып, аязды ауа райы орнайды. Сондықтан Қазақстанда «Сібірдің қысы», «Азияның жазы» болады.
Жалпы Қазақстанда ең суық ай – қаңтар, ең жылы ай – шілде. Қаңтардағы орташа температура солтүстіктен оңтүстікке қарай – 190 С, оңтүстікте - 40 С. Қазақстандағы ең жылы кез – шілде айы. Шілдедегі орташа температура – солтүстікте +200 С, ал оңтүстікте +300 С-қа жоғарылайды. Температураның жылдық ауытқуы 800С -900С аралығында болады.
Қазақстанның аумағы түгелімен қоңыржай белдеуде жатыр. Сондықтан жылдың төрт мезгілі өз уақытында ауысып отырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. М.Өтемағанбетов «Қазақстанның физикалық географиясы» Алматы, 1985.
2. Г.М. Жаналиева «Физическая география Казахстана» Алматы, 1998.
3. Ә. Бейсенова «Қазақстанның физикалық географиялық зерттеулері» Алматы, 1989.
4. Есназарова Ұ. «Қазақстанның физикалық географиясы». Алматы, «Санат», 1997.
5. Байшоланов С.С. «Метерология және климатология». Алматы, 1994.
6. Алисов Б.П. «Климат СССР». Москва, 1966.
7. Хромов С.П. «Метерология и климатология». Ленинград, 1985.
8. Хромов С.П, Мамынтова М.И. «Метерологический словарь». Ленинград, 1983.
9. Оспанова Г.С, Бозшатаева Г.Т. «Экология». Алматы, «Экономика» 2002ж.
10. «География және табиғат» журналы, 1 қаңтар-ақпан, 2004.
11. Қазақстан Республикасы: энциклопедиялық анықтамалық «Қазақстан Энциклопедиясы». Алматы, 2001.
12. Сәтімбетов Р., Қахиақпарова З. «География және табиғат» журналы, №2, наурыз-сәуір, 2005ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................2
І ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жағдайы........................8
ІІІ тарау. Ауа қысымы мен жылудың таралуы. Фронттар. Жел............11
ІҮ ... ... ... ... ... ... жауын–шашынның таралуы..............17
Қорытынды...................................................................
.............................20
Пайдаланылған ... ... ... ... ... оның солтүстік
аймағының қысы суық, жазы қоңыржай, ал ... қыс онша ... жазы ... қуаңшыл. Бұл температураның тез ... ... ... ... аз ... байқалады. Жалпы климаттың
қалыптасуына географиялық ендік, күн радиациясымен қатар атмосферада ... ... ... әсер ... Қазақстанның климатына Солтүстік
Мұзды мұхит үстінде қалыптасатын арктикалық ауа массалары көктемнің соңғы,
жаздың алғашқы айларында ... үсік ... Орта Азия ... ... ауа ... жаз ... ... жерінде
температурасы жоғары өте құрғақ ауа ... ... ... Азия ... ... мол. Қыс кезінде Орталық Азияда
қалыптасатын антициклонының ... ... ... ... ... бұлт азайып, жер беті суып, аязды ауа райы орнайды. ... ... ... ... ... болады.
Жалпы Қазақстанда ең суық ай – ... ең жылы ай – ... ... ... ... оңтүстікке қарай – 190 С,
оңтүстікте - 40 С. Қазақстандағы ең жылы кез – шілде айы. ... ...... +200 С, ал ... +300 С-қа ... жылдық ауытқуы 800С -900С аралығында болады.
Қазақстанның аумағы түгелімен қоңыржай белдеуде жатыр. ... төрт ... өз ... ... ... ... Климат түзуші факторлар
Климатты құрайтын құрамдас бөліктерінің режимі барлық 3 ... ... ... ... нәтижесі: Мысалы, жер шары
бойынша жауын-шашын үлестірілуі ... ... ... ... Жауын-
шашын түсуі оның бір звеносы болып келеді. Демек, ол ылғал көздерінің
орналасуына және ... ... ... звеноларына буланудан ағыннан,
конденсацияланған су ... ... ... ... Бірақ
жауын-шашын режиміне жылу айналым процестерде пайда болатын төсеніш бетінің
және атмосфераның жылу жағдайының ... Жылу ... ... ... ... ... анықтайды. Кез-келген метеорологиялық құбылыс қалыптасуда
осы негізгі 3 процестің әрекетін байқаймыз. Қайсы процесс себепші, қайсысы
соған нәтиже болатынын ... өте ... ... Сондықтан процестерді
ізбезділікпен қарастыруға мәжбүрміз.
Климат қалыптастырушы процестер жер бетінің ... бір ... ... Ендікке полюске құрлық және теңіз үсті ... ... ... болуына байланысты климат қалыптастырушы процестер әртүрлі
болады, яғни географиялық ерекшеліктерге ие. ... ... ... ... ... ... ... георафиялық ендік,
теңіз деңгейіне биіктігі, жер беті бойынша құрлық пен мұхиттың ... ... ... ... ... ... қар және ... Сонымен қатар адамның іс-әрекеті ерекше орын алады.
Георафиялық ендікке климаттық элементтердің таралуы тәуелді, яғни жер
бетіне ... күн ... ... ... ... ... сайын күн сәулесі түсу соғұрлым үлкен болады. Демек жер беті
қызуы жоғары дәрежеде болады.
Теңіз ... ... ... сайын атмосфералық қысым
төмендейді. Күн ... мен ... ... ... Температура
төмендегенде ауа ылғалдылығы азаяды, ал желдің бағыты мен ... ... ... отырады.
Жер беті бойынша құрлық пен мұхиттың таралуы. Осы ... ... және ... ... ... ... көрсеткіштер таралымындағы зоналылық құрлыққа байланысты
өзінің ... ... ... үстіндегі атмосфераның әрекеттесу
орталықтары мұхит үстіндегімен салыстырғанда үлкен айырмашылығы ... ... ... ... ... ... орографиясы – таудағы климат жағдайына теңіз деңгейі
биіктіктен басқа тау жоталарының биіктігі және ... ... ... болатын желдердің ... ... ені ... ... ... факторлардың әсері бар. Тауларда ауа
ағыстары тоқтап қалып, ал фронттар ... ... ... ... ... өзгереді. Таулы аудандарда жергілікті ... ... ... ... ... ... ... ағыстар – мұхит ағыстары теңіз ... ... ... ... ... ... ауа температурасының
таралуына және атмосфералық циркуляцияға әсер
етеді. Мұхит ағысының тұрақтылығының атмосфераға ықпалы климат қалыптастыру
деңгейінде болады.
1.1. ... ... ... факторлар
Климаттың калыптасуына климат түзуші ... ... ... ... оның ... ... күн ... атмосфера
циркуляциясына байланысты қалыптасады.
Географиялық орнының әсері. Казақстан Республикасы ... ... ... Дүниежүзілік мұхиттардан бірнеше мыңдаған шақырым
қашықтықта жатыр. Аумағы ұлан байтақ жерді алып ... ... ... Биік ... ... ... мен оңтүстік шығысында
жатуы, ал солтүстігінде биік таулардын болмауынан арктикалық суық ауа оның
ішкі аймақтарына еркін өтеді. Бүл да ... ... ... Климаттың
құрылуына географиялык ендіктің де әсері мол. Күн сәулесінің жер бетіне
түсіретін жарығы, одан ... жылу ... ... ... ... ... саналады. Жылу мен жарық — ауа мен су қабатында
өсімдіктер мен ... ... ... жататын барлық процестердің
басты себепкері.
Казақстанның табиғат зоналары да географиялық ... ... ... ... төрт мезгілі айқын көрінеді.
Күн радиациясы дегеніміз — күн сәулесінің жер бетіне түсіретін жарығы
мен жылуы. Күн радиациясының жер ... ... ... ... Олай болса, Қазақстан жеріндегі күн ... ... ... аймақтық бойынша
таралады. Республика жерінің ұлан ... ... ... ... ... ... мөлшері 100-ден 160 ккал/см2-ге дейін
артады. ... ... ... ... ... мөлшері бұлттылыққа байланысты өзгеріп отырады. Күн жарығы мен
жылу жердің ... ... ... ... Атмосферадағы су буы, шаң
және бұлт күн радиациясын ... ... да, ... ... ... ... ... және айлық мөлшері жергілікті жер
ендіктеріне байланыссыз таралады. Шашыранды радиацияның ... ... ... 45,5 ккал/см2-ден солтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... ... ... артқан сайын
күн көзінен таралатын ... ... ... ... ... Күннің жерге тура түсетін сәулесін тура радиация деп атайды. Жер
бетіне ... тура және ... ... ... қосындысын
жиынтық радиация деп атайды: РЖ = РТ + РШ, мұндағы Рж — жиынтық ... — тура ... Рш — ... радиация. Жиынтық радиацияның жер
бетінен шағылғанын шағылған радиация, ал жер бетіне ... ... ... деп ... ... ... топырақты, жердің өсімдік жамылғысы
мен судың үстіңгі ... ... мен ... өсімдік пен құм, шөл ... ... ... ... ... шағылыстырады.
Атмосфера циркуляциясы. Атмосфера циркуляциясы — жер ... ... ... ... ... суық ... ... климатына Азия антициклонының батыс тармағы
күшті ықпал етеді. Қазақстан климатының
қалыптасуына негізінен арктикалық, қоңыржай, тропиктік ауа ... ... ауа ... ... ... ... Мұзды мұхиттан
құрғақ, суық ауа әкеледі. Соның әсерінен көктем айында қар жауып, күзде жер
беті тоңазиды. Сөйтіп ... көп ... ... ауа ... ... ... ... баяу жететін бұл ауа
массасы ылғалының көбін жолшыбай жоғалтқанмен республика батысына біршама
жауын-шашын әкеледі. Қыста ауа ... ... ... ... қоңыржай ауа массасының келуіне байланысты.
Тропиктік ауа массасы. Орта Азия мен Иранның үстінде қалыптасатын бұл
ауа ... ... ... ... ... қамтиды. Континентті
тропиктік осы ауа массасының әсері Қазақстанның оңтүстік бөлігі ... ... Бұл өз ... ... ... ... ... тарау. Қазақстан климатының динамикалық жағдайы
Қазақстан территориясы негізінен қоңыржай континеттік типіне жатады.
Тек таулы аймақтарда ғана ылғалды климат ... ... ... типіне тән ерекшеліктер қазақстанда айқын байқалады. ... ... ... өте ... 2. Ауасы құрғақ болып
келеді. 3. Риспубликаның көпшілігі бөлігінде атмаспералық ылғалдылық өте
аз. 4. Қыс ... ... ... ... солтүстікте ұзақ және қатаң
болады. 5. Жаз ... ... ... ... ... ... орны
мен ендіктері жағынан Жерорта теңіздікжәне өрт. Европалық климаттық типіне
сай келеді. Бірақ басқа да ... ... ... ... ... ... ... қыста Сібірдің, қатаң суығы ... ... ... әсер етеді. Қазақстанға ылғал тек Атлант мұхитынан ғана
келеді. Ал таулы белдеулерде климат ... ... ... ... бірі ауа массаларының циркуляциясы. Қазақсан териториясында
атмосфералық ... ... ... ... климат құрушы
факторларларға байланысты. Барометрлік жоғарғы ... алаң ... ... тауы ... ... ... Осы белдеуден солтүстіктен және
оңтүстікке ... ... ... ... ... ... ... теңіз деңгейінен жоғары көтерілген сайын азая береді. Жыл бойы
қысымның маусымдық өзгеруі жақсы ... ... ... ... 2 ... бөлінеді.
1. Қазақстан территориясында қалыптасқан жергілікті ауа массалары.
2. Қазақстанға сырттан келетін экс-территориялық ауа массалары.
Жергілікті ауа массалары бірнеше типке бөлінеді.
1. Полярлық ... ... ... ... ... Сібірлік
ауа массасы.
2.Полярлық Фронттық континенттік. Тұран ауа массасы.
3.Тропиктік континенттік. Тұран ауа массасы.
4. Полярлық континенттік ... ... ... ... ... ... Таудағы муссон типтес ауа массалары.Мұндай ауа ... биік ... ...... ауа ... ... Континенттік арктикалық ауа массасы.
2. Грекландия және Баренц теңіздерінің теңіздік арктикалық ауа ... ... ... ... ... ... ауа ... Континенттік тропиктік Иран ауа массасы. Бұл ауа массалары көбінесе жаз
айларында байқалады.
Циклондық жылы ауа массаларының ... ... ... 3 бағытта таралады.
1.Солтүстік ендіктердің циклондары.
2.Орта ендіктердің циклондары.
3.Оңтүстік ... ... ... болуы салқын ауа массаларының өтуіне байланысты.
Антициклондар бірнеше типке бөлінеді.
1. Орталық Қазақстанда ... ... не ... және ... ... және ... ауа ... Шығыс Қазақстанның жазықтық бөлігінде қалыптасатын ауа массалары.
3. Оңтүстік Қазақстанның жазықтық бөлігінде ... ауа ... ... ... ... маусымдық режимі анық
байқалады. Қыс айларында антициклон Қазақстанның солтүстік-шығысы жазықтық
аймақтарының үстінде тұрақтанады. Мұнда оның ... 10-20 ... ... ... ... және ... бөлігінде антициклондар
басым болып келеді. Арктикалық фронты 40-45 с. е аралығында өтеді. Фронттар
солтүстікке ... ... жиі ... Оңтүстік Қазақстанда Тұран
полярлық ауасы басым болады. Республиканың солтүстігінде антициклондық
өрістердің ... ... ... ... онша ... ... биік таулы аймақтарда ауа ағыны басқаша жүреді. Биік таулы ... ... ... фронтық процестер күшті байқалады. Осы кезде
суық ауа массалары биік тауға көтерілмей тау ... ... ... ауа ... ... ... да ... тауға қарай
қыс айларында желдер соғып тұрады. Кіші жүзөктемде ауа ... ... ... сипатта болады. Температура көтеріліп, Қазақстанның солтүстігі ... жылы ауа ... жиі келе ... ... ... ... ауыса бастайды. Қазақстанда климаттың континеттілігіне
байланысты көктем ұзаққа ... ... ... ... ... ... ... басым болса, қыста ... ауа ... ... ... оңтүстік аймағында қоңыржай континент климаттан
субтропиктік климатқа өтпелі ерекше аймақ болып бөлінеді.
ІІІ тарау. Ауа қысымы мен жылудың ... ... ... ... Жер ... ... ... өзгеруі барлық жерде
үздіксіз әрі өте үлкен мөлшерде жүріп ... ... ... ... ... сайын (тауға шыққанда) заңды түрде азая береді. Климаттық
картада қысымы бірдей жерлерді ... ... ... деп ... ... Еуразия материгінің орталық бөлігінде тұрақты жоғары қысымды
аймақ пайда болады, оны ... ... ... деп
атайды. Қыс айында материкте ... ... ... ... байланысты жер беті қатты суынады. ... ... ... ... әрі суық ... өз әерін тигізеді.
Ауаның температурасы. Бүкіл республика ... тән ... ... бір ... және жыл бойы өте ... ... ең суық ай — ... ең жылы ай — шілде. ... ... ... ... ... ... қаласы маңында — 19°С,
ал оңтүстікте — 4°С мөлшерінде ... ... ... ... ... ... — 55о С-қа дейін төмендейді де, ал
жылдың орташа температурасы — 1 оС мөлшерінде ... Ал ... ... ... ... орташа температурасы +10°С шамасында болады.
Республикамыздағы қыста қатты суынатын аймақ
— Алтайдың тау аралық қазаншұңқыры (кейде — ... ... ... ең жылы кез — ... айы. ... орташа температура —
солтүстікте +20о С, ал оңтүстікте +30о С-қа ... ... ... сайын температура төмендейді (Алматы қаласында +22,3°С болғанда,
сол мезгілде Медеуде +18,5°С. Мыңжылқыда 3016 м биіктікте ... +8,4о ... ... жерлерінде шілде айының орташа температурасы
+18 оС, +29,3 о С мөлшерінде , ал ... ... ... ... +44С, ал қиыр оңтүстікте +47 оС-қа ... ... ... 80 ... аралығында.
Атмосфералық фронттар. Ауа массалары үнемі қозғалып, қасиеттерін
өзгертіп отырады.Әр түрлі ауа массаларының ... ... ... ... аймақтар болады. Ондай өтпелі аймақтарды атмосфералық фронт
немесе фронттар деп атайды. Егер жылы ауа салқын ауа жағына ... ... ... да, ... ... жылы ... ... Жылы фронттар өткенде
оның үстінде жүздеген шақырымға жететін жауын бұлты пайда ... ... ... Салқын ауа массасы жылы ауаны ығыстырып, ілгерлегенде, фронт
өтетін жердің ауа райы салқындайды. Сондықтан оны ... ... деп ... фронт Қазақстан жеріне жеткенде салқын ауа ... жылы ... ... жел ... ... ... Жолында кедергі жасайтын
таулар болмағандықтан, Солтүстік Мұзды ... ... ... ... ... ... ауыса отырып, оңтүстіктегі биік тауларға
жетіп тоқтайды.
Жел. ... ... ... ... күшті жел соғып тұрады.
Қазақстанның ... ... ... жел ... Азия ... ... тармағының әсерінен тұрады. Ол шығыстан батысқа қарай
біршама аймаққа, шамамен 50° ... ... ... ... ... ... солтүстік ендік аймағында солтүстіктен оңтүстік және оңтүстік-шығыс
бағытта соғатын жел 10-12 ... ... ... ... аязды ауа райы
қалыптасады. Атмосфералық қысым мен ауа ... бір ... ... болған жел ағыны жоғары қысым аралығынан қысымы төмен бөлікке қарай
ығысады. Тау аңғарларынан ... ауа ... күрт ... ... 30 ... асып, қатты дауылға ... ... ... облысының Алакөл ауданыңдағы Сайқан жөне Ебінің желін айтуға
болады. Cайқан — Сібір ... ... ... ... ... ... Жоңғар кақпасын басып, Орталық Азияға қарай
соғатын күшті жел. Сайкан желі негізінен Алакөл ойысына суық ауа ... ... ... ...... ... ... аралығында жиі соғып, көктем мен ... ... ... ... ... (күзде) Алакөл жүйесіне жататын көлдердің (Алакөл, ... ... су ... 1 ... жуық көтеріледі. Күніне бірнеше рет
қайталап соққан жел кейде 2-3 тәулікке дейін созылуы мүмкін. ... ... ... мал ... шығынға ұшыратып, балық ... ... да ... тигізеді. Бір қызығы, Сайкан ... ... ... желі деп ... ... деп ... ... күші салт атты
адамды ат үстінен ұшырып түсетіндей өте қатты ... желі — ... ... шығысында соғатын дауылды жел. Ол Жоңғар
қақпасының оңтүстік шығысы арқылы өтетін ... ... ... Бұл жел ... қысымы жоғары аймақтан Жоңғар қақпасындағы қысым
төмен ... ... ... ... кара ... ... ... Шығыс
бағыттан соғатын Ебі желі күрт көтеріліп, Алакөлді ... ... ... ... ... ... Ебі желі 1-2 тәулікке, ал оқта-текте ұйтқытып соққанда
3-7 тәулікке дейін созылады. Ебі желі Жоңғар ... орта ... ... 70-100 ... ... ... ... жетеді. Қазан-
ақпан айлары аралығында жел жиі соққанымен жазда ... ... ... жол ... ... ... ... жасайды. Ебі желі
туралы алғаш рет Ш. Уәлиханов жазды. Ебі желінің ... ... ... ... отырудың халық шаруашылығы үшін маңызы зор.
Арыстанды-Қарабас желі Каратау жотасы арқылы солтүстік-шығыстан
оңтүстік-батысқа қарай ... ... ... ... ... ... ... м/сек. Желдің әсерінен Оңтүстік Қазақстан облысының Бәйдібек, Отырар,
Түркістан ... ауа райы ... ... ауа ... ... ... ал жазда жиі соққан аңызақ желден ... ... ... ... ... аудандар мен өзен жағалауларында жергілікті бриз ... ... Ерте ... ... ... жел шаңды дауылға айналып,
топырақты қатты эрозияға ұшыратады. Соның ... ... көп зиян ... ... жел ... ... ... келеді. Бүгінде Қазақстанда өндірілетін жел энергиясы 1 ... ... ... ... ... су ... және жел ... тарау. Климаттық негізгі көрсеткіштер
Орташа мәндер. Климатты сипаттау үшін ең ... ... ... ... ... т.б.) ... орташа
мәндері қажет. Мысалы Жер ... ... ... ауа ... ... келтірілген) орташа алғанда 14,2 °С-ға тең, солтүстік жарты шарда
— и15,2 °С, оңтүстік ... ... -13,8 °С. ... ... ... ... ... оңтүстік жарты шарда - 16,4 °С. Шілденіің
температурасы солтүстік жарты шарда — 22.4 °С, оңтүстік ... ...... ... ... ... ... маңыздылығы, оның
абсолюттік дәлдігінде емес, үлкен территория немесе планета ... ... ... ... жауын мөлшері және
т.б. орташа мәндерін, ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады. Себебі, орташа мәндер
басым кездесетін мәндер ... ... ... орташа мәндер, жеке метеорологиялық, элементтердің тәуліктік
және жылдық тербелісін зерттеуге мүмкіндік береді. Элементтердің жылдық
жүру жолы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мысалы, Қызылорда станциясындағы
ауа температурасының және салыстырмалы ылғалдылығының, ... ... ... жолын қарастырайық.
Қызылордада ең салқын ай қаңтар (минус 9,6 °С), ең жылы ай ... °С) ... ... Температураның жылдық амплитудасы –
ең жылы және ең салкын айлардың орташа температураларының айырмашылығы -
34,2°С құрайды. Ауаның орташа ... ... 0 ... ... ... ... ... қарай қарашаның ортасында өтеді.
Жауын-шашынның жылдық жиынтығы 114 мм құрайды және оның ... ... мм) ... ... ... ... Жазда тропосферада,
температурасы өте жоғары құрғақ ауа массасы тұрақтанатындықтан ... мен ... ... ... ... ете ... ... күні жер беті қатты қызғанда теменгі тропосферада ... ... ... ... ал ... ... антициклондар келіп
орнығады. Ең құрғақ ай – тамыз айы (3 мм), ең ... ай – ... (15 ... қарай жауын-шашын азайып ... ... ... ауа
ылғалдылығы да төмендейді. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығының орташа айлық
мәндері салқын кезеңде - 70-80 %, жылы ... - 54 % ... ... ... ... жазы ... та құрғақ, қысы суық та желді
болады. Қыстың күні ұзақ ... ... ... орнығатындықтан, жерге
жақын ауа қабаты қатты салқындайды.
Шеткі мәндер. Ауа-райы режимі құбылмалы болып келетіндіктен, ... ... ... ... ... мәнінен басқа
шеткі мәндерінің де маңызы зор болады.
Шеткі мәндер — ең үлкен және ең кіші ... ... ...... ... ... аралығын көрсетеді.
Абсолюттік максимум немесе минимум - берілген элементтің бүкіл бақылау
кезеңінде бір рет қана байқалған ең шеткі ... ... ... ауа ... ... 46,0 °С 1912 және 1983 ... ... ... Абсолюттік
мәндер климатты сипаттауға келмейтіндіктен, максимальді және минимальді
мәндердің орташасы ... Олар ... ... ... ауа ... ... ... орташа максимальді және орташа минимальді мәндер, әрбір
тәуліктің максимальді және минимальді ... ... ... ... ең ... және ең жылы ... температуратық режимін
сипаттайды және температураның тәуліктік амплитудасын анықтайды. Мысалы,
Қызылордадағы орташа ... және ... ... ... жылдық жолын қарастырайық. ... ауа ... ... алғанда 34,1 °С-ға жетеді, түнде 18,4 °С-ге дейін төмендейді,
ал тәуліктік амплитуда 15,7 °С құрайды. Каңтарда ауа ... ... 4,7 ... ... ... ... 13,3 ... дейін төмендейді, ал
тәуліктік амплитудасы 8,6 °С ... ... ... ең жоғарғы мәні тамызда (16,4
о С), ең төменгі мәні ... (8,0 0 С) ... және ... ауа температурасы күндіз оң таңбалы, түнде теріс
таңбалы болатын кездер байқалады. Бұл кезең көктемде ... ... ... ... ... ... ... сипаттау үшін, ортаңғы және шеткі
мәндерден басқа метерологиялық элименттердің жылдың
әр кезеңіндегі қаталанушылығын білу керек. Осы ... ... ... бір ... мен ... байқалған күндер саны
есептелінеді.
орташа айлық температура мәні ең ықтималы мән бола бермейді. Мысалы,
Алматы –ГМО ... ( Абай мен ... ... ... ... ... минус 6, 8 оС, ал қаталанушылығы ең жоғары
орташа тәуліктік температура минус 4, 0о С ... ... ... қысқы айларда ассиметриялы, жазғы айларда симметриялы ... яғни ... ... ... ... ... температуралар қыс
айларына қарағанда дәлірек сипаттайды. ... ... ... ... ауа ... ... коэффициенті қаңтарда минус
0,4-ке, шілдеде минус 0,1-ге тең.
Ү тарау. Қазақстан аумағындағы ... ... ... ... ... ... ... циркуляциясына, жер бедеріне тығыз байланысты.
Мысалы, жауын-шашын тау мен ... жел жақ ... ... ал ... ... түседі.
Орманды дала зонасында жауын-шашынның жылдық түсу ... 400 ... ... ... маңында 423 мм). Қазақстанның далалық зонасында
жылына орта есеппен 250-300 мм ... ... ... ... ... Жезқазғанда 208 мм. Қызыл-ордада 151 мм жауын-шашын жауады.
Республикамызда жауын-шашынның ең аз түсетін жері (100 мм шамасында) —
Балқаш көлі ... мен Арал ... ... ... өңірі. Маңғыстау
түбегінде 150 мм, ал түбекке жақын жатқан ... ... 100-125 ... ... ... ... шығысы мен оңтүстік-шығысындағы тау
беткейлерінде жауын-шашын біршама мол жауады. Биік таулы ... ... ... 400-1000 мм ... түседі. Жауын-шашынның ең көп жауатын жері
Алтай тауының батыс беткейі (1500 ... ... ... Ал ... 536 мм ... ... түседі.
Солтүстікте жауын-шашынның көпшілігі жазда, ал оңтүстікте жылдың ... ... Шөл ... ... ... ... мен күз
айларында түседі. Іле Алатауының ... ... ... мөлшері
900 мм мөлшерінде (Алматы қаласында 629 мм мөлшерінде ... ... ... ... ... тек жауын-шашынның түсу мөлшеріне ғана емес,
булану мөлшеріне де байланысты келеді. Егер буланудың мөлшері ... ... ... аз ... онда ылғалдың мол болғаны. Ал, керісінше,
буланудың мөлшері жылдық жауын-шашын мөлшерінен артық болса, онда ... ... ... ... ... қатынасын ылғалдану
коэффициенті деп атайды:
мұндағы К — ылғалдану коэффициенті, Ж — ... ... Б — ... ... ... жауған жауын-шашын мөлшері булану мөлшерімен шамалас
болса, онда ... ... 1-ге тең ... да, ... жағдайда
ылғалдану жеткілікті деп есептелінеді. Ылғалдану коэффициенті 1-ден кем
болса, онда ылғалдану ... ... ... оңтүстігінде Түркістан қаласы маңында булану
мөлшері 1250 мм, ал жауын-шашын мөлшері 238 мм ... онда ... -ға тең ... ылғалдану жеткіліксіз, яғни жауын-шашыннан булану 5 есе ... сөз. ... ... ауыл шаруашылығы дақылдарын қосымша суару қажет.
Сондықтан да климаттың ауыл шаруашылығына ... ... ... ... ... аныктамалықтарында жылу мен ылғал
қоры, ауыл шаруашылық дақылдарынын даму сатылары, ауа ... ... ... ... ... көктайғақ т. б.), күздік егіс ... ... ... ... орташа тәуліктің температурасы
10°-тан жоғары температураның жиынтығы солтүстік аудандарда 2000-2100°, ал
оңтүстікте 4300-4600°-қа дейін жетеді. Солтүстік ... ... ... ... ... жаздық бидай, зығыр, көкөніс және бау-бақша өсіруге
қолайлы. ... ... ... дәнді дақылдар, қарақұмық,
күнбағыс, картоп өсіруге қолайлы. Бұл аймақта ауаның ... ... ... болатын кезең 150-160 күндей. Оңтүстік Қазакстанның
агроклиматы күріш, мақта, темекі, ... қант ... ... жылу сүйгіш
дақылдарды өсіруге қолайлы.
Қорытынды
Жалпы климаттың қалыптасуына географиялық ... күн ... ... жүріп жататын күрделі процестер әсер етеді. Қазақстанның
климаты шұғыл континентті келеді, оның солтүстік аймағының қысы суық, ... ал ... қыс онша ... ... жазы ыстық қуаңшыл.
Жалпы алғанда климаттың адамға тигізер кері ... де, ... да бар. ... ... айтатын болсақ, қазіргі таңда Қазақстанның санаторий-
курорттарында климатпен емдеудің бірнеше түрлері ... Атап ... ... – күн ... ... аэротерапия – ауамен емдеу,
мезгіл-мезгіл таза ауада болу (терренкур), жаяу туризмге шығу және ... ... ... бір ... Қазақстан климатының шұғыл континенттілігі мен
экологиясының бұзылуы жалпы алғанда халықтың денсаулық ... да ... етіп ... 1992ж ... ... ... ... БҰҰ Халықаралық
Конвенциясы дүние жүзі мемлекеттерінің алдына климаттың жылынуы мен оның
зиянды зардаптарын болдырмау ... ... ... ... туралы
конвенция адамзат назарын төтенше бұзылуларға аударып отыр. Олар ең ... ... ... ... және ... тарайтын
күн энергиясының жолын өзгертеді. Осының нәтижесінде климаттың ... ... ... ... ... ... ... – жер бетінің орташа
температурасының көтерілуі және ауа райының өзгеруі болуы мүмкін.
Пайдаланылған ... ... ... «Қазақстанның физикалық географиясы» Алматы, 1985.
2. Г.М. Жаналиева «Физическая география Казахстана» Алматы, 1998.
3. Ә. Бейсенова «Қазақстанның физикалық географиялық зерттеулері» Алматы,
1989.
4. ... Ұ. ... ... ... ... ... ... С.С. «Метерология және климатология». Алматы, 1994.
6. Алисов Б.П. «Климат СССР». Москва, 1966.
7. Хромов С.П. «Метерология и климатология». Ленинград, 1985.
8. Хромов С.П, ... М.И. ... ... ... ... Г.С, ... Г.Т. «Экология». Алматы, «Экономика» 2002ж.
10. «География және табиғат» журналы, 1 қаңтар-ақпан, 2004.
11. ... ... ... ... ... ... 2001.
12. Сәтімбетов Р., Қахиақпарова З. «География және ... ... ... 2005ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биогазды алу7 бет
Комплексті қосылыстар5 бет
Комплексті қосындылар24 бет
Топырақ туралы8 бет
Топырақ түзілу құбылысының кезеңдері5 бет
«Қан түзуші жүйе» пәні бойынша электронды оқулық дайындау33 бет
Адам, табиғат және климат13 бет
Алматы облысы, Панфилов ауданының табиғи - климаттық жағдайы14 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты туралы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь