Ес жайындағы теориялар

Адам өзінің өмірде қөріп-естіп білгендерін, басынан кешіргендерін, түрлі ойлары мең сезімдерін, әрқилы іе-әрекеттерін, ұмыта бермейді. Олар баста сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады.
Сонымен, адамның бұрын қабылдаған нәрселері мен құбылыс Зейнелерінің, көңіл-күйлерінің ойда сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес процесі деп аталады. Жүйке процесінің уақытына байланыстары негізінде бұрынғы қабылданғаңдар еске түседі. Есті бұл күйі қайта жаңғырту делінеді. Қайта жаңғыртуда тану мен еске түсіру қызметі бірін - бірі толықтырып отырады. Қабылданған нәрселердің есте қалғаны естің материалы делінсе, ал есте сақталып, қайта жаңғырғаны естің мазмұны болып саналады. Адам өзінің, басқалардың ойы мен бастан кешкен сезімдерін, іс-әрекеттерін сөз арқылы қайта жадғыртады.
Естте қалдыру, қайта жаңғырту, тану ес процестері болып саналады. Ес адам тіршілігінде маңызды орын алады. Есте қалдыру адамның өмір тәжірибесін байытады. Адамның есі үнемі дамып, жетіліп отырмаса, онда ол жаңа туған нәресте дәрежесінде қалып қояр еді. Өмір тіршілігіне қажетті нәрселердің барінің ес процесінсіз болуы мүкін емес. Ес осы заманғы психология ғылымының даму сатысында өзекті мәселенің бірі болып саналумен қатар, техникалық ғылымдар саласыңда да ерекше маңызды. Есті осы заманғы психология ғылымы тұрғысынан зерттеуде негізгі әрі жанды болып отырған — есте қалдырудың механизмі туралы мәселелер.
Қазіргі кезде ес туралы түрлі аңықтамалар мен теориялык болжамдар бар. Алайда, тұрақты түрде тұжырымдалып, бір жүйеге түскен теория жоқ. Бұл жайт ес процесінің осы көзге дейін әртарапты қызу зерттелгендігін, ол жөнінде бірнеше ғылыми жорамалдар мен концепциялар және әртүлі идеялар бар екендігін көрсетеді. Соңғы жылдары ес психологиядан басқа ғылым салалары арқылы да қарастырылуда. Осы орайда, бүгінде естің механизмі мен оның заңдылықтары жайында қалыптаскан психологиялық және нейропсихологиялық бұрынғы бағыттарға қосымша үшінші бағыт — биохимиялық тұрғыда іздестіру қосылып отыр. Сондай-ақ, есті бұлармен қатар
        
        Ес жайындағы теориялар
Адам өзінің өмірде қөріп-естіп білгендерін, басынан кешіргендерін,
түрлі ойлары мең сезімдерін, әрқилы ... ... ... ... сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады.
Сонымен, адамның бұрын қабылдаған нәрселері мен құбылыс Зейнелерінің,
көңіл-күйлерінің ойда сақталып, ... ... ... ... ес ... деп
аталады. Жүйке процесінің уақытына байланыстары ... ... еске ... Есті бұл күйі ... ... ... ... тану мен еске түсіру қызметі бірін - бірі ... ... ... есте ... ... ... ... ал
есте сақталып, қайта жаңғырғаны естің мазмұны болып ... Адам ... ойы мен ... ... ... іс-әрекеттерін сөз арқылы
қайта жадғыртады.
Естте ... ... ... тану ес процестері болып саналады. Ес
адам тіршілігінде маңызды орын алады. Есте қалдыру адамның өмір тәжірибесін
байытады. Адамның есі ... ... ... ... онда ол жаңа ... ... қалып қояр еді. Өмір тіршілігіне ... ... ес ... ... ... ... Ес осы ... психология
ғылымының даму сатысында өзекті мәселенің бірі болып саналумен қатар,
техникалық ғылымдар ... да ... ... Есті осы ... ... тұрғысынан зерттеуде негізгі әрі жанды болып отырған —
есте қалдырудың механизмі туралы мәселелер.
Қазіргі кезде ес туралы ... ... мен ... ... ... тұрақты түрде тұжырымдалып, бір жүйеге түскен теория жоқ. ... ес ... осы ... дейін әртарапты қызу зерттелгендігін, ол
жөнінде бірнеше ғылыми ... мен ... және ... ... ... көрсетеді. Соңғы жылдары ес психологиядан ... ... ... да ... Осы ... ... ... механизмі мен оның
заңдылықтары ... ... ... және ... ... қосымша үшінші бағыт — биохимиялық тұрғыда іздестіру
қосылып отыр. Сондай-ақ, есті бұлармен ... ... ... ... де ... қалыптасқан жүйелер бар.
Естің психологиялық теориясы ес мехайизмін зерттеудің ең бастапқы
бағыты болып ... де, осы ... ... мен ... бағыттарға және теорняларға тарамдалады. Осындай тарам: далудың
негізі ретінде естің дамуындағы адамнық белсенділік ... ... Ал ... ... теориялар (бұлар өзгелерінен гөрі басымырақ) басты
мәселе етіп сол күйінде объектіні ... ... ... ... ... ... Бұл бағыт адам іс-әрекетінің материалға
қатысы жоқ деп санайды. Мұндай көзқарастың сыңар жақты, ... ... ... ... ... тобы — ... (байланысты)
бағыт делінсе де, оның негізгі мәселесі мен өзекті ұғымы — ... Осы ... ... ... ... жасалу цринципі
болып саналады. Сөйтіп, екі түрлі елес пен әсерлену санада бір мезгілде бой
көрсетеді. Осыған орай есте ар ... ... ... ... ... ... әсерлер мынадай үш типке ... а) ... ... пен ... орай араласып келуі? ә) ... б) ... ... мен қарама-қарсылығы. Сыртқы дүние
құбылыстарының ... ... ... ... үш ... 1) Аралас не іргелес ассоциациялар (мысалы: түс (реңк) ... ... ... ... ... 3. ... (ақ — ... ұзық--қысқа т. б.). Мұндай ассодиациялық
принциптерді тұңғыш рет зерттеп, оларды ...... ... ... (б. з. д- ... жж.). Атақты физиолог ғалым И.
П. ... ... ... ... ... ... ... екі қозу процесінің қабаттасып келуінен пайда болып, сан
рет қайталау нәтижесінде ... ... ... ... деп ... ілім ... ... теориясы деп аталады. ... ... ... ... да ... Ол бойынша жүйкелік импульстер нейрон
арқылы өткенде, өзінің ізін ... Бұл ... ... ... деп ... Осы ... ... зерттеулер нейрондар мен
молекулдық дәрежедегі ... ... ... ... ... ... ... терең мән беруде. Жүйке клеткаларынан таралатый
аксондар ... ... ... ... не өзі ... ... ... оралады. Жүйке клеткаларындағы осындай құрылымдарға
сәйкес байланыс пайда болып, күрделілігі ... ... ... ... ... ... клеткалардың өз-өзінен жандануы
іске асады. Кейбір зерттеушілер мұндай құбылыстар жүйесін іздердің ... ... ... субстраты деп есептейді. Мұнда сақталатын
іздер қысқа мерзімді есте ... ұзақ ... есте ... ... ... ... осындай есте сақтаудың негізінде бірыңғай
механизмдер болады десе, ал ... ... ... әр ... ... екі
түрлі механизм болады деп ... ... ... ... ... ... ғана дәлелден бек.
Естің биохимиялық теориясы. Ес механизмін нейрофизиологиялық дәрежеде
зерттеу мәселелері осы кездегі биохимиямен ұштасады. Осы бағыттағы ... есте ... екі ... ... ... ... ... жасайды. Бұл
жорамал бойынша алғашқы сатыда тітіркендіргіштер тікелей әсер ... мида ... ... ... ... болып, олар клеткаларда
физиологиялық өзгерістерге ұшырайды. Екінші сатысында бірінші ... ... ... ... болып, жаңадан протейндер дейтін
белокты заттар құрайды. Бірінші саты тек секунт, минут-тарға созылады. Ол ... ... ... ... ... Ал ... ... клеткаларда
химиялық өзгерістерге ұшырайтын заттар ұзақ ... есте ... ... ... ... ... анықтау мақсатымен сабау қуйрық
тышқандарға арнайы ... ... Адам ... ... ... ... танбастан бұрын көрген-білгендерін ұмытып қалатыны мәлім.
Бұл жайт ... ... ... әсер ... нәрселердің ізін
электрохимиялық реакцйялардың биохимиялық өзгерістерге жетпей, ... ... ... ... ... есте сақтаудың физиологиялық
негізі клеткалардағы ... ... ... молекулаларының бөлінуімен
байланысты деп санап, бұл генетикалық немесе нәсіл ... ... ... деп ... Ал ... не дара ... есі ... байланысты (РНК) делінеді. Мұның мәнін айқынырақ түсіну үшін
мынадай бір мысал келтірейік. ... ... ... ... жаққа бір
самосвал машинасы кетеді. Машина сағатына 50 км жол жүреді. Сол машина 95
км жоя ... ... ... ... ... ... емделіп
шыққан соң одан апатқа кімнің кінәлі екендігін сұрағанда, ол 70—75 км-ге
дейінгі көргендері мен кездестіргендерін айта ... ... 75 ... 95 ... ... аралықта болған оқиғаларды айта алмайды. Оның ... ... ... ... ... жүргізуші есінде
сақталмағандығы.
Швецйя биохимигі Хиденнің зерттеулері клеткаларда тітіркендіргіштерді
күшейтудің РНК затын ... ұзақ ... бойы ... ... ... РНК өте ... оның ... өзгеруі 1015—1020
дейінгі сандар арасында болып отырады. ... ... ... ... жаңа ... ... ... ес процесің басқаруда
үлкен жетістіктерге жеткізуі мүмкін. Адамның ес процесі — өте күрделі және
адамның ... орай ... ... қарай дамып, бүтіннен бөлшекке —
организмнен мүшеге, одан клеткаға және керісінше ауысып отыратын процесс.
Сондықтан, естің механизмін әр ... ... ... ... ... ... ... түрлері
Ес адамның әр алуан іс-әрекеттерімен байланысты болып, тіршілікте аса
маңызды қызмет атқаратын болғандықтан, оның ... мен ... ... Естің бөлінуі адамның түрлі әрекет ерекшеліктеріне ... олар есте ... ... ... ... ... ұштасады.
Мысалы, адамда есту есі мен көру есі психикалық қасиеттер ретінде ... ... ... мынадай үш түрге негізделіп бөлінеді: ... ... ... ... ... ... бейнелі-көрнекілік және сәздік-мағыналық ... 2. ... ... ... қарай: ерікі, еріксіз ес. 3. ... ... ... ' дейін есте сақтай алатындығына қарай: қысқа
және ұзақ мерзімді (түпкілікті), сондай-ақ ... ес. ... ... ... ... мометр арқылы өлшенеді.
Қимыл-қозалыс есі дегеніміз — ойын, ... ... оқу ... әр ... ... мен ... есте ... оларды
қайта жаңғыртып отыру. Мысалы, коньки тебу, машинада жазу, ол ез сөздерді
жаттау, қой қырқу т. б. ... бұл түрі ... ... ... ... табылады. Адамның бастан кешірген түрлі сезімдері мен
эмоциялық күйлерін есте ... ... ... ес деп атаймыз. Өз
айналасындары нәрселер мен құбылыстарға көңіл-күйінің ... ... ... ... ... ... ретінде есіне түсіруі
адамды ... ... ... ... ... ес ... адам ... кешіргендерін еске түсіргенде,
бозарады, не қызарады. ... оның ... ... әр ... ... оған
күшті әсер етіп эмоциялық күйге ұшыратады. Белгілі мәні тұрғысынан алғанда,
бұл естің басқа түрлерімен салыстырғанда әлде қайда ... ... ес ... мен құбылыстардың қасиеттерін, нақты
бейнесін ойда ... ... ... ... көрініс береді. Естің бұл
түрі арқылы табиғат көрінісі, бастан кешкен ... ... иіс ... ... -орай бейнелі-көрнекілік ес — көру, есту, сипау, иіс,
дәм естері болып та бөлінеді. Егер қалыпты дамыған адамдар үшін есту ... көру ... ... зор болса, ал соқыр, санырау адамдарда мұның ... иіс, дәм ... ... осы ... ... ете ... басқа естердің кемістіктерін толықтырады. Бейнелі ес, әсіресе,
көркем өнер кәсібімен шұғылданамын ... ... әрі өте ... түрде
дамыған болады.
Кейде айдетикалық есі бар адамдар да кездеседі. Мұндай адамдар заттар
мен ... көз ... ... ... ... жеке ... мен
бөлшектерін айқын ажырата алады. Олардық ... ... ... ... ... нәтижесі болып саналады.
Сөздік-мағыналық (логикалық) ес біздегі ой, ... ... ... ... түрлі формалар арқылы із қалдырып ... ... ... ... да тілмен, сөзбен байланысты. Естің бұл түрінің сөздік-
мағыңалық (логикалық) деп аталуы да сондықтан. Бұрын қабылдаған нәрселерді
қажет ... біз сөз, не ... ... есте сақтау арқылы жаңғыртамыз.
Егер ... есте ... ... ... қызметі басым болса, сөздіқ-
мағыналық есте екінші сигнал ... ... рөл ... ... есте ... логикалық-мағыналық, ал белгілі үзінділер мен сөз
тіркестерін, мазмұндарды сөз бе сөз ... ... ... ... ... ... мағыналық ес оқушылардың білім жүйесі мен ... есте ... ... ... ие. Естің бұл түрлері адамның
әрқилы іс-әрекеттерінің алмасып отыруына, ... ... ... түрлі тәсхлдерге ауысып, онық бойындағы тұрақты қасиеттері болып
қалыптасады.
Ерікті және ... ... ... ... және еріксіз деп бөлу
орындалуға тиісті әрекеттердің ... мен ... ... ... коймай ақ, арнайы есте қалдырмай-ақ есте ... мен ... еске ... ... ес деп ... Егер ... ... болсақ, онда бұл
ерікті ес болады. Мұнда есте қалдыру мен жаңғырту, еске түсіру, жагғап алу
үшін ... ... ... ... ... ... отыратын естің сатылары болып табылады. Еріксіз естін орасан зор орын
алатынын әр адам өз тәжірибесін әқайсы біледі. Дегенмен, адам ... ... ... үшін ... ... ... ... есте қалдыруды да жиі
қажет етіп отырады. Естің адам ... ... ... ... сипаттары бар. Олар — естің көлемі, төздігі, ... ... ... және ... ес. ... ес. ... мен нәрселерді есте сақтау үшін адам тиісті әдіс-тәсілдер
қолданып, оны қалай да жадында ... ... ... Бұл сол әсер ... ... консолидациясы немесе мағлұматтардың есте берік қалуы ... ... есте ... ... ... ... ... нәрселердің
бейнесі адамның қөз алдына, елестеп, құлағына дауысы ... ... ... ... ... бұл ... сырттан алынған
хабарларды есте сақтап, оларды ... ... ... маңызы бар. Естің
бұл түрін қысқа мерзімді ес деп ... Ал ... ес ... ... олардың белгі қасиеттерін, тиісті материалдарды
есте сақтау, оларды бірнеше рет қайталау арқылы ұзақ ... бойы ... ... есте ... тағы бір ... — әсер ... ұзақ ... созылуына және адамныа арнайы мақсатына да
байланысты ... ... ... консолидациясы қабылданған
материалдардың мәнісіне қатысты. Мағынасына түсінбей, нәрселердің әсерін
қайталай беру мида қорғаныс ... ... ... еске ... әдебиет пен ауызекі тілде қысқа мерзімді ес ... ... ... деп те ... ... ... ... ол оперативтік ес ... ... есі) ... атпен белгілі.
Ес түрлерінің өзара байланысы. Ес түрлерінің ... ... ... ... орай жүргізіледі де, олар өзара тығыз
ұштасып, бірін-бірі толықтырып отырады. ... ... ... болуымен бірге еріксіз не ерікті де болады. ... ол ... не ... ... да ... Осы ... ... ес пен
түпкілікті ес жалпы есте ... екі ... ... ... ... ... ее сыртқы мағлұматтарды өткізуші көпір тәрізді. Онсыз
түпкілікті еске хабарлар келін түспес еді. ... ес ... ... ... ... күрделі әрі адам өмірінде алатын арнының ерекше ... ... ... ... ... ... — күрделі психикалық ... ол ... дара ... ... есте ... қайта жаңғырту, ұмыту.
Есте қалдыру дегеніміз — ... ... ... ... ... - ... есте бұрынғы сақталғандармен байланыстырып
отыру. Есте ... ... ... ... біз ... ... әсер
еткен нәрселер мен құбылыстардан, болмыс пен ... өмір ... ... ... ғана тұрақтандырып, жадымызда . қалдыруды
мақсат етеміз. Есте ... ... ейте ... ... есте қалдыру болып
екіге бөлінеді. Еріксіз есте қалдыруда адам ... ... ... коймайды.
Ал арнайы есте қалдыру үшін мынадай шарттар қажет: 1) ... ... ... ... ... 2) есте ... қоғамдық, тәжірибелік мәніне адам
қажетіне байланысты болуы; 3) есте ... ... ... ... мен оның ... еске ... түйінді мәселелердің
ізін, мәнін білу; 4) сол ... ... үшін ... ... ұштастыру; 5) қабылдаған нәрселердің байланыс жүйелерін, ... ... ... 6) ... ... өз ... құрастыру;
сөйтіп қажетті материалдарды есте қалдыруды жеңілдету; 7) өз еңбегін, оқуын
дұрыс ұйымдастыра білу; 8) сапалы түрде қайталап, пысықтап; ... ... ... ... ақыл-ой кені болып саналатын ес пен
жадынДа ... ... ... ... ... ... ... тиімді әдісі мен жемісті болуы қажетті матерйалдарды
жаттап алура байланысты. Бұл тәсілдің де өзіндік амал-әрекеті, ... ... ... ... бола ... ... есті дамытуға арналған
жаттау тәсілін — мнемоника деп атайды. Бұл латын ... ... ... ... алу амалы, есті дамытудың тиімді жолының бірі. Естің, жемісті болу
шарттары сызбаларда көрсетілген.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ес туралы ақпарат11 бет
Жалпы психология213 бет
Оқушылар есінің даралық ерекшеліктері44 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
Тіршіліктің пайда болуы жөніндегі Опариннің теориясы9 бет
Эмоция және оның балалық шақта дамуы.45 бет
Эмоция туралы қазіргі шет ел концепциялары38 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь