Аудиттің мәні

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Аудит оның түрлері мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2. Сыртқы аудит, оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
3. Сыртқы аудиттің Қазақстанда қалыптасуы және одан әрі дамуы ... ... ... ... ... 17
4. Аудиттің пәні, объектісі және функциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
5. Сыртқы аудиттің мәні және оның нарықтық экономика жағдайындағы
ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
1. Аудит оның түрлері мен мазмұны......................……………………..………….5
2. Сыртқы аудит, оның ерекшеліктері…………….…………………………..…..13
3. Сыртқы ... ... ... және одан әрі
дамуы....................17
4. Аудиттің пәні, объектісі және функциясы….……………………………….....21
5. Сыртқы ... мәні және оның ... ... ... ... ... жұмысымның тақырыбы «Сыртқы аудиттің түрлері, оның мақсаты
мен мәні» болғандықтан, мен бір емес ... ... ... өйткені
ол әрине өте ауқымды тақырып. Себебі, аудит жұмысының көлемі-объектісі,
шаруашылық субъектінің ... ... ... бір бөлімін аудиттік
тексеруді тапсыру тапсырушының еркінде. Екіншіден, қандай ақпарат болмасын
оның ... ... тек қана ... ... ... ... Үшіншіден, аудиттің негізгі мақсаты ... ... ... өз ... ... ... ... жасаудағы
бірден-бір мақсаты – аудит қорытындысын алу. Себебі, тек аудит қорытындысын
алған шаруашылық субъектілерінің ақпараты ... ... ... ... ... кепілдік алады деген сөз.
Аудит – ол дербес, тәуелсіз аудит мамандарының кәсіпкер ретінде ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін тексеру арқылы анықтап, экономикалық талдау жасап,
қажет болған жағдайда сараптау жүргізіп, аудиторлық ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
Мемлекет, кәсіпорындардың жақсы жұмыс жүргізіп табысты болғанын
қарайды, ... олар ... ... ... тексерісті қажет етеді,
себебі аудитор тексеру барысында табыстылық есебін тексеріп кәсіпорынның
қанша табыс ... ... ... ... ... Ал қажет болған
жағдайда аудитор тікелей мемлекет салық ... ... бере ... ... ... ... ... сомасын жасырып қалу, салық
төлемеу үшін қылмысқа ... ... әр ... ... ... нарық жағдайындағы экономикалық бақылаудың перспективті және
тиімді түрлерінің бірі ... ... ... Тәуелсіз бақылауды өз қызметін
тапсырыс иесі – клиент есебінен (тексерілген субъект жекелеген ... ... ... ... коммерциялық негізінде іске асыратын
аудиторлар, аудиторлық ұйымдар жүргізеді.
Соңғы жылдары елімізді тәуелсіз ... ... ... ... ... дайындау және олардың қызметін лицензиялау, қабылданған
жекелеген заң актілеріне сай аудиторлардың кәсіби ... ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізілді. Аудит
бойынша енгізілген оқулықтар мен ... ... саны аз ... Аудит
тарихы, проблемалары, оның даму жән қалыптасу тәжірибелерін экономистер ... әр ... ... мен ... ... басылымдар орыс тілінде
ғана шығады. Бұл жерде республикамыздың жоғарғы оқу орындарында мемлекеттік
тілде оқитын студенттер ... ... ... көбейту мәселесін шешкен жөн деп
ойлаймын.
Аудит ... ... ... айту ... ... ... ... шаруашылық субъектілері бір қалыпты ... ... ... ... да даму ... ... ... кепілдік
алады. Яғни, бір регионды немесе бір ел көлемінде шаруашылық субъектілері
даму жолында ... ... ол елде ... ... ... да, оның ... сол елде нарықты қатынас экономикалық
заңдылықтары күшейіп, нағыз нарықты ... көшу ... ... тауар
бағасын тұрақты етіп нарықтық қатынасқа көшу ... іс ... ... ... ... ... ... атқарады. Олай
дейтін себебіміз, аудит ... ... ... сомасы салық
нақты анықтамадан қанша салық сома төлеу керек екенін, ... ... ... аудит арқылы анықтайды. Қандай бір елде болмасын ... ... ... ... көлемде жинау және де нормативтік
ереже-нұсқау талабына сәйкестігін қамтамасыз ету. Қазіргі ... ... өз ... ... ... жүргізуге мәжбүр, оған қоса тек
қана «салық есебіне» аудит жүргізіп, аудиторлық қорытынды ... ... ... ... ... ... қатал жаза қолданып, субъектілер
айып төлейді.
Соңғы жылдары баспабан шыққан арнайы ... ... ... ... ... жаңа бағыты ретінде кәсіпорындар мен
ұйымдардың қаржы ... және ... ... ... ... ұйымдастырушы түрі ретінде анықталады. Менің көзқарасым бойынша бұл
түсінік «қаржылық бақылау» түсінігімен ... тең ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ шығындарды
рационализациялау мен пайданы заңдық ... ... ... ... ... ... ұсыныстарды дайындауды қамтиды.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... латынның «revision» сөзінен аударғанда
«қызметті зерттеу» дегенді, ал «ревизор» термині ревизияны жүргізуші ... ... ... Тексеру мен аудит мазмұны жағынан жақын болса да
бір түсінік емес. Аудит тексеру мен ... ... ... ... ... отырып, сонымен бірге өзіне тән ерекшеліктері бар.
1. Аудит оның түрлері мен мазмұны
Аудит ... ... ... ... ... сәйкес
Қаржылық есептілік берудің дұрыстығы мен объективтілігі туралы пікір
білдіру мақсатыңда заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... мәні ... ... беруді, төлем-есептеу
құжаттамасын тәуелсіз тексеру, түрлі қызметтер мен кеңес беру, Бухгалтерлік
есептілік жүргізу мен ... ... ... активтері мен
міндеттемелерін бағалау, салық ... ... ... ... ... ... бойынша тұтынушыларға қызметтер
ұсынатын аудиторлық фирмалардың ... ... ... ... есептілік беру аудитінің мақсаты — ... ... ... ... ... концептуалдық негізіне сәйкес
барлық елеулі аспектілер ... ... ... ... жөнінде қорытынды беру мүмкіндігін беру. Аудит ... ... ... аудит мақсаты дегенде аудитордың алдына
тұтынушы қоятын мақсатты түсінуіміз керек.
Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... ... және коммерциялық ұйымдар мүлікті пайдалану,
жұмыстар мен қызмет көрсетулерді орындау, коммерциялық операцияларды ақша
қаражаттары мен ... ... ... ... сан алуан келісім-
шарттық (келісімді) қатынастарға түседі. Қажетті ақпаратты ... ... ... осы ... ... ... ... тек
тәуелсіз аудитор ғана дәлелдей алады.
Жеке және ұжымдық меншік иелері-акционерлер, жарнашылар (пай ... ... ... өз ... ... барлық көптеген
қаржылық және шаруашьшық операциялардың заңға сәйкес орындалғанына және
бухгалтерлік жазбалармен ... және ... ... ... өз ... көз ... ... айрылған. Ұйым қызметі
мен оның заңды орындалуын тәуелсіз ... ... ... ... қаржыландыру, несие беру, инвестициялау және салық ... ... ... ... үшін ... ... ... экономика салалары мен аймақтар бойынша жүргізілетін аудиторлық
тексерулер өздерін ... ... ... ... дәлелдеу
үшін республиканың мемлекеттік органдары, министрліктер мен ведомстволар,
соттар, прокуратураға және басқаларға қажет.
Аудиттің маңызы ... ... ... қол ... ... Атап ... экономикалық субъектілердің (фирмалар, акционерлік қоғамдар);
• салық қызметі тұлғасындағы мемлекеттің;
• қаржылық есептілік беруді әр ... ... ... ... иесі мен ... мүдделерін қорғау,
сонымен бірге есеп және қорытыңды есеп ... ... ... ... ... өзінің акционерлеріне, директорлар
кеңесіне, қызметкерлеріне) басқару шешімдерін дұрыс қабылдау үшін ... ... жоқ ... ... ... ... ... Сыртқы
пайдаланушылар да ұйымның қаржылық жағдайына қызығушылық білдіреді (банктер
несие ... ... ... сонымен қатар қоғам).
Аудитке деген қажеттілік меншік құқығы мен кәсіпорынды басқару бөлінген
кезде пайда болады. Бірақ осындай аудитты жүргізуге ... заң ... ... де қаржылық есептілік беру аудитіне тән белгілі басымдылықтар болады.
Меншік иелену ... ... ... ... ... егер ... ... екі жеке серіктес шаруашылықты жүргізудің жаңа объектісін құру
үшін өз бизнесін біріктірген кездегідей деген ескерту болмаған ... ... ғана ... ... мүмкін. Үшінші жаққа бағытталған
каржыландыруды беру туралы өтініш тексерілген есеп берулермен дәлелделінуі
мүмкін.
Аудитке кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... арналған және оның қызметінің тиімділігін жоғарылату
жөніндегі конструктивті ұсыныстар дайындауға ... ... ... ... жұмыс істеуі үшін ... ... ... ... ... Барлық жазбалар мен есеп берулер тәуелсіз
адамдармен талдалынады деп түсіну қызметкерлерді есепті ... және ... ... ... ... ... қызметі туралы
есептемені құруға мәжбүр етеді.
Тексеруді жүзеге асыра отырып тәуелсіз аудиторлар екі негізгі қызметті
орындайды:
Қаржылық есептілік ... ... мен ... ... ... ... және ... есептілік беру мәліметтерін есептің жалпы қабылданған
стандарттарына сәйкес тексеру.
Аудиторлық қызметтің негізгі ... ... ... ... қызметін реттейтін заңның сақталуын, бухгалтерлік есептіліктің
жүргізілуін, қорытынды есепті ... және ... ... ... ақпаратпен жабдықтауды сапалы тексеруді қамтамасыз етуде болып
табылады. Іскерлік ... ... есеп беру ... ... ... ... ... аз болады. Сенімге ие болу
үшін экономикалық қатынастардың тұрақтылығын дәлелдейтін ұзақ ... ... ... ... ... ету үшін ... фирмаларға
бухгалтерлік, зандық және жалпы ... ... ... қамтамасыз ету, анықтамалық ... ... ... база ... ... маңызды міндеттерінің бірі өз қызметімен қатар
кез келген экономикалық субъект қызметінің рентабельділігін қамтамасыз ету
болып табылады. Аудиторлық ... ... ... аса ... бөлу ... ... етеді. Әрине, оған осы кәсіп мәртебесіне сай жоғары ақы
төленуі керек. Сонымен қатар ... ... пен ... ... көп ... ... ... аудиторлар клиенттерді тандамай
ала алмайды. Бұл жерде болашақта ... ... ... ... ... дұрыс таңдау қажет.
Аудит және оған сыбайлас ғылым түрлері. Аудит өзінше жеке ... ... ... саласы сияқты аудит те объективтік себептермен өз бетінше дами
бастаған жаңа ғылым саласы. Оған себеп болған ... ... ... ... ... көтерілуіне байланысты, әр елдің
экономикасының ... ... ... ету үшін ... ... ... ... талап қатайған сайын аудит ғылыми сала ретінде
жедел даму жолына түсті.
Аудит экономикалық ғылым саласындағы топқа қосылады, оған қоса ... ... оның ... іс жүзінде қолдану процесінде
ерекше әсерін тигізетін нақты функцияларды орындайтын ғылым ... ... ... ... ... ғылым саласы. Ол жалпы ғылым
тану теориясына сүйене ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың білімділігін бағалап, оның ... ... ... ... ... ... Аудит жеке ғылым сала ретінде
өзіне сыбайлас ... ... ... ... отырып, шаруашылық
субъектілерінің жұмысын зерттеп,оны әділ бағалап, тапсырушыларға ... ... ... ... ... тану ... ... диалектикалық процесс әсерінен экономикалық
ғылым тобында менеджмент, маркетинг, қаржы, ... ... ... ... сияқты ғылым түрлері пайда болды. Қазіргі
кезде осы топқа қосылатын жаңа ғылым саласы ол-аудит. Осы ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Аудит және бухгалтерлік есептілік. Бухгалтерлік есептілік аудит үшін ең
негізгі ... ... ... ... ... ... ... нақты бухгалтерлік құжат арқылы белгілі өлшемдермен
тіркелген ... ... ... ... ... тіркеуге
алады. Кәсіпкер шаруашылығында орындалған жұмыстар, ... ... ... ... ... ... деп ... есептілікке алынады. Бухгалтерлік есептіліктің соңғы сатысы,
қорытындысы, ол кәсіпорынның ... ... Онда ... қорытынды есебі, қаржылық жағдайы, өткен ... ... ... ... ... ... Сол ... аудитор тексеріп дұрыстығын анықтайды. Қазіргі ... ... ... фирмасы немесе жеке аудиторлар жүргізеді.
Аудитті тексеру барысында аудитор ... ... заң ... ... ереже нұсқауды дұрыс қолданып жүргізілгенін анықтайды.
Бухгалтерлік есептілік мәліметің дұрыстығын анықтау үшін ... ... ... ... Одан ... ... және синтетикалық есеп
кестелерінің дұрыстығын ... ... ... ... есептілікті жақсы білетін, есеп
заңын және ... ... ... ... ... ... білімді маман болуы керек.
Аудит және экономикалық талдау. Арнайы ... ... ... ... экономикалық талдау деп ... Олай ... ... ... ... Себебі, тиянақты аудиторлық қорытынды жасау
үшін кәсіпорын ақпаратына экономикалық талдау жасау өте қажет. ... және ... ... аудит қызметінің ішінде «қаржылық
ақпаратының» ... ... ... ... ... 12 ... ... айтылған: аудитор өз қорытындысын жасау үшін
кәсіпорынның ... ... ... ... оның шаруашылығында
экономикалық жағдайының дұрыс көрсетілгенін анықтау үшін аналитикалық
есептеу ... ... ... Онда ол ... ... элементі өзі жасаған есептеу жолымен анықталуға тиісті.
Аудиторлық қорытынды жасау алдындағы экономикалық ... ... ол ... ... ... ... ... қандай
себептерден болғанын, оның тиімді немесе тиімсіз, зиянды болу себептерін
анықтап, олардың ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің дұрыстығын, факторлардың оған әсерін
анықтауында. Аудитор аналитикалық процедура жасаудың алдында ... ... ... ... ... ол үш этаптан тұрады:
қойылған мақсатқа толық және оптималды жауап алу үшін ... ... ... ... талдау жасалынатын информация базасын анықтау;
экономикалық ... ... ... ... шектеуге, түзетуге
шешім қабылдау.
Аудит барысында қолданылатын бірнеше экономикалық ... ... ... оқу ... Бұл ... мақсаты қорлардың, мүліктің нақты
мөлшерін анықтау, олардың тиімді ... ... және ... ... ... ... субъектілерінің қаржы ресурстарын
қандай шаруашылыққа жұмсалғанын және ... тыс ... ... ... ... ... тиімділігін анықтап,
талдау жасау. Ақпаратты оқу барысында, ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
2. Шаруашылық саласындағы салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... салыстыру арқылы экономикалық
талдау жасаған кезде ... ... ... ... ... анықталады. Аудитор салыстырмалы көрсеткіштер
арқылы әрбір жеке шаруашылық ... ... мен ... ... ... өз қорытындысын жасайды. Осы орайда аудитор
салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... ... ... боғанын анықтап оны нақты ақша өлшемімен және процент
көрсеткішімен көрсетеді.
3. Ақпарат пен нақты көрсеткіштерді салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... ... ... және
табыстылық нәтижесінің көрсетуіне бағдарлама жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ... пен В.П. ... аудит бойынша екінші қайтара шығарылған
оқулығында аудит ... ... ... Осы ... сай аудит
төмендегі түрлерге бөлінеді:
Аудиттің түрлері
|№ |Критерийлер | ... |
|1 ... ... ... |
| ... ... |
|2 |Заң ... ... ... |
| | ... ... |
|3 ... ... ... |1- ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |мен ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
|4 ... ... |1 ... ... беру ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... операциялық және |
| | |т.б.) |
|5 ... ... ... ... |
| ... | |
| | ... |
|6 ... сипаты бойынша |Дәлелдеуші |
| | ... ... |
| | ... ... аудит |
Қазіргі кезге дейін сыртқы аудит мәселелері ... Ішкі ... ... ... және ... элементі болып табылады. Ішкі
аудитке деген ... ... ... барлық басқару ... ... ... ... ірі ... ... Ішкі аудит осы қызмет туралы ақпарат беріп, менеджерлер есебінің
нақтылығын дәлелдейді. Ең ... ішкі ... ... ... жол
бермеуге және кәсіпорын ішіндегі қажетті ... іске ... ... аудитордардың белгілі бір қызметін басшыға немесе директорлар
кеңесіне немесе акционерлер жиналысына ... ірі ... ... орындайды. Ішкі аудиторлар қызметі кеңірек және ... ... ... бақылау: шешім қабылдау кезінде басшылық
пайдаланатын ... ... ... ... бақылау процедураларының орындалуын дәлелдеу;
• ішкі бақылау жүйесінің қызмет етуі мен ақпараттарды өндеудін
тиімділігін талдау;
... ... жүйе ... ... сапасын бағалау.
Сонымен ішкі аудит шеңберінде активтердің сақталуын жан-жақты бақылау
ғана емес, менеджмент ... мен ... ... да жүзеге асырылады.
Сыртқы аудитті ұйымға тапсырыс беру ... ... ... ... аудиторлар, аудиторлық фирмалар жүзеге асырады. Сыртқы аудиттың
тағы ерекшелігі аудиторлардың тексерілетін ... ... ... ... ... ... акционер, басшы және басқа лауазымды адамдар
болмауында, ұйым басшылығы мен ... ... ... ... ... апалы-сіңлілі, ұл-қыздары) тұрмайтындығында және қызметтік қатынаста
байланысы жоқтығында болып табылады.
Сыртқы аудитты жүргізу нәтижелері ... ... ... ... жағдайы және қаржылық есептілік берудің ... ... ... және ... ... рәсімделеді.
Заң талаптарына қатысты аудит міндетті және бастамашылық (ерікті) болып
бөлінеді. ҚР "Аудиторлық қызмет туралы" заңының ... және оның ... ... "Аудит түрлері міндетті аудит және бастамашылық аудит болып
табылады" деп көрсетілген.
Міндетті аудит — тізімі заңмен белгіленген ... ... ... жыл ... аудиторлық тексеру жүргізу.
Бастамашылық аудит оны жүргізу шартында көрсетілген аудитгің нақты
міндеттері, мерзімдері мен ... ... ... кәсіпорынның өзінің
шешімімімен жүргізіледі.
Қаржылық есептілік беруді тексеруден басқа аудиторлық фирмалар басқа да
қызметтерді көрсете ... ... ... ... ... ... аудиторлық ұйымдар қаржылық есептілік беру ... ... ... ... ... ... ... көрсете алады:
• Бухгалтерлік есептілікті ұйымдастыру, қалпына ... ... ... және ... қорытынды есепті құру;
• салықтық жоспарлау, бюджетке міндетті ... ... ... толтыру, қаржы-шаруашылық қызметті талдау;
• қаржылық, салықтық, банктік және басқа шаруашылық заңының
мәселелері ... ... беру және ... ... ... қосымша кәсіби білім беру ретінде Бухгалтерлік есептілік, салық
есебі, қаржы-шаруашылық қызмет ... мен ... ... ... қызмет;
• Бухгалтерлік есептілікті автоматтандыру бойынша ұсыныстар,
есепті автоматты жүргізуге оқыту;
• бағалы қағаздар ... ... ... ... қызметімен байланысы жоқ заң қызметтерін
көрсету.
Бухгалтерлік есептілікті жүргізу және ... ... ... пен ... ... беру туралы» заңға сәйкес бухгалтерлік
қызметі жоқ ... ... ... ... ... ... ... алады. Осындай ұйымдардың бірі аудиторлық фирмалар болып табылады.
Кеңес беру. Қызмет көрсетудің бұл түрі салық салу ... ... ... ... түсініктерді, бастапқы есепті ұйымдастыру бойынша
ұсыныстар дайындығын ... ... ... беру ... оқыту болып
табылады, аудиторлық фирмалар мамандарының ... ... ... ... ... көздейді. Осы мақсаттар үшін аудиторлық
фирмалар өз ... ... ... оқу ... ... органдардың бас мамандарын тартады. Лекторлар белгілі бір
кезеңде болған заңдағы ... мен ... ... ... ... ... ... түсініктеме беріп, сұрақ-жауапты
ұйымдастырады.
Бухгалтерлік есептілікті автоматтандыру ... ... ... ... оқыту. Бухгалтерлік есептілікті автоматтандыруға жаппай
өту жағдайында қызмет көрсетудің осы түрі аудиторлық фирма үшін аса ... ... ... ... ... таңдау, енгізу бойынша қызмет
көрсету компьютерде ... ... ... ... ... жолға қою, оның ішінде қолданбалы бағдарламалар пакетін,
техникалық құралдарды таңдау ... ... ... байланысты.
Заңмен талап етілетін сыртқы аудитті жүргізетін ... ... ішкі ... ... ... ... ... себебі бұл
жұмыстың қайталануын азайтады. Бұл ішкі аудит қаржылық жүйені қамтитынына
немесе тауар-материалдық ... не ... ... ... ... ... ... қамтитынына қарамастан мүмкін болады.
Сыртқы және ішкі аудиттің ортақтығы — ... ... ... ... ... ... бойынша есептерді құрастырады
және т.б. сонымен ... ... де ... ... ... орындау;
• сәйкес көрсеткіштер үшін есептерді құру;
• көрсетілген қызмет көрсетулер көлеміндегі айырмашылық;
• күнделікті шаруашылық-қаржылық ... ... ... есеп ... құру ... ... ... көбінесе аудитті тексеру (проверка) деп анықталған. Ал
аудиттің ... ... құқы жоқ. Тек ішкі ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
Аудиттің мазмұнына қарастыру қарастыру барысында оның нақты құрамы айту
қажет. Олар мыналар:
1. шаруашылықтағы субъеккт;
2. мәлімет;
3. аудитордың мамандығы;
4. фактілерді жинау және ... ... ... ... ... ... ... аудит элементтерін жеке-жеке қарастыру қажет.
1. Шаруашылықтығы субъект. Аудит жұмысын орындау үшін міндетті ... ... ... бағытын, көлемін анықтау қажет. Оны ... ... ... ... Оған ... барысында нақты
болжам жасау үшін аудит қамтитын объектілердің ... ... ... ... заң ... немесе экономикалық объектіге
қосылмайтын мәлімет жүйесі.
2. Мәлімет. Аудит жұмысы ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеп, өзінің жаңа мәліметтерін
құрайды. Сол ... ... ... ... ... ... ... еместігін
анықтауы мүмкін. Ол негізінде екі түрлі себептен болуы мүмкін:
1) ақпаратта кейбір ... ... ... ... ... ... ... Аудит жүргшізуші жоғары дәрежедегі, өз
мамандығын жақсы меңгерген, сарапшы, ... адам ... ... ... ол өзіне қажет фактілерді жинап талдау ... бір ... ... ... ... алатын болуы қажет.
4. Фактілерді жинау және бақлау. Аудитордың негізгі мақсаты ол ... ... ... сол ... ... ол өзінің аудиторлық ақпаратын
жасайды .
5. Аудит ... ... ... ... өз ... бір
жүйеге келтірілуі қажет. Оған негіз аудит ... ... ... бір ... ... әдісі немесе нормативтік ереже-нұсқау талабына
сәйкес бір қалыпқа келтіру.
6. ... ... ... өз ... ... ... анықталған кемшіліктердің мазмұнын, өзінің аудиторлық қортындысын
ақпаратында көрсетеді.
Қорыта ... ... ... ... міндетті құрамын
қарастырмай, нақты аудит жүргізу мүмкін емес. ... ... мен ... ... үшін оның ... білу ... Сыртқы аудит, оның ерекшеліктері
Сыртқы аудит – бұл бірге жүретін аудиторлық ... ... және ... есептіліктің дұрыстығын бағалау мақсатымен ҚР-ң
заңнама талаптарының сәйкестігі мен келісім шарт негізінде ... ... ... ... ... ... кәсіптік (кәсіп
иелік) қызмет.
Тексеріліп жатқан кәсіпорында ... ... жоқ ... сыртқы аудит жүргізеді. Ал ішкі ... ... ... ішкі ... ... ... ... келуін бағалау, кәсіпорын
қызметінің мақсаттары және т.б. болып табылады.
Сыртқы аудит ... ... ... ... тілектері
бойынша) және міндетті түрде (заң шығарушы актілеріне сәйкес болуы) бола
алады. ... ... ... ... ... немесе тергеу мүшелерінің
шешімі бойынша жүзеге асырылуы мүмкін.
Сыртқы аудит қаржылық ... ... ... ... оны ... ... ... жүргізудің дұрыстығы ҚР-ң заңнамасына
қаншалықты сай келуін тексеру ... ... ... ... нәтижесі
жайлы қорытынды жасау үшін аудиторлық компаниялардың өкілімен немесе жеке
аудиторлармен жүргізіледі. Аудиторлық қорытынды – ол ... ... және ... ... ... ресми құжат. Өз кезегінде
аудиторлық ұйым штаттағы бес аттестатталған мамандардан кем емес ... ... ... ... ... ... болған жағдайда ҚР-ң Қаржы
министрлігі аудиторлық қызметті ... ... ... ... ... ... тексерістерді көбінесе консультациялық қызметті (сауда,
қаржылық қызмет, Бухгалтерлік есептілікті енгізу, ішкі ... ... ... ... салу ... және ... да ... негізінде)
орындайтын арнайы аудиторлық фирмалар жүзеге асырады.
Аудиторлық тексеріс міндетті, ұйымдасқан және ... ... ... Осының негізінде міндетті тексерістер заң шығару ... ... ... ал ... ... ... ... шешімі
бойынша жүргізіледі. Міндетті аудитке барлық банктер жатқызылады.
Банк аудиті жалпы аудит ... ... ... ... ... және ішкі болып жіктеледі. Сыртқы ... жан ... ... ... ... ... ... асырылады. Ішкі
аудит банктің өзінің күшімен жүргізіледі және сол үшін банк ... ... ... аудиттің негізгі мақсаты болып кредиттік ұйымдардың бухгалтерлік
(қаржылық) есептіліктің нақтылығын ... ... және ... ... ҚР-ң ... сәйкес келуі.
Сыртқы аудит белгілердің толық тізімі бойынша ревизиядан айтарлықтай
айрықша ... ... – бұл ... ... қызметінің заңдылығын және дұрыстығын
тексеру мақсатымен жоғары тұрған немесе бақылаушы ұйыммен заңды тұлғаның
қызметін ... ... ... сыртқы аудиттің мақсаты қаржылық есептіліктің дұрыстығы, қызметтер
көрсету, көмек көрсету, клиенттермен қарым-қатынас жасау ... ... ... ал ревизия мақсаты – ол жетіспеушіліктерді анықтау, оларды жою
бойынша ұсыныстар және ... ... ... ... ... ... ... – ол кәсіптік (кәсіп иелік)
қызмет, ал ревизия – ол ... ... ... ... ... немесе мемлекеттің (мемлекеттік қаржылық бақылау негізінде)
өкімін орындайтын атқару қызметі.
Басқару байланыстары ... ... ... – ол ... ... ... клиентпен қарым қатынас негізіндегі
теңдігі (тең құқылығы) және есеп ... ал ... – ол ... ... ... ету, ... ... бойынша жоғары
тұрған бөлім алдында есеп ... ... ... сыртқы аудит – ол клиенттің қаржылық
жағдайын жақсарту, инвесторлар, кредиторларды ... ... ... ету ... ... ... ал ... – ол активтердің
сақтығы, теріс пайталануды бұлтартпау және алдын алу (сақтандыру).
Нәтиже бойынша: ... ... – ол ... үшін ... және ұсыныстар, ақпараттың құпиялылығы, ал ревизия – ... ... ... шешімдер, төлетулер, нұсқаулар, жоғары
тұрған органдарды ... ... ету, ... ... ету
міндеттілігі, сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жария ету.
Мәртебе ... ... ... – ол ... ... ал ... – ол
бақылау-ревизиондық фирмасының немесе басқару органының ... ... ... бақылауды екі түрін ұмытпауымыз тиіс,
мемлекеттік қаржылық бақылау және аудит – көбінесе бір ... ... ... ... ... ... концептуалдық айырмашылықтар тізімі болса
да, олардың арасында практикалық ортақ талап қойылған: экономиканың әр
түрлі скторлардағы ... ... ... ... ... ... аудит (тәуелсіз) пен ішкі аудиттің (ішкі шаруашылық) арасында
айырмашыдықтар бар.
Егер ішкі аудиттің бағдары осы шаруашылық ... ... ... ... ... ... бағытталған болса, онда сыртқы аудит бір
типті операциялар мен ресурстар ... ... ... ... ... ... көздері мен есептіліктің сыртқы көз-қарасына
бағытталған.
Ішкі аудит тексерісінің объектілері болып: ... ... ... ... есеп ... және ... ... негізінде тексерілетін есептің, есептіліктің және шаруашылық
бақылау жағдайы. ... ... ... есеп және есептілік жағдайы,
ресурстарды қолдану ... және ... ... мен есеп
мәліметтеріне бастапқы ... ... ... және ... ... ... ... ішкі шаруашылық бақылау деңгейі.
Егер ішкі аудиттің тәуелсіздігі ревизияланған ... ... ... бойынша құрастырылған ұйымдастыру ... ... ал ... тұрғыда ол берілген шаруашылық жүйенің басшылығының
қажеттіліктерін қанағаттандыруы тиіс, себебі одан ішкі ... ... ... алып отырады, онда клиенттен сыртқы аудиттің тәуелсіздігі –
толық: тек ұйымдасқан ... ғана ... ... ... да, себебі
келісім-шарт қатынасқа негізделгн.
Бақылауды жүзеге асырудың кезеңділігінде айырмашылықтарды да белгілеп
кету қажет: егер ішкі ... ... ... ... (принципі)
үздіксіздік болатын болса, онда сыртқы аудит көбінесе, ... ... ... ... ... ... квартал бойынша
аудиторлық тексерістерді жүргізу ұйымдастырылады.
Аудиттің түрлерін зерттеудің зор ... ... бар. ... ... ... ішкі және ... ... болып бөлінеді. Заңдылық
тұрғыдан ерікті және міндетті болып, ал техникалық орындалу тұрғысынан ... ... және ... ... болып бөлінеді.
Жалпы аудит туралы, оның ішінде сыртқы аудит туралы көптеген түсініктер
қарастырылады. Енді сол сыртқы ... ... ... ... ... сыртқы ұйымдары немесе жеке аудиторлар мен
тапсырушылармен келісім-шарт жасау арқылы жүргізіледі. Оның ... ... ... ... ... және оның табыстылық көрсеткіштерінің
дұрыс анықталғандығын, шығарылғандығын дәлелдеп, оның қаржылық ... ... ... ... тексеру жүргізілгеннен кейін аудиторлар
шаруашылық субъектілеріне, олардың қаржылық жағдайына экономикалық талдау
жасап олардың ... даму ... ... оның ... ... жолдарын айтып, қаржы қолданудың тиімді, ... ... ... ... ... ол – ... ... Сыртқы аудиттің
мақсаты тапсырушының талабына сәйкес анықталады. Тапсырушы ол – кәсіпорын,
мемлекеттік құрылым және қаржы, мүлік иелері.
Мемлекеттік құрылымның тапсыруымен ... ... ... ... мәселелер көтеріледі де, аудитор ... ... ... ... ... ... жүргізілуіне
қатты көңіл бөлінеді. Оған себеп, олар шаруашылығын пайда табуға тиімді
жолмен жүргізілсе, мемлекетке ... ... ... ... ол өз ... ... ... бюджетін толықтыруда өз үлесін қосады.
Шаруашылық субъектілеріне аудит тексеруін жүргізгенде, оның ... ... ... ... ... жағдайы, оның
көрсеткіштерінің нақты дұрыстығын анықтау, содан кейін тапсырушы талабына
сәйкес өз ойын айту және ... ... ... ... ... қызметін атқарушылар жеке аудиторлар және аудит фирмалары.
Кәсіпорын басшылары өзінің және кәсіпорын жұмысын, оның қаржылық жағдайын
тек қана ... ... ... ... ... ... тырысады. Ал
акционер, меншік иесі өз тарапынан тек шындықты, нақты ... ... ... аудиттер өз жұмысын сол елдегі заңды түрде қабылданған аудит
стандартына, Бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... тек қана аудитор ... ... ... және ... ... ... кейін ғана
шығады. Әрине, аудитор қорытындысы кәсіпорын отчетының дұрыстығын, қаржы
көрсеткіштерінің ... ... ... қана ... бергеннен
кейін ғана баланс басылымға рұқсат алады. Ал осы процестердің басылымға
шығуының үлкен мағынасы ... ... ... фирмалар, кәсіпорындар біріншіден, өзінің
дербес шаруашылық субъектісі екеніне ... ... одан ... айналасуға ерікті болғанын дәлелдейді. Олай ... ... ... сол ... ... ... тапқан табыс
сомасы ақпаратта дұрыс көрсетілген, салық сомасы дұрыс ... ... ... ... ... ... мемлекет алдында ... ... ... ... ... жүргізген субъект болып танылады.
Екіншіден, басылымдағы ақпарат мәліметі бойынша ... ... ... ... Себебі, басылымға шыққан материалдарды
сыбайластар зерттеп, талдап, сыбайластыққа ... екен ... ... Осы ... ... қорытындысы өзінің негізгі функциясының бірі,
пайдалануға дайындалған информацияның ролін ... ... ... аудит өзінің жұмыс процесінде ішкі аудит жұмысының жағдайына
баға береді. Қаншалықты тиімді ... ... ... ... ... ... анықтайды. Ондағы негізгі мақсат ішкі аудит
қаншылықты аудит күдігін (риск) жіберетінін, ... ... ... ... қолданатынын анықтау. Ішкі аудит жұмысын тексерген сыртқы
аудит өзінің ойын, ... және ... ... ... ... басшыларына тапсырады.
Сыртқы аудит соңғы жылдары тек қана қаржы ақпаратын ... ... ... шаруашылығына экономикалық талдау ... ... ... ... баға ... оның ... табыстылық және
экономикалық тиімділігін анықтайды. Сыртқы аудитті қазіргі кезде «Заңды
аудит» - деп ... ... ол ... ... ... тек қана ол
сыртқы информация мен пайдаланушылар алдында ғана жауапкершілікте.
3. Сыртқы аудиттің Қазақстанда қалыптасуы және одан әрі дамуы
Еліміздің ... ... ... көшу ... ... практикалық қызметтің дамужолындажаңа ғылым саласының пайда болуына
алып келді. Бұл-аудит. Аудиттің мазмұнын терең анықтаудан бұрын бұл ... ... ... ... ол ... ... деген мағынада
қолданылған. Осы орайда «аудитор» сөзі нені білдіреді, оның ... ... ... пайда болған және қандай объективті жағдайлар оған ... ... ... ... «audio» деген сөзінен шыққан, яғни ол «тыңдап тұр»
деген мағынаны білдіреді. Шаруашылық-жұмыс барысында ... ... ... ... ... ... ... ерте заманда
«аудитор» - «тыңдаушы» дегенді білдіретін, яғни ... да бір ... ... Ол адам ... барысында аудитор деп аталынған.
Орта ғасырдың соңғы жылдарына дейін барлық елде әріп ... және ... ... ... өте аз ... ... деп – лауазымды
қызметкерлердің қорытынды есебін тыңдауға тиісті қызметкерлерді аудитор деп
атаған. Бір қызығы сол, алыс, ерте ... ... ... есеп ... ... ... түрінде мәлімет есеп беруін артық санаған. Өйткені
кез келген жазба құжаты қолдан әртүрлі етіп ... ... ... ... Ал, ауызша есеп мәлімет беруде көзбе көз отырғанда, есеп ... айта ... ... ... ... ... ұлы
сөзінің мағынасы осы негізге келетін шығар, екіншіден «тыңдаушы» мен саған
«сенемін»-деген, ал өз кезегінде есеп беруші ... ... ... ... алынған деп тұжырымдауға болады.
Аудит бізге осы уақытқа дейін белгісіз болды деп айтуға болмайды. Шет
елдерде аудит ерте ... ... ... ... жүргізуде,
экономикалық талдау жасауда, басшылық жүргізуде үлкен орын алған. Себебі,
кәсіпорында басшылық жүргізуде, шаруашылықта бақылау жасауда, оған ... ... ... ... және ... қызметі екеніне үлкен
көңіл бөлінген. Сондықтан да, шет ... ерте ... ... ... аудитор дайындау өте қажет жұмыс деп танылған.
Қазіргі аудит 19-ғасырдың аяғында кәсіпорынның жеке заңды тұлға ретінде
пайда болу кезінен ... ... ... Бұл ... ... бөлуге әкелді және соның нәтижесінде шешімдерді қабылдаудың
күнделікті процесіне қатыспаған ... ... ... ... директор бір адам болып табылатын шаруашылықты ... ... ... ... ... ... ... болады.
Акционерлер басқарушылар мен кәсіпорынның ... ... ... ... ... ғана ... ... Жиі болатын банкроттық
әкімшілік тарапынан болатын алдау қаржылық салымдар ... ... ... ақпарат дұрыстығын тексеру және қаржылық есептіліктемені
дәлелдеу үшін сенімді ... ... ... ... ... ... оның ... адалдығы мен тәелсіздігі. Басқа ... өз ... мен ... ... ... есепке алу,
барлық мүдделі жақтар пайдалана алатын бухгалтерлік ... ... ... ... ... тыс ... ... қажеттігін
тудырды. Кәсіпорын қызметін тексеру заңмен жүктелген салықгық органдар оны
қажет жағдайда өз ... ... ғана іске ... ... өзіне
осы міндеттерді алатын арнаулы басқарма немесе қызметті құру ... ... ... күрделенуіне байланысты аудитордың кәсіби
дайындығы қажетті шартқа айналып отыр. Осы кезден ... ... ... ... қажеттілігі өскені байқалады. Аудиторларды ... және ... ... ... ... ... ұйымдар пайда бола бастады.
Барлық елдер кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметін ... ... ... ... ... ... іске ... салық заңын қамтитын заң;
• Бухгалтерлік есептілік пен аудит ... ... ... ... мен ... қор биржасының талаптары.
Жалпы құқықгық құқық дәстүрлері тән ағылшын тілді АҚШ пен ... ... ... ... ... емес қаржылық есептілік стандарттары
бюросы (АКДІ) секілді кәсіби органдар орнатқан стандарттарға жасалады.
Көптеген еддерде бухгалтерлер мен аудиторлар топталатын ... ... бар. ... ... осындай алты ұйым бар.
Көптеген елдерде аудиторлардан келесілердің ... ... ... сәйкес кәсіби органға мүше болу;
ә) практикалық және теориялық емтихаидарды не кәсіби ... не ... ... ... сәйкес академиялық және кәсіби біліктілік.
Экономика облысы немесе сәйкес пән бойынша университет дәрежесі жиі талап
етіледі;
б) ... ... ... ... практикалық жұмыстың
жеткілікті тәжірибиесі;
в) «қажетті және ... ... яғни ... ... ... қандай да
бір күрделі қылмысқа, әсіресе қаржылық тәртіп ... ... ... ... ... елімізде аудит дамуы 1987 жылы «Инаудит» акционерлік қоғамы
пайда болуынан басталады. Ол КСРО Министрлер Кеңесінің арнайы ... ... Оның ... ... аудитты ары қарай дамытуға зор ықпал етті.
Шаруашылық есептегі ревизиялық топтармен салыстырғанда жоғары ұйымдық-
құқықтық ... ие ... ... мемлекетгік бақылау органы базасында
құрылды, ал құрылтайшылары одақ министрліктері болды.
Бірегей құрылым ... ... ... ол ... ... ... бөлініп кетті. Оның себептерінің бірі ... ... ... және ... ... ... кәсіпқой мамандар мен
нағыз көш бастаушылардың көп істеуінде болды.
1989-1993 жылдары КСРО-дағы ... ... ... заң ... ұмтылыс жасалды. Бүл кезеңде елде көптеген коммерциялық ұйымдар,
оның ішінде ... ... ... ... Соңғылары жауапкершілігі
шектеулі серіктестіктер ретінде ... 1989 жылы ... ... ... ... ... ... есептегі
ревизиялық топ құрылды. Содан соң оның базасында 1990 жылы үкімет шешімімен
алғашқы «Шаруашылық есептегі аудиторлық ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Жинақталған тәжірибе, тұрақты
түрде ... ... ... ... ... да бір ... әлемдік
аудиторлық практика ұсынымы 1992 жылы шаруашылық есептегі ... ... ... ... ... ... ... Ол республикадағы аудиторлық қызмет көрсету жөніндегі,
меншіктің жеке ... ... және ... үкімет атынан жүргізу
құқығы бар ... ие ... ... ... компания болып табылады.
Қазақстанда сыртқы аудиттың қалыптасуы мен оның кең танымал болуына
«Қазақстан-аудиттың» сіңірген ... зор. Ол ... ... ... заң жобасын жасаудың негізгі дайыңдаушысы және ... ... ... және парламент комитеттерінде
талқылануында бас кеңесші, ... ... ... аудиторлары Палатасы
жарғысының жобасының авторы болды.
1990 жылдан бастап рынокта ... энд Янг ... ... БК ... Ол ... жері және ... қарамастан олардың өтініштері
бірлескен кәсіпорындарға аудиторлық тексерулер ... Бұл сол ... ... ... ірі ... ... ... фирма еді.
Қазір Қазақстанда аудиторлық қызмет ... ірі ... ... мен ... ... ... өз ... Қазақстан Республикасының Қаржы министрінің 05.04.2001 жылғы №173
«Аудиторлық ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... жыл ... ұйымдар аудитін жүргізу және кредиттік
рейтингті ҚР Үкіметінің 2001 ... ... №290 ... акционерлік
қоғамдар мен республикалық мемлекеттік кәсіпорындар ... ... ... ... мен ... ... ... шаралар туралы»
қаулысына сәйкес дәлелдеу мақсатында «ПрайсуотерхаусКуперс» ЖШС, «КПМГ
Жанат» ЖШС, «ЭрнстЭндЯнг» ЖШС, «ВДО ... ЖШС ... ... ҚР ... ... 2004 ... 19-шілдедегі №294 бұйрығымен
бекітілген) сияқты ... ... ... ... ... ... фирмасы алғаш рет 1990 жылы Қазақстан
Кеңес өкіметінің Министрлер Кеңесінің қаулысы бойынша құрылды (15.11.1990ж.
№60). Осы ... ... ... ... ... ... есеп принциптерінде аудит орталығы "Қазахстанаудит" фирмасы
ашылды, ал облыстарда оның территориялық бөлімшелері ... 1992 ... ... акционерлік компания болып, Республикамыздағы барлық түрдегі
меншіктегі кәсіпорындарға, мекемелерге аудиторлық қызмет көрсетіп ... ... ... тиянақты дамуына бірден-бір негіз болған,
заң тұрғысынан жұмыс жүргізуге, құқылығын анықтап отырған, 1993 жылы ... ... ... ... ... бекіткен «Қазақстан Республикамыздағы
аудиторлық қызмет» туралы заңы. Бұл заң аудит қызметін бір жүйеге келтіріп,
оның тиімді ... ... ... Осы ... ... ... аудиттің даму жолы анықталады, шет ел аудит фирмаларымен қарым-
қатынас, бірлесіп аудит жүргізу, мамандану жолдары белгіленеді.
Қазіргі кезде ... ... ... «үлкен алтылық» тобының
филиалдары жұмыс істейді. Сонымен қатар, біздің елдің ... ... ... ... ... ... ... салдарынан аудит қызметінде тағы
басқадай қызмет көрсетудің ... ... ... ... ... ... көшу ... тиянақты,
қатал бақылау, тексеру ерекше орын алатыны шет ел үлгісінен белгілі. ... ... ... ... ... ету үшін ол ... рөл атқарады. Бәсекелестікті қамтамасыз ету үшін өте қатал бақылау-
тексеру болуы ... ... ... ғана ... қатынас жолымен дамудың
тиімділігі іске асырылады. Немесе «ойын тәртібі» сақталмаған ... ... ... ... ... іс жүзінде орындалмайды.
Сондықтан да аудит жұмысының ... ... ... ... ... ... өз ... тиянақтылығын қамтамасыз
ету, екіншіден, өз жұмысын өзі сенімді түде ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу үшін және өзінің
капиталының тиімділігіне сенімді болу . Келесі ... ... ... ... ... ... объектісі және функциясы
Әрбір ілімнің өзіне сәйкес пәні болады. Ол сол ... ... ... ... оның ... тән ... шектелуін
анықтау үшін қажет.
Тану теориясына ... ... да ілім ... ... ... ... Егер, экономикалық теорияның ... ... ... ... ... ... ... те,
барлық экономикалық ілімдер сияқты, шаруашылық жүргізуші субъектілердің
өндірістік қатынастарын дамыту ... ... ... олар ... белгілі жұмыстарының бір бөлімін ғана қарастырады.
Сонымен, аудиттің пәні дегеніміз, шарт ... және ... ... ... ... және ... (қаржылық) отчетты талдау,
т.б. шаруашылық жұргізуші субъектілердің орындаған жұмыстәрының дұрыстығын,
анықтығын анықтай отырып, оған толық түрде обьективті баға ... ... ішкі ... ... ... ... есеп ... актілерге сәйкестігіне көңіл белу.
Осы келтірілген аудит пәнінін анықтамасы біздің ... ... сай ... деп ... әдебиеттерде, т.б. ілімнің пәні мен ... ... ... ... ... деп ... бірақта бұлт үсініктемелер бір-
бірімен ұйқас болғанымен, олардың мағыналары ... ... Сол ... ... ажырата білген жөн. Объекті дегеніміз, сол ілім оқитын
пәннің ... ... ... ... – адам болып есептелінсе,
экономикалық ілімнің объектісі - ... ... ... салалары.
Ал, аудитгің объектісі белгілі бір шаруашылық ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындар, бірлескен
кәсіпорындәр т.б.).
Аудит объекгілеріне мыналар жатады: ... ... ... ... ... жұмыстары, шаруашылық жұмыстарының
экономикасын дамыту жөнінде және ... ... ... ... аудит объектісі болып жоғарыда айтылғандар болса, онда ... ... ... ... ... ... отчет
көрсеткіштерінің уқыпты түрде тексерілуі, олар-дың толықтығы, дұрыстығы.
Осыған орәй ... ... - ... ... бойынша жасалынған отчетқа
(есептілікке) аудиторлық қорытынды беру, ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің заңдарға, стандартқа,
нормативтерге сәйкестігін тәуелсіз экспертиза бойынша дәлелдеп көрсету және
оның дұрыстығын анықтау. Ол ... ... ... ... ... берілген. Аудиттің Қазақстандық бірінші стандартында былай
делінген: "Қаражат нәтижесінің отчеттарын аудиторлық ... ... ... аудиторлық қорытындының заңдар мен нормативтік актілерге
сәйкес жасалынғандығын ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамның, фирманың,
бірлескен кәсіпорынның т.б.) қаржы нәтижесі жөніндегі отчеттың
(есептіліктің) ... ... ... Дұрыс шешім қабылдау үшін керекті мөлшерде қажетті мағлүматтарды
жинастыру және оларды бағалау.
3. Тұрақты түрде субъектілердің ... ... ... ... ... және ... (есептілікті)
женіндегі: заңдардың, қаулылардың, ... ... және іске ... ... ... ... белгіленген нормаға және нормативке
сәйкестігін тексеру.
6. Клиенттерге Бухгалтерлік есептілікті дұрыс жүргізу, салық ... т.б. ... ... беру.
7. Өз клинттерінің санының көбеюіне және оләрдың нығаюына ат
салысу.
8. Аудиторлық тексеруді жоғары сапада ... ... көшу ... ... рөлі және оның ... (қызметтері)
Нарық экономикасы кезінде аудит ... ... ... бір тұрі ... ... роль ... Ол ... орындауы тиіс:
• эксперттік;
• аналитикалық;
• кеңес беру;
• өндірістік.
5. Сыртқы аудиттің мәні және оның нарықтық экономика жағдайындағы
ролі
Аудиттің көп ғасырлық ... ... бар. ... аудитты зерттеуге
арналған әдебиеттерде оның пайда болу кезеңдеріәр түрлі анықталады. Мысалы,
шет елдерде шығатын Контроллинг ... ... ... ... ... сүйенсек, Қытай мемлекеті дүние жүзінде ... ... ... ... ... ... жазбалары біздің эрамызға дейін 700-ші жылдың өзінде-ақ,
Бас Аудитор қызметінің болғанын көрсетеді. Оның ... ... ... міндеттемесінің түрі бойынша мемлекеттік ақша мен мүлікті
пайдалану ... бар ... ... ... ... ... Кейінірек үкіметтік аудиторлық мекемелердің міндеттері, құқығы мен
түрлері бір қоғам ... ... ... ... ... ... өзгеріп
отырған.
Бір авторлар аудиттің пайда болуын Бухгалтерлік есептіліктің арнайы
ғылыми білімінің бір саласы ретінде ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есептілік жөніндегі алғашқы ғылыми ... ... ... Лука ... ... жазғаны белгілі. 1494
жылы жарыққа оның «Шоттар мен жазбалар туралы трактат» атты еңбегі шықты.
«Қалай, неге және ... көп ... ... ... ... атты
7-тарауында Италияның түрлі жерлерінде көпестік кітаптар ресми ... үшін ... ... тіркелетіні айтылған. Бюро қызметкерлері бұл
кітаптың бірінші ... ... ... ... куәландырып мөрмен
бекітеді. Бұл жоғары мақтауға тұратын ... деп атап ... ... ... ... ... ... екіншісін сатушыға көрсететін екі
түрлі ... ... ... көп. Тағы бір ... осы ... ... олар ант ... Егер кітапты, бюроға тіркеуге тапсыратын
болса, ... ... ... ... жақындарыңды да алдау соншалықты оңай
емес. Осы кітаптар мұқият белгіленіп, дұрыс тіркелген уақытта алаңсыз ... ... ... ... ... бер деп ... жылы ... астанасы-Эдинбургтің адрестік кітабында ... ... ... ... 1854 жылы ... ... біріктірген. "Бухгалтерлер қоғамы" құрылды. Бұл жеке
авторларға ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың
ортасында пайда болды деген қорытынды жасауға ... ... ... ... ... ... 200 ... астам уақыттан бері бар. Оның
пайда болуының түп-тамыры кәсіпорынды басқарумен тікелей шұғылданатындар
мен оның қызметіне ... ... ... ... ... ... Осы ... акционерлік қоғамдар пайда болып, аудитор
(ревизор) сыртқы есеп берудің ... ... ... ... ... - дейді.
Басқаша айтқанда, бухгалтер-аудитор мамандығы акционерлер, кредиторлар
және салық қызмет органдары кәсіпорындардың қаржы жағдайы туралы ... бере ... ... ... ... ... ... уақыттағы
акционерлік қоғамда пайда болды.
Сыртқы аудиттің әрі қарай дамуына 1862 жылы ... ... ... заң жаңа ... ... тез ... жол ашты. Онда
компаниялардың қорытынды есептерін кемі ... бір рет ... ... ... ... Бұл ... нақты қаржы жағдайы мен
белгілі бір кезең үшін оның шаруашылық қызметті жайлы шын мәліметтер ... ... ... қорытынды есебін ... ... ... ... ... ... ... артуы қауіпті
еді, өйткені соңғы нәтижесінде ... мен пай ... ... өздерінің капиталын жоғалтатын кәсіпорынның банкрот болып қалуы
кездесті. Бұл жағынан, акционерлер мен ... ... ... ... ... ... пен ... жайлы қорытынды есептерге
сенімсіздігі акционерлік қоғамның қорытынды есебін зерттеп, ... ... ... ... ... қорытынды беретін бухгалтер-аудиторлардың
пайда болуына көмектесті. Акционерлердің жалпы жиналысындағы ... ... ... аудитордың қорытындысы тыңдалатын және
тек осыдан кейін ғана ... есеп ... ... және ... ... баға берілетін.
Осылайша, тәуелсіз аудиторлар мен аудиторлық фирмалар кәсіпорынның
баспада ... ... ... бар ... ... ... ... тексерудің мәліметтеріне сүйене отырып, мәліметті пайдаланушылар
«кіммен жұмыс жасауға болатынын» өздері шеше алады.
Еліміздің экономикалық нарықтық қатынасқа көшу ... ... ... ... даму ... жаңа ғылым саласының пайда болуына
алып келді. Бұл – ... ... ... мазмұнын терең анықтаудан бұрын
бұл сөздің шығу тарихын айтатын болсақ, ол ... ... ... ... Осы орайда «аудитор» сөзі нені ... ... ... қай ... ... ... және қандай объективті жағдайлар
оған қажеттілік туғызғанын ... ... ... «audio» деген сөзінен шыққан, яғни ол «тыңдап тұр»
деген мағынаны білдіреді. ... ... ... ... немесе бақылап-басқарушы тыңдаушы болған. Сондықтан ерте заманда
«аудитор»- «тыңдаушы» дегенді білдіретін, яғни қандай да бір ... ... Ол адам ... ... ... деп ... ғасырдың соңғы жылдарына дейін барлық елде әріп танитын және жаза
алатын адамдар өте аз ... ... ... ... ... ... тиісті қызметкерлерді «аудитор» деп атаған. ... сол, ... ерте ... ... ... ... есеп берудің
жазбаша түрінен, ауызша түрінде мәлімет есеп беруін ... ... ... ... құжатты қолдан әр түрлі етіп жазуға, өзгертуге болады ... Ал, ... ... мәлімет беруде көзбе-көз отырғанда, есеп беруші
өтірік айта ... ... ... «бет ... ... - деген ұлы
сөзінің мағынасы осы негізге келетін шығар, екіншіден "тыңдаушы" мен ... ... ... негізге алынған деп тұжырымдауға
болады.
Сыртқы аудит бізге осы ... ... ... ... деп айтуға
болмайды. Шет елдерде аудит ерте заманда дамыған. Бухгалтерлік есептілік
жүргізуде, экономикалық талдау ... ... ... ... орын
алған. Себебі, кәсіпорында басшылық жүргізуде, шаруашылықта бақылау
жасауда, оған бірден-бір ... ... ... ... және аудит
қызметі екеніне үлкен көңіл бөлінген. Сондықтан да, шет елдерде ерте кезден
бастап арнайы бухгалтер-сарапшы, ... ... өте ... ... деп
табылған.
Америка Құрама Штаттарындағы ғалымдар ... ... ... ... зерттеу қорытындысына: «бұл аудит-
қызметінің идеясы, мазмұны мен мағынасына ерекше көңіл ... ... ... жұмыс, біздің жағдайымызда оны қолдану, есепті жетілдіру
мен өндірісті басқару ісінде зор ... ... ... ... ... ... ... мамандарын шет елдерде әр түрлі атайды. Мысалы, АҚШ-та олар ... ... ... ... ... Германияда-шаруашылық басқарушысы және тағы басқадай деп те
атайды. Айтылуындағы өзгешеліктеріне қарамастан олардың ... бір ... ... ... Шаруашылық қызмет жасаушы субъектілердің
бухгалтерлік қортыныды есебін тексеру, оның ... ... ... анықтау ерекше орын алады. Аудитордың ең ... ... ... ... ... ... арқылы аудиторлық қорытынды жасау.
Дамыған елдерде ерте кезден бастап ... ... ... ... ... деп атап ... Оған ... кәсіпкер өз
субъектісі туралы аудиторлық қорытынды алу үшін келісім-шарт жасау ... ... ал өз ... ... ... сәйкес тексеру жасап,
аудиторлық қорытынды береді. Аудитор өз ... әр үрлі ... ... ... ... жұмысын ұйымдастыру туралы, салық мекемесіне
есеп айырысу тәсілдері ... банк ... ... ... ... тағы ... әр түрлі қызмет көрсете алады.
Сыртқы аудит ... тағы бір ... ... ... барысына байланысты, ... сату ... ... қатысты түсініктемелер, кеңес берумен шұғылданады.
Олай дейтініміз, ірі аудит фирмалары үлкен информатика ... ... ... ... аудит жұмысы ақша, құнды қағаз ... ... ... ... ... ... банкілердің,
биржалардың, акция ... ... ... ... ... ... мәліметтерін тексеріп өзінің ... ... өз ... осы ... ... ақша, құнды қағаз
айналу операцияларын жүргізетін, делдал кәсіпкерлерге ... ... ... тобымен жұмыс істеуне кепілдік береді. Қорыта
келгенде, аудитор ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер күдіксіз өзара қарым-қатынасқа
түседі. Мысалы, банк ... беру үшін ... ... ... ... ... ... жағдайының тұрақты екенін аудит
қорытындысы арқылы ... Сол ... ... ... ... сенімді болу үшін аудитордың қорытындысы болу қажет.
Осы ... ... ... ... іс жүзінде қолдану үшін
экономикасы жоғары ... ... ... ... ... ... тек қана ... қорытындысы болған
жағдайға ғана басылымға шығады. Кәсіпкерлер сол ... ... ... мәліметтерін зерттеп, талдау жасағаннан кейін ғана ... ... ... қарым-қатынасқа түседі. Яғни, анық мәлімет алу үшін
мұқтаждығы бухгалтерлік ақпараттардың дұрыстығын анықтайтын аудит жұмысының
қажеттілігін тудырады.
Сыртқы аудитқа қажеттілікті тудыратын объективтік ... ... мен ... ... ... сенімсіздік
көрсетуіне байланысты. Себебі, олардың мүддесі бір ... ... ... өз ... ... ... ... мүмкін;
- кәсіпорын әкімшілігінің ақпарат көрсеткіштері дұрыс болмаса,
соған сәйкес шаруашылықты басқару шешімі дұрыс болмауынан;
- ... ... ... ... ... мүмкін;
- кәсіпорын шаруашылығының күрделігіне сәйкес, «коммерциялық
құпияны» сақтауға байланысты, ... ... ... ... ... ... нарықты қатынасқа көшу барысында тиянақты,
қатал бақылау, тексеру ерекше орын алатыны шет ел ... ... ... ... ... ... ... ету үшін ол елде
–бәсекелестік шешуді рөл атқарады. Бәсекелестікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ғана нарықты қатынас
жолымен дамудың тиімділігі іске асырылады. Немесе ... ... елде ... ... қатынас жолымен дамуы іс ... ... да ... ... ... көптеген себептермен
анықталады. Олар, біріншіден, кәсіпкерлер өз ... ... ету, ... өз ... өзі ... түде басқару, жүргізу,
үшіншіден, кәсіпкерлер өзара қарым-қатынаста сенімді жұмыс істеу үшін және
өзінің ... ... ... ... Келесі сызбада аудит
қызметіне сипаттама берілген.
Нарық экономикасына көшу кезінде тексеру жүйелерінің ... ... зор ... бөлінді, себебі олар ... ... ... ... және тәуелсіз түрде эксперт жүргізу.
Аудит – клиенттің қалауын бойынша жүргізілетін тәуелсіз ... мен ... ... ... ... ... шоттарды тексеретін мамандандырылған қаржылық бақылау түрі.
Сыртқы аудит, бұл негізінен Қаржылық есептілік ... ... ... берген есебінің дұрыстығын анықтау мақсатында
олардың ... ... ... ... алғашқы құжаттар мен ... ... ... оның ... және ... жүрген бекітілген
заңдармен белгіленген нормативтік актілерге сәйкестігін ... ... ... ... сыртқы аудиттің негізгі міндеті – есепте
көрсетілген активтердің, міндеттемелердің, ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығына
объективті түрде белгілі бір мезгілге бағалау және де субектіде қабылданған
есеп ... ... мен ... ... ... ...... сұранымдарды қанағаттандыратын, заңды
органдармен ... ... ... ... ... және
квалификациялық аудиторлық аттестаты бар жеке тұлға. Квалификациялық
аудиторлық ... бұл ... ... бар, ... ... бойынша
кем дегенде 3 жыл стажы бар, қосымша ... ... ... ... алу мақсатында куәландыратын арнайы құжат.
Аудиторлық тексеру жүргізу барысында аудитор ... ... ... ... және ... тура ... ... керек. Қаржылық
құжаттарды тексере отырып аудитор барлық құжаттармен дәлелдердің толықтығын
қадағалауы керек.
Аудиторлық қызмет деп аудит жұмысын ұйымдастыру мен әдістемелік ... ету, ... ... іс ... орындау және басқа да
аудиторлық қызметті көрсету түріндегі кәсіпкерлік қызмет.
Аудит жұмысы нақты ... ... ... ... ... негізділігі. Аудиттің ғылыми негізі оның ... ... ... ... ... объективтік шын-
дықты негізге алу болып табылады. Аудит жұмысының барлық мәліметі, ... ... ... ... ... ... ... қызметінің ғылыми
даму барысы оның ... ... ... ... ... ол өзінің
теориясын құрайды. Аудит жұмысы барысында ғылыми зерттеу әдісі қолданылады.
Мысалы, аудитте ... ... ... ол яғни ... ... ... Сондықтан да аудит фирмаларының басшылары ғылыми зерттеу
жұмысын, тәжірибесін игерген ... ... Бұл ... ... тек қана ... сүйену арқылы
ғана тұжырым жасау. Аудитор шыншыл, бұрмалаушылыққа бармайтын, тазалық
ұстайтын ... ... ... Ол ... ... ... ... ақпаратын шыншылдықпен тексеріп, объективті көрсеткіштерін
анықтауға міндетті. Оның қорытындысы ешқандай ... ... ... ... ... ... Қоғам тану жолында аудитордың статусы өз бетінше дербес
деп танылған. Оған себеп ол біріншіден, тапсырушыға тәуелді ... ... одан ... алуына алдын ала келісіп ... ... оның ... ... заңы мойындайды, үшіншіден, тапсырушы мен ... ... бір. ... ... ... ... ... комитетін
құру.
Аудитордың дербестігін қорғау үшін арнайы шаралар қолданылады:
аудиторларды ... ... ... ... ... тағайындау,
мемлекеттік аудитор департаментін, аудитор комитетін құру.
Аудитор ... ол ... ... бір ... ... бір
кәсіпорынға бара берсе оның дербестігі жойылады деген сөз. өйткені, оны
тапсырушы акциялық ... бол деп ... ... ... сақтамау
жолына салуы мүмкін. Аудитор соты ... ... ... ... ... аудитор дайындау ол қазіргі аудитордың
қоғамдық құрылымын жою болып табылады. Қазіргі ... ... ... ... көп тараан. Ондағы мақсат өндіріс компанияларының мүддесін көтеру.
Қорыта келгенде, аудит стратегиясын кеңейту ... ... ашу ... аудитті жүргізу жұмысын жетілдіру қажет. Біздің
ойымызша сондай жұмыстарды іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... қажет.
4. Кәсіби біліктілік. Аудит жұмысын өте жоғары деңгейдегі мамандар
жүргізуі қажет, ол ... және ... ... өте ... маман
болуы және арнайы аудит әдістерін жақсы білуі қажет. Ол тексеру жұмысына
машықтанған болуы ... ... өз ... ... ... ... өте
жақсы біліп іс жүзінде қолдана білуі қажет. ... өз ... ... сараптау жүргізуде, компьютермен жұмыс істеуде, әбден ... ... Ол ... ... сене бермеуі керек, тек өзі ... ... ... қорытынды жасамауы керек.
5. Сенімділік, сөзге берік болу ... ... ... ... ... ... ... Үшінші жаққа өз
мәліметін ерекше ... ғана ... ... ... ... ... беруге құқылы.
6. Тез-жеделдік принципі. Аудитордың жеделдігі ол өз жұмысының ... ... ... ... ... ... тапсыру.
Аудиттің тез, жедел жүргізілуіне екі түрлі себеп бар. Біріншісі, аудит
жүргізу уақыты ... ... ... аудит үшін төлем сол
жұмыс уақытымен есептелінеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмысымды ... ... ... ... ... ... жетістіктерін кеңінен енгізу, есеп, қаржылық бақылау
мен аудитті ұйымдастыруды жетілдіру, шаруашылық ... ... ... ... оңтайландыруға жол ашу.
Сонымен қатар, аудит стратегиясын кеңейту тұрғысына арнайы инстеттар
ашу қажет, аудитті жүргізу жұмысын жетілдіру ... ... ... ... іске ... үшін Мемлекеттік Қаржы Министірлігі, аудит платасы,
бухгалтерлер ... ... ... көз-қарасым бойынша бұл түсінік «қаржылық бақылау» түсінігінен
біршама кең. Өйткені, ол көрсеткіштердің ... ... ғана ... ... рационализациялау мен пайданы заңдық негізде
оптимизациялау ... ... ... жақсарту жөніндегі
ұсыныстарды ... ... ... ... ... тексерумен,
аудиторларды тексерушілермен теңестіруге болмаиды. «Ревизия» термині
латынның «revision» ... ... ... ... ... ал
«ревизор» термині ревизияны жүргізуші адам ... ... ... мен аудит мазмұны жағынан жақын болса да бір ... ... ... мен ... ... ... мен ... қолдана отырып,сонымен
бірге өзіне тән ерекшеліктері бар.
Аудит екшқашанда белгілі бір сыңар жақ ... ... ... ... ... зиян ... ... негативті материалды жинау
және толтыру міндетін қоймайды. Ал ревизия көп жағдайда сыңар жақ бағытта
болып өзінің алдына ... ... ... оның ... ... ... ... етіп қояды. Тексеруге деп аталған сылтау болады,
яғни қарапайым тілмен айтқанда кәсіпорын басшылығының ... сөз ... ... ... ... ... силамшылық сылтау болады.
Болашақ қаралаушы бола ... ол ... тән ... ... ... аса ... емес ... өзінің түрімен және мінез-құлқымен
тексерушіліге көбірек қорқыныш ұялатуға ... ... ... ... сайын есеп жұмыстарын олардың ағымдағы жұмысынан аландаттырады.
Мұндай тексерудің ... ... әлі де ... ... көздерінде тексерушінің алдындағы қорқыныш ұялап тұрады.
Аудитордың ... ... ... ... ... тән. ... ... оның жұмысында көп орынды клиентке
коммерциалық қызыметтің түрлі қиын сұрақтарына жауап табуға ... ... ... Ол ... кеңес беріп көмектесуі қажет. Аудитордың
тексерушіден өзгешелігін түсіндіре отырып аудиторды адвакатпен, ... ... ... ... ... ... мамандығының қалыптасуы жүріп жатыр.
Былайша айтқанда, барлығын нөлден бастауға тура келеді.
Аудиторлық тексеріс жүргізуінің ... ... мен ... ... ... ... жүргізу келісім-шартының нақты
құрылуына байланысты болады. ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Бірақ нақты кәсіпорында аудит
жүргізу ерекшелігін ескерген жөн, себебі клиент көбіне толық ... ... мен ... ... бермейді.
Аудиторлық тексеріс жүргізу келісім-шарттында клиент тексеріс жүргізуге
қажетті құжаттарды ұсыну мерзімін анықтаған жөн, ... ... ... алады, бірақ бухгалтерлік есебі жиі дайын емес, бұл ... ... ... ... ... аудиторлық ұйым алдын-ала
төлеу сомасын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Клиент жағынан оған деген «қысымның» болуы
және аудит үшін сыйақыны төлемей қою мүмкіндігін ... ... ... ... ететін алдын-ала төлеу сомасы 50-ден – 100 ٪ дейін мөлшерді
құрайды. ... ... ... ... ... ... көмек
көрсету міндеттеме пунктін қарастырған жөн (яғни, түгендеу кезінде жәрдем
беретін қызметкерді ... ... ... болған жағдайда аудиторлық
командировкаға шығу үшін қамтамасыз ету және т.б.)
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... ... ... Қазақстан Республикасы № 304-I Заңы
(2010.15.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
2. Бухгалтерлiк есеп пен ... ... ... қызметтер көрсету
стандарттарын бекiту туралы Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң ... 26 ... № 476 ... «Кәсiби аудиторлық ұйымдарды аккредиттеу ережесiн бекiту ... ... ... ... 2006 ... 18 ... ... өзгеріс пен толықтыру енгізу туралы заң
4. «Бухгалтерлік есепке алу мен Қаржылық есеп беру» ... ... Заңы ... ж. ... ... Республикасының Кодексі. Бюджетке төленетін салық және басқа
міндетті ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі (15.05.2007ж №252-
ІІІ) (еңгізілген өзгертулермен және толықтырулармен 27.07.2007ж)
7. НСФО №2 21.06.2007. Приказ Министра Финансов РК ... ... ... алу шоттарының үлгі ... ... ... Министрінің 2007 жылғы 23.05.2007ж. №185 бұйрығы
9. Халықаралық ... ... ... Р. ... аудита. Пер с анг (Под ред. Я.В. ... ... ... А. Лоббек Дж Аудит: пер с анг-М.: Финансы «Статистика» 2000г.
12. Осадчая В.И. ... для д/о ... ... 0707 ... и ... ... 2002г. 128 ... Осадчая В.И. Аудиторство для д/о студентов кроме специальности ... Учет и ... ... 2002г. 176 ... ... Д.О. Аудит негіздері. Алматы: Экономика 2005ж
15. Ажибаева З.Н. Аудит. Алматы: Экономика 2004г
16. Ержанов Ш.С. Аудит. Алматы: Экономика 2005г

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аудиторлық қызмет жөнiндегi заң. аудиттiң концепциялары мен постулаттары7 бет
Аудиттің жалпы постулаттары6 бет
Аудиттің заңды жауапкершілігі мен оны құқықтық реттеу30 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті 11 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті, берешек қарыздардың есебі26 бет
Аудиттің мәні және маңыздылығы, пәні мен әдістері9 бет
Аудиттің мәні мен мағынасы44 бет
Аудиттің мәні, мазмұны және даму тенденциялары34 бет
Аудиттің мәні, мақсаттары, міндеттері және маңызы28 бет
Аудиттің мәні, пәні мен әдістері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь