Қазақстанның орта ғасырдағы қалалары

Архелогиялық зерттеулерде ерте орта ғасырға қарағанда орта ғасырдың дамыған кезінде отырықшылықмәдениет өркендеп, қалалар саны көбейген.
Егер бұрын Оңтүстік қазақстанда 30 қаланың орны белгілі болса, ал кейнгі кезде зерттеулер бойынша, олардың саны 37 қалаға жеткен. Жазба деректерде алғашқы кезенде 6 қала ғана аталса, соңғы кезде 33-ке жетті.
Қалалар санының өсуі Шығыстың экономикалық, мәдени байланыстар жүйесіне қатысуға байланысты қалалар маңызының артқандығын көрсетеді. Екіншіден, қала манында жартылай көшпелі мал өсірушілердің отырықшылана бастауы қала санының өсуіне әсер тигізген.
Оңтүстік Қазақстанда қалалардың топтаса орналасқан жерлері – Арыс өзенінің Сырдариядағы қосылатын тұсындағы сағалары. Арыстың орта ағысында орталығы Осбаникент қаласы болған Кенже аймағы құрылса, ал өөзеннің сырдарияға құяр жерінде орталығы Отырар қаласы болған Фараб аймағы орын тепкен. Ал Шауғар аймағында
Қарнақ, Шур, Шағылжан қалалары болған. Сырдың орта ағысында – Сүткент, төменгі ағысында Сығанақ, Жанкент, Асынас Жент, Баршынкент қалалары өмір сүрген.
Қалаллық отырықшылық мәдениеттің тағы бір қанат жайған жері – Жетісу аймағы. Әсірісе оңтүстүк-батыс Жетісудың орталығы Таразда да қала мәдениеті өркендеген. Бұл аймақта 36 қала жұрты табылды. Солтүстік-шығыс Жетісудан (орталығы – Лабан, Алматы, Талхир қалалары) 70 қала жұрты ашылған.
Қалалар тек саны жағынан ғана емес, көлемі, экономикалық жағынан да өсіп отырған. Оны негізінен үш топқа бөліп қарауға болады. Бірінші топқа көлемі 30 гектардан асатын қала жұрттары жатады. Ондай қалалар Испиджаб, Отырар, Сауран, тағы басқалар. Екінші топқа 10 гектардан 30 гектарға дейінгі қалалар жатады. Мұндай қалалар Бурух, Хурлуг, тағы басқалар. Ал үшінші топқа көлемі 10 гектарға жетпейтін қалалар - Алмалық, Лавар, Қапал, Ақтам, Арасан, тағы басқалар жатқызылған.
        
        Қазақстанның орта ғасырдағы қалалары.
Архелогиялық зерттеулерде ерте орта ғасырға ... орта ... ... отырықшылықмәдениет өркендеп, қалалар саны көбейген.
Егер бұрын Оңтүстік қазақстанда 30 қаланың орны белгілі болса, ал кейнгі
кезде зерттеулер ... ... саны 37 ... ... ... деректерде
алғашқы кезенде 6 қала ғана аталса, соңғы ... 33-ке ... ... өсуі ... ... ... байланыстар
жүйесіне қатысуға байланысты қалалар маңызының ... ... қала ... ... ... мал ... отырықшылана
бастауы қала санының өсуіне әсер тигізген.
Оңтүстік Қазақстанда қалалардың топтаса ... ...... ... ... ... сағалары. Арыстың орта ағысында
орталығы Осбаникент қаласы болған ... ... ... ал ... құяр ... ... ... қаласы болған Фараб аймағы орын
тепкен. Ал ... ... Шур, ... қалалары болған. Сырдың орта ағысында – Сүткент,
төменгі ағысында ... ... ... ... ... ... сүрген.
Қалаллық отырықшылық мәдениеттің тағы бір қанат жайған жері –
Жетісу аймағы. ... ... ... ... ... да ... ... Бұл аймақта 36 қала жұрты табылды. Солтүстік-шығыс
Жетісудан (орталығы – Лабан, Алматы, ... ... 70 қала ... тек саны ... ғана ... ... экономикалық
жағынан да өсіп отырған. Оны негізінен үш ... ... ... ... топқа көлемі 30 ... ... қала ... ... қалалар Испиджаб, Отырар, ... тағы ... ... 10 ... 30 гектарға дейінгі қалалар жатады. Мұндай
қалалар Бурух, Хурлуг, тағы ... Ал ... ... ... ... ... қалалар - Алмалық, Лавар, Қапал, Ақтам, Арасан,
тағы ... ... ... 1 және 2- ... қарағанда өте көп кездеседі.
Қалалар ... ... ... өзі, ... ... ғана емес, ішкі құрұлыс ... ... ... ... ... да ... ... қалалар дамуының өзіне тән ... - бұл ... ... мәдениеттің дамуы ... және ... ... ... ... ... ... Ұлытау
етегіндегі Басқамыр, ... ... ... өзенінің бойындағы
Сарайлы, Торайлы ... өмір ... ... ... ... ... өзгерістер. Қалаларға жүргізілген археологиялық
Зерттеу жұмыстары ... ішкі ... ... толық мағлұмат
береді.
Дамыған ортағасырлық ... ... ... ... Баба-
Ата, Құйрықтөбеге кең ... ... ... ... ... ... құрылыс орындары жобаларының ... ... ... ... онын екі ... салынған үйлер, шаруаға
қажетті бөлмелер, олардан аулақтау жерге ... ...... ... ... үйлерден алыстау
салынатын ... ... және ... деректерді салыстырғанда,
ертедегі орта ғасырдағы қыш құмырашылар махалласына қарағанда ... ... ... ... ... жарым есе
ұлғайған. Бұған байланысты ... саны да ... ... ... ... сауда орны анықталған. Оған басты дәлел, бұл ... көп ... , ... ... ... ... шеберханасы қаланың ... ... ... ... Қолөнер шеберлері шоғырланған қала
көшелелері сол негізгі ... ... ... ... аталған.
X-XII ғ. Қалаларыедағы басты бір ...... ... қала ... ерекше бір жүйесі – ... енуі ... ... ... ... Осы ... құрылыс жүйесінің тағы бір жаңа түрі – ... ... ... екі ... ... моншасының орны ... ... ... ... тағы ... ... да белгілі
болған. Тараз, ... ... су қыш ... ... өзі орта ... ... даму ... көрсетеді.
Зерттеу жұмыстары қалалардың бекінісітері жайлы да мәлімет
береді. Отырар ... ... да ... ... ... қаласының
дуалы табанының қалындығы 6,2 м ... ол ... ... 1,5 м-ге дейн ... ... ... ... үлкен-кішілігіне байланысты әрқалай ... ... ... Баба-Ата қаласының шахристанының ... екі ... ... ... ... ... ... кемер жасалған. Ол
жерге қарауыл немесе қаланы немесе ... ... ... ... ... ... жүйелері, ішкі
құрылыс ... де ... ... Жергілікті ру-тайпалардың
отырықшылануына байланысты, ... ... ... ... ... арналған қора-жайлар да салынған.
Сонымен, Х ғасырдан ХІІІ ... ... ... ... ... ... ... елеулі өзгерістер
болды. Ол қаланың үшінші сыртқы ... ... ... ... қала ... жаңа элементтер – мешіт, монша
сияқты ... ... ... ... бекіністерінің
неғұрлұм мықты бола ... ... ... ... ғасырлар қалаларына ... ... ... ... ... ... ... ерте орта ғасыр
кезінде (VІ-ІХғасырлар) салынған ... ... ... ... Х ... ... ... сандары көбйе бастайды.
Бөлменің еден ... тек ... ... ғана сақталды.
Сәкілер бөлменің жартысын, ... ... ... алып ... ... есік жаққа қаратып тандыр ошақ ... ... ... жағынан тесіліп, түтін қабырғаның ... ... ... ... Ал тандырдың жанында төрт бұрышты ... беті ашық ошақ ... Оған ... ... шоқ ... қояды. Ол
үйге жылу беру үшін пайдаланылған. ... ... бір ... ... ... ... қойылып немесе итарқа етіліп ... ... ... оның көлеміне байланысты болған.
Тандыр ошақтың оң жақ ... ... ... ... жасалады. Қабырғанын ортасында шырақ ... әр ... ... ... ... ойықтар болады. Ал ошақтың алдында күл
түсетін шұңқырлары бар.
ХІ-ХІІ ... ... ... ... да ... Мәселен, Құйрықтөбе қаласын қазғанда қатар ... ... ... ... ... аршылған. Қазақтар ... ... үй” деп ... Ондай үйлер қазақ
қыстауларында ... ... ... сәкілері бөлмелердің тең
жартысын алып жатады. ... ... ... ... ашық
ошақтар соқпақша, дөңгелек, таға тәрізді болып ... ... ... ... 30 ... ... 40-50 ... метрге дейін
жететіндері кездеседі. ХІІ ... ... ... тағы ...... ... дөңгелек немесе тік бұрышты ... Олар ... және ... ... ... ... Орта Азия ... үйлері ... ... ... ... тардың кигіз үй ... ... ... жоқ. ... ... ... өте зор болған
Олар үйге әрі жылу, әрі ... ... Ошақ ... ... ... ... құрған, тәлім тәрбие мәселелерін
талқылаған.
ХІІ ғасырдағы және бір ... ... ошақ ... ... ... ... бүгінгі күнде көп қабатты ... ... ... ... ... Ол үшін ... терендігі екі үш метр шұқыр қазылып, оған түбі ... күбі ... ... ... ... ... 4 – 5
см, төрт бұрышты 30х30 см ... ... ... ... ... күбі ... ... тұсы ашық қалдырылады.
Кейбір ірі қалаларда ... ... қыш ... ... ... қарай шығарылған.
Х – ХІІ ғасырлардағы ... ... ... ... ... тән ... ... болды. Үй бөлмөлері
белгілі бір негізгі ... ... ... ... 500 – 600 шаршы метр келетін аумақ дуалмен қоршалып , ... ... ... ... ... тұрғын үйлер салынады да, ортасы
аула ... ... ... ... кішігірім қорған
сияқты болған. Бөлмелері ...... ... ... ... мал ... киіз үйлерде тігіледі. Мұндай жағдай Жетісу
қалаларында жиі ... ... ... сақтау және оны ... ... ... ... ... ... ... міндеттерімен өатар мәдени мұрамызды дамыту мәселесі жайлы
айтқан ... ... ... Осыған байланысты 2004 – 2006
жылдарға арналған «Мәдени мұра» атты ... ... ... ... және ортағасырлардағы тарихы жазылуда, біздің
туған тарихымыз ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Орта ғасырдағы Тараз қаласы: кейбір тарихи мәселелері6 бет
Орта ғасырдағы Сығанақ қаласының зерттелу тарихы9 бет
Орта ғасырлық Түркістан қаласының тарихы46 бет
Сыр бойының орта ғасырлық қалалары34 бет
Қазақстанның орта ғасырлардағы қалалары мен қоныстары38 бет
Алматы қаласының физикалық-географиялық орны13 бет
Ортағасырлардағы қалалардың дамуы: сәулет өнері және материалдық мәдениет21 бет
Оңтүстік Қазақстан өңірінің ірі қалаларының геоэкологиялық жағдайы46 бет
Перу Республикасы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь