Топырақ туралы

Мазмұны

І. Топырақтың органикалық бөлігі

ІІ. Топырақ түзуші факторлар
        
        Мазмұны
І. Топырақтың органикалық бөлігі
ІІ. Топырақ түзуші факторлар
І. Топырақтың органикалық бөлігі
Жыл сайын топырақта өсетін өсімдіктер майда ... мен ... ... оның қабаттарында көптеген қалдықтар қалдырады. Hегізгici
органикалық қалдықтар. Өсімдіктердің өcyiнe ... шөл мен ... ... ... ... жыл ... 30ц ... жеткілікті
ылғалданған дала аймақтарында ондай калдықтар мөлшер 100-150, ал күнi ... және ... да мол ... ... ... мөлшерлері гектарына
250ц жетеді. Бұл қалдықтардың құрамында май, смола, балауса, клетчатка,
кеміртегі, сутегі лигниндер, белокты, ... ... ... ... ... ... ... Топыраққа жылма-жыл түсетін өсімдіктер мен өлген
жәндіктердің қалдықтары eкi ... ... ... ... микроорганизмдердің әсерінен ыдырап, шіріп, жай ... ... ... осы ... ... микробтардың
әрекетінен күрделі биохимиялық өзгерістерге ұшырап, ... ... зат - ... ... - гумус (немесе қарашірік) пайда
болады.
Органикалық қалдықтардың біразы толық ... ... ... ... органикалық заттардың осы жаңа күрделі түрге,
биохимиялык синтез ... қара ... ... ... ... ... ... микроорганизмдер жүргізеді.
Гумус заттарының түзілуіне көптеген зерттеушілер көңіл бөлген. Oларғa
химиялық талдау жасап, мәліметтер жинап, түзілу жолдарын ... ... ... ең ... көзқарастарын білдірген М.В.Ломоносов, П.А.Костычев,
С.П.Кравков, А.Г.Трусов т.б. болды. Гумустың құрылуының жалпы ... ... ... еді. Ол ... тек кана ... ... бөледі. Одан кейін топырақтың ... көзі ... ... туды (Ж.Фишер, 1921, В.Фукс, 1936). Бұл көзқарас бойынша гумус
ешқандай да ерекше құрылым емес, ол лигнин мен ... ... ... ТМД ... ... органикалық заттарды толық зерттеуде,
топырактағы гумустың мөлшерін анықтауды И.В.Тюриннің үлесі ерекше. Ол бұл
процестің күрделілігін ... Бұл ... ... ... ... ... – ароматикалық құрылымдардың жеке молекулалары
ферменттердің қатысуымен өтетін, конденсация арқылы түзілген заттар ... ... ... ... барлық өсімдіктер қалдықтары гумустену
кезінде микроорганизмдермен ciңipy жолынан ... ... ... ... ... ... ... Оның жacaғaн
сызбанұсқасына қарағанда гумус ... ... ... ... ... ... минералды бөлігімен
әpекеттеcyi, минерализация npoцeci және минералдық құрамдас ... ... ... ... ... ... ... - органикалық қалдықтардың ... ... ... ... күрделі биофизика-химиялық құбылыстар арқылы
органикалық түзілімдердің ерекше класы - гумусты түзуі.
Бұл пpoцестің белсенділігі: топыраққа ... ... ... химиялық құрамы, топырақтың ылғалы, ауа режимдері, ортаның
реакциясы, биологиялық ... ... ... ... ... ... ... қалдықтардың гумификациялану
типтерін көрсетті: фульватты, гуматты. фульватты - гуматты.
Белгілі ... ... (1977) осы ... ... ... ұғым енгізіп, өpнегін құрды:
Н = f(Qit).
Q - жыл сайын топыраққа түсетін өсімдіктер ... ... i ... ыдырауының тездігі, t – ... ... ... Бұл ... әр ... топырақтардары гумификация пpoцeciнiң
сипаттамасын анықтауға болады.
Гумус құрамындағы ерекше органикалық заттар. Гумус ... ... ... ... ... ... гумин қышқылдары, фульво
қышқылдары және гумин ... Бұл ... ... ce6e6i, ... ... алыну жолдарына байланысты. Гумус қышқылдары ... ... ... ... - сілтілерде жақсы еритін гумус қышқылдарының 6ip
тобы. Олар суда аз ... ... ... ... ... ... катионының әcеpiнен коагуляцияға ұшырап, шөгінді
кальций гуматы күйінде топырақта орнығады.
Фульво қышқылдар - ... ... ... ... ... ... қалатын тобы. Бұлар да жоғары молекулалық құрамында азоты бар
құрылымдар Бұлардың гумин қышқылдарынан біраз айырмашылықтары бар. ... түсі ... ... мөлшері төмен суда ериді әрі қозғалғыш
келеді. Сондықтан ... ... және ... ... ... ... косылып, фульват тұздарын құрайды да, ... ... ... ... шайылады.
Гумус қышқылдарының көп бөлігін гумин құрайды. Бұл минералды бөлікпен
тығыз байланысып, сілтілермен ... ... ... ... және ... бар.
Топырақтың органо-минералдық құрамы. Топырақтағы органикалық заттар
оның минералды ... ... ... ... Осы ... ... трпырақтағы органо-минералдық құрамдар үш топқа
бөлінеді:
1. Топыраққа тән емес органикалық сірке, ... ... ... мен ... тән ... айтылған гумин қышқылдарының сілтілі
(Na) және сілтілі-жерлік металл (Са, Мg) ... ... ... ... ... көп ... ... (темір, алюминий,
цинк т.б.) қосылған комплексті тұздары.
3. Адсорбцияланған органо-минералдық қосылыстар, яғни алюминий және
темірлі қара шірінді ... ... және ... ... ... ... ... балдырлар санырауқұлақтар мен қыналар көп кездеседі.
Бұлардың ішінде топырақта ең көп ... - ... ... түрлері мен санының әр түрлі ... ... ... яғни топырақтың түрліше болуына байланысты.
Ғылыми деректерге ... ... қара ... бір ... саны 5 ... құнары аздау күлгін топырақта оның саны 1
миллиардтай екен. Еліміздің ... ... ... ... ... топырақтың құнарлы қабатында гектарына 5-7 тоннаға
дейін тірі бактериялар болады екен (Красильников Н.А., 1954)
Органикалық қалдықтардың ... ... ... ... ... үш бағытта жүреді: бірінші бағыт, гумустың негізгі көзі өсімдіктер
қалдықтары болғандықтан, солардың топырақтағы ... ... ... көңіл
бөлінді (И.В.Тюрин, 1937; С.Ваксман, 1937; М.М.Кононова, 1951, ... 1980; ... 1981). ... ... топырақ бетіне
түскен қалдықтар, орман төсенітерінің ыдырау морфологиясы мен ... (Н.П. ... 1958; ... 1959 т.б.). Ал ... ... ... ыдыратуға қатысушы микрооргапизмдерге назар
аударылды (П.А.Костычев, 1886; ... ж.б., 1948; ... ... 1977 ... заттардың ыдырауы - өте ... ... ... ... жай ... ... оның ішінде толық ыдырап
кеткен заттарға (СО2, NН3, Н20 т.б.) Органикалық компоненттердің ыдырауы
өте ... әрі өте ... ... ... ... бұл ... немес
физикалық бөліну, биологиялық немесе биохимиялық, химиялық қосылыстардан
тұрады.
Органикалық ... ... ... әр ... ... ... ... Барлық топырақтарда органикалық заттарды ыдыратуда міндетті
түрде бактериялар қатысады, өйткені олар ... ... өте ... ... ... ферменттермен қоректену үшін белоктарды,
көмірсутектерді, органикалық ... ... ... ... ... де ... ... ыдыратуға
белсенді қатысады. Олар көмірдің қорек көзі ретінде лигнин сияқты әр ... ... ... ... пайдаланады. Топырақта үзақ
уақыт болып, өздеріне қолайлы жағдай туғыза отырып, әсіресе қаратопырақта
белсенді түрде органикалық ... ... ... рөл ... заттардың құралуына балдырлар - автотрофты қатысады.
Балдырлар ... ... ... ... ... ... қабатында
түзілген барлық органикалық ... ... ... ... ... ... ... тараған, 10-20 см-ден төменде олардың
саны жоқтың ... ... ... ... балдырлар үшін таптырмас
жем. Балдырлар шығаратын әр түрлі заттар саңырауқұлақтар мен бактерияларға
қорек.
Топырақтағы органикалық ... ... ... ... ... - омыртқасыз жануарлар. Олар өсімдік қалдықтарын
физикалық немесе механикалық түрде бөлшектеп, майдалап, оларды әрі ... мен ... ... ... береді. Омыртқасыз
жануарлар ыдырай бастаған өсімдік қалдықтарын ... ... ... онда ... алмасуына, құрамын жақсартуға, ... ... ... ... ... ... әрекетінен
органикалық заттардың ыдырауы үдемелі жүреді.
ІІ. Топырақ түзуші факторлар
Топырақ ... ... алты ... ауа райы, тау жынысы, жоғарғы
және ... ... ... пен ... дүниесі, жер бедері,
аймақтық геологиялық жасы және қоғамының өндіргіш күші қажет.
Тірі организмдер мен ... ... ... ... Жер ... пайда болған тірі оргаизмдер өсімдікте ... емес ... олар ... өмір сүретін ортаға өте бейім келеді.
Олардың кейбірулері ... ... да өсе ... Олар ... ... газы мен азотты ауадан ғана емес тастан да алды. Сөйтіп олар
тіпті тасты бірті-бірте бұзып, бүлдіре бастады. Ал ... ... ... ... таптырмас мекен болды.
Бұл микроорганизмдер табиғаттың ыстық – суығын, оттегінің ... ... ... ... я ... таңдамады. Сондықтанда олар
табиғатта кез-келген жерде кездеседі. ... ... ... ... ... басқа, алғашқы тау жыныстарында балдырлар, саңырауқұлақтар
да өсіп -өнді.
Сонымен алғашқы тірі организмдер су, жел және мұздар мен ... ... ... ... ... ... кейін шіріп қарашірінді құрады. Шырын
желім тәрізді болғандықтан қопсыған ... ... ... ... ... ... құналы аздау топырақтар пайда бола
бастады. Бұл құбылыстар ... бойы ... ... ... ... өсімдіктер өздерінен кейінгі дамып ... ... ... үгілуінен бөлінетін қоректік заттардың бір бөлігі енді
топырақтың тіршілік көзі болып ... ... ... ... бастады.
Ал олар өліп, ыдыраған кезде, топырақтың жоғарғы қабаттарында және оның
белгілі бір ... ... ... ... ... ... Бұл келесі өсетін өсімдіктерге қолайлы жағдай жасайды.
Сонымен араға ғасырлар салған уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... өсімдіктер, мекендейтін жәндіктер көбейді,
төменгі сатыдағы өсімдіктермен ... ... ... өсімдіктер өсіп,
тірі жәндіктер мен жануарлар пайда болды.
Топырақты мекендейтін, онда өсіп-өнетін ... ... жай ғана әсер етіп ... ... ... ... ... қасиеттеріне зор ықпал етті.
Топыраққа тек микроорганизмдердің ғана емес сонымен қатар онда ... ... ... қарапайымдылар, төменгі және жоғарғы сатылы
жан- жануарлар, құр-құмырсқалардың ... көп. ... ... ... ... қалдығымен қоректеніп, денесі арқылы ... бай, суға ... ... ... ... топырақ қабаттарын
әрі бері тесіп өтіп, ондағы су – ауа ... ... ... ... Дарвиннің «Топырақты адам қоғамы соңғы мыңдаған ... бойы ... Ал оған ... ... ... жылдар бойы жауын құрты ... ... ... айтылған тамаша сөзі бар.
Ауа райының топырақ түзудегі рөлі орасан зор ... яғни ... ... ... ауа ... ... ... үсіксіз
уақыттың қысқа немесе ұзақтығына қарай әр жер әр түрлі өсімдік, ... мен ... ... етеді. Олардың әрекетіне әр жерде
әр түрлі топырақтар түзіледі. ... ... шөл ... ... ... тоң ... дамымаған, мәңгі жас құнары аз топырақ түзіледі, ал ауа
райы жайлы, одан түсетін ылғалы мол, күн ... ... ... мол қара ... ... ... ... жылдамдығы ғарыштан келетін күн сәулесінің
қуатына тікелей байланысты. Күн сәулесімен қатар тірі организмдерге ылғал
қажет, осыған байланысты ... ... ... күні ... әрі ылғалы
мол аймақтарда өте жоғары, ал ... ... аз күі суық ... ... бұл ... ... төмен. Осы себептен де ... ... ... және ... ... ... ... ылғалы мол аймақтарда топырақ минералы ... ... ... ... ... ал кұн райы ... ... суық, ылғалы
өте аз аймақтар топырақ құрамындағы ... ... ... ... алғашқы минералдардан тұрады.
Ылғалы мол аймақтың ... суға ... ... аз ... ... шөл ... топырақ құрамы суға ерігіш тұздарға бай
келеді. Ауа райының жиі желді ... ... де ... құбылыстарға,
оның құнарына көп әсер етеді.
Топырақ түзуші тау ... ... ... ... ... ... ... және механикалық құрамы өзін түзген тау
жыныстарының құрамына өте ... ... ... тау ... ... аналық жыныс деп атайды. Сонымен аналық ... ... тау ... ... топырақтың көптеген химиялық, физика-химиялық және физикалық
қасиеттерін ... ... оның ... ... жер бедерінің тигізетін
әсері. Жер бедерінің әр түрлі болуына ... , оған ... ... ... қоректік заттардың ілесе келуі, тіпті күн сәулесінің түсуі ... Жер ... ... ... ... түзілуге және олардың
құнарлығына әсер етеді. Топыраққа жер бедерлерінің ... ... оның аса биік ... немесе орта (мезо) немесе майда (микро)
деп бөлінетінін естен шығармауымыз жөн. Аса ірі таулы ... ... ... ... жазық аймақтардағы топырақтың таралу
заңдылығына сәйкес келе бермейді. Бұл ірі ... ... ... ... тау ... ... қарай таралып, өзгерулері
табиғаттың белдеулік заңына бағынады.
Топырақ түзуге аймақтың геологиялық жасының әсері. ... ... ... жас, яғни жаңа ... ... ... ал геологиялық
ескі аймақтың топырағы да ескі. Міне, осы тұрғыдан алғанда кең байтақ ТМД
елдерінің ... ... жаңа жас ... ... ... ... ... дәуірден келе жатқан топырақтар кездеседі. Мәселен, сонғы ... бара ... Арал ... суы ... ... оның бұрынғы
түбінде жаңадан топырақ түзілу құбылыстары басталды.
Топырақ түзу процестеріне адам қоғамының тигізетін ... Адам ... ... ... ... қолдан суарып немесе құрғатып,
мелиорациялап, топырақтың табиғи даму ... көп ... Бұл ... көбі – ... ... қасиеттерін
жақсартуға, топырақ құнарлылығын арттыруға бағытталған шаралар.
Топырақтарды көп жыл бойы суарып, тыңайтқыштар енгізуден ... ... ... ... ... жаңа «Мәдениеттелген» сапалы
топырақтарға айналды. Адамның саналы әрекетінің арқасында, табиғи жағдайда
құнарсыз жатқан топырақтан құнары ... ... ... айналды.
Денгенмен, осы әрекеттердің барлығы оң нәтиже беріп жүр деп ... ... ... ... және ... мелиорациялаудағы
жіберілген қаттеліктерден құрамында тұзы шамалы ... ... ... құбылыстары басталып немесе батпақтанып, топырақтары егістікке
жарамай, істен шығып қалатын жағдайлардың да ... ... ... ... - ... үдеу мен ... ... нәтижесінде
адамзат топырақ түзілу құбылысын оның құнарын арттыруы ... ... ... ... жаңа ... жасауға кірісті. өндірістік күштерінің дамуымен
көптеген қолдан бүлдірген ... ... ... жұмысы жүргізілуде.
Ертеректе адам қоғамының топыраққа әсерлері негізіне мелиорациянанған
жерлермен шектелетін. Ал ... ... ... топыраққа жалпы табиғатқа
тигізетін әсерлері өзгерді. Сонымен қатар ... ... ... ... әсері де аз емес.
Ал кейбір жерлерде топыраққа әсер ... ... ... ... кейбір алқаптарда жер асты ыза суының топырақ бетіне
жақын жатуы, ол жерлерде шалғынды топырақтың ... әкеп ... ... біраз алқаптар жыл сайынғы су тасқындарының әсеріне тап
болады.
Топырақ ... ... ... ... В.В. ... өзі айтқандай,
топырақтану ғылымының негізгі тірегі. Топырақты топырақтүзуші факторлардан
тыс зерттеу бұрыс ... ... ... ... ... топырақтүзілістің бес факторына – топырақтүзуші
жыныстар, өсімдік және жануар организмдері, климат, ... және ... ... ... және ... ... суы) және адамның шаруашылық
әрекеті қосылды.
Соңғы ... ... ... ... ... әрекеттесуі заттың зор массасын қозғалысқа әкеледі. Тау жыныстары мен
тірі ағзалардың әрекеттесуінің ... ... зат ... - ... заңды түрде таралуы жүреді. Дәл сондай құбылыс тірі
организмдер – ... тау ...... ... су, ... де ... ... бұл үрдістер ерекше кернеулі жүреді, өйткені
топырақтүзілудің барлық факторлары бірдей бір мезгілде қатысады. Басында
химиялық ... ... ... мөлшердегі тұйық айналымшеңберлер
(кругооборот) түрінде жүреді деп болжанған. Кейінірек топырақтағы заттың
айналымы ... ал ... ... ... ... циклдері ие
екені анықталған. Топырақтүзілу кезінде ... ... ... ... ... ... қамтитын жалпыпланетарлық циклдерге кіреді.
Бұдан түйіндеріміз, топырақ – бұл ... ... ... циклдік миграциясы, ландшафт компоненттерінің арасындағы зат
алмасуы үрдістері жоғары кернеу ... ... ... ... ... ... жіті ... бір мезгілде күн энергиясы
трансформацияланады (күйін өзгертеді) және жиналады (аккумуляцияланады).

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"шығыс Қазақстан топырақтарына сипаттама"5 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Алматы облысы Көксу ауданы «Үйгентас» ЖШС топырақтары және оларды ауылшаруашылығында пайдалану55 бет
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Атырау облысының мұнаймен ластанған топырақтарын мұнай тотықтырушы микроорганизмдер көмегімен тазалау30 бет
Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу13 бет
Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс9 бет
ГОСТ және ОСТ оларлың су,ауа,топырақ,сүт,ет және басқа мал шаруашылығы өнімдерін микробиологиялық және вирусологиялық бағалауға қажеттілігі. Дезинфекция тиімділігін бақылау21 бет
ГОСТ және ОСТ,олардың су,ауа,топырақ,сүт,ет және басқа мал шаруашылығы өнімдерін микробиологиялық және вирусологиялық бағалауға қажеттілігі17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь