Жердің жалпы ерекшеліктері

Жер күн жүйесінің басқа планеталары сияқты әр түрлі жұлдыздардың шаңы мен газдарынан құрылған. Жердің геологиялық жасы 4,5-5 млрд жыл деп есептеледі . Алғашқы геологиялық сатыдан бастап жер беті материктік көтерулер мен мұхиттық ойпандарға бөлінген.
Жер қыртысыныңда ерекше граниттік-метоморфты қабат қалыптасқан. Мантиядан бөлінген газдар арқылы алғашқы атмосфера мен гидросфера пайда болған. Жер бетінде табиғи алғашқы жағдайлардың қолайлы болғаны сонша, планеталар қалыптасқан соң миллиардтаған жылдардан кейін өмір, тіршілік пайда болды. Жер бетінде өмірдің пайда болуы тек қанажер планетасының болу ерекшелігімен ғана емес, сонымен бірге Күн көзінен қолайлы арақашықтықтың дамаңызы бар. Себебі Күн көзіне планеталар жақын орналасса, онда жылу мен жарық мөлшері көп болады да, кез келген жамылғы (жер беті) судың қайнау температураснан жоғары болады. Ал жылуды аз қабылдайды да, өте қатты суынып кетеді.
Көптеген планеталар массаларының Жерге қарағанда азырақ болуына байланысты, тартылыс күші де кем болады да, тығыз даәлді атмосфера қабатын ұстап тұруды қамтамассыз ете алмайды. Планета өмір сүру уақытында оның табиғаты бірнеше рет өзгеріске ұшыраған. Әр кезеңдерде тектоникалық іс-әрекет белсенді көріністер берген: құрлықтар мен мұхиттардың көлемі мен келбеті өзгерген, Жер планетасына космостық денелер құлаған, бірнеше рет мұз жамылғылары пайда болып, жоғалып кетіп отырған. Бұл өзгерістер органикалық дүниенің дамуына түпкілікті әсер ете қоймаған.
Географиялық қабықтың құрамына: литосфера, гидросфера, атмосфера және биосфера кіреді. Бақылауға мүмкін, космостық кеңістікте Жерге ұқсайтын басқа аспан денелерідәл қазірге дейін байқалмайды.
        
        Жердің жалпы ерекшеліктері
Жер күн жүйесінің басқа планеталары сияқты әр ... ... шаңы ... ... ... геологиялық жасы 4,5-5 млрд жыл деп есептеледі
. ... ... ... ... жер беті ... көтерулер мен
мұхиттық ойпандарға бөлінген.
Жер қыртысыныңда ерекше граниттік-метоморфты қабат қалыптасқан. Мантиядан
бөлінген газдар арқылы алғашқы ... мен ... ... ... Жер
бетінде табиғи алғашқы жағдайлардың қолайлы болғаны сонша, планеталар
қалыптасқан соң ... ... ... ... ... пайда болды.
Жер бетінде өмірдің пайда болуы тек қанажер ... болу ... ... ... бірге Күн көзінен қолайлы арақашықтықтың дамаңызы бар.
Себебі Күн көзіне планеталар ... ... онда жылу мен ... ... ... да, кез ... ... (жер беті) судың қайнау температураснан
жоғары болады. Ал ... аз ... да, өте ... ... ... планеталар массаларының Жерге қарағанда азырақ ... ... күші де кем ... да, ... ... атмосфера қабатын
ұстап тұруды қамтамассыз ете алмайды. Планета өмір сүру ... ... ... рет өзгеріске ұшыраған. Әр кезеңдерде тектоникалық іс-
әрекет белсенді көріністер берген: құрлықтар мен ... ... ... ... Жер планетасына космостық денелер құлаған, бірнеше рет
мұз ... ... ... ... ... ... Бұл өзгерістер
органикалық дүниенің дамуына түпкілікті әсер ете ... ... ... ... ... ... және
биосфера кіреді. Бақылауға мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... дейін байқалмайды.
Жердің пішіні мен өлшемі
Күн жүйесінің ішінде Жер планетасы да шар ... ... ие. ... ... екендігі туралы алғаш айтқандар қатарында грек ойшылы Пифагор
болды. Ал ... ... ... ... жасау арқылы Жер көлеңкесінің
Айға түсуінен қорытынды шығарған, яғни Жер шар тәріздес деп айтқан. Келе-
келе бұл ... ... ... ... да ... XVII ... мынадай жобалау жасаған : Жер өз білігінен айналуына байланысты
полюсте арақашықтық кішірейіп, сығылады. Сөйтіп, ... Жер шар ... деп ... ... XVІІІ ... ... полюс пен
экваторға жақын жатқанмеридиандарды өлшеуде бірдей ... ... ... радиус полюстік радиустан 21 км-ге ұзын ... ... ... Жер дәл ... ... ... ... ие екендігін
көреміз. Ертедегі саяхатшылар да Жер шарын айналу саяхаттарында Жер ... ... ... айта ... Олар оны ... жағасынан алыстаған
сайын көкжиектің ... ... ... ... ... ... космостан түсірген суреттер, Жер бетін ... Ай ... ... Әр түрлі тәсілдермен өлшеу Жердің негізгі
мынадай ... ... ... ... – 6371 ... ... – 6378 км;
поляр радиусы -6357 км;
экватор ұзындығы – 40076 км;
21
Жер салмағы – 5976 х 10 ... беті ... – 510 млн км ... алыс ... ... ... – Жер, ... бойынша 5-орында, Жер
орбитасы эллипстік пішінге ие. Жер мен Күн арасының максымалды арақаш
Жердің ... ... ... ... Жер ... ... тәрізді және фазалары да Айдың фазалары тәрізді болып көрінеді.
Жердің пішіні мен өлшемі туралы дәлірек деректер ... ... ... ... әр ... орнында 1 доғаның ұзындығын километрмен ... ... Осы ... біздің эрамызға дейінгі III ғасырда
Египетте тұрған грек ғалымы Эратосфен қолданған еді. ... ... ... үлкен дәлдікпен геодезияда- Жердің пішіні мен оның бетіндегі ... ... ... ... ... қолданылады.
Тегіс даладан бір меридианның бойында жатқан екі орын таңдап алынады да,
олардың арасындағы доғаның ... ... және ... ... ... 1-қа тең доға ұзындығының қанша ... ... ... ... ... алынған нүктелердің арасындағы меридиан
доғасының градуспен алынған ұзындығының осы ... ... =- ... тең ... ... Егер осы ... өлшенген ұзындығы -ге тең болса, онда Жердің шар
тәрізділігінен доғаның бір ... ... ... ... ... ... n= . ... Жер меридианның L ұзындығы километрмен
есептегенде L=360 n ... Оның 2-ге ... Жер ... ... 147 млн ... Космос аппараттарының ... ... ... жер шарының негізгі үш қабықшасын ... ... ... және оның ... гидросфера және өзінің табиғи қабаттарымен
бірге алынған ... Осы ... ... ... ... үш ... – газ,сұйық және қатты күйлер бізге- Жер ... ... ... Күн ... ... ... ... бар, бірақ
қатты қабықша Жер тобындағы планеталарға, планеталардың серіктеріне және
астероидтарға ғана тән. Ал Жердің ... Күн ... үшін ... ... ... белгілі планеталардың бірде-біреуінде ол жоқ. Су ... болу ... ... ... ... және қысымдық шарттар
орындалуы тиіс. Су ... ең көп ... ... ... ... ... ... аспан денелерінде ол өзінің қатты күйінде кездеседі, ол
бізге Жер ... қар, шық және мұз ... ... өтіп жатқан процестерден, оның заттарының химиялық құрамынан
миллиардтаған ... бойы өтіп ... ... өзін ... ... ... ... бөлініп шығатын энергияның
арқасында заттың балқуы және ... ... ... ... ... ... ... силикаттар, жоғары, қабыққа ұмтылады да, ал
ауыр ... ... ... ... ... ... ... онша емес: 10 км-ден (мұхиттардың түбінде) 80 км-
ге дейін (тау өркештерінің астында). Ядроның радиусы планета радиусынан екі
есе кіші, ал ядро мен ... ... ... ... Жер ... ол қабыққа қарағанда тығызырақ заттардан тұрады.
Космос аппараттарының көмегімен ... ... ... ... және Жер ... ... ішкі құрылысы жалпы
түрде бірдей екен.
Жердің массасы және тығыздығы. Бүкіл ... ... заңы ... аса ... сипаттамаларының бірін- массаны, оның ішінде біздің
планетаның массасын , анықтауға да мүмкіндік береді. Шындығында да, бүкіл
әлемдік тартылыс ... ... түсу ... g=G ... шығады.
Демек, егер еркін түсу үдеуі, гравитация тұрақтысы және Жер радиусы белгілі
болса, онда оның массасын анықтауға ... ... ... ... G=6.67 H/кг, R=6370 км ... ... ... M=610кг екенін табамыз.
Жердің массасы мен көлемін білгеннен кейін, ... ... ... ... Ол ... тең.
Атмосфера. Жерді қоршаған газ қабықшасы- ... 78% ... ... және ... мөлшердегі басқа газдардан тұрады.
Атмосфераның төменгі қабаты тропосфера деп аталады, ол 10-12 ... ... ... ... ... ... Одан биіктеген сайын
температура төмендейді. Онан жоғары ... ... ... болып қалады (-40С маңында). Ал шамамен 25 км-дей биіктіктен бастап
бұл қабат Күннің ... ... ... ... ... отырады.
Жер атмосферасының жоғарғы қабаттарында күн сәулелері күшті ... ... ... ... ... деп ... ... кеңістігінен Жерге келетін сәулелерден басым бөлігін шағылдырады
немесе жұтады. Мысалы, ол Күннің рентген сәулелерін жәбермей, ... ... ... ... үздіксіз атқылауынан және космос
сәулелерінің – жедел қозғалатын бөлшектердің ... ... ... ... Жердің жылу балансында ерен маңызды роль атқарады. Көрінетін Күн
сәулелері атмосфера ... ... ... өте ... ... Жер ... ... келіп ол жылынады да , инфрақызыл сәулелер шығарады. ... ... ... ... және ... болуы арқасында
ғана жерде тіршілік пайда болған. Міне, сондықтан да экология мәселесі,
біздің бірегей ... ... ... ... ... ... ... Жердің магнит өрісі біршама зор. Жерден алыстаған сайын
магнит өрісінің индукциясы ... ... ... ... ... ... ... зерттеу біздің
планетамызды қуатты радиациялық белдеу қоршап тұрғандығын көрсетті, алллл
ол- үдей қозғалатын ... ... ... ... ... ... Оны ... энергиялы бөлшекткр белдеуі деп атайды.
Белдеудің ішкі жағы шамамен Жер бетінен 500-5000 ... ... ... ... белдеудің сыртқы жағы Жердің 1-5 ... ... Ол ... он ... ... ... бар
электрондардан тұрады.
Радиациялық белдеуді құратын бөлшектерді Жердің магнит өрісі сірә, Күннен
ұдайы ... ... ... ... ... ... ... аса қуатты тасқыны , ... ... ... ... яғни ... ... ... пайда болады. Күн бөлшектерінің
тасқыны 400-1000 км/с ... ... ... ... Күн ... газдардың оталысынан 1-2 күн өткеннен ... ... ... ... ... ... тасқын Жердің магнит өрісін ұйытқытады. ... ... тез және оқыс ... ... магнит дауылы дейді.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Оқушы анықтамасы (география пәні)
2. “Большая энциклопедия”(раздел астрономия)
3. Интернет желісі
4. Астрономия 11 ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жердiң газды қабатының биогеохимиясы8 бет
Жердін құрылысы және физикалық қасиеттері8 бет
Жердің ішкі қабықшалар құрылымы10 бет
Жердің ішкі қабықшалар құрылымы жайлы мәлімет7 бет
Жердің агроэкологиялық топтары4 бет
Жердің жалпы мінездемесі78 бет
Жердің жалпы мінездемесі және оның бағалануы41 бет
Жердің магнит өрісі10 бет
Жердің магнит өрісін зерттеу20 бет
Жердің пішіні және жер беті бейнесінің проекциясы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь