Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру жұмысы

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3

І.тарау. Кәсіптік бағдар жұмысының теориялық негіздері

1.1. Кәсіптік бағдар беру жұмысының мәні және
мазмұны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

1.2. Оқушыларға мамандық таңдауға әзірлеу жөнінде сынып
жетекшісінің рөлі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.3. Мектеп оқушыларына кәсіптік бағдар берудің
ерекшеліктері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

ІІ.тарау. Сынып жетекшісінің кәсіптік бағдар жұмысын жүргізудің жолдары

2.1. Сынып жетекшісінің оқушыларға кәсіптік кеңес беру
жұмыстары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

2.2. Сынып жетекшісінің оқушылардың кәсіптік ынта.ықыластарын
дамыту. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

Әдебиеттер тізімі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

Қосымша
        
        Дипломдық жұмыс
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру жұмысы
Мазмұны
Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... бағдар беру жұмысының мәні және
мазмұны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... әзірлеу жөнінде сынып
жетекшісінің рөлі . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... жолдары
2.1. Сынып жетекшісінің оқушыларға кәсіптік кеңес беру
жұмыстары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... кәсіптік ынта-ықыластарын
дамыту. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . ... ... өзін ... ... ... ... ... ретінде орнықтырады ( ). Еліміз нарықтық ... ... және жаңа ... ... ... қарым-
қатынастарға негізделген күшті егеменді мемлекетті құруда. ... ... ... ... құқықтық қоғам орнатуға, жаңа
технологиялық, құрылымдық, институттық ... ... ... ... ... етуге ұмтылуда.
Қазақстанды жаңғырту әрбір азамат бостандығының шарты және ... ... ... ... ... азаматтық қоғамның қалптасуын
көздейді. Азаматтық қоғамның қалптасуы ... ... ... де ... ... ... мемлекеттік ..........қомқорлықтан бас
тарту қажет. Егер дербес адам әртүрлі жағдайларға байланысты әлеуметтік
осал ... ... ... адам өз ... өзі ... ... тиіс.
Өзінің материалдық және әлеуметтік жағдайына осы бір жоғары жауапкершілік
басты моральдық-имандылық ... ... ... ... ... ... және ... салада жеке бостандық, жеке таңдау асыл
құндылық ... ... ( ). ... ... ... жастардық еңбекке
дайындығын, кәсіптік даярлығының дәрежесіне, мамандыққа ... ... ... жоқ ... ... талап ететіні айқын
көрініс.
Бәсекелік механизміне негізделген ... ... ... ... ... ... пен ... тәртіптілік, жауапкершілік,
екпінді еңбекке жарамдылық т.б. белсенді іс-әрекетке дайындық ... ... ... қояды.
Оқушылардың мамандық таңдауға даярлау міндетін іске асыруда сынып
жетекшісінің рөлі үлкен. Ол бұл ... өз ... ... үйлестіріп отыру, сыныпта оқушылармен бүкіл ... ... ... ... пен ... байланысын жасау арқылы іске
асырады. Сынып жетекшісінің өз жұмысын ... ... ... ... бес ... білуінде. Сондықтан да сынып жетекші балаларды
жан-жақты мұқият зерттеу арқылы кәсіптік таңдауда көп көмек көрсете алады.
Кәсіптік бағыт беру ... ... де ... ... Ол ... ... т.б. ... қамтиды. Кәсіптік
бағыт беру ісін жүргізу кадрлар даярлауды жоспарлаумен, халық ағарту
жүйесін одан әрі ... ... ... ... да бұл бағытта
көптеген ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Н.Н. Захаровтың, ... А.Е. ... В.Д. ... т.б. ... ... ... ... мазмұны, формалар және әдістері қарастрылған.
Қазақстан Республикасындағы бұл мәселеге арналған маңызды зерттеулер
қатарына Ж.Р. Баширова, М.Ә. Құдайқұлов, Қ. Бержанов, Н.Д. ... ... ... ... ... болады.
Сонымен зерттеудің көкейкестілігі бүгінгі таңда әлеуметтік сұранысқа
айналып ... ... ... ... ... арттыруда сынып
жетекшісінің алатын орнына, олардың бұл бағыттағы ... ... ... ... ... отыр. Жалпы білім беретін орта мектептегі
кәсіптік бағдар ... ... ... ... жетекшісінің мақсатты
бағытталған жұмысын жүзеге асырудың психолого-педагогикалық шарттарының
жиындығын ашу зерттеу мәселесі болып табылады.
Зерттеу мәселесінің ... мен ... ... ... ... ... оқушыларына кәсіптік бағдар беру ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Зерттеудің мақсаты-жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудегі
сынып жетекшісінің жұмысының тиімді жолдарын айқындау.
Зерттеу объектісі-жалпы білім ... орта ... ... ... ... жетекшісінің кәсіптік бағдар жұмысын жүргізудің
үрдісі.
Зерттеу міндеттері:
- кәсіптік бағдар беру ... мен ... ... ... ... беру жұмысында сынып жетекшісінің мүмкіншіліктерін
анықтау;
- жоғары сынып ... ... ... ... ... ... мен ... қарастырып, олардың тиімділігін тәжірибелік
түрде ... ... ... ... ... қорытындылар мен
нұсқауларды келтіру.
Зерттеудің әдіснамалық негізі-тәрбиенің қоғамға қажеттілігі ... даму ... ... ... ... ... биологиялық табиғаты мен
ішкі мүмкіндіктері арқылы жеке тұлға ретінде дамуы, жеке ... ... ... ... ... ... көздері-кәсіптік бағдар жұмысына байланысты ... ... және ... ... ... ... үрдісіне байланысты ғалымдардың, әдіскерлердің зерттеу жұмыстары,
мемлекеттік ресми құжаттары (заңдар, қаулылар, баяндамалар т.б.), Қазақстан
Республикасының ... және ... ... оқ және ... ... (тұжырымдамалар, бағдарламалар т.б.).
Дипломдық жұмысты жазу барысында ... ... пен ... ... үшін ... зерттеу әдістері қолданылды: философиялық,
псиологиялық, педагогикалық және әдістемелік әдебиеттерге теориялық талдау
жасау, оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... алысу, тәжірибелік жұмыс жүргізу.
Зерттеу базасы:
І-тарау. Мектептегі кәсіптік бағдар ... ... ... ... кәсіптік бағдар беру жұмысының мәні және мазмұны.
Мемлекетісміздің білім беруге байланысты құжаттарында оқушыларды
мамандықты саналы түрде таңдап ... ... ... ... ... ... атап ... Еліміздің алға даму ісінің табысты
болуы жасөспірімдердің еңбекке, ... ... ... ... ... ... қандай дәрежеде жүргізілуіне көбіне көп байланысты.
Дұрыс таңдап алынбаған мамандықтың зардабын тек қана ... өзі ... ... да ... ... ... ғалымдарының есептеуінше, мамандықты
дұрыс таңдап алу кадрлардың тұрақтанбауын 2-2,5 есе ... 10-15 % ... ... 1,5-2 есе ... ... ... кемітеді. (24; 276)
Кәсіптік бағыт беру саласы күрделі де алуан түрлі. Ол экономикалық,
әлеуметтік, психолого-педагогикалық т.б. ... ... ... беру ісін ... ... ... жоспарлаумен, білім беру жүйесін
одан әрі жетілдірумен тығыз байланысты. Мектепте кәсіптік бағыт беру ... ... ... ... ... қаралады.
Кәсіптік бағдар беру проблемасы әдістері жөнінен-педагогикалық,
мазмұны ... ... ... ... ... ... табылады. Оның мынадай аспектілері бар:
экономикалық, әлеуметтік, ... ... (3; ... ... беру ... көп ... ... ол ең
алдымен педагогикалық іс. Оның міндеттерін шешудің дәл ортасында ... ... ... ... ... ... беру ... әлеуметтану, экономика т.б. ғылымдардың мәліметтеріне сүйеніп
жасалады. Кәіптік ... ... А.Е. ... Ж.Р. ... С.Н.
Чистякова т.б. қалай қарастырғандарына тоқталайық. Кәсіптік бағдардың
экономикалық аспектісі мына ... ... ... кезбен болашақ қоғамдық еңбек өрісіндегі (сферасындағы) еңбек
ресурстарының демографиялық құрылымы;
2. Мамандық ... ... ... ... ... берудің
негізгі тенденциялары (жұмысшы кшіне мұқтаждықпен байланысты);
3. ... ... ... мамандықпен байланысты
қазіргі және келешектегі жұмысшы күшіне мұқтаждық;
4. Кәсіптік бағдар берудің экономикалық тиімділігі. Жоғарыда көрсетілегн
мәселелерді ... ... ... беру жұмыстарының мазмұны мен
бағыттарын негізде үшін қажетті.
Мамандық таңдаудың әлеуметтік ... ... ... ... қамтиды:
1. Жастардың мамандық бағытын қалыптастыру үрдісіндегі ғылыми-техникалық
және ... ... ... Әртүрлі мамандықтардың маңызын қалыптастырып, қоғамдық ... ... ... ... Өндрістегі мамандықтардың орнығуына мүмкіндік жасайтын әлеуметтік
және моральдық жағдайлар.
Жастар арасында кездесетін кейір жағдайлардың ... мен ... ... ... ... ... ... зерттеулер ашып береді
(жұмысшы мамандығын төмен бағалау, өмір жолын таңдауда сән қуулық т.б.),
Кәсіптік бағдардың психологиялық аспектісі мына ... ... деп ... Жеке ... негізін және құрылымын, оның типологиясын, жеке ... ... ... ... мен оны ... әдістері;
2. мамандыққа жарамдылығының псиологиялық мәнін және оны қалыптастырудың
мүмкін жолдары;
3. Еңбек, кәсіптік мамандық түрлері.
Психологиялық ... ... ... бір-біріне
үйлестігінің мәнін және мамандық бағытының қалыптасуын ... ... ... ... жарамдылықтың
медициналық-физиологиялық белгілерін және осы негізде кәсіп ... ... ... бұл ... ... ... бөлігінің әртүрлі аурулармен ауыратындығынан,
екіншіден-бгінгі таңдағы кәсіптің көпшілігі адам ағзасына ... ... ... ... ... ... ... баулу
мен олардың мамандықты саналы таңдауы ... ... ... арттыру жолдарын, оның құрамдарын зерттейді. Бұл жерде мектеп
пен отбасының және өндірістің кәсіптік ... беру ... ... ... және оның ... ... анықтамасы туралы сөз болып отыр.
Енді педагогикалық әдебиетте кәсіптік ... ... ... ... А.Д. ... В.Д. ... В.С. ... Б.Н.
Буяловтың пікірінше: «Кәсіптік бағдар-бұл жастарды жеке ... ... және ... қатар әртүрлі мамандыққа деген
қоғамның сұранысына сәйкес мамандықты негіздеп таңдап алуына деген мақсатты
бағытталған ... (31; ... К.К. ... ... ... ... жастардың
қызығушылығын және қабілетін, қоғамдық ... ... ... ... мамандық таңдауға көмектесетін псиолого-педагогикалық, медициналық
және мемлекеттік шаралардың жиынтығы» (25; 4).
Н.Н. ... ... ... ... ... ... ... басқаруы бар өзара байланысты компоненттерден тұратын, кәсіптік білім
беру, кәсіптік ... ... ... ... беру, кәсіптік
таңдау, кәсіптік бейімделу және кәсіптік тәрбиелеудің тұтас ... ... ... ... беру ... ... ... жүйесі
мыналарды қамтиды: оқушылардың халық шаруашылығының және мәдениеттің түрлі
салаларымен, ... ... ... ... кең ... ... таныстыру, олардың бейімділігімен мамандыққа деген
ықыласын және белгілі бағытта ... ... ... ... қоғамдық
мәні бар мамандықты дұрыс таңдай білуге қалптастыру, ... одан ... ... ... ... етуг ... байланысты мәселелер
жөнінде оқушыларға кеңес беру. Бұл жұмыстың бәрі мынадай негізгі мақсатты
көздейді: жас ... мен ... ... ... ... бейімділігін, қабілетін, талғамын анықтауға көмектесу, оларды
қоғамға ... ... ... ... және мамандқтары бойынша еңбек
етуге әзір болуға ... ... ... оқу ... оларға кәсіптік бағдар беру
жйесі қандай талапқа жауап ... ... ... ... мен ... ... ... мамандықты саналы таңдауға даярлаудағы
тәрбие жұмыстарының мақсаттары мен ... және ... ... болуын және бұл жұмыстарды іске ... ... ... қамтамасыз етуі керек. Екіншіден, ол жүйе бір класты
жргізілетін ... ... ... мен ... жеке ... ... ондай байланысты бүкіл мектеп бойынша қамтамасыз етуге
тиіс. Үшіншіден, ол мектептер мен ... ... ... ... ... ... ... беру жұмыстарын нақты
ұйымдастыруға міндетті. Төртіншіден, кәсіптік бағдар беру ... ... ... ... ... ... ... (3;
34).
Мамандықты дұрыс таңдап ал бір-ақ реттік акт емес. Бұл аз кезеңдері
бар ұзақ үрдіс. Мұндаға кәсіби ... ... мен ... ... саты ... табылады. Оқушылардың өздерін қызықтырған ... көп ... ... белгілі. Бұл ретте кәсіптік оқу-ғартудың
міндеті-мамандық олардың ойлаған ойына сәйкес келеме ... ... ... ... ықыласы болып жүрген саладағы білімін тереңдету, мамандыққа
байланысты түсінік ұғымдарының шеңберін кеңейту.
Кәсіптік оқу-ағарту ісі кәсіптік бағдар ... ... ... шеше ... ... ... ... тріне жарамдығы
жөнінде дұрыс қорытынды жасау үшін, мамандық жайындағы тек бір ғана білім
беру әзірге жеткіліксіз. Бұл істі ... жеке ... ... зерттеу арқылы көмектесу керек. Оқушыларды зерттеудің тағы бір ... бұл ... ... ... ... ... ... иектепте бүкіл тәрбие жұмысының мазмұнын және ... ... ... ... белгілі-бір саласына адамның кәсіптік
жағынан жарамдылығы негізінен үш ... ... ... ... ... ... ... қарай анықталады.
Сонымен, кәсіптік жағынан жарамдылықты анықтау мәселелері кәсіптік
бағдар беру міндеттеріне кіреді.
Мамандықты таңдап алу мәселелері жөнінде ... ... ... ... ... маңызы бар. Әңгіме кезінде мұғалім оқушының
кім болғысы келетінін, өз ... ... оның ... ... ... ... ол бірдеңе істеп жүр ме, әлде жоқ па соны ... ... ... ... ... өзі ... олармен жүргізілетін бүкіл тәрбие
жұмысының пәрменділігін күшейтуге, олардың ынта-ықыласы мен бейімділігін
дамытуда жақсы басқаруға көмек ... ... ... мұғалім оқушының
мамандықты таңдап алуына белсене ықпал жасауға, оған өзінің ... ... ... белгілеуіне көмектесуге мүмкіндік береді.
Оқшылармен жұмыс істеу- кәсіптік бағдар беру бағыттарының бірі, ал,
екіншісі ата-аналармен жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... оларды балаларын еңбекке орналастыру және оқуға
түсіру мүмкіндіктерімен таныстыру, ата-аналарды оқушыларға кәсіптік ... ... ... қатысуға тарту (16; 61). Балаларының мамандықты таңдап
алуына ата-аналардың өте ... ... ... орай, олармен жұмыс істеудің
зор маңызы бар.
Кәсіптік бағыт беру ... ... ... ... ... ... бітіріп шығу кезіндегі түсінік жұмысымен ғана
шектеуге болмайды. ... ... ... ... ... ... ... өн бойында жргізіледі, ал оның мазмұны, формалар мен әдістері
оқушының жасына байланысты өзгеріп отырады.
Кәсіптік бағыт берудің аса ... ... ... ... ... таңдап алуына көмектесу міндетін шешу шін белгілі-бір еңбек
түрінде адамның қандай жеке ... ... және ... ... ал олардың қайсысы кәсіптік шеберлікті меңгеруе ... және ... ... бас ... қайсысын пайдалануға,
қажетті қасиеттердің сапалық құрылымының сапалық ерекшелігі қандай, сол
қасиеттердің ... ... ... толтыру ммкіндіктері бола ма-міне,
осылар жөнінде мұғалімнің, кәсіптік бағыт беруші консультанттың қолында
белгілі-бір ... ... ... ... ... мағлұматтар кәсіптерді
психологиялық зерттеу үрдісінде маман, өз ісінің ... ... ... адамы болып қалыптасуын қамтамасыз ететін кәсіптік
қызметтің объективті және ... ... ашып ... алыны
мүмкін.
Денсалық және мамандық таңдап алу арасында тығыз ... ... ... ... ... ... ... жасөспірім,
әдетте, өз денсаулығының жайын және ... ... ... өз ... ... ... Бұл мәселеге ата-аналар да кейде дұрыс
қарамайды. Ал ... ... ... ... дәрігерлік
консультацияның зор маңызыбар екенін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... таңдау жөнінде түрліше
шек қойылады. Олардың ең жиі кездесетін себебі рефракцияның ... ... ... ... ... ... ... табандылық, аяқ-қол
сүйектерінің өзгеруі және басқа да кемшіліктері, ішкі ... ... ... ... қолданылып жүрген Заңға сәйкес жалпы білім беретін
мектеп ... және ... ... ... кәсіптік оқуда
бастаушылардың бәрі міндетті түрде дәрігерлік тексеруден ... ... ... ... ... денсаулығының жарамдылығын анықтау және
жұртты еңбекке ... ... ... табылады.
Кәсіптік бағыт және қабілеттілік ... ... ... ... таңдау проблемасын шешу адамның қабілетін, оның денсаулығын, псио-
физиологиялық ерекшеліктерін зерттеп талдауда қажет етеді. Кәсіптік бағыт
беру практикасы ... ... ... ... да болмасын бір
саласына және соған сәйкес ... жеке ... ... теориясына
сүйенеді. Оқушылардың мамандық таңдауға даярлығын үйреуге және ... ... ... қоса ... ... бағытталған бір-біріне
сабақтас жүйе ретінде қара қажет. ... ... ... ... орталық кезеңі бола тұра әрбір жасөспірімнің бұл мәселені ... мен ... ... шешуіне көмек көрсетеді (13; ... ... ... ... ... ... сынып жетекшісінің рөлі.
Сынып жетекшісі өте маңызды әрі жауапты міндеттерді орындайды. Ол
сыныптағы тәрбие ... ... және ... ұстазы болып
табылады, оқушылар ұжымын ұйымдастырады, тәрбиелейді, ... ... ... мен ... ... ... (4; 3).
Қазан төңкерілісінен кейін жиырмасыншы жылдардың өзінде-ақ стихиялы
түрде тәрбие жұмыстарының жетекшілері пайда бола ... Олар ... ... топ жетекшілері (тәлімгерлері) деп аталды. 1934 ... ... деп ... ... топ жетекшілері, сынып жетекшілері
деп атала бастады. Сынып жетекшісі ... ... ... 1934 ... ... ... Халық ағарту комиссариаты бекітті.
Сынып жетекшісін мектеп директоры тәжірибесі мол және беделді
мұғалімдерден ... Ол ... ... ... ұжымды
тәрбиелеуге және қалыптастыруға, сыныптағы оқу-тәрбие жұмысының жағдайына
жауап береді. Оқушылардың тәрбиешісі ретінде ... ... ... ... ... туралы, оларды еңбек сүйгіштікті, ұжымшылдықты тәрбиелеу
жөнінде, білім сапасын жақсарту және ... ... пен ... ... қамқорлық көрсетеді. Бұл жұмыстың бәрін ол өз бетінше емес,
ресми қызмет адамы ретінде жүзеге асырады. Ол мектеп әкімшілігі мен ... беру ... ... ... ... сыныптағы тәрбие
жұмысының сапасы үшін, мазмұны мен ұйымдастырылуы үшін ... ... ... ... негізгі міндеттері жалпы білім ... ... ... ... Оның ... идеялық-тәрбие,
ұйымдастыру және әкімшілік міндеттері ... ... осы ... ... мен ... ... жағдайында ғана күрделі әрі жауапты тәрбие
міндеттерін ойдағыдай жзеге ... ... ... ... ... ... және педагогикалық кеңестің
мүшесі. Ол бүкіл ұйымдастыру және тәрбие жұмыстарын жалғыз өзі емес, ... мен оның ... ... ... ... ... жүргізеді. Мұғалімдердің кеңес бергенде сабақта және сабақтан
тыс уақыттарда ... ... ... ... ... ... ... сынып жетекші оқушылармен көбірек
араласады. Оның шәкірттермен қарым-қатынасын қоңыра ні бөліп кете алмайды.
Ол ... ... де ... ұжымының өмірі мен қызметін ұйымдастырушы рөлін
жалғастыра береді. Оның тәрбиешілік қызметінің табысты ... ... ... ... ... ... Бұл ... пен отбасы тәрбиесінің
бірлігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Кәсіптік бағдарға байланысты алып ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларды зерттеу;
2. Сабақтан тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыру және өткізу;
3. Мұғалімдердің тәрбие қызметін үйлестіру;
4. ... ... ... ... ... ... Оқушылардың ата-аналармен жүргізілетін жұмысы.
Сынып жетекші, басқа мұғалімдермен ... ... ... ... ... өте ... ... атқарады. Сондықтан оған
жоғары педагогикалық талаптар қойылады, яғни жоғары моральдық ... ... кең ... ... ... әдептілік,
балаларға деген сүйіспеншілік пен ... ... ... ... ... ... ... Антипов сынып жетекшісінің үлгілі профессиограммасын жасаған (4;
265).
Біз оның профессиограммасын негізге алып, сынып жетекшінің ... ... ... ... мен ... ... ... | ... және ... |
| | ... |
| | ... белсенділік; |
| | ... ... |
| | ... ... ... және|
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... және ... ... ... бастың |Қоғамдық-саяси, ... |
| | ... ... мен ... ... |
| | ... пен ... ... ... ... |
| | ... сын көзбен қарау; ... ... ... |12.Байқампаздық; |
| | ... ... |
| ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... бен ... ... және |
| | ... |
| | ... ... сырт ... |
| | ... |
| ... ... |
| ... |
| ... ... мен |
| ... |
| ... ... және оны |
| ... ... |
| ... |
| ... |ық; ... ... ... |
| ... және ... |
| ... ... ... істеудің |
| ... мен ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| |құқ, ... және ... |
| ... ... ... |
| | ... бағдар жұмысын жоспарлау,|
| | ... ... ... ала |
| | ... |
| | ... қызығушылығын дамытудағы |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... |жас ... ... ... |
| | ... ... ... берудің және|
|Іскерлігі мен | ... ... |
| | | ... | | |
| | | |
| | | |
| | ... кәсіптік бағдардағы |
| | ... және жеке ... әр ... | ... ... |
| | ... ... бағдарға |
| | ... ... ... |
| | ... мен бақылау жасауды жүзеге|
| ... ... |
| | ... және ... |
| | ... таңдауға байланысты жұмысты|
| | ... |
| | ... ... беру ... | ... ... |
| | ... педагогикалық тұрғыдан|
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... өзіне |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... мен ... жеке |
| | ... зерттеп білу; |
| | ... ... ... |
| | ... өз ісінің нәтижелерін сын|
| | ... ... ... |
| | |3. ... ... беру ... ... | ... ... ... |
| | ... ... ... жетілдір; |
| | |4. ... ... ... |
| ... ... |
| | ... ... озат |
| | ... ... |
| ... сурет салу, ән салу,|
| |саз ... ... ... |
| |оқу; |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... қозу |
| |мен ... ... |
| ... ... ... ... ... және ... |
| ... мәдениеті мен теникасына ие|
| ... бет ... қол ... ... ... ... |
| ... ... рең, дауысына ырғақ|
| ... ... ... ... таңдауға даярлау міндетін іске асырда ... рөлі ... ол ... политеникалық әзірлігіне сүйене
отырып және сыныптан тыс жеке жұмыстардың әр түрлі ... ... өз ... ... мамандық таңдаудың әлеуметтік те, ... жеке басы үшін де ... ... ... Орта ... ... бүкіл тәрбие жұмысы осы міндетті шешуге бағытталуы тиіс.
Кәсіп трлерімен таныстыруға арналған ұжымдық іс-шараларын өткізу,
оның этикалық және ... ... ... үшін ... жетекшісінің
сағаттарын ойдағыдай пайдалануға болады. Егер ... ... бір ... төрт ... ... кәсіптік бағыт беру жұмысына
арнайы бөлсек, онда екі оқу жылы (Х-ХІ сыныптар) ішінде осындай 18 сабақ
өткізуге ... Бұл ... ... ... ... ... барлық жағымен таныстыру (қоғамдық кадр жөніндегі қажеті,
кейбір мамандықтардың адамға қоятын ерекше талаптары және т.б.). ... ... өз ... ... ... ... ғана ... қала
алмайды. Оның індетіне оқшыларды зерттеумен олардың дамуына ... ... ... Осындай арнаулы сабақтардың барысында оқушыларға мақсатты бақыла
жасау мұғалімге біртіндеп әрбір оқушының ... ... ... ... қадамға әзірлігі жайлы деректерін толықтырып, олардың әрбіріне дер
кезінде көмек көрсетіп отыруға мүмкіндік береді.
Сынып ... ... ... ... ... ... таңдау.
Бұл не ?», «Біздің ата-аналарымыздың мамандықтары», «Машина жасаушылардың
кейбір басты ... ... ... өмірлік мәселе» және т.б.
осы сияқты тақырыптарға ... ... ... ... ... ... ... бірінші тақырып
бойынша оқу ... ... ... ... Онда мына ... ... адам ... еңбектің маңызы, шаруашылықтың салалары, еңбектің
трлері, мамандық таңдаудың қиындықтары, мамандық ... ... ... және т.б. Дәрісте еліміздің атақты адамдардың ойға ... ... ... ... ... ... ... таңдауы жағдайындағы мысалдар келтірілді: оқушылар ... ... ... ... ... ал одан ... ... көбінің сөз болған мәселелері жайлы ойланғандығын көрсетті.
Ал, «Біздің ата-аналарымыздың мамандықтары» тқырыбы бойынша сынып
сағатын өткізу мына ... ... ... ... ... ... ... жне оқушылармен жеке әңгімелесу олардың өз
ата-аналарының мамандықтары туралы ... ... ... олар ... ... ... мамандықтар туралы жақсы пікір айтпайтындығын
көрсетті. Сынып сағатының мақсаты ... ... ... ... ... еңбектің түрлері жайлы оқушылардың ақпарат
беру.
Бұған әрбір оқушы дайындалды. Мамандықтар жайлы ... және ... үшін ... ... ... ... ... (немесе анасының-оқушының қалауы бойынша) мамандығы;
оның мазмұны, еңбек құралдары, өнімі;
2. Кәсіптік даярлықты қай жерде алды, ... ... ... қалай арттырады;
3. Ұйымдастыру және еңбек жағдайы (жеке, бригадалық, кезектік, еңбекті
қорғау, демалыстың ұзақтығы, орташа жалақысы және т.б.);
4. Кәсіптің ... ... ... ... ... ... не ?;
5. Бұл мамандықтың алық шаруашылығы мен мәдени ... ... рөлі мен ... бұл кәсіп мамандарына деген мұқтаждық, осы
мамандық бойынша қандай жерге жқ\ұмысқа тұруға болады;
6. Бұл мамандық адамға қандай арнаулы талап ... ... ... ... ... ... бұл сынып сағатына бір айдай дайындалды. Тәрбие
шарасы сынып жетекшісінің кіріспе сөзімен басталады, одан ... ... ... Олар ... ... ... инженерлік-конструктивтік,
тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарындағы инженер ... ... тас ... кулинардың, педагогтық мамандықтар жайлы
айтты. Бұл ... ... ... тыңдаушылар болған жоқ. Оқушылар
жолдастарының әңгімелеріне дем қоя тыңдады, ... ... ... ... Ал, ХІ ... ... жетекшісі ... ... ... ... ... және мамандық таңдау
сияқты өмірлік маңызды мәселеге көзқарастарын ... ... ... ... ... Бұл ... түрін «Мамандық таңдау-күрделі
өмірлік проблема» деген тақырыпты талқылағанда пайдаландық.
Оқушыларға ойластырып, талқылау үшін мына сұрақтарды ... ... ... ... ... ... ретінде
қарастырылатындығы неліктен ?
2. «Өмірдің мақсаты» мен «Өмір жолын саналы таңдап алу» дегенді бірдей
ұғымдар деп есептеуге бола ма ?
3. ... ... ... жету үшін не ... ?
4. ... таңдағанда өз жеке басыңның талап-талғамын ғана есепке алу
жеткілікті ме ?
Мәселелерді талқылау ... ... ... ... ... саналы түрде таңдау қажеттігі, бұл қадамның
маңыздылығы және ... адам ... ... және оның мамандық
таңдаумен байланысы ... ... ... ерекше назар аударылды.
....................... мотивтер-өзін көрсетуге ұмтылу, ат үсті ... ... ... ... ... ... талқыланды.
Талқылауға қатысқан оқушылар мамандық таңдауға жеңіл-желпі қарау,
жалған ... ... мен іс ... ... ... ... ... нақтылы мысалдар келтірді. Кейбір ... ... шын ... ... ... ... ... айтты. Мысалы,
оқушылардың бірі былай деді: «Жұрттың бәрі жоғары мақсат туралы айтады, ... көп ақша ... ... ... Бұл ... көп дау, қызу ... Бір ... ... ... ... рөлі зор ... айтып, ондай
шешімнің дұрыстығын құптаса, енді ... ... ... ... ... өз ... мен қабілетін жетілдіру мүмкіндігінің,
кәсіптің қоғамдық маңызының ... рөлі ... ... ... қатысушылардың үлкен белсенділігімен өтті. Сынып
жетекшісі айтыс-таласты тиісті арнағ ... ... ... ... ... да ... дәрежеде айқындалмаса да, ... ... ... ... ... ... трлі кәсіптермен таныстыруға арналған сынып сағаттарын
өткізегнде сан ... ... ... әңгімелесу, мұғалімнің немесе
маманның әңгімесі, оқшылардың хабарлары мен ... ... ... ... ... және ... ... мұғалімдерімен келісе отырып, сынып жетекші «Мен ... ... не ... ... ... ... ... жоспары мынадай:
1. Алдын-ала мұғалімдермен, ата-аналармен, сынып ... ... ... ... ... ... ... нақтыла;
2. Өзің таңдағың келегн мамандықтың иелері жайлы біренше кітап, газет
және журналдардан мақалалар оқып шығу ... ... ... өзің ... ... ... жұмыс істейтін бір-
екі кісімен әңгімелесіп, мына мәселелерді анықтау керек:
- Неше жылдан бері осы мамандық ... ... ... ?
- Бұл мамандықты қайда алды ?
- Қазір оқып жүрме ?
- Жұмыс күні мен жұмыс уақытының ... ... ?
- ... мәні неде ?
- ... ... иесі ... тағы да қай жерлерде жұмыс істеуге
болады ?
- Осы кәсіптің мамандарына деген қажетсіну қандай ... ?
4. Осы ... ... ... болу ... ... болса, еңбектің
сипатымен, аспаптарымен танысу және т.б.);
5. Осы кәсіптің мамандарын ... оқу ... аты мен ... ... оқу орындары тағы қай жерлерде бар ?
6. Оқу орнында ... ... ... хат ... байланыс жасап,
мыналарды анықтау:
- оқудың мерзімі;
- негізгі оқылатын пәндер;
- оқу орны қандай басқа мамандарды даярлайды.
Шығарма нәтижесі бойынша ... ... ... ... ... ... оқу үшін ... қойып, оқушылармен кәсіптік
бағдар жұмысын жетілдір үшін пайдалану керек.
1.3. Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің ... ... ... ... даму заңдылықтарын және оқыту мен
тәрбиелеудің негізгі психологиялық заңдылықтарын білу мұғалім үшін ... Бала ... даму ... әр жас кезеңіндегі маңызды
ерекшеліктері,түрлі оқу ... ... ... ... ... ... мен ... күйлерінің өзгешіліктері оқыту
мен тәрбиелеу процесінде осы ерекшеліктер мен заңдылықтар ... ... ... ... ... де бірінші
жасөспірімдерге әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан сипаттама беріп ... ... ... ... ... теориялар
психикалық эволюцияның заңдылықтарына, ішкі дүние мен өзін-өзі ұғынудың тән
сипаттарына назар аударады.Теориялар жасөспірімдікті алдымен индивид ... ... ... ретінде ішкі үрдіс тұрғысынан қарайды. Бірақ бұл даму ... ... және ... ... ... ... ... Жасөспірімдік
тәуелді балалықтан ересектіктің дербес те жауапты ... көшу ... ... адам ... ... ... рольдерге,оның
бағалаушылық бағдарларының ... ... аяқ ... ... назар аударады,яғни индивидтік-психологиялық
проблемалар ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық факторлар мен дамудың ішкі
заңдылықтарын есепке ... ... ... ... деп ... Бұл ... ... психофизиологиялық дамудың қарқыны мен фазалары әлеуметтік
толысу ме-рзімімен әр кезде үйлесе бермейді. ... дене ... ... ... ... балалар тез және бойлары екі-үш ұрпақ
бұрынғыға қарағанда, орта есеппен екі жыл бұрын ... ... ... жыл ерте ... ерте аяқталады. ... ... ... ... ... де, қазір ол енді 14-14,5 жаста-ақ
аяқталады. Бірақ бұл ... ... ... ... әлеуметтік жағдайлар
анықтайды. Жастардың қоғамдағы орны,ол меңгеруге тиісті білім-дердің ... ... ... факторлар осы жағдайларға тәуелді.
Жасөспірімдік шақтан аса маңызды міндеттері – мамандық ... ... ... ... ... өз отбасын құруға әзірлену.
Өзара байланысты бұл міндеттердің жүзеге асырылуы белгілі бір уақытты талап
етеді және ... ... ... мерзімі жас адамның іс-әрекетінің
сипатына тәуелді (28;151).
Ақыл-ой қызметінің ерекшеліктері. Адамның ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып болады, сондықтан оның бала кезіндегідей
шапшаң өсуі байқалмайды. ... ол одан әрі ... ... Күрделі
интеллектуальдық операцияларды меңгеру және ... ... баюы ... мен ... ... ... ... орнықты әрі пәрменді етіп,
оны бұл тұрғыдан ересектің іс-әрекетіне жақындатады. ... ... ... гөрі ер ... ... ... неғұрлым айқын
көрінеді. Қабілеттер мен ... ... ... ... да
көптеген барлық айырмашылықтар неғұрлым елеулі және ... ... ... ... сондай-ақ жоғары сынып оқушыларының мамандық
таңдауға даярлану қажеттігін ... ... ... ... ... ... оқушылардың дербестік дәрежесін арттырып, оларға жалпы білім
беретін ... ... ... ... ... ... керек.
Мектеп қабырғасында өзіндік сананың дамуы. ... сана – ... ... ... компоненттер ретінде өзіне
І -ден: өзінің теңдестігін ұғыну;
ІІ -ден: ... ... ... ретінде өз «менін» ұғынуды;
ІІІ -ден: өзінің ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік-адамгершілік бағалаулардың белгілі ... ... ... ... ... ... ... өмірлік іс-
әрекетінің күрделіленуі нәтижесінде оның өзі соған қатысты ... ... етіп ... ... ... бағдарлары мен өзін-өзі бағалауын са-
лыстыратын топтар мен ұжымдардың саны көбейеді.
Біріншіден, бұлар ұйымдасқан мектеп ұжымдары;
Екіншіден, ... да ... тыс ... ... ... жеке қарым-қатынас үрдісінде қалыптасатын ресми емес стихиялы
топтар.
Тәрбие жұмысына көшедегі стихиялы топтар мен компаниялардың ... алу ... ... ... ... оны ... ... кездейсоқ
нәрсе деп санауға бейім. Бұл қауіпті жаңылысу.
Мектеп жеткіншек ұрпақтың бүкіл өмірін қамтымайды. Сондықтан ... әр ... ...... спорт және мәдени ... ... ... ... стихиялы топтар ерекше көбіне мектеп ішіндегі
ұжымдарды толықтырып, бұлардың екеуінде де көшбасшы болатын ... ... ... ... ... ... ... көше тобындағы беделі
оның мектептегі статусына кері ... және ... ... Бұл ... елеулі педагогикалық қауіп ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрғыда болады, ал оларда
басшы болатындарды ... ... ... ... шақ ... келеді. Жасөспірімге өзін көрсетуге
ұмтылу, өзін жан-жақты ашуға құштарлық тән. ... адам ... ... өз орнын әлі таппаған кезде оның өзі ... ... ... әрі орнықсыз болмай қоймайды. Осыдан келіп ол бөтен рольдерді
атқарып, өзін тексергісі келеді, ... өзін ... ... ... ... ... Жасөспірім аяғына дейін ағынан жарылғысы ... жұрт ... екен ... ... ... ... алайық» фильмінің
жасөспірім кейіпкері «Бақыт-сені басқалардың түсінуі» деген сөзі типтес),
өзінің ішкі жан дүниесін аша алмайтынына ... ... ... өз
кезегінде қарым-қатынаста «өзін жоғалтып алу», күлкі боламын деген қорқыныш
туғызады.
Жоғары сынып ... ... ... ... орнығып, нақтыланады. Жеткіншектердің өмірлік жоспарларында
көбіне әлі бұлыңғыр ... және ... ... әлі ... ... ... түрлі рольдерде қиялдап ... ... ... ... ... бірақ өзі үшін бірдеңені біржолата таңдап
алуға батылы бармайды және ойға ... жету үшін ... еш ... ... ... ... ... таңдау қажеттігі соғырлым
күшее түседі. Ойдағы, қиялдаға немесе абстрактілік көптеген ... ... ... әрі ... келетін бірнеше нұсқаулар біртіндеп
тұлғаланып, осылардың арасынан біреуін таңдау ... ... ... кең ... Ол өзін ... ... ... бейнені, өмір стилін, талап-тілектер ... ... т.б. ... Көп ... тек ... ... ... түсінікті. Жоғары сыныптағылар үшін кәсіп таңдау ең маңызды,
шұғыл, әрі қиын іске айналады. Психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ойша «секіріп кетуге» бейім
жасөспірім іштей мектепті ауырлай бастайды, мектептегі өмір оған ... өмір ... өзін әрі ... әрі ... ... басқа бір бай
және шынайы өмірдің босағасы секілді ... ... Ол ... бұл ... ... кәсіпті дұрыс таңдап алуына байланысты екенін ... ... ... жеңілтек және бейқам болып көрінгенімен, кәсіп таңдау-
онық басты және тұрақты қамы.
Бәсеке мен жұмысыздық дегеннің не ... біле ... ... ... ... ... ... деп қарап, өзінің өмірлік ісі, өз
қабілеттерін барынша жүзеге асыра алатын ... ... ... ... ... ... ... өзін қызықтырған мамандықтардың нақты
қасиеттерін, оның жұмыс істейтін кісілерге ... ... ... ... ... ... әлі нашар білетіні қиындық келтіреді.
Осыдан барып әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан бірқатар ... ... ... ... бір ... тартылымдылық
себептері туралы сұрақтарына жауап бергенде жасөспірім жігіттер мен ... ... ... ... сипатын, екінші орынға кәсіптің
қоғамдық маңыздылығын және үшінші орынға жалақының ... ... ... ... ... сипаты» болып көрінетін нәрсе іс-жүзінде оның
қоғамдық пкірдегі дәстүрлі беделінің бейнеленуі ғана болады. Атап ... ... ... ... ... ... ... жігіттер мен
қыздардың менсінбей-жқтырмай қарайтыны кейбір ... нақ ... ... ... Орта мектепті бітірушілердің көбі жоғары ... ... және ... алғанда, интеллектілік ... ... ... ... мен ... ғана ... ... шебер малшылар, кең профильді маман-практиктер де керек. Осының
өзінде алғашқыларынан гөрі сонңғылары анағұрлым көбірек қажет. ... оның кең ... кері ... болады және мұның өзі кәсіптің
беделдігімен бейнеленеді.
Реалистік емес, көтеріңкі талап-тілектер кейбір жанға қатты бататын
түңілушіліктерге ... ... ... бағдардың ойластырылған жүйесімен
қатар жоғары сынып оқушыларын ... ... ... іс ... ... ... тәрбиелік мәні бар (28;170).
Жасөспірім жігіттер мен қыздар-тәрбиелеудің енжар ... ... ... ... ... ... ... белсене құратын
шығармашылық адамдар. Олар ... ... қоса ... ... ... ... ... эстафетасы ең алдымен ... ... ... ... оларды жеңілдетпей, жұмсартпай,
ортақтастыруда. Жасөспірімдерге өздеріне жинақтаған білімі мен ... аға ... ... мен ... ... және ... ... бола
бермек. Тәрбие жұмысы жастардың ерекшелігін неғұрлым толық ескеріп, олардың
ұмтылысы мен белсенділігіне сүйенетін ... ... ... ... ... ... кәсіптік оқу және кәсіптік бағдар беру
құрама бөліктерден тұрады. Өкінішке орай, Қазақстан Республикасының жалпы
білім ... ... ... өсу ... ие ... ... бірге
шынайы еңбек пен толық мәндегі политехникалық мектеп бола ... ... ... терең өзгерістерге бет алуы
мектеп оқушыларын еңбекке дайындау ... жаңа жол ... ... ... ... ... ұйымдастыру ісіне әсерлі түр қарастыруды
талап етіп отыр. Ал, ... ... ... ... тағы бір өзекті
кемшілік қазақ халқының ғасырлар бойы қалптасқан қосалқы-көркем өнерін,
халық дәстүрлер ... мал ... ... ... ... үйрету кеңінен өріс алған жоқ. Оқушылардың таңдаған мамандығы
бойынша іс жүзінде өз ... ... ... мен жалпы білім беретін
мектептердегі оған қажатті мүмкіндіктердің ... тағы бар. ... ... байланысының ыдырауы, еңбекке оқыту ісінің материалдық базасының
құлдырауы бүгінгі күні өте қауіпті күйде. ... тек 48% ғана ... ... ал 42% ... ... ғана қалды. Осы
уақыт арасында мектепаралқ комбинаттардың саны 20-ға , ... ... мен ... саны 300-ге ... ... ... еңбек
бірлестіктері қысқарып, олардың еңбек ету, ... ... ... ... ... ... кетті. Ауыл мектептеріне орталықтан
берілетін автомашиналар, ... ... ... ... ... келеңсіз құбылыстар жаңа экономикалық жағдай кезеңінде ... ... ... ... егемендік алуы, нарықтық экономикаға
көшуімен байланысты болып жатқан ... ... ... жастардың еңбекке
дайындығын теңдесі жоқ биіктікке көтеруді талап ететіні айқын көрініс.
Бәсекелік ... ... ... еңбек адамына ерекше
іскерлік, шеберлік, белсенділік пен ... ... ... ... ... т.б. ... ... дайындық сияқты өте
жоғары талап қояды (9;).
Жеке тұлға адамдармен тұрақты ... ... ... Жеке ... тән бүкіл ерекшеліктер әлеуметтік жағынан
шартталған. Сондықтан құндылықтық бағдарды өзінің ... ... ... ... меңгеруге жеке адамның бағытталғандығы деп анықтауға
болады (24;).
Осы анықтамаға сәйкес «құндылықтық бағдар» ұғымын түсіну үшін ... ... мен ... ... ... ... жүйесін
қарастыру керек.
Жоғары сынып оқушыларының мамандық таңдаға байланысты пікірлерін,
ойларын, құндылықтарын, даярлық ... білу үшін ... ... ... ... болды:
1. Сізге қандай мамандық ұнайды ?
2. Мамандықты таңдадыңыз ба ? Неге осы мамандықты таңдадыңыз ?
3. Мамандық ... ... ... әңгімелесесіз бе ?
4. Мамандық таңдауға байланысты мектепте қандай іс-шаралар өткізілді ?
5. Мамандықты дұрыс ... адам ... ... ролі бар ... ... ... ... бірі – материалдық-практикалы
құндылық, яғни жақсы жалақылық болып шықты. Оқушы А. Былай деп ... ... бұл ... өмір ... ... ал оқушы М. пікірінше
«Қазіргі уақыт – бизнезмендердің уақыты, сондықтан экономист мамандығына ... ... ...... өз ... ... халық шаруашылығына пайдалы
болу. Мысалы, оқушы Н. Осылай деп жазады: «Болашақта дәрігер болғым келеді.
Бұл мамндықты ... ... ... ... ... ... ... еңбектің, мамандықтың романтикалық құндылығына мән
береді. Оқушы К. мынадай пікір айтады: «Мен адвакат ... ... ... адам ... қорғайды».
Оқушылардың берген жауаптары мынадай құндылықтардың бар екенін
анықтауға мүмкіншілік берді:
- еңбек ұжымындағы бедел;
- ... ... ... ... ... ... өзін-өзі көрсетуі;
- білімін, қабілетін пайдалану;
- еңбектің шығармашылық сипаты;
- өз ісінің ... ... жеке ... қанағаттандыратын лауазым, болашықтың болуы.
Оқушылардың жауаптарында еңбек әрекет құндылық ретінде өз ... ... ... оны ... жеке ... шығарып, мән береді.
Құндылықты таңдағанда мотив үлкен роль атқарады. Ал оның өзі жеке
адамның ... ... ... тәуелді болады. Мамандықты
таңдаудың мотивін анықтау үшін оқушыларға «Мамандықты таңдадыңыз ба ? ... ... ...... сұрақ қойылды. Оқушылардың
жауаптарындағы мотивтердің түріне ... 6 ... ...... ...... роиантикасы;
3 – танымдық сипаттағы мотивтер;
4 – мамандықтың қоғамдық мәнділігі басым ...... ...... көрсетпеген таңдау.
Мотивтердің сипатына қарай топқа 4 бөлуге болады:
- ... ... ... анық және ... қылатын мотивтер;
- анық емес, жеткіліксіз мотивтер;
- дәлелсіз, нақты емес мотивтер;
- ешбір дәлелі жоқ мотивтер.
Оқушылардың жауаптары мұғалімдердің, ата-аналардың осы ... ... ... ... ... ... көпшілігі мамандық таңдауға байланысты ... ... ... ... ... ... жағдайда ата-анасы
мен баласының мамандықты ақылдасып, жан-жақты зерттеп таңдайтыны байқалады.
Дегенмен, осы мәселеге мән бермейтін ... екі ... ... да ... ... ... таңдауға байланысты қандй іс-шаралар
өткізілді ?» деген сұраққа ... ... ... Бұл ... ... кәсіптік бағдар жұмысы жүргізілмейтінін көрсетіп ... ... ... ... ... ... мән ... оны жүйелі түрде
жүргізуді қажет екенін көрсетеді.
ІІ-тарау. Сынып жетекшісінің кәсіптік бағдар жұмысын жүргізудің жолдары.
2.1. Сынып жетекшісінің оқушылардың кәсіптік ... беру ... ... ... орта ... ... ... ниеттерін
білу жөнінде, еліміздің түрлі аудандарында жүргізілген ... ... ... ... одан әрі ... тырысатынын
көрсетеді. Олардың көпшілігі оқығысы келетін оқу орындарын атайды, бірақ
қандай мамандықты меңгергісі келетіні жайында мардымды ештеңе де ... ... ... бітірушілердің болашақтағы өзінің мамандығы жайындағы
түсінігі өте нашар деп жорамалдауға болады. Бұл мәселені барынша ... үшін ... ... ... ... білу және оларды
жүзеге асыру жөнінде қолданылған ... ... ... ... ... түседі.
Мәселен, .............................. мектептің он ... ... 45 ... ... 11 адам тек қана ... ... атын атап қоймай (терапевт, хирург, бастауыш мектеп мұғалімі),
сонымен қатар бұл мамандықты не үшін ... ... ... ... ... бәрі де ... ... күні бұрын таныс болған, тіпті белгілі
бір дәрежеде осы кәсіпке жақындау ... ... ... байқап
көрген. Осы аталмыш оқу орнының немесе кәсіптің 13 адамы бұл ... тек ... оқу ... ... әңгімесі арқылы ғана
танысқан. Олардың кейбіреулері өз ... ... ... оқу пәндеріне
сүйенсе, екіншілері туыстары мен таныстарының ақыл-кеңестерін басшылыққа
алған.
Ал оқушылардың ... (21 ... ... ... ... (май ... өз қалаулары жайында ешқандай түбегейлі тоқтамға келмеген.
Кейбіреулері өзі әлі ... ... ... ... 2-3 ... атын
атаған. Басқаларының ниеті жалпылама болып, қандай да болмасын техникалық
немесе гуманитарлық оқу орнын ... Екі ... ... ... ... ... айта ... әңгімелеріміз оқушылар үшін олардың өз қабілетін бағалауға
және қандай мамандықта оны қолдана білетіндігін шешу ... ... ... жан-жақты жәрдем керектігін көрсетті. Мәселен, ... ... ... ... ... ... келе ме, бұл таңдау
саласындағы мамандарды ... оқу ... ... ... ... ... ... оқыту жағдайлары қандай және басқа
мәселелерд кеңінен ойластыру қажет. Мұның, әсіресе оқушылардың осы ... ... ... ... ... мамандықтың психофизиологиялық
ерекшеліктерге қоятын арнайы талаптармен, ... ... ... дәрежеде таныс болмаған жағдайда өте-мөте
маңызы зор.
Кәсіптік кеңес беру жөніндегі ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... да ... бірқатар
аудандарында оқушылар өздері құмартатын мәселелерге жауап алуға мүмкіндік
жасау үшін арнайы түрде қызмет көрсету ұйымдастырылады.
Оның ... ... ... бір ... ... және сол ... ... орналастыру. Бұл тұрғыда
берілетін кеңес беруді ... ... беру деп ... да ... ... ... үшін ғана емес, сол сияқты оқу орындарына да қажет. Себебі
мектеп бітірушілер ... оқу ... оған ... ... оқу ... арнаулы оқу орнын бітірген кейін жұмыс істеуге
тиісті мамандық пен кәсіптің бағыт бағдарын жете біле ... ... ... ... ... ... құндылығы мол. Мұнда
институтта даярланатын мамандықтардың өзіне тән сипаттамалары жүйеленіп
жасалынған. Ол ... ... ... ... және ... ... ... маманның санасы, оның болашық жұмысының
негізгі саласы, маманды даярлаудың оқу ... мен ... ... ... ... ... және ... бөлімдерінде болуы, оқуға түсушілердің оқудың және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Анықтамалық жұмысты ұйымдастыру-бұл мемелекеттік маңызы бар іс және
оны жүргізу тәжірибесі шын мәнісінде үйренуге және ... ... бұл ... ... белгілі бір экономикалық аудандағы (жердегі)
кадрларға қажеттілікке жақындатуға ... ... көп ... ... бір түрі ғана ... ескерген жөн. Оны жүргізу жеке
бастың психологиялық ерекшеліктерін және ... ... ... ... немесе мамандықтың бір түрін таңдап алуда оқушыларға көмектесу
міндетін алға қойып отырғанда психологиялық-педагогикалық және ... ... ... ... күн ... алып ... алмайды.
Қазіргі уақытта біздің ... ... ... және ... мен ... медициналық-санитарлық бөлімдерінің
дәрігерлері ғана бретін тек дәрігерлік ... ... ... ... ... ... Сол ... психологиялық педагогикалық тұрғыдан
берілетін кеңес берулерді құру, оның мазмұнын және ... ... ... маңызды міндеті болып саналады.
Кәсіптік кеңес беру көптеген міндетті ... ... ... қарағанда тек бір ғана тексеріс негізінде сол оқушыға бейімділігін
және ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін мектеп епн
кәсіптік консультанттың тығыз байланыста жүргізген қызметі арқылы істеуге
болады. ... ... ... кеңес берулерде мектеп оқушыларының
сабақты ойдағыдай үлгіруіне және даму ... ... ... ... ... ... ... кеңес беру жұмысты өрестету туралы мәселе
оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... Оқушылдарды олардың барлық даму кезеңінде және
қызметінің барлық түрінді ... ... ... ... алғанда тек
педагогикалық ұжым ғана қамтамасыз ете алады. Педагогикалық тәжірибе
мұғалімдердің жүргізегн ... және ... ... ... ... ... қажет екендігін көрсетіп отыр.
Оқушылар туралы мәліметтердің жинақталуы олар жайында дұрыс жорамал
жасауды көздейді, сондықтан оқушылардың дамуы ... есеп ... ... ... жөніндегі карточка мәселесі қазіргі кезде ерекше
мәнге ... ... ... жекелік-психологиялық кәсіптік бағдар картасын
пайдалануына болады (23;319).
Кәсіптік бағдар кеңес беруінде ... ... ... ... ... пайдалана алады, оларды көрнекі түрде былай көрсетуге
болады:
Қабілеттілік ... 3 ... ... ... ... ... ... ... 1 ... ... ... ... ... ... ... ... 5 ... ... ... пен ... әлеуметтік-
Мектеп
тестісі
экономикалық ... ... 6 ... ... ... ... ... ... бағдар кеңес берудің белсенді
әдістері және кәсіптік бағдар ойындары қолданыла ... ... ... ... применения в профориентаций
активных методов и консультации / Новые ... в ... ... ... 1990 ж. №1 33-36 бет) ... ... ... арнайы бағдарламаны жасап шығарды. ... ... ... бойынша оқушыларды кәсіпетік өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... дайындалған. «Кәсіптік тыңдаудағы жиі ... ... ... ... ... негізінде оқушылар
кәсіп таңдау үрдісіндегі кететін кемшіліктерді танып біледі. «Мамандықты
қалай таңдау керек» ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Осы сабақтарда қолданылған ойындарды көрсетелік.
Кәсіптік ... ... ... Мақсаты: Оқушылардың әртүрлі
мамандыққа деген шынайы ... ... және ... ... реттеу.
Ойынның шарты. Қатысушылардың саны-бүкіл сынып. Брінші ойнау уақыты-
15 мин, ... ... ... 5-7 ... Ойын үшін ... ... ... жүргізілуі. Ойын арнайы даярлық кезеңінсіз басталады.
1. Ойынның аты айтылады және ... 3 ... ... ... ... ... болуы мүмкін).
2. Ойынның шарты түсіндіріледі: қазір сыныптан 3 оқушы шығады, ... ... да бір ... ... Сосын 3 оқушы кіріп,
қойылған ассоциативтік сұрақтар ... ... ... ... сұрақтар мынадай болуы мүмкін: «Бұл мамандық қандай түске ие?»,
«Қандай иісті білдіреді?», ... ... ... және ... ... кейбір оқушылар бұл сұрақтарды түсіне бермейді,
сондықтан бар мысалды алып ... ... ... ... ... онық ... ... байланысты (дәрі-дәрмек сөзі
бар сұрақ қойылса, мамандықты бірден аңғаруы мүмкін), жиһаз-әйнөкті ... ... ... ... ... ... ... береді: «Әрьіреуіңіз енді
екі сұрақ бере аласыз. ... ... ... ... 2-3 ... сұрақтарыңызды ойластырыңдар. Сұрақты қойғанда кімге
қоятыныңызды нақты көрсетіңіз. ... ... ... табуға тағы бір жол
беріледі».
4. 3 ... ... ... ... тездетіп мамандықты жұмбақтайды.
Жетекші бағыттайтын жауап бермей, дұрас жауап беруге дайын болу ... ... үш ... шақырады. Олар кезекпен-кезек сыныпқа сұрақтар
қояды. Жетекшінің өзі сұрақ-жауапты қысқаша тақтаға жазып ... ... ... ... ... ... отырады.
6. Сұрақ-жауаптар жазылып болғаннан кейін, жетекші шешушілерге 1 минуттың
ішінде жауап ... ... Ал ... ... ассоциативті сұраққа
берген жауаптарды талдауға ұсыныс ... ... ... өз ... ... ... ... мамандықтармен сәйкес келмеуі мүмкін. Мысалы, жасырылған
мамандық «Әскери ұшқыш», ал жауаптар «космонавт», «полиция», ... ... ... ... ... ... шешеді. Дегенмен,
шешім екі жақта талқыланғаннан кейін қабылданады. ... ... ... ... ... ... қойылған жауаптар талқыланады.
Егер жауапқа сынып қанағаттанбаса, онда ... ... ... түсініктеме
береді. Мысалы, «полиция» мамандығы жасырылған, «Мамандық ... ... ... ... ... ... ... Оқушы осы жауап арқылы
полициялық киімді есте ұстаған.
Сәтсіз ... ... ... ... ... ... ... болып іздейді.
Ойынның диагностикалық мүмкіншіліктері. Ойын оқушылардың әртүрлі
мамандыққа деген эмоционалдық ... ... ... ... бүкіл сынып оқушылары қатынасқандықтан жетекші көп оқушылар туралы
жалпы мәлімет және мамандықтарға деген ... ... ... ... Кейбір жағдайларда оқушылар сұрақты
немесе жауап табуда қиыншылық ... осы ... ... ... ... ... ... перспективасы. Алдағы уақытта ассоциативті
сұрақтардың арнайы тізімін жасауға болады. Сонда ойын мазмұнды ... ... ... жасырып қоймай, нақты жұмыс орнын, оқу орындарын т.б.
жасыруға болады.
Алдыңғы қатарлы тәжірибе кәсіптік ... беру ... ... ... ... ... ынталары мен қабілеттіліктерін дамыту ... табу ... ... ... ... ... ... мінездеме, дәрігердің
қорытындысы талданылады, сынып жетекшілердің көмегімен қосымшы тексеру
жүргізіледі және ... ... ... даярлық жөніндегі жұмыс
үрдісінде тексеру және анықтау керек болатын оқушыларға және ... ... ... ... Кәсіптік даярлық мәселелері бойынша кеңес беру.
Бұл кезеңде сынып жетекші мамандық немесе даярлық түрін таңдап ... бұл ... ... ... оқу ... ... әрбір нақты
жағдайда жалпы білімдік, даярлықтың дәрежесі мен саласына қойылатын
талаптармен ... Осы ... ... оқуды бітіргеннен кейіг оның
қандй мамандық алатынымен, нақты намен шұғылданатынын, қандай қызметте және
қай мекеме, кәсіпорында оның ... ... ... ... ... ... мектеп бітірушілер яғни ІХ және ХІ сыныптар оқушылары
жайында болып отырса керек.
3. ... ... ... ... ... жөніндегі кеңес беру.
Оның мамандық бойынша оқуға және ... ... ... жағдайына және ағзасының психофизиологиялық ерекшеліктеріне
көтеріңкі немесе өзгешелік талаптар қоятын оқушыларға қажет ... ... ... ... ... сынып жетекшіде мамандықтардың
профессиограммасы, мамандық ... ... және ... ... түрлі әдістемелері болуы қажет.
5. Бүкіл ұсыныстарды, ақыл-кеңестерді педагогикалық такт ... ... ... ... қолдан келгенше сенімді жағдайында өтілуі
керек.
6. Сынып жетекші қорытындылар бергенде оқушы туралы ... ... ... ... ... яғни бақылаудың мәліметтері, биографиялық,
анкетаға жауаптары, медициналық диагноз, психодиагностикалық нәтижелер
т.б.
2.2. Сынып жетекшісінің оқушылардың кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан кәсіптік ынта-ықыластарын табу және оларды дамыту жолдарын
айқындау ... ... ... бағыт беру ... ... бірі ... ... ... ... ... болатын айқындау үшін біз
оқушыларды зерттеуге, олардың ... ... ... ... ... бір жыл бойы ... жалпы орта білім беретін мектептің ІХ-шы сыныптарында, кейіннен Х-
шы және ХІ-ші сыныптарда жүргізілді. Оған ІХ-шы сыныптардың-16 оқушысы, ... және ... ... 14 ... ... ... мектептің тәрбие жұмысы жөніндегі ... ... ... ... (ІХ), ... ... (ХІ) көп көмегі тиді.
Зерттеу барысында түрлі әдістер ... ... ... ... ... белгілі үлгіде жасалынған анкеталарды толтыру
ұсынылды, одан соң сабақ үлгерімі зерттелді, сабақтарда және ... ... ... ... ... ... (№1 ... жекелеген әңгімелер және мамандық таңдау жөнінде бүкіл сыныппен
әңгімелер өткізілді.
Алынған ... ... және ... хабарна –
маларымен толықтырылды. ... ... ... ... ай-
қындалды: оқушы мамандық немесе оқу ... ... алды ма, ... ... ... сәйкес келе ме, таңдаудағы дәлелдері,
оның ... ... ... мен ... ... ... әрбір оқушыға оның сабақ үлгірімі, бағалары, мінез-құл –
қы, ынта-ықыластарының, қабілеттіліктерінің, жолдастарымен өз ара ... және т.б ... ... ... ... дәрігері оқушы-
лардың денсаулығы мінездеме берді.
Оқушыларды ... ... ... ... ... ... және бейімділіктерінің маз- мұны ... ... ... ... ... негізінде ІХ-шы кластар
оқушылары төрт топқа бөлінді: І топқа білімнің ... ...... ... ... ынталары мен ... бар ... Олар – 22 адам (14%). ІІ ... ... ... ... ... орнықты ынтасы барлар – 48 адам (32%). ІІІ топқа ... ... ... – 47 (31%) және ІҮ ... ынталарын айқындау
мүмкін болмағандар – 33 адам (23%) жатқызылды.
Оқушылардың орнықты ынта-ықыластары мен ... ... ... ... ... және үйдегі, тиісті оқу ... ... ... бір ... мамандық таңдауға алаңсыз
талап білдіруі, ... ... ... еңбек мазмұнымен ... ... ... ... ғана ... қорытындыға кел-
дік.
І топқа ынта-ықыластары төрт топтың ... ... ... ... Олар ... мамандығын жақсы білуге талап –
танды, үйірмелерде шұғылданды, кез ... ... ... ... сол
сияқты өздерін қызықтыратын мамандықтар ... көп ... ... ... ... Руслан С. физикамен айналысты. Ол физика-
мен байланысты ... ... көп ... ... ... ... қатысты. Класс жетекшісімен ата-анасы оның таңдауын ... ... ... ... соң ол ... ... оқуға түсті. Тағы бір мысал . Ару Н. ... ... ... алды да педколледжге түсуге ... ... ... ба – рынша сәйкес келді: ол әдебиетті, тарихты, ән-
күйді ... ... Ару жұ- ... ... жақсы атқаруға болатындығы
жайында мұғалімдермен көп ... ... ... оқушының
таңдауын толық мақұлдады. Оған педколледжге түсу ... еді, ... ... және ... ... оқып ... ... ынта-ықыластарының орнықтылығы үйірмелердегі ... ... ... ... оқу ... қуатталған оқушылар жатқызыл-
ды. Бірақ І ... ... олар ... ... ... олар өздерін қайсысы көбірек ... неге ... ... екенін белгілей алмайды. ... ... әлі ... ... ... Т. анкетаға
археология мен геология қызықтырады деп ... ... ...... ... ... сурет. Сәуле спорттық секцияда
шұғылданды. Класс же-текшісі оны ... ... деп ... Сәулені
дәл ғылымдарға бейімі бар деп санайды. ... ... ... мен геология қы- зықтыратынын, бірақ, кім ... ... ... па, әлде ... па ... ... ... айтты.
Сол топта ынта-ықыластары мұндай ... ... әр ... ... бар. Мысалы, Асқар М. анкетаға оны бәрінен де спорт
қызықтыратынын ... Ол ... ... ... және ... ... құмартады, сонымен шұғылданады. Жақсы көретін оқу
пәндері – ... ... дене ... ... ... ... оған радиотехникадан гөрі спорттық ... ... ... ... ... ... әзірше бұл екі жұмыстың қайсысын
таңдауы керектігін ... ... ... ... ынта-ықыластары оларға ұнайтын
мамандықтардың ... ... ... ... ... және ... мүмкін.
ІІІ топтағы оқушылар үшін еңбек мазмұны ... ... ... ... бекітілмеушілік немесе олар бүтіндей болмаушылық,
үстірттік тән. Олар ... оқу ... ынта ... ... нақты
мамандық таңдаумен байланыстырмайды. Әдетте, бұл ... ... ... ... ... шын ... ... Мысалы, К. Гүлнардың
анкетасынан оның ынтасынан оның жақсы көретін пәндері – орыс тілі, әдебиет
және ... ... ... ... ... ... Класс жетекшісі оны жақсы
оқушылардың бірі деп санайды, өз білімін көтеруде жұмысты көп істейді. Оның
гуманитарлық және физика-математикалық пәндерден үлгірімі ... ... ... ... ... ... ... медицина, тарих,
әдебиет, химия қызықтыратыны айқындалды. ... ... ... ол ... ... ... медицина және өнер
саласындағы мамандықтарды белгіледі. Солай бола тұрса да ... өзін ... ... білмейді. Ал Берік Ж. Спортпен, кино һнерімен,
алгебрамен және ... ... ... аз-аздан айналысуға
құмартады. Оны біресе ... ... ... ... ... мектебінің
жаттықтырушылық мамандығы қызықтырады. Ең ақырында ол кенеттен авиотехник
болып шығуды ... ... ... ... ... ... арқылы олардың ынта-
ықыластарын табуға ... ... ... шықпады. Олардың кейбір
бөлігі шашар оқиды және жұмысқа араласқысы келеді, тағы басқалары ... ... ... ... ... мен ... ... де айта алмайды. Бұл жөнінде сынып ... де ... айта ... Бұл ... оқушылардың көпшілігі осф уақытқа дейін
мамандық таңдау ... ... ... ... ... ... мен бейімділіктерін
зерттеу олардың ішінде жартысынан көбінің әлі орнықты кәсіптік ынтасы жоқ
деген қорытынды жасауға мүмкіндік ... ... аз ба, көп пе, ... ... ... ... ... өзі таңдаған мамандығын жақсы
білмейді. Олардың ... ... ... ... ... деген
дәлелдерге негізделген, еңбектің мазмұны жайындағы ұғымдары мүлдем таяз,
сондықтан олар ... ... ... ... ... ... әбден
қиналады.
Әңгімелер ІХ сыныптың көптеген оқушыларының ... қай түрі ... ... ... ... ... ... өзінің қабілеттері мен мүмкіндіктерін бағалай білмейтіндігін
көрсетті.
Оқушыларды зерттеу материалдарын талдау (оқушылардың ... ... мен ... ... ... ... жетекшілерінің
пікірлерімен, дәрігерлер мен ата-аналарынан алған мәліметтермен салыстыру),
оқушылар арасында кәсіптік бағдар беру жұмысының одан арғы ... ... ... Көрсетілген топтарға сәйкес бұл жұмыстың
мазмұны ... үш ... ... ... ... бір саласына деген
тұрақты ынта-ықыласы байқалғандар үшін кәсіп ... және ... ... ... қосымша жұмыс жүргізілді. Іс-әрекеттің
бірнеше салаысна ынта-ықыласы мен бейімділігі байқалғандармен білім немесе
іс-әрекеттің белгілі бір ... ... ... ынта-ықыласты қалыптастыру
жөнінде жұмыс жүргізілді. ІІІ және IV ... ... ... ... қызығуды, содан соң кәсіби қызығуды қалыптастыру ... ... ... ... ... жөнінде жүргізілген жұмыс нәтижелерін сынып
жетекшілерінің жұмыс жоспарын және ... ... беру ... ... ... ... жасауға пайдаландық жалпы мектептік жоспарда
бірқатар іс-шаралары қамтылды (2-кесте).
Жоспарға сәйкес ... ... ... ... ... әр
түрлі кәсіптерге қалыптастыру және дамыту, үйірме жұмыстары жүйесін кеңінен
өрістету ... ... ... сынып оқушылары үшін математикалық,
биологиялық, химиялық, физикалық, әдеби, ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Үйірмелердің кең профилі
оқушылардың сан ... ... ... дамытуға мүмкіндік береді.
Олармен таныстыру оқу бағдарламаларында міндетті түрде қарастырылған.
Үйірме жұмысынан басқа жеке жұмыс жүргізуге көп ... ... ... беру ... ... топтарға сәйкесті әңгіме мазмұны түрліше құрылды. І топ үшін
әңгіме анықтамалық сипатта болды. Оқушылар ... ... ... ... оқу ... ... ІІ және ІІІ ... әңгімелесу арқылы олардың ынта-ықыласының қайсысы кәсіби
қызығуды қалыптастыру жөніндегі жұмыстың ... ... және ... ... ... ... Бұл топпен жұмыс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... Өмір жоспарларын
өзгертуге мүмкіндік берді.
Мектептен кететін оқушылармен әңгімелескенде, колледждер мен кәсіптік-
техникалық училищелер жайлы кеңес ... ... ... ... талаптар, мекен-жайы т.б.), ... ... оқу ... ... ұсынылды. Көп жағдайда әңгіме ата-аналары шақырылып,
олардан балалары жайлы кейбір деректер нақтыланды. Кейде ... ... ... ... ... дәлелдеуге жәрдем беріп
отырдық.
Жүргізілген ... ... ... ... айқын –
даудың тиімді формасы ғана емес, сонымен бірге осы ... ... ... ... нәтижелі әсер ету құралы да болып табы – лады деп
есептеуге мүмкіндік ... ... үшін ... ... ... деректер ( оның талап-ние-ті
жайлы алғашқы ... ... ... мен пән ... мі ... ... ... дәрігердің деректері), сондай-ақ
анықтамалық материалдардың жиыны ( ... ... кол ... анықтамалықтары, кәсіп түрлері және ... ... ... ... аудандық әкімшілік жанындағы еңбекке
орналастыру ... ... ... ... ... ... ... айналысуға қоспайтын медициналық жарамсыздықтардың тізімі
және т.б ) керек екендігін тәжірибе көрсетіп отыр.
Оқушылардың ыита-ықыласын ... ... ... ... баршылық. Консилиумның мақсаты: жоғары сынып
оқушыларының жеке ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... педагогтарға мамандықты таңдауға және ... ... ... кеңес берумен көмектесу.
Даярлық жұмыстары:
1. Оқушылардың кәсіптік таңдауындағы жалпы ... ... ... ... ынта-ықылас картасы
т.б.);
2. Сынып жетекшісінің кәсіптік бағдар жұмысының жоспарын зерттеу;
3. Педагогтарға, ... ... және ... ... ... ... ... дәрісін оқу;
4. Сабақта оқушыларды бақылау;
5. Диагностиканың нәтижесі бойынша оқушылар үшін кәсіптік бағдар кеңесін
өткізу;
6. ... үшін ... және ... ... «Мамандықты қалай
таңдауға болады» атты әңгімелер ... ... ... ... ... ... ... Мамандық таңдауға байланысты ұсыныстарды құру.
Педагогикалық консилиумның барысы:
1. Сынып жетекшісінің сөзі (оқушылардың ерекшеліктерін анықтау негізінде
мамандық таңдау ... ... ... психологының сөзі (оқушылардың кәсіптікниетін және қабілетін
талдау, кәсіптік бағдар жұмысының пәрменділігін арттыру ... ... ... сөзі ... ... жағдайы, мамандықтарға
деген медициналық кері көрсеткіштер).
4. Мектеп әкімшілігі өкілінің ... ... ... ... мамандықты дұрыс таңдауды қалыптастырудағы мектептің рөлі»
тақырыбына сөзі.
5. Консилиумның ұсыныстарын қабылдау.
Мектептің практикасы оқушылардың ынта-ықыласын дамытуда оқу орындар
туралы мәлімет ... ... ... ... Осы ... біз ... ... және арнаулы орта білім беретін оқу ... ... ... даярлық.
Орал қаласында мынадай жоғары оқу орындары бар:
1. М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемелекеттік университеті.
2. Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ... және әлеуметтік қатынастар акдемиясы.
5. Батыс Қазақстан гуманитарлық академиясы.
6. Орталық-Азия университетінің Орал ... ... ... ... университеті.
8. Басқару және құқық институты.
9. Қазақстандық иннавациялық технологиялар және басқару институты.
Орал қаласындағы арнаулы орта ... ... оқу ... Орал ... ... Батыс Қазақстан медициналық колледжі.
3. Құрманғазы атындағы саз колледжі.
4. Ж.Досмұхамедов атындағы педагогикалық колледжі.
5. Орал педагогикалық колледжі.
6. ... ... ... ... Орал мұнай, газ және салалық колледжі.
8. Батыс Қазақстан инженерлік-техникалық колледжі.
Орал ... оқу ... 108 ... ... ... даярлау
жүзеге асырылады. Оқу жылының бойында оқушылар көптеген мамандықтардың
иелерімен кездесу өткізді, оқу ... ... ... ... өз ... ... ... ашып беретін адамдар
шақырылады. Алайда, тәжірибе көрсеткендей, ... өзі де ... ... және сынып жетекші, мұғалім тарапынан әдістемелік көмекті керек
етеді, өйткені ... ... ... ... өзі де әр ... өз
еңбегінің ең мәнді жақтарын қысқаша түсіндіріп бере алмайды.
Осыны ескере отырып ... ... ... ... ... ... үлгі жоспар болғаны абзал:
1. Мамандықтың қысқаша сипаттамасы:
а) жұмыстың сипаты (тұрақты орында ... әр ... ... ... ... т.б.);
ә) істелетін жұмыс (не істейді) және қай жерде жұмыс істеуге болады;
б) мамандықтың өкілдері істес ... ... ... ... және т.б.;
в) атқаратын қызмет орны және еңбекке ақы төлеу.
2. Оқу орындарына түсетіндерге қойылатын талаптар:
а) кәсіптің негізіне ... ... оқу ... ... ... және ... ерекшеліктері (жалықпау,
мақсаттылық);
б) денсаулыққа қойылатын талаптар (дене ... жеке ... ... ... Әртүрлі еңбек категорияларындағы мамандарды даярлау жүйесі:
а) оқу орындарының типтері;
ә) оқу мерзімі және шарттары;
б) профильдік пндер;
Сөйтіп, оқушылардың кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Қорытынды
Еліміздің жаңа экономикалық жағдайында, адам өз игілігіне өзі жауап
беруге тиіс кезде мамандық таңдау мәселесі ... үшін ең бір ... ... ... ... мамандықты дұрыс таңдап алу елдің де, жеке
адамның да көптеген мәселелерін ... ... ... Осы мәселені
шешуде мектеп, оның педагогикалық ұжымы, соның ішінде сынып жетекші көп
еңбек сіңіру керек. ... ... ... ... кәсіптік бағдар
мәселесін шешуде сынып жетекшінің жеткілікті жұмыс мазмұны, формалары ... бар ... ... отыр.
Зерттеулер жоғары сынып оқушыларын кәсіптік бағдар мәселелері
толғандыратыныны, олардың біразының ... ... ... ... ... жан-жақты жұмыс жүргізу керектігі де анықталды.
Кәсіптік бағдар жұмысы ... болу үшін ... ... ... ... жоспары құрылып, оның орындалуы іске асырылуы қажет. Бұл
жұмысты мақсатты бағытталған болу үшін ... ... ... ... ... ... таңдау жұмысында педагогикалық консилиумның, кештердің
даярланып, дұрыс ... көп ... ... ... ... кеңес берудің белгілі әдістерін меңгеріп,
қолдануы ... ... ... ... ... Сынып
сағаттарының мазмұнын жаңа талаптарға сәйкестендіріп, нарықтық экономиканың
барысын, оның адамға қоятын талаптарын оқушыларға жеткізу керек.
Жаңа ... ... шығу үшін ... ... ... ... ... мен әдістемесін меңгере беруге тиісті.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Айтмамбетова Б, Бейсенбаева А. ... ... ... ... ... А. ... ... негізінде оқу процесін ұйымдастыру.
Алматы, 1995.
3. Баширова Ж.О. Оқушылардың өнімді еңбегі және ... ... ... ... Н.И. Класс жетекшісі. Алматы, 1980.
5. ҚР-ның «Блім туралы» ... ... ... С.Я. ... ... ... М., 1989.
7. Голомшток А.Е. Выбор профессии и воспитание личности школьников. М.,
1979.
8. ... В.М, ... И.А. ... по психологии. М., 1986.
9. Жалпы білім беретін мектептер оқушыларын еңбекке ... мен ... / ... ... 19 ақпан, 1993.
10. Захаров Н.Н. Профессиональная ориентация школьников. М., 1988.
11. ... Н.Н., ... В.Д. ... ... ... 1987.
12. Иовайша А.А. Проблемы профориентаций школьников. М., 1995.
13. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. Даеғды. Іскерлік. Алматы, 1986.
14. ҚР-ның конституциясы / ... ... 12 ... 1995.
15. ҚР-ның «Жалпы білім беретін мектептері тұжырымдамасы» / ... 4 ... ... ... Ж. ... және ... мен жеткіншектер тәрбиесі. Алматы,
1990.
17. Калугин Н.И. Сазонов А.Д. Симоненко В.Д. Профессиональная ... М., ... ... Е.А. ... С.Н. ... ... М., ... Лихачев Б.Т. Философия воспитания. М., 1995.
20. Лихачев Б.Т. Педагогика. М., 1988.
21. ... М. Жас және ... ... Алматы, 1982.
22. Мальковская Г.Н., Аванесян И.Д., Бутарина Т.С. Воспитание учащихся в
процессе трудового учения. М., 1994.
23. ... ... ... Ред. ... В.М. ... Алматы, 1978.
24. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның болашағы-қоғамның идеялық бірлігінде. /
«Орал өңірі», 21 қазан, 1993.
25. Нұрмағанбетов С. ... ... тыс ... ... ... Платонов К.К. Цели и задачи профориентации. М., 1978.
27. Педагогикалық ізденіс. Алматы, ... ... В. Адам ... ... Алматы, 1976.
29. Педагогикалық және жас ... ... Ред. ... А.В.
Петровский. Алматы, 1987.
30. Педагогика тағылымдары. Алматы, 1993.
31. ... Е.И. ... ... ... ... в образовании.
М., 1996.
32. Сазонов А.Д., Симоненко В.Д., ... В.Д., ... ... ... учащихся. М., 1988.
33. Сахаров В.Ф., Сазонов А.Д. Профессиональная ... ... ... ... В.Д. ... ... учащихся в процессе
трудового обучения. М., 1985.
35. Суворов И. В ... ... по ... ... ... ... консультации. / Советская педагогика. №3, 1992.
36. Тәлім-тәрбие тұжырымдамасы. / Қазақстан мұғалімі. 5 ақпан, 1993.
37. Тұрғынбаев Ә. ... ... және ... ... ... ... В.Н. Социалогические опыты. М., 1986.
39. Чистякова С.Н. ... ... ... ... ... ... С.Н. Профессиональная ориентация школьников. М., 1994.
Қосымша №1
Оқушылар үшін анкета
1. Сізге ... ... ... ?
2. ... таңдадыңыз ба ? Неге осы мамандықты таңдадыңыз ?
3. Мамандық таңдауға байланысты ата-анамен әңгімелесесіз бе ?
4. Мамандық таңдауға ... ... ... ... өтті ?
5. ... дұрыс таңдаудың адам өмірінде қандай рөлі бар ?
Қосымша №2
Ынта-ықылас картасы
Ынта-ықыласты ... ... ... ... ... ... мен
әрекеттің әр саласына қызығудың интенсивтілігін салыстыруға, сөйтіп ... ... ... ... ... ... картасында сұрақтар парағы мен жауаптар парағы ... ... ... дәл және ойластырылған жауап берулері тиіс.
Сұрақтарға ... мына үш ... ... болуы мүмкін: өте ұнайды
(++), жай ұнайды (+), ұнамайды (-).
Сұрақтарға жауаптар ... ... ... ... ... ... белгі қойылатын тордың нөмірі сәйкес келеді.
Бірде бір тор ... ... ... ... ... берілген жауаптар
ынта-ықыластың жай-күйін көрсетеді.
ІХ-ХІ сынып оқушыларына арналған сұрақтар парағы.
Ұнай ма ?
1. «Қызықты ... және ... ... деген тақырыптарға арналған
кітаптарды оқу.
2. Химиядағы жаңалықтар туралы ... ... және ... құрылысын анықтау.
4. Техникалық журналдарды оқу («Техника-молодежи», «Юный ... ... ... ... өмірі, бұл елдердің мемлекеттік құрылысы
жайлы білу.
6. Өсімдіктердің және жануарлардың тіршілігімен танысу.
7. Дүние жүзілік әдебиеттің классиктерін ... ... және шет ... ... ... оқиғаларды талқылау.
9. Мектеп өмірі жайлы кітаптар оқу.
10. Дәрігерлердің ... ... ... ... ... ... және т.б. ... қамқорлық жасау.
12. Театрға, мұражайға, көркемдік көрмелерге бару.
13. Соғыстар және ұрыс қимылдары жайлы ... ... ... ... ғылыми жаңалықтар жайлы ғылыми танымал
әдебиеттерді оқу.
15. Химиядан үй тапсырмаларын орындау.
16. Тұрмыстық электр және ... ... ... ... ... бару және ... ... жаңалықтары
жайлы хабарларды тыңдау.
18. Зерттеп білу мақсатымен туған өлкеге жорықтарға қатысу.
19. Биологияны, ботаниканы, зоологияны зерттеу.
20. Әдебиет жайлы сыни мақалаларды оқу.
21. ... ... ... ... ... ... болса, жолдастарына оқу тапсырмасын қалай
орындау жайлы түсінік беру.
23. Адамдардың аурулармен ... ... ... ... оқу.
24. Тігін тігу, кесте тоқу, тамақ әзірлеу.
25. Өнер жайлы оқу.
26. Әскери техникамен танысу.
27. Физикадан тәжірибелер ... ... ... ... Радиотехниканың жаңалықтары жайлы ғылыми-танымал ... ... ... мысалы велосипед, құрастырып жөндеу.
31. Минералдар коллекциясын жинау.
32. Бау-бақшада жұмыс жасау.
33. Өзі байқағандарын, ой пікірлерін жазып баяндау (өлең ... ... ... ... ... Балаларға етрегілер оқып беру, айту, олармен ойнау.
36. Ауруды күту, оның дәріні ... ... ... Үй ... ... беру.
38. Көркем өнер үйірмесінің біріне қатысу.
39. Әскери ойындарға, жорықтарға қатысу.
40. Математика (физика) үйірмесіне ... ... ... Радиоқабылдағыштар құрастыру.
43. Модельдер жасау.
44. Географиялық немесе геологиялық экскурсияларға қатысу.
45. Тірі табиғатты бақылау.
46. Шетел тілін зерттеп, үйрену.
47. Тарихи тақырыптарға баяндамалар ... ... ... ... ... Балаларды күту.
50. Түрлі заттарды сатып алу.
51. Өнер мәселелері жайлы жолдастарымен әңгімелесу.
52. Спорт секцияларына қатысу.
53. Физикалық (математикалық) олимпиадаларға қатысу.
54. ... ... ... ... ... ... ... Механикадан қарапайым есеп-қисабы бар жұмыстар орындау.
57. Географиялық (геологиялық) карталармен танысу.
58. Биологиядан тәжірибе жұмыстарын ... ... ... ... ... пікір алысу.
60. Түрлі елдердің саяси құрылысын оқып зерттеу.
61. Тәрбие мәселелерін талқылау.
62. Адам ағзасының ... ... ... бір ... сендіру.
64. Өнер тарихымен танысу.
65. Жорықтар мен ойындарда ұйымдастырушы болу.
66. Формулалар бойынша математикалық ... ... ... ... ... ... ... оқып түсіне білу.
69. Сызбаларды (чертеж) сызып орындау.
70. Туған жердің ... ... ... ... ... Әдебиет мәселелері бойынша баяндамалар жасау.
73. Мәдениет тарихымен танысу.
74. Төменгі сынып оқушыларына бір ... ... ... ... ... болу себептерін зерттеу.
76. Түрлі адамдармен танысу, қатынас жасау.
77. Көркем өнер байқауларына ... ... ... ... ... Күн ... сақтау.
Жауаптар парағы
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... | |ж |
| ... етеді. | | ... ... ... | |- ... ... ... сезімінің болуын | |ә |
| ... | | ... ... ... ... көшуді талап етеді.| |+ ... ... ... сай келеді. | |ж ... |Бар ... ... ... | |- |
| ... | | ... ... ... келтіруге мүмкіндік | |ә |
| ... | | ... ... және ... ... ... | |ж |
| ... | | ... ... мол береді. | |+ ... ... ... ... жұмыс істеуге | |ә |
| ... ... | | ... ... ... | |- ... ... шеберліктің өсуіне | |ә |
| ... ... | | ... ... ... ... | |- |
| ... болып тұр. | | ... ... ... қабілетімді жүзеге | |ә |
| ... ... ... | | ... |Жағымды жағы бар. | |ж ... ... ... пәніне жақын | |+ ... ... үшін ... ... ... |ә |
| ... ... ... | | ... ... ... таңдалған. | |- ... ... тыс ... ... | |+ |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... көрсетуге үлкен | |ж |
| ... ... | | ... - ... мәнді мотивтер;
«ә» - ішкі ...................... мотивтер;
«+» - сыртқа .................... мотивтер;
«-» - сыртқа .................... ... ... ... ... анықтауы
Кәсіптік білім беру
Кәсіптік тәрбие беру
Кәсіптік кеңес беру
Кәсіптік таңдау
Кәсіптік ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы білім беретін мектептерде стандартты емес кәсіптік бағдар беру сабақтарын өткізу әдістемесі24 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің әдістемесі64 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері54 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Жеке тұлғаның қалыптасу философиялық негізі9 бет
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь