Тоталитарлы саяси жүйе

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ 3

І САЯСИ ЖҮЙЕНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ
1.1 Саяси жүйе түсінігі мен түрлері 5
1.2 Тоталитарлық саяси жүйенің мәні мен ерекшеліктері 13

ІІ ТОТАЛИТАРЛЫҚ САЯСИ ЖҮЙЕНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
2.1 Тоталитаризмнің даму тарихы 17
2.2 Тоталитарлық саяси жүйенің пайдасы мен залалдары 20

ІІІ ТОТАЛИТАРИЗМ САЛАСЫНДАҒЫ ЗЕРТТЕУЛЕР
3.1 Кейбір елдердің тоталитарлық жүйедегі тәжірибесі 23

ҚОРЫТЫНДЫ 30

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИТТЕР 33
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
І САЯСИ ЖҮЙЕНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ
+ Саяси жүйе түсінігі мен түрлері 5
+ Тоталитарлық саяси жүйенің мәні мен ерекшеліктері ... ... ... ... ...
2.1 ... даму тарихы 17
2.2 Тоталитарлық саяси жүйенің пайдасы мен залалдары ... ... ... ЗЕРТТЕУЛЕР
3.1 Кейбір елдердің тоталитарлық жүйедегі тәжірибесі 23
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... - ... пәннің сипаттамасын, мәні мен мағынасын, ерекшеліктерін түсіну ... ... ... жүйе ... - бұл ... қоғамға және жеке адамға толықтай, тұтас бақылау орнатуымен сипатталатын саяси жүйені зерттеу. Тоталитарлық саяси жүйенің құрылымы, ... мен ... ... ... жалпы, саяси жүйенің мәні мен қоғамдағы рөлін анықтауға болады.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезеңінде ... адам тең өмір ... ... мен ... ... ... жоқ, ... адамдардың өзі табиғат алдында әлсіз еді. Сондықтан тобырымен жүрді. Бірігіп аң аулады, тек ... ... ... ... ғана ... ... күн көрісін қамтамасыз ете алды. Тапқан табыстары бәріне ортақ болды, артық өнім болған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... ғана тиісті еді. Мұндай ру-тайпаларды ақсақалдар басқарды. Ақсақалдар ұжым мәселелерін ортаға салып, реттеп, ... ... ... тек табиғаттың бергенін тұтынып қана қоймай, енді сонымен қатар өздерінің қолдарынан келетін істермен айналыса ... Олар ... ... ... ... ... бастады. Осыдан барып мал шаруашылығы өріс алды. Енді өздеріне қажетінше мал өсірді. Дәннің жерге түсіп, қайта өнім беретінін байқаған адамдар, ... ... ... өсіретін болды. Нәтижесінде егін шаруашылығы дамыды. Құнарлы жерде жұмыс істейтіндердің өнімі өздеріне де, өзгелерге де жетті. Құнарсыз жерлердегі адамдар ... ... ... ... мәжбүр болды. Қолға түскен адамдарды құлға айналдырды. Артық өнім өмірге теңсіздік әкелді. ... құл ... ... ... Бұл қоғам құл иеленушілер мен құлдар, басқарушылар мен бағынушыларды тудырды. Үстем тапқа қоғамды бағындыру, таптар, жеке адамдар, тұлғалар мен қоғам, осы ... пен ... ... ... ... реттеу үшін құрал, қоғамның мәселелерін шешетін әлеуметтік топ қажет болды. Бұл топ ... ... ... ... Енді ... ... арқылы орындаттыратын анық заң ережелері, нормалары қалыптасты. Олар экономикалық қызметті ұйымдастырды, қоғамдық өнімді өндірді. Билікті иеленушілер мен оған ... ... ... қалыпқа түсті. Мемлекет, саяси партиялар, басқа да қоғамдық ұйымдар қалыптаса бастады. Олар ... бір ... ... ... ... барлығын бір сөзбен қоғамның саяси жүйесі деуге болады. Қоғамның саяси жүйесі деп билік жүргізіп, қоғамда тұрақтылық пен тәртіпті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... арасындағы саяси өзара қатынастарды реттейтін ұйым мен мекемелердің жиынтығын ... ... жүйе ... XX ... 50 ... ... саясаттанушысы Давид Истон дүниеге әкелді. Оның ойынша саяси жүйе сыртқы ортамен "кіріс" , ... ... ... байланысады. Кірістің екі түрі бар. Олар: талаптар мен қолдау. Д. Истон, Г. ... Г. ... Г. ... саяси жүйенің өзіндік мүмкіндіктерін көрсетті:1. Топтар мен жеке адамдардың іс-әрекетін ... ... ... мүмкіндігі;2. Өзінің қызмет етуіне қажетті экономикалық және басқа қорларды табуға байланысты қысымдық мүмкіндігі; 3. Қорларды, иліліктерді, ... ... ... бөлу және ... бөлу ... Әлеуметтік ортаның талаптарына әрқашан жауап берерлік, өзгерген жағдайларға ... ... ... ... жүйе үстемдік етіп отырған қоғамды басқаратын аппарат болып саналады.
Курстық жұмыстың мақсаты - саяси жүйе мен оның ... ... ... даму ... зерделеу, тоталитарлық саяси жүйеге қатысты заманауи көзқарастарды ашу, тоталитаризмнің келешегі мен мүмкіндіктерін ... ... ... жету үшін ... ... алға ... ... жүйегі түсінігі мен оның жіктелуін талқылау;
* саяси ... және оның жеке ... ... тарихын қарастыру;
* тоталитарлық саяси жүйенің артықшылықтары мен кемшіліктері анықтау;
* тоталитаризмнің заманауи көзқарастарын ... әлем ... ... ... жүйедегі тәжірибесін салыстырмалы түрде талдау.
І САЯСИ ЖҮЙЕНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ
+ Саяси жүйе түсінігі мен түрлері
Саяси жүйе - ... ... ... ... таптар, ұйымдар мен мемлекеттер арасындағы өзара қатынастарды реттейтін, қоғамда тұрақтылық пен тәртіпті қамтамасыз ететін ұйымдар, мекемелер мен институттар жиынтығы. Оның ... ... ... ... ... дін ... қоғамдық-саяси ұйымдар және т.б. жатады.
Саяси жүйелердің жіктелуі. Саяси жүйенің ... ... ... ... ... ... жоқ. Саяси жүйені жіктеу зерттеушілер таңдаған өлшемге байланысты. ... ... ... ең кең тараған түрі, оның саяси тәртібіне қарай тоталитарлық, авторитарлық және демократиялық деп бөлінуі.
Саяси көшбасшы (ағылш. ... leader) - ... ... ... ... ұйымның жетекшісі; саясат, мемлекеттік қызмет саласында ықпал етуге қабілетті тұлға.
Саяси режим (ағылш. political regime) - экономикалық және мемлекеттік ... ... ... ... және т.б.) жүзеге асыру тәсілдері мен құралдарының ... қате ... ... rick) - ... әрекеттер, үлттық меншіктендіру, тәркілеу, шектеу енгізу және эмбаргомен байланысты кредиттік тәуекел.
Саяси баспана (ағылш. political asylum) - Халықаралық ... ... жұрт ... ... ... Қазакстан Республикасының Конституциясына, Қазақстан Республикасының заңнамаларына және Ережесіне сәйкес, Қазақстанның шетелдік азаматтарға және азаматтығы жоқ адамдарға саяси ... ... ... ... ... ... жатқан елде қоғамдық-саяси қызметі, нәсілі немесе ұлты, діни нанымдары үшін қудалаудан немесе қудалаудың құрбаны болудың шын қаупінен ... ... ... қорғауды қажет ететін, сондай-ақ халықаралық құқықтың нормаларында көзделген адам құқықтары бұзылған жағдайда тұлғаларға және олардың отбасы мүшелеріне саяси баспана беріледі.
Қазіргі ... ... ... режим түсінігін елдегі саяси өмірдің сипатын, еркіндік деңгейіне, билік органдарына құқықтық негіздегі қарым-қатынасына байланысты анықтайды. Осы ... ... ... ... ... ... талдаудың басқа категорияларымен салыстырғанда аз емес. Бірақ ... ... ... ... саяси жүйе құрылымының өзара әрекеттестіктегі реттілігімен, саяси билік пен мақсаттардың жүзеге асыруымен байланыстарады. ... ... ... ... маңызды сұрақтарға жауап береді, яғни қоғамның саяси жүйесінің ... ... орын ... Одан ... ... ... қандай саяси күштер болады және олар қандай механизммен билікті жүзеге асырады;
- ... ... ... ... таратылады және оның жүзеге асуын кім бақылайды;
- қоғамда тұлғалардың құқықтары мен ... ... ... ... беріледі;
- қоғамда саяси оппозицияның өмір сүруіне жол беріле ме;
- ... ... қол ... ... ... ... әдістер, тәсілдер және құралдар қажет т.б.
Саяси режимнің сапалық сипаттамаларын ... ... ... адам ... мен ... өлшемі, мемлекеттік биліктің жүзеге асу әдістері, мемлекет пен ... ... ... ... ... ... қабылдауда қоғамның ықпал жасау мүмкіндіктерінің барлығы немесе жоқтығы, саяси институттардың қалыптасу жолдары.
Нақты бір ... өмір ... ... ... ... түрі ... және объективті жағдайларға сондай-ақ басқа да көптеген факторларға ... ... да ... ... ... ... көп кездеседі. Кең тараған саяси әдебиеттерде классификация-ол қоғамда демократиялық принциптердің бірқалыпты дамуы деп көрсетіледі. Осы классификация ... ... ... түрі ... ... саяси-қоғамдық процестердің интенсивтілігі және даму деңгейі;
- басқарушы элитаның құрылымы және оның ... ... ... адам құқықтары мен бостандықтарының жағдайы;
- бюрократиямен қатынас жағдайы;
- қоғамда басқарушылық лигитимді ... болу ... ... ... ... ... ... қоғамдық-саяси дәстүрлерді әрқилылылығы.
Осы айтылғандармен байланыстырып саяси режимнің негізгі үш түрін ажыратады: тоталитарлық, авторитарлық және ... ... ... - ол ... ... өмірінің барлық салаларына толықтай бақылау жасауы. ... ең ... ... ... ... ... фашистер лидері Б. Муссолини. Ол 1925 жылы өз режиміне сипаттама бергенде осы терминді пайдаланған ... ... ... ... ... ... ... және Руминияда т.б. елдерде болған. Әр елде өзіндік ерекшеліктерімен көрінсе де оның жалпы белгілері, мәні және ... бар. ... ... ... ... ... азаматтардың жаңаша ойлау және жаңа қоғам құруын жоққа ... ... ... ... ... ... ... монополиясы, олигархиялық белгілері мен харизматикалық лидер жарияланған қоғам;
- террористік полицейлік бақылау жүйесі;
- барлық ... ... ... ... ... газеты, журнал) партиялық бақылау;
- қарулы-әскери күшпен бақылау;
- экономикаға орталықтанған бақылау және ... ... ... ... ... қоғамдық және индивидуальдық өмірдің барлық салаларына биліктің қадағалау орнатуы
- тұлғаның еркін ойлауы мен ... ... - ... ... ... етеді.
Тоталитаризмнің негізгі белгілерін белгілі батыстық политологтар К. Фридрих, З. Бзежинский, Х. Арендт өз уақытында анықтаған. Белгілі Американдық зерттеуші З. ... ... ... ... ... егер елде осы ... белгідердің бесеуі кездессе онда осы режим демократиялық жаққа ... - ол ... ... ... ... ... ... кезеңде қоғам үлкен қиыншылыққа келеді: дәстүрлік құрылымдар ... ... ... ... ... пайда болады.
Үстемдік жүргізетін - идеологияға соның саяси ... ... әсер ... ... ... ... ... фашизмге және ұлтшылды-социализмге бөледі.
Жалпы түрінде 1918 жылы ... ... ... ... түрі ... ... ... коммунизм болып табылады.
Коммунистік тоталитаризм басқаларына қарағанда, яғни басқа идеологияларға тәртіптің негізгі ... ... ... ол жеке ... ... жеке ... және мемлекеттің абсолюттік билігін жояды.
Тоталитаризм екінші түрі ең бірінші 1922 жылы Италияда орнатылған. Бұнда тоталитаризм толық ... ... ... тоталитаризмнің шекарасы мемлекетке әсер етушілер тұрғысымен орнатылған. Сондықтан тәртіптің ыдырауы жақындағанда олар ... ... ... алып тастайды.
Тоталитаризмнің үшінші түрі - ұлтшылды (социализм - ол 1933 жылы ... ... ... ... ... ... ... Оның фашизммен туыстастығы бірақ көбінесе кеңес коммунизмге ұқсайды. Мысалы, тоталитарлық партиялық ұйымшылдық түрі және деп ... ... ... ... көп өмір ... Бөлек мемлекеттерде бүгінгі күнге дейін өмір сүреді. ... ... ... ... ... ... модернизациясының саяси түрі деп қарастырады.
Бірақ тоталитаризм - тарихи тәртіп. Тоталитаризм - ... ... ... сапалы жаңаруына үйренбеген.
Авторитаризм - саяси тәртіп, бұнда бір түрдің немесе топтың өз басшысымен ... ... ... қоғамдық құрылысы ауысып жатқан елдерде, тағы да ұзақ дағдарыста болып жатқан қоғамда пайда болады. ... ... ... ... ... орнату факторы болады.
Өз сипаттаумен ол тоталитаризм мен демократияның арасында орналасады. ... мен оның ... ... ... билік сипаттамасы демократиямен - автономия бар болуы, мемлекет пен басқарылмайтын қоғам салаларымен ұқсайды.
Мысалға XX ғасырда көп авторитарлық мемлекеттерде ... ... ... ... және ... билік бақылайтын сайлау көп қолданған. Көптеген Азиядағы, Африкадағы және Латын Америкадағы болған авторитарлық режим өзін өмір сүруін ұлттық босатумен және ... ... ... ... ... жиі ... демократиялық институттармен пайдаланған - олар ... ... т.б. ... ... емес ... ... конкуренті сайлаулар: авторитарлы немесе жарты авторитарлы режиммен Мексикада, Бразилияда, Оңтүстік Кореяда, Ресейде, Қазақстанда және басқа мемлекеттерде пайдаланған.
Жалпы зерттеушілер авторитаризмнің айыратын ... ... ... күшті орталықтанған билік
- бір ... ... ... билікке монополиясы
- ... ... ... ... ... ... емес тиым салуы
- ... ... ... ... ... ... билікті ұстап қалу үшін күш құрылымын кең қолдануы
- ... ... ... ... және ... бар ... ... оларды жұмыс істеуі шектелген тек формальды түрінде ғана.
- халықты ... ... ... мен жеке ... ... тотальды бақылаудан бас тарту.
Қазіргі әлемде авторизмнің сақталып қалуына көп жағдайлар себеп болып келеді.
Мысалы:
- ... ... ... Экономиканың артта қалуы;
- ... ... ... биік ... ... ... саяси жүйенің ыдырауымен көптеген әлемнің коммунистік мемлекеттерінің ғылыми және саяси қызығушылығы авторитаризмге ... 80-90 ... ... ... олар ... ... Китай, Въетнам және т.б.). Өзінің экономикалық және әлеуметтік күштілігін көрсетті және экономикалық гүлденудің саяси тұрақтылығымен күшті биліктің - ... ... және ... ... ... ... ... дәлелдейді. Сондықтан авторитаризмнің реформаторлық мүмкіншіліктері бар екен деп ғалымдардың пікірлерімен келісуге болады (В.П. Пугачев). Бірақ демократияға көзделген ... ... ... ... Бұнда қазіргі жағдайда тұрақты саяси жүйенің бір типі - ол демократия.
- түсінігі ол саяси ғылымда маңызды болып ... ... ... бір қалыптасқан ұйымның түрі мүшелерінің шешім қабылдауына тек қатысуына негізделген;
- ... ... ... және оған сәйкес әлем көзқарасы;
- ... ... және ... ... мен ... ... асуы үшін ... қозғалыс.
Демократияны мемлекеттік құырылым ретінде зерттегеннен кейін оның тағы бір белгілерін көресетеді:
- ... ... ... мүмкіндіктердің бар болуы;
- ... ... ... ... жалпы сайлау ... ... ... ... ... бақылау;
- саяси нормаға қатысты көпшілік ... ... ... болған шиеленістерді бейбітшілік түрінде шешу.
Демократия анықталған жағдайда пайда ... және ... ... ... ... биік деңгейі. Пипсет С Дженмен В. мен Куртпен жасалған. ... ... ... тұрақты экономиканың өсуі ең соңында демократияға әкеледі.
Екіншіден. Қоғамда толеранттылықтың бар болуы, саяси азшылықтың құқығын сыйлау.
Үшіншіден. Қоғамның ... ... тең ... ... ... ... ... саяси қатысушылыққа ұмтылысы (біріншіден сайлау) түрінде.
Демократиялық саяси режимді демократиялық ... ... ... түрі деп ... ... Оның ... - адамның бостандығын, құқық кепілдігін қорғау.
Демократияда өмірді реттейтін ол заң болып табылады. Мемлекет міндетті түрде ... ... және ... азаматты түрде болады.
Плюрализм принципі қоғам өмірінің бүкіл саласына таралған. Сондықтан мемлекеттік және ... ... ... ... әсер ететін азаматтық қоғам және әртүрлі әлеуметтік қабаттың мәдениет демократиясы. Тұрғындардың билік құрылымының әрекетіне бақылау жүргізуіне мүмкіндігі бар және орын өз ... ... ... ... ... ... ... принцип: бар. Осымен демократия саяси режимнің жүргізуші элементі болады.
Батыс саясаттанушылары, ... ... ... ... ... ... Президенттік режим
2. Парламенттік режим
Президенттік ... түрі онда ... және ... ... ... ... ... билік президенттің қолында болады. Осы режимде Президент үкіметті өзі құрады заңға вето ... ... бар және заң ... құқығы бар; парламентті шашыратуға және парламенттік сайлаудың мерзімге дейін ... ... бар және т.б. ... ... ... ... ... көруге болады.
Парламенттік режим түрінде толық заңшығарушы билік парламентте мемлекет басшысы монарх немесе парламент пен тағайындалған ... ... да осы ... ... ... ... ... құқығы бар, президент заң шығаруына қарсы заң қабылдауға құқықығы бар: импичмент арқылы президентті орнына алуға құқықығы бар; президент басқарып отырған ... ... ... жүргізуге құқықығы бар; және т.б.
Маңызды қызығушылық қазіргі ... ... ... ... Ол А. ... мен ... үлгі көпшілік принципін білдіреді. Бұл үлгі өмір тәжирибесінде ... ... ... ... (бір ... ... ... ); биліктің тұтасуы; ассиметрикалық екіпалаталы парламент; партиялырдың біртүрлілігі; плюралистік сайлау жүйесі; унитарлық және орталықтанған басқару;
парламент суверениеті мен ... ... ... ... ... ... үлгісі Ұлыбританияда, Канадада, Австралияда, Жаңа Зеландияда және т.б. елдерде бар.
Француз саясаттанушысы Ж.Блондель саяси жүйені ... ... мен ... сай оны 5 ... ... ... ... Ол саяси, мемлекеттік шешімдерді қабылдағанда меншікке иелік етуі, жекешілдік, еркіндік ... ... ... ... коммунистік жүйе. Ол әлеуметтік игілікті тең бөлуге бағдар ұстайды;
3) дәстүрлі саяси жүйе. Ол ат төбеліндей ... ... және ... ... ... дамып келе жатқан елдерде қалыптаса бастаған саяси жүйе. Онда авторитарлық басқару белең ... ... ... Онда әлеуметтік және экономикалық теңсіздік сақталады, халықтың саяси билікке қатысуына шек ... ... ... ... мен ... ... ... саяси жүйені: ағылшын-американдық, құрылықтық-еуропалық, жарым-жартылай индустрияланған, тоталитарлық деп ... ... ... ағылшын-американдық түрі ондағы саяси мәдениеттің бірыңғайлылығымен, біртектілігімен сипатталады. Құрлықтық-еуропалық саяси жүйенің саяси мәдениеті, ұстанатын ... әр ... ... ... индустрияланган саяси жүйеге аралас мәдениет тән. Тоталитарлық саяси жүйеде саяси ... ... ... бар. ... ... жүйесі - елдің саяси қызметіне қатысып, саяси билікті жүзеге асыратын саяси институттардың, ұйымдардың, топтар мен ... ... ... ... қоғамның саяси жүйесіне заңға енгізілген идеялар, принциптер, идеологиялар моральды, сондай-ақ саяси мақсатты көздеген жекелеген адамдардын қызметін қосады.
+ ... ... ... мәні мен ... саяси жүйе - мемлекеттің қоғамға және жеке адамға толықтай, тұтас бақылау орнатуымен сипатталатын саяси жүйенің бір түрі. Оған тән ... ... ... ... мен ... ... бұзылуы; барлық деңгейдегі биліктің жоғарыдан тағайындалуы; билік бөлінісі принципінің жойылуы, яғни, биліктің барлық - ... ... сот ... ... ... ... көсемі бар бір ғана билеуші партияның болуы және оның мемлекетпен тұтасып ... ... ... және ... ... ... "қозғалыс" қызметімен алмастырылуы; қоғамның барлық мүшелеріне бір ресми идеологиялық доктринаның таңылуы; тек қана ... ... ... ... құралдарының болуы, қандай да болмасын ақпараттың қатаң "сүзгіден" өткізілуі; үздіксіз әрі ... ... ... ... ұйымдасқан лаңкестік.
Тоталитаризм (лат. totalіs - тұтастай, түгелдей) - деспотизмнің бір түрі. Тоталитаризм ... ... ... өмірінің барлық саласы биліктің бақылауында болып, адам бостандығы мен конституциялық құқықтары жойылады, оппозиция мен өзге саяси ой өкілдері саяси ... ... ... ... ... ... Сталин, Қытайда Мао Цзэ-дун,Солтүстік Кореяда Ким Ир Сен режимі кезінде, фашистік Италия мен Германияда орнады. 1) қоғамның, жеке ... ... ... авторитарлық -- бюрократиялык мемлекеттің күшімен басқаратын ... ... ... саяси жүйе ең сорақы тұрі -- фашистік тәртіп; 2) саяси ой-жүйедегі тоталитарлық тәртіпті атқарушы бағыт.
Барлық тоталитарлық жүйелердің ортақ 8 ... бар: ... бір ... ... ... ... ... және идеол. үстемдік жүргізуі; саясиланған иерархиялық әлеуметтік құрылыс; міндетті түрде қолына жоғарғы саяси, ... ... және ... ... шоғырланған көсемнің болуы; қуыршақ парламенттің болуы; қоғамды қорқынышта және толық бағыныштылықта ұстау мақсатымен қуғын-сүргін науқанын жүргізіп ... ... ... органы; әскерилендірілген экономика, ішкі саясаттың әскери-өндірістік кешенге тәуелділігі; мәжбүрлеуші идеологияның ... оған ... ауыр ... ... ... ... жау ... қалыптастырылуы, сол жауға деген жек көрушілік режимнің мақсатына жету жолында бұқараның жұмылуына себепші болады. ... ... ... ... 1920 - 1930 ж. ... мен кулактарды тап ретінде жою шаралары және ауыл шаруашылығын коллективтендіру саясаты жүзеге асырылып, қазақ ... ... ... пен ... бастан кешті. Кеңестік Тоталитаризм ұлттық зиялы қауым өкілдерінің бір бөлігін өзіндік саяси ұстанымдарына орай "тап ... "жат ... және ... ... элементтер" ретінде қудалады. А.Байтұрсынов, Ә.Бөкейханов, М.Жұмабаев,Ж.Аймауытов, Ә.Байділдин, Д.Әбілов, М.Тынышбаев, Т.Рысқұлов, т.б. ... ... ... ... ... ... (қ. ... қуғын-сүргін). 2-дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде де Тоталитаризм қысымшылығын Е.Бекмаханов, Б.Сүлейменов, Б.Кенжебаев, М.Әуезов, Ә.Қоңыратбаев, Ә.Марғұлан, Қ.Сәтбаев сияқты ... ... ... ... ... ... ... наразылық 1960 жылдан қарқын ала бастады. Бұған Мәскеуде қазақстандық жастардың "Жас тұлпар" ұйымын құруы және 1979 ж. Целиноградта болған оқиғаның бой ... ... бола ... 1986 ... ... оқиғасы кеңестік Тоталитаризмге қарсылықтың айқын көрінісі болып табылады. ... - ... жүйе ... ... ... нұрына бас ұрып, ресми идеологияға бағынған қоғам және жеке адамға билік тұтқасы тарапынан тырп ... ... ... ... ... ... ... режим жағдайында мемлекеттің бүкіл билігі көсем бастаған (диктатор) ат төбеліндей аз ғана топтың ... ... ... ... аласталып, азаматтық қоғам жойылады, адамдардың құқығы мен бостандығы аяққа ... ... ... ... бұйыру тәсілдері арқылы адамдар рухани езгіге салынып жанышталады. Қоғамның барлық саласы түгел, оның ішінде әрі ... жеке ... ... бәрі бар, ... ... - ... жұмса - жұдырығында>> болады.
Тотаритарлық (латынның бүтіндей, тұтас, жалпы деген ... ... деп ... адам ... ... ... ... мемлекеттік бақылауға алынган мемлекеттік-саяси құрылымды айтады. Онда өндіріс, экономика, бұқаралық ақпарат құралдары, білім, мәдениет, т.б.-бәрі тегіс ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдардың жұмыстарына тыйым салынады, жазалау, қуғын-сүргін күшейеді, террорлық полициядық бақылау орнайды.
Тоталитарлық тәртіпте жалғыз көпшілік партия қалыптасады. Билікті сол ... Ол ... оған ... ... өз ... және ... ... ұйымдаспайды. Көсемнің ырқымен, соның айналасында құрылады. ... ... ... рөлі ... ... Ол барлық бұқара ақпарат құралдарын қолданады. Солардың күшімен жұртшылықты өз теориясының сендіруге тырысады. Идеологияны көсем анықтайды. Ол өз ... биік бір ... ... жету ... ... Ол ... ... басқалармен салыстырғанда бір нәсіл не ұлттың пешенесіне жазылған артықшылығы, Франконың христиандық қоғамы, Сталиннің бұрмаланған социализм идеялары ... ... ... ... ойлауға мүмкіндік бермейді.
Тоталитарлы саяси режим - ол мемлекеттің қоғам өмірінің барлық салаларына ... ... ... терминін ең бірінші саяси лексиконға еңгізген итальяндық фашистер лидері Б. Муссолини. Ол 1925 жылы өз режиміне сипаттама бергенде осы ... ... ... Осындай режим сондай-ақ Германияда, Испанияда, СССР-да және Руминияда т.б. елдерде болған. Әр елде өзіндік ерекшеліктерімен көрінсе де оның ... ... мәні және ... бар. Осындай белгілерге тоталитарлық режим кіреді:
- азаматтардың жаңаша ойлау және жаңа қоғам құруын жоққа шығаратын ресми ... ... ... ... ... ... олигархиялық белгілері мен харизматикалық лидер жарияланған қоғам;
- террористік полицейлік бақылау ... ... ... ... ... ... телевидение, газеты, журнал) партиялық бақылау;
- қарулы-әскери күшпен бақылау;
- экономикаға орталықтанған бақылау және экономикалық қызметті бюрократиялық басқару жүйесі;
- қоғамдық және индивидуальдық ... ... ... ... ... ... тұлғаның еркін ойлауы мен әрекеті болмайды;
- - деген принцип ... ... ... ... белгілі батыстық политологтар К. Фридрих, З. Бзежинский, Х. Арендт өз уақытында анықтаған. Белгілі Американдық зерттеуші З. ... ... ... ... ... егер елде осы ... ... бесеуі кездессе онда осы режим демократиялық жаққа көшпейді.
Тоталитарлық - ол индустриализация, модернизация дағдарысы ... ... ... ... ... ... қиыншылыққа келеді: дәстүрлік құрылымдар бұзылады, адамдарда сезімнен айырылу, жалғыздық пайда болады.
Үстемдік ... - ... ... ... ... ... әсер ... қарай. Тоталитаризмді негізінен коммунизмге, фашизмге және ұлтшылды-социализмге бөледі.
Тоталитарлық жүйеде билік ... қо - ... ... ... ... өз ба - қы - ... ... тырысады. сө - зі , деген мағына бе - реді. Бұл ұғым алғаш рет ... ... ХХ ... ... ... фа - шизм - - нің өкілі Дж.Джентиленің аузынан шықты. Тоталитарлық жүйе ... мем - ле - - кет - - тер - дің ... ... ... бо - ... Сая - сат - тану ... ... жү - йені үш топқа бөліп қарайды. Алғашқысы - ком - - му - нис - - тік ... Бұл ... - де ... ... ие бола ал - май - - ды, ... ... - ге шек - - теу ... ұжымдық сананың да - муы - на ке - ңінен жол ... То - та - ли - тар - лық жү - йе - нің ... бір түрі - ... Мұн - дай жү - йені бір ... ... мен Гер - ... ұс - танды. Ерекшелігі - ... де - - мо - кра - ... ... ... жүруге, жа - уын - гер - лік рух - қа, нәсілшілдікке, шо - ви - низм - ге тәр - бие - лей - ді. ... ... ұлт - ... - циа - ... ... Бұл идео - ... III ... яғни Гитлер сал - ған бо - ла - тын. Оның ... фа - шизм - нің де ком - му - нис - тік ... да ұс - та - ным - дары бар. ... - әлем - дегі ... ха - лық - ... ... бір нәсілдің өкіл - дерін ғана жоғары санап, мемлекетті тек сол ұлттың өкілдерімен ғана құрауға ұмтылуында. ... ... ... ... ... үкі - мет ұстанымы деңге - йі - не көтеріле алма - ға - ны - мен, белгілі бір пар - тия, топ өкіл - де - рі - н - ің ... ... жиі ... ... оты - р - ды. Атап ... вен - гр - ... ... ру - мын - дардың , сондай-ақ француздар мен ... да ара - ... ... ... САЯСИ ЖҮЙЕНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
2.1 Тоталитаризмнің даму тарихы
Тоталитарлы саяси режим ол мемлекеттің қоғам өмірінің барлық салаларына толықтай бақылау жасауы. ... ең ... ... ... енгізген - итальяндық фашистер көшбасшысы Б.Муссолини. Ол 1925 жылы өз режиміне ... осы ... ... ... ... режим сондай-ақ Германияда, Испанияда, КСРО-да, Румынияда және т.б. ... ... Әр елде ... ... көрінсе де, оның жалпы белгілері, мәні және мазмұны бәрінде ... ... ... 1918 жылы ... тоталитаризмнің тарихи алғашқы түрі кеңес типіне жататын коммунизм болып ... ... ... ... яғни ... ... тәртіптің негізгі түрін көрсетеді, өйткені ол жеке меншікті, ... жеке ... және ... ... ... ... екінші түрі ең бірінші 1922 жылы Италияда орнатылған. Бұнда тоталитаризм толық түрінде көрсетілмеген.
Италияда фашистік тоталитаризмнің шекарасы мемлекетке әсер етушілер ... ... ... ... ыдырауы жақындағанда олар Муссолиниді өздері-ақ биліктен алып тастайды.
Тоталитаризмнің үшінші түрі - ұлтшылды (социализм - ол 1933 жылы ... ... ... ... ... ... болған). Оның фашизммен туыстастығы бірақ көбінесе кеңес ... ... ... ... ... ұйымшылдық түрі және деп айтқанында.
Тоталитаризм өзінің коммунистік түрінде көп өмір ... ... ... ... күнге дейін өмір сүреді. Кейбір авторлар тоталитаризмді нашар дамыған елдердің модернизациясының саяси түрі деп қарастырады.
Бірақ тоталитаризм - тарихи ... ... - ... ... ... сапалы жаңаруына үйренбеген.
1921ж. Батыс, Солтүстік Қазақстанда, Батыс Сібірде жер межеленіп бөлуі өткізілген. Орта Азия Казақстан ... ... ... ... ... ... жұмысы жүргізілгін. 1924ж. 27 қазанда Бүкілресейлік Орталық атқару комитетінің ... ... ... ... Шешім бойынша Өзбек КСР, оның құрамында Тәжік АКСР,Түрікмен КСР, Кара-Қырғыз автономиялық ... ... ... қазақ АКСР оның құрамында Қарақалпақ автономиялық облысы қалыптасты. Ұлттық-аумақтық межеленіп бөлінуінің нәтижесінде Қазақстанға: Қазалы, ... ... ... ... Әулие-Ата уезінің көбісі, Ташкент, Мырзашүлт уездері Сырдария облысының; 6 ... ... ... ... ... уездері берілді. Семей облысында: Алматы, Жаркент, Лепсинск, ... ... ... ... ... Шу, ... ... ҚАКСР территориясы 700мың км2 кеңейді, яғни 2,7 млн км2, тұрғындар саны 1468 мың ... ... ... адам саны - 5 230 мың. 1926ж. ... ... бойынша қазақтар саны 61,3 % барлық тұрғындардан болған 1925 Республика астанасы Ақ-Мешіт болып табылады, Қызыл-Орда атауына ие болған. 1925ж. Республикаға ... ... ... ... - ... республикасы.
1928ж. Қазақстанның губернияларға, уездерге, болыстарға бөлінуі ... ... және ... ... ...
1919ж. 10 шілдесінде РКФСР халық комиссарлары Кеңесінің Жарлығы бойынша Қазақ өлкесін басқару ... ... ... ... ... ... ... құрамына С.Пестковский (төраға), А.Байтұрсынов, В.Лукашев, Ә.Жангелдин, М.Тұнғаншин, С. Мендешев, Б.Қаратаев ... ... ... ... ... ... өз ... жинақтайды, қазақ халқының мемлекеттігін құру мақсатында өлке Кеңестерінің Құрылтайлық съезін шақыруға жағдай жасау оның басты ... ... ... ... әскери - азаматтық сипатын азаматтық соғыс анықтап берді. Казревкомның басқа бір аса ... ... ... ... бір ... ... яғни болашақ қазақ кеңес мемлекетінің территориялық тұтастығын қамтамасыз ету ... ... ... ... Казревком әрекет қимылда жүрген армияны азық-түлікпен жабдықтау, астықты және ... да ... ... ... ... ... ... яғни "Соғыс коммунизм" саясатының басты мәселесін шешу ісімен айналысты Казревком 1919ж. шілдесінен 1920ж. қазаннын қосқанда 15 ай бойы ... ... Өзі ... болған күннен бастап, казревком қазақ халқының Кеңестік автономиясын жария ету жөніндегі қыруар көп әзірлік жұмыстарын жүзеге ... ... 17 ... РК ФСР ... Комиссарлары Кеңесі қазақ Республикасы жөніндегі РКФСР құрамына астанасы Орынбор қаласында болтаын "Қырғыз (қазақ) Кеңестік автономиялық социалистік республикасын құру ... ... ... ... ... ... Орталық атқару Комитеті мен Халық комиссарлары кеңесі М.И. Калинин қол қойған).
1920ж. 4-12 ... ... ... ... Кеңестерінің құрылтай съезі Қырғыз (Қазақ) Кеңестік автономиялық ... ... ... ... ... ... ол ... РКФСР құрамына жеке автономия болып кіретін КазАССР құрылуын жұмысшылардың, еңбекші қазақ халқының, ... ... ... ... ... Кеңестерінің Республикасы ретінде бекітті. С.Мендешевті бас етіп, Орталық атқару комитетін (ОАК) және В.Радус-Зеньковичті бас етіп халық комиссарлары Кеңесін (ХКК) ... ... ... ... территориясы мен Орта Азияның территориясының межеленуі өткізілді. Тарихи бойынша қалыптасқан қазақтар мекендеген аумақтары енді КАССР құрамына кірді. Бұрынғы Түркістан, ... Хиуа ... 40% ... 1,5 млн ... КАССР аумағына кірді. Қазақстан территориясы 2,8 млн. км2 ... ... ... ... РСФСР-дан кейін екінші орын алды. Қазақстан шекарасы 2200 км дейін өсті. Оңтүстік тұрғындардан саны ... 6,5 ... ... ... ... саны - 59,9%. ... ұлттық-мемлекеттік құрылысы 1936ж. желтоқсанында аяқталды.СССР Конституция бойынша Қазақстан АССР кеңестік республикасына өзгертілінген. ... ... сол ... ... ... ... орталыққа бағынған СССР құрамындағы республика болып қалған.
2.2 Тоталитарлық саяси жүйенің пайдасы мен залалдары
Тоталитарлық - (латын ... - totalis ... ... ... ... ... бір ... бір партияның қолында шоғырланған, елде демократиялық бостандық пен саяси оппозицияның болуына тыйым салған режим. Мемлекет жеке ... ... ... ... алады. Тоталитарлық режимде:
1. Тек бір партия билік жүргізеді.
2. Басқару қатаң түрде бір ... ... Бір ... ғана ... ... пікір айтуға тыйым салынады.
5. Репрессия, күш қолдану мемлекеттің ең ... ... ... табылады.
Бұл режимнің қалыптасуы халықтың белсенділігімен болады. Әдебиетте тоталитаризмді деп атайды. (Сталин, Мао Цзе Дун, ... ... ... ... Ф.Хайектің пікірі бойынша .
1917 жылғы Қазан төңкерісі, ұрандап келген социалистік идея қазақ халқына бостандық орнына қайғы мен ... ... ... ... миллиондаған халқы сияқты біздер де тоталитарлық жүйенің қыспағына ұшырадық. 1918 жылғы ... ... ... 20-шы ... ... ашаршылық, жаппай ұжымдастыру кезіндегі ұрда-жық саясат қазақ халқын тұралатып тастады. Осы ... ... 3 ... жуық ... айрылдық. Осылай ес жиып, етек жинауға мүмкіндік бермеген тоталитарлық өктем саясаттың шоқпары тағы да қазақ даласына төнді. 30-жылдардың ... ... ... ... ... тиіп, адам тағдырын тәлкекке салған ГУЛАГ жүйесінің бір аймағына ... ... ... ... ... ... ... тұңғыш маршалдарының ішінде шоқтығы биік тұратын М.Н.Тухачевский 20-шы жыл-дары Тамбов губерниясындағы көтері-ліс-ке қатысқандарды ғана ... ... ... мүшелерін де қырғынға ұшы-рат-ты. Кронштадт бүлігін басу кезінде де осы ... ... ... өте ... ... Ал, сол ... өзін де тоталитарлық жүйе құтқарған жоқ: өзі, зайыбы, шешесі, жақын екі қарындастарының бәрі 30-шы жылдардың аяғында ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы тарихи демографиялық үрдістердің орны айрықша. Кеңестік тоталитарлық жүйе кезеңінде халықтың демографиялық құрамы өзгерістерге ... ... ... ... және одан ... ... ... лек-легімен республикамызға күштеп қоныстандырылуы, олардың тууы мен өлімі, шектеулері ... ... ... ... кезіндегі тарихи-демографиялық дамуы, олардың сандық, жыныстық көрсеткіші жөнінде ғылыми талдаулар жасалды. Бұл мәселе М.Х. Асылбеков пен А.Б. Галиевтің, А.Н. ... М. ... Л.Т. ... М.Х. ... пен А.И. ... бірлескен авторлықтағы зерттеулерінен көрініс тапты.
Тоталитарлық жүйенің тұсында арнайы жазалау орындары - еңбекпен ... ... ... ... ... ... ... тұтқындалғандар мен күштеп қоныс аударылған халықтардың ретінде лагерлерде, жазасын қалай өтегендігі туралы С.Д. Дильманов, Қ.С. Алдажұманов, Г. К. ... О. ... және т.б. ... ... саяси қуғын-сүргінге ұшырату - Қазақстан тарихының ең қайғылы ... ... ХХ ... ... ... ... халқының ерекше кезеңі еді. Тоталитарлық жүйе біржолата қалыптасып күшейген, әміршілдік-әкімшілік басқару жүйесі кең қанат жайған шақ болатын. Қатыгездікке толы ... ... ... ... - экономикалық тәжірибе - бұның барлығы алаш жұртының тарихында және ... ... ... ... ... мен ... жараның орнын қалдырғаны анық.
Саяси саланың, басқа да салалардың өзара қарым-қатынасының мазмұнын анықтау көп жағдайда байланысты. Сондықтан саяси режим және ... сала ... ... ... ... ... ... -- саяси және қоғамдық өмірді ұйымдастырудың және оның өмір сүруінің тәсілі. Мәселен, тоталитарлық саяси ... ... ... ... реттеумен, қысым көрсетумен, қоғам мен жеке адамды мемлекеттің жұтуымен, ... ... ... ... ... халыкты саяси биліктен, меншіктен, жалпы адамзаттық мәдениеттен ажырату мен сипатталады. Біз 70 жылдан астам ... ... ... өмір ... Қазақстан Республикасында мемлекеттік өкімет билігі оның заң шығару, ... және сот ... бөлу ... ... ... ... ... органдар өз өкілеттігі ауқымында іс-әрекет жасайды. Әлемнің өркениетті елдеріндегі өмір тәжірибесі коғамның саяси ... ... өмір ... үшін ... ажырату кажеттігін көрсетті. Биліктің әр саласы занда көрсетілген тиісті қызметін нақтылы атқаруы керек, сонымен катар ... ... ... ... ... жағынан олардың қызметінің занда көрсетілген дәрежесінен ауытқымауын қадағалаушы да болуы керек.
Тоталитарлық жүйе миллиондаған азаматтардың тағдырын қиды. Сол жылдары ұлттық мүддені ... ... ... ... ... жазықсыз қудаласа, кейіннен бұл саясат шекаралық аймақтағы ... ... ... жерінен айырып, басқа аймаққа күшпен жер аудартты. Оларды қоныстандырған жердің ... ... ... да бар болатын. Осындай аласапыран заманда Қазақстандағы демографиялық ... күрт ... жер ... толықтырды.
Тоталитарлық - ол индустриализация, модернизация дағдарысы кезеңіндегі қоғамның ... ... ... ... қиыншылыққа келеді: дәстүрлік құрылымдар бұзылады, адамдарда сезімнен айырылу, жалғыздық пайда ... ... - ... ... ... іс-әрекетінің мазмұнына әсер ететітіне қарай. Тоталитаризмді негізінен коммунизмге, фашизмге және ұлтшылды-социализмге бөледі.
Тоталитарлық тәртіпте жалғыз көпшілік партия қалыптасады. Билікті сол жүргізеді. Ол ... оған ... ... өз ... және ... ... ұйымдаспайды. Көсемнің ырқымен, соның айналасында құрылады.
Ондай қоғамда идеологияның рөлі үстемдік етеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... жұртшылықты өз теориясының сендіруге тырысады. Идеологияны көсем анықтайды. Ол өз әрекеттерін биік бір арман- ... жету ... ... Ол ... ... ... ... бір нәсіл не ұлттың пешенесіне жазылған артықшылығы, Франконың христиандық қоғамы, Сталиннің бұрмаланған ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді.
ІІІ ТОТАЛИТАРИЗМ САЛАСЫНДАҒЫ ЗЕРТТЕУЛЕР
3.1 Кейбір елдердің тоталитарлық жүйедегі тәжірибесі
Адамзат баласы жаратылғалы талай-талай ... толы ... ... - ... басынан өткеріп келеді. Олардың ішінде, әсіресе, жиырмасыншы ғасырдың ... ... ... орны ... Екі дүниежүзілік соғыс шарпыған өрт миллиондаған адамдардың өмірін қиды. Дәуірдің осы ... ... ... ... тұлғаларды өмірге алып келді. Тарихқа диктаторлар атауымен енген олар дү - ниежүзілік саясатқа ықпалын жүргізіп қана ... жеке ... өз ... ... ... ... тұтты. Тоталитарлық режимдердің серкелері туындаған әр - түрлі саяси құбылыстарға сәйкес өз халқын құрбандыққа шалумен бірге негізін ... ... ... тұтастығы мен беріктігін сақтап қалу бағытында небір айла-шарғыларға барып, бірде шегініп, бірде алға басып, дегеніне ... Ал мұны жай ... ... ... дейді. Саясат дегенің әрдайым ақыл-ойға, кемеңгерлікке бағына бер - мейтіні тарих дәлелдеген шындық. ... ... ... ... ... ... қатар қарсыласыңды мойын - дататындай қорқыныш пен үрейге құрыл - ған күш білекке де ... тура ... тағы да ... ... ... бұл тақырып туралы әңгіме қозғағанда біз саясаткерлердің ізгілік қасиеттері туралы ... жоқ. ... ... ... деген түсінік болмайды. Сондықтан біз әртүрлі мемлекеттерді басқарған патшалардың ел билеудегі айла-шарғылары, тәсілдері, ... ... ... мен ... бағалай, екшей білетін қасиеттері, ақылға қонымды ой-орамдары, сөз тапқырлығы, реті кел - генде қисынын тауып айтып жіберетін ... ... ... ... тән ... осалдықтары туралы айтқымыз келеді.
Алғашқы әңгімеміз Испания дик - таторы Франко туралы. Испания дик - таторы Франко билік басына 1939 жылы ... Тап осы ... ... ол елді 40 жыл үздіксіз басқарды. Жаяу әскер ... ... ... ... ... ... ... 1936 жылы Испан республикасына қарсы әскери-фашистік бүлікті басқарды. 1939 жылы республика құлағаннан кейін әскери хунта тағына отырып, билікті 1975 жылы ... ... ... уысынан шығар - мады.
Тарихтан белгілі, 1939 жылы Ис - панияда республика жағында Кеңес Одағының және ... да ... ... ... - қан ... Осы тұр - ... алғанда, Франко коммунистік режимді барынша жек көріп өтті. Билікке келісімен Франконың ... ... ... ... ... қара - май-ақ Гитлер мен Мус - солини (Италия дик - ... оны ... ... соғыста Кеңес Одағына қарсы соғысқа тартуға әбден үгіттеп бақты. Себебі, испан диктаторының респуб - ликашыларды жеңіп, билік басына келуіне ... ... ... ... ... Бұл ... алғанда, Франко Гитлердің алдында мәңгі қарыздар еді. Алайда, саясат деген сайқалдың жүрген жерінде жігіттік, мәрттік, пәтуә болған ба, ... ... ... ... ... ... өз ... жүргізуге итермелеп отыра - тын. Ол фашист дик - таторына қара - ғанда оңды-солын бағамдай алатын, барлығын електен өткізіп ... ... - ... сондай-ақ әккі қулығымен ерекшеленетін еді. Гитлердің алдында , деп құрдай жор - ға - лағаннан ... ... ... ... ... ... ... сірә, Кеңес Одағы секілді алып аждаһаға қарсы күрестің барысын бақылап, абай - ... ... ... ... ... ұстанымы еді.
Гитлер мен Муссолини табандап қой - маған соң, ақыры ол герман-кеңес май - данына өзінің ... ... ... ... ... жіберуге мәжбүр болды. Ол алғашқы ұрыстарда-ақ Ле - нинград түбінде күл-талқан етілді. 18 мың адамның дені өліп, ... ... ... ... ... ... соң 10 жылдан кейін еліне оралды.
Тарихшылар Франконың ... қан ... ... қатар құрық бойламайтын әккі қулығы туралы да аңызға бергісіз әңгімелерді алға тартады. Осыған орай мына бір тарихи оқиғаны оқырмандар ... ... реті ... ... жылы ... ... Гит - лерді қарсы алған ол өзінің оған деген сүйіспеншілігін барынша жаңа қырынан ... ... ... ... - танаты мол әртүрлі жылы қабылдаулар мен кездесулерден кейін Франко ... ... ... ... ... жағдайда алып барады. Бұл кезде жарты Европаны аяғының астына таптап, кеу - десіне нан піскен Үшінші Рейх ... еш ... таң ... ... емес еді. Ал Франко әрдайым бірдеңені ойлап табатын. Каби - нетке енген ... ... ... ... ... ... өзінің және Муссолинидің жарқыраған порт - реттерін көріп, таң-тамаша болды. Мақ - тауды өлердей ... көп ... ... бара ... ... осы жолы ... дик - таторының құрығына мықтап түскенін білмей қалды. Ал бұл, шындығына келгенде, Франконың Гитлер мен Муссо - линиге деген ... ... ... Бір ... арада екі жыл өткенде гитлерлік армия Сталинград түбінде күйрей жеңілді. Сөйтіп, соғыстың ... ... ... Осы ... ... жалма-жан әлгі портреттерді жұлып тастап, орнына Рим Папасының суретін іліп қоюға пәрмен берді. Бұл ... , ... ... не ... Саяси сайқалдық, әлде кәдуілгі жұрт айта беретін хаме - леондық па? Қалай бағаласаңыз ерік ... қу - лық пен ақыл - ... өз ұс - та - - ... де - ген ішкі ... - нің ... әр - - бір сая - сат - кер - дің бойы - нан ... тиіс қасиет еке - нін ескерсек, Фран - ко бұл жо - лы екі жеп биге ... Ол ... ел ... қор - ғап, жас - тар - - ды соғыс - тан аман алып қалды. Екінші ... ... ... ... ... ұстады. Егер ол соғысқа кіріскенде (ал оның кімнің пай - ... ... ... ... ... ... ... еді. Франко кейінірек әлгі соғыста босқа қырылған дивизиялардың солдаттарын деп жариялап, өзінің елдегі билігін ... ... ... ол ... ... ... жуық ... оның басқару жүйесі, елдегі ахуал осы жылдары жіптіктей болды деу ... ... 40 жыл өмір ... ... жүйе ... ... демо - кратияландыруға жол бермеді. Бірақ, Франко халықаралық жағдайды байыпты бағалап, сәл-пәл шегініс жасап отырды. Қатаң билікті уысынан ... ... - ... ... ... жол ... Осының нәтижесінде Испанияға шетелдік инвес - тициялар ағыла бастады. Мем - лекеттің ақшасы - песет кон - верттелетін валютаға айналды. Ол ... ... - ... үн қоса ... Испанияны ұзақ басқарды. Франко тарихта Гитлер мен Муссолини секілді жылт етіп көрініп, жоғалып кетпей елін жаманды-жақсылы басқарып, тарихта ... ... ... ... ... қатыгез - дігіне қарамастан ХХ ғасырдың ірі тұл - ғаларының бірі болып табылады. Табиғи ... ... ол ... ... тым ... ... ... ғасырдың оты - зыншы, елуінші жылдары ол жүргізген репрессия салдарынан миллиондаған адамдардың өмірі қиылды, көпшілігі тұтастай саналы ғұмырын азапта өткізді. ... сол, ол ... ... - ... машина мүлтіксіз жұмыс істеді. Қарама-қайшылығы мол, әлемдегі алып мемлекетті 30 жылдан астам уақыт басқарған Сталиннің қатыгез саясаты ... көп ... Бұл ... тарихшылардың әлі де талай рет қалам сермейтініне еш күмәніміз жоқ. Алайда, біздің бүгінгі айтпағымыз ... ... ... ... ... ... ... көсеміне айналған Сталинге табиғат зұлымдық жағынан ерекше қабілет берді. Осыған қарамастан оның өз әріптестері, әсіресе, әлемдік тәртіпке өз ... ... ұлы ... - АҚШ пен ... ... Рузвельт пен Черчилль алдында өзінің ақылы мен білігін ... ... ... сөз ... - ... ... ... айрықша қабілетін де мойындамасқа болмайды. Сталиннің оқыстан тауып ... ... ... ... ішкі жан ... ... ... иірімдерді игере білуі екінші дүниежүзілік соғыстың жауапты кезеңдеріндегі сәт - терде барынша жаңа қырынан танылғаны тарихтан ... қан - ... ... ... да, оның ... ... тән ... сезімі билеген сәттерін де жоққа шығарғымыз келмейді. Уақыт өте келе мұндай шындықтар да қалың көпшілікке мәлім болуда. Осыған орай бір ... ... ... ... ... ... ... 1939 жылдың тамыз айында Мәскеуде Германия мен Кеңес Одағы арасында бір-біріне шабуыл ... - пау ... ... қол қойылған болатын. Бұл келісім тарихқа Риббентроп-Молотов (екі ... ... ... ... - лері) пактісі болып енді. Бұған дейін Европадағы Ұлыбритания және Франция секілді мемле - кеттер басшылары Гит - лердің айдауымен ... оның ... ... ... ... Осы сұрқия саясат нәтижесінде Европада бірін-бірі сырттай сатып кетушілік белең алып, ірі ... күш ... - ... ... ... өз ... ... қарай тартып, ұсақ елдерді Гитлердің табанының астына салып берді. Ал мұны Гитлер өте сәтті пайдалана білді. , деп ... ... ... кейін барлығын сазға отырғызып, Европаның төрін жаныштай бастады. Соңғы кезек Кеңес Одағына келгенде Сталин көп ойланған жоқ. Ол ... ... ... ... ... ... де, Гитлермен өзара шабуыл жасаспау жөнінде келісімге келуге мәжбүр болды. үшін бұл ... ... ел ... ... ... мақсатындағы қабылданған шешім болатын. Сөйтіп, Мәскеуде Риббентроп пен ... қол ... ... ... ... ... Сыртқы істер ми - нистр - - лері тиісті құжаттарға қол қой - ғаннан кейін Риббентроп айрықша кө - ... ... ... ... Ол ... ... , ... еште - ңеден қаймыға қоймайтын салқынқанды Сталин селк ете ... ... Бұл жолы оны ... ұлы ... ай - барлы, сұсты соғыс маши - насының қаһары болатын. Шындығында осы ... ... ... ... ... әзір емес еді. Бұл ... ... тұңғыш пайда болған қорқыныш сезімі болатын. Ол диктатор ретінде өз елінде өзін қанша мықты сезінсе де, ... ... ... шындықты мойындап, Гитлердің алдында дәрменсіздігін амалсыз байқатуға мәж - бүр болды.
Есесіне, Сталин 1943 ... ... ... ... аренасында өзге әріп - тестеріне сұс көрсететіндей дәрежеге жетті. Бұл соғыстың бетбұрыс кезеңі Кеңес Одағының пайдасына шешілген уақыт болатын. Ұлы ... бас - ... 1943 жылы ... бас ... Кон - ... ... Гитлер тара - пынан қастандық жасалуы мүмкін деген сақтықпен қауіпсіздік ... ... мән ... Бұл ... НКВД ... ... ... міндеттер жүктелді. Осыны шебер пайдаланған ол тіпті Руз - вельт, Черчилль, Сталиннің кезекті отырысы өтетін залға емін-еркін ... кете ... Тар ... өте ... жағ - ... өткі - ... бір ... Рузвельт Сталинге:
- Анау, елші Громыконың оң жағында отырған көзілдірікті мырзаны танымадым, - деді ол ... ... бір ... бұл жолы да ... ... ... сөйлейтін әдетінен бір сәт жаңылған жоқ. Ол АҚШ Прези - дентіне:
- Е-е... ол біздің ... ғой, - деді ... ... ... ... ... ... осы сөзінен кейін АҚШ Президенті бойын бейнебір суық ... ... өңі ... тітіркеніп кеткен көрінеді. Сірә, демократ Рузвельт тота - литарлық екі ... ... сон - ... ... ... адам - ... ... шалған қос жен - детінен ерекше бір қорқынышты үйле - сімділікті тапқан болуы керек.
Кеңес Одағында Сталин ... ... ... ... күш - тердің бас көтеруі өткен ғасырдың жиырмасыншы жылдары көрініс бере бастады. Сталин алғашқыда ... ... алса да, ... жазалау амалдарын қолдана қойған жоқ. Алдымен оппозиция серкелерінің бірі Лев Троцкийді жай ғана Алматыға қоныс аудару туралы шешім ... ... орай ... таби - ... аша түсетін мына бір эпизодты көпшілік назарына ұсынғымыз келеді.
Троцкийді Мәскеуден Алматыға шы - ... салу үшін ... ... Бюро ... ... келеді. Көсемнің алдында өзінің мықты екенін танытқысы келген болу ... ... ... ... ... ... ... жақ - тырмағанын сезген ол Сталинге:
- Тише едешь - дальше будешь, - ... ... ... ... ... ... ... тұратын Сталин:
- Дальше едешь - тише будешь, - ... аса бір ... ... - нің мұнысы деген емеуріні болатын. Алайда, Сталин өзінен жоғары болғысы келіп, менменсігендерді еш аяусыз жазалап, жаныштап отырды. Бұл жолы да ... ... ... ... күштерді аяусыз қырып-жойып, олармен ымырасыз күрес жүргізгені соншалық, ... Троц - ... ... ... ... кет - ... қара - ... артынан НКВД тыңшысын жіберіп, оны ақыры өлтіріп тындырғаны тарихтан тағы ... бір ... ... ... ... жылдары Кеңес Одағында жүргізілген жаппай қуғын-сүргін саясаты кезінде Сталиннің шектен тыс ... ... жаңа ... ... ... ... түрмеге қамалғандарға НКВД тергеушілерінің қолымен зорлық-зом - былықтың неше атасын көрсетуі, оларды кісі санасына қонбайтын әртүрлі психо - логиялық ... ... ... ... әлгі ... ... ... белгілері болып табылады. Ақыры осындай азаптарға, психологиялық қысымдарға шыдамаған тағы бір оп - позиция өкілі Бухарин сотта:
- Мен халық ... сол үшін ... ... жаза ... да, ... оған ... санаймын, - деп ашық мәлім - деуге мәжбүр болды.
Тарихта Сталиннің адам тағдырын ойыншық етіп, өз қарсыластарына сон - шалықты қатыгездік ... ... - дары көп. ... қарамастан өзінің диктаторлық режимінің қатал саясатын әртүрлі айла-шар - ғы - ... ... ... оның ... ... ... ... бақты. Бірақ, сол заманда, одан кейін де айтуға болмайтын құпия сырлар қазір қалың жұртшылыққа там-тұмдап болса да жете бастады. Бүгінде ... ... ... өз ... ... ... ішкі ... қағаз бетіне түсіру үшін арнайы күнделік ашқан деген әңгімелерді айта бастады. Оның қаншалықты шын - дыққа жанасатынын кім білген, бірақ онда ... ... ... бол - ... дөп ... еш ... жоқ. Сталин әлгі Бухаринді атып жіберген күні күнделігіне: , - деп ... ... ... ... болғанда да қатыгез дик - татордың ішкі жан дүниесінің, адам тағдырын тәлкек еткен репрессия меха - низмінің табиғатының ... ... ... ... ... ... ... әкелеріміз бен аталарымыздың осындай ауыр заманда өмір сүріп, зұлым саясаттың құрбаны болғанын аңғару әсте қиын ... ... ... дейін репрессия құрбандығына шалынып, аман қал - ғандардың көпшілігі саясатқа қатысты әңгімелерді көпшілікке жария етуден қорқып өткенін өз ... ... ... ... ... ... ша - ... қазір тоқырау дәуірі деп аталып жүрген Леонид Ильич Брежневтің билік жүргізу кезеңіне тап ... Ол ... ... жоқ, ... бұл ... тарихқа соғыс атауымен енген, яғни Кеңес Одағы мен АҚШ арасында жан - таласа қаруланумен жарысқан дүрбе - леңге толы ... ... ... билік құрған 1964-1982 жылдары Кеңес Одағының халқы мамыражай өмір сүрді. Бұл шындығын айту керек, тұтастай ... ... ... ... ... мұңсыз тірлік жасаған дәуірі болды. Теңгер - мешілік жүйеге құрылған жос - парлы экономика кемшілігіне ... ... ... ... - ... ... ... Ешкім деп алаңдаған жоқ. Бірақ, экономикадағы құлдырау нақ осы кезеңде бастау алды. Ақыры кез келген ... ... ... ... ... ... қалыптаспауы шаруашылық салаларын тұралатып бітті. Аталған тақырып өзге әңгіменің өзегі болғандықтан біз бүгінгі айтпағымыздан ауытқымай, Бас Хатшының жеке басының болмысына ... ... баян - ... жөн ... ... ... тіпті, қала - саңыз саясатта да өте қарапайым ... Сол ... оның ішкі сезі - ... ... ... әрдайым көрініс беріп тұратын. Ол аң аулауға, машина жүргізуге құмар еді. Бас ... ... ауру - ... жиі ұрынып, ерте қар - таюына әсер еткен көп факторлардың бірі ретінде қызы Галинаның теріс қылықтары себепші ... ... ... ай - ... ішкі ... жасыра ал - майтын қарапайымдылығы, оның адам - дарға ... ... ... ... - ре - тін ... мысалдарды атап өткіміз келеді. Кеңес Одағының идеологиясын ұзақ жыл басқарған хатшы ... ... мем - ... ... ... стратегиясының бағыт-бағдарын айқындап отырғаны тарихтан белгілі жайт. Бірақ, Бас Хатшы Сусловты іштей жақтыра ... ... ... бұл ... ... ... ... та отыратын.
Осы айтылғандар біздің ойдан шы - ғар - - - ... ... Бас ... ... көзі тірі ... ... - ... ол туралы жазған естеліктерінен алынған мысалдар.
Кеше тарих қойнауына енген дүрбе - леңге толы жиырмасыншы ... ... ... өз ... ... ... болмыстары бір-біріне мүлдем ұқсамайтын тоталитарлық жү - йенің серкелері туралы әзірге айтпағымыз осы еді.
Тоталитаризм екінші түрі ең бірінші 1922 жылы ... ... ... ... ... түрінде көрсетілмеген.
Италияда фашистік тоталитаризмнің шекарасы мемлекетке әсер ... ... ... ... ... ... жақындағанда олар Муссолиниді өздері-ақ биліктен алып тастайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келетін болсам, тоталитаризм - қоғамдық жүйе ұжымдық мақсатқа, көсемнің нұрына бас ... ... ... ... ... және жеке ... ... тұтқасы тарапынан тырп еткізбейтін қатаң бақылау қойылған мемлекеттік құрылыс. ... ... ... ... ... билігі көсем бастаған (диктатор) ат төбеліндей аз ғана топтың қолына өтеді, демократия принциптері ... ... ... ... ... ... мен бостандығы аяққа тапталады, күштеу, қорқыту, үрейлендіру, бұйыру тәсілдері арқылы адамдар рухани езгіге салынып жанышталады. Қоғамның ... ... ... оның ... әрі ... жеке тіршілігі, отбасы бәрі бар, мемлекеттің "ашса - алақанында, жұмса - жұдырығында>> болады.
Саяси ... ... да ... ... ... ... анықтау көп жағдайда байланысты. Сондықтан саяси режим және ... сала ... ... байланысты құбылыс. Саяси режим -- саяси және қоғамдық өмірді ұйымдастырудың және оның өмір сүруінің тәсілі. Мәселен, тоталитарлық ... ... ... өмірді күштеп реттеумен, қысым көрсетумен, қоғам мен жеке ... ... ... ... ... ... ... бағынуымен, халыкты саяси биліктен, меншіктен, жалпы адамзаттық мәдениеттен ажырату мен сипатталады. Біз 70 жылдан астам уақыт осындай ... өмір ... ... ... ... өкімет билігі оның заң шығару, аткару және сот ... бөлу ... ... ... сәйкес мемлекеттік органдар өз өкілеттігі ауқымында іс-әрекет жасайды. Әлемнің өркениетті елдеріндегі өмір тәжірибесі коғамның саяси жүйесінің тұрақты өмір ... үшін ... ... кажеттігін көрсетті. Биліктің әр саласы занда көрсетілген тиісті қызметін нақтылы атқаруы керек, сонымен катар дербес, баска биліктерді толықтырушы, ... ... ... ... ... ... ... ауытқымауын қадағалаушы да болуы керек.
Тоталитарлық жүйе миллиондаған азаматтардың тағдырын ... Сол ... ... ... қорғаған зиялыларды, қарапайым еңбек адамдарын жазықсыз қудаласа, кейіннен бұл ... ... ... ... халықтарды туған жерінен айырып, басқа аймаққа күшпен жер аудартты. Оларды қоныстандырған жердің негізгі қатарында Қазақстан да бар болатын. Осындай аласапыран ... ... ... ... күрт ... жер ... ... жүйеде билік өкілдері қо - ғамдық өмірді толығымен дерлік өз ба - қы - лауына алуға тырысады. сө - зі , ... ... бе - ... Бұл ұғым ... рет ... ... ХХ ... басында италиялық фа - шизм - - нің өкілі Дж.Джентиленің аузынан шықты. Тоталитарлық жүйе орнаған мем - ле - - кет - - тер - дің ... ... ... бо - ... Сая - сат - тану ... ... жү - йені үш ... бөліп қарайды. Алғашқысы - ком - - му - нис - - тік ... Бұл ... - де ... ... ие бола ал - май - - ды, ... индивидуализм - ге шек - - теу ... ... ... да - муы - на ке - ... жол ... То - та - ли - тар - лық жү - йе - нің ... бір түрі - фашизм. Мұн - дай жү - йені бір кезде Италия мен Гер - ... ұс - ... ... - ... де - - мо - кра - ... ... ... жүруге, жа - уын - гер - лік рух - қа, ... шо - ви - низм - ге тәр - бие - лей - ді. ... ... ұлт - ... - циа - ... жатқызады. Бұл идео - логияны III Рейх, яғни Гитлер сал - ған бо - ла - тын. Оның ... фа - шизм - нің де ком - му - нис - тік ... да ұс - та - ным - дары бар. ... - әлем - дегі ... ха - лық - ... арасынан бір нәсілдің өкіл - дерін ғана жоғары санап, мемлекетті тек сол ұлттың ... ғана ... ... ... саясат Германиядан басқа елдерде үкі - мет ұстанымы деңге - йі - не ... алма - ға - ны - мен, ... бір пар - тия, топ өкіл - де - рі - н - ің ... ... жиі көрініс беріп оты - р - ды. Атап айтқанда, вен - гр - лердің партиясы, ру - мын - ... , ... ... мен австриялықтардың да ара - сында болды.
Қазіргі уақытта тоталитарлық саяси жүйенің ыдырауымен көптеген әлемнің коммунистік мемлекеттерінің ғылыми және саяси қызығушылығы ... ... 80-90 ... ... ... олар (Оңтүстік Корея,Чили, Китай, Въетнам және т.б.). Өзінің экономикалық және әлеуметтік күштілігін көрсетті және экономикалық гүлденудің саяси ... ... ... - ... экономикамен және қауіпсіздікпен дамыған әлеуметтік плюрализммен дамығандығын дәлелдейді. Сондықтан авторитаризмнің реформаторлық мүмкіншіліктері бар екен деп ғалымдардың пікірлерімен келісуге ... (В.П. ... ... ... ... ... ... көпке шыдамайды. Бұнда қазіргі жағдайда тұрақты саяси жүйенің бір типі - ол ... ... ... ... режим түсінігін елдегі саяси өмірдің сипатын, еркіндік деңгейіне, билік органдарына құқықтық негіздегі қарым-қатынасына байланысты анықтайды. Осы түсінік турасында ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда аз емес. Бірақ көпшілік зерттеушілер саяси режимді саяси жүйе құрылымының ... ... ... ... ... пен мақсаттардың жүзеге асыруымен байланыстарады.
Билікті иеленушілер мен оған бағынушылардың рөлдері институционалдық ... ... ... ... ... ... да қоғамдық ұйымдар қалыптаса бастады. Олар белгілі бір таптың мүддесін қорғады. Осылардың ... бір ... ... ... ... деуге болады. Осылайша, саяси жүйе үстемдік етіп ... ... ... ... тоталитаризм болып саналады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Саяси түсіндірме сөздік. - Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
* Арендт Х. ... ... ... ... 1991, ... Лейпхарт А. Многосоставные общества и демократические режимы М., 1997
* Поппер К. Демократия и народовластие.//Новое время, 1991, ... ... К.С.. ... как ... XX века //Вопросы философии, 1992, №2
* Громыко А.Л. ... ... М., ... Мағзумов М. Қазіргі кезендегі демократиялық саяси институттар// Саясат, 1998,№ 2
* Ермеков К. Демократиялық даму жолы. // ... 1998, ... ... Е. ... ... саяси өзгертулердің ерекшеліктері //Саясат 2002,№1
* Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. -- ... ... 2007. -- 344 бет. ISBN ... ... ... Аса ... кезеңдері мен ғылыми мәселелері. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык- гуманитарлык бағытындағы 11-сыныбына ... ... / ... ... ... т.б. -- ... ... 2007. -- 304 бет,суретті. ISBN 9965-36-106-1
* Хайек Ф. А. фон ... к ... ... Х. Истоки тоталитаризма. -- М.: ЦентрКом, 1996. ISBN ... ... Дж. Л. ... ... ... / ... что это такое (исследования зарубежных политологов). Сборник статей, обзоров, рефератов, переводов. -- М.: ИНИОН, 1993. -- Ч. 1.
* ... К., ... З. ... ... и автократия
* Агурский М. Идеология национал-большевизма
* Лакёр У. Чёрная сотня. Истоки русского фашизма. -- M.: ... ... ... И. ... искусство. -- М.: Галарт, 1994.
* Хевеши М. А. . Изд. 2-е, доп. -- М.: ... ... 2004. -- 192 с ISBN ... ... В. ... ... тоталитаризма
* Желев Ж. Фашизм. Тоталитарное государство. М.: Новости, 1991.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тоталитарлы саяси режим және авторитарлы саяси жүйе5 бет
Тоталитарлық саяси режимдер15 бет
"Саяси модернизация."23 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстанның соғыстан кейінгі жылдардағы әлеуметтік - саяси дамуы6 бет
Әлихан Бөкейхановтың қоғамдық саяси көзқарасы32 бет
70-80 жж. реформалар және тоталитарлық жүйе11 бет
Ораз Жандосов және тоталитарлық жүйе50 бет
Тоталитаризмен демократиалық қоғамға өтудегі мәселелер4 бет
Тоталитаризмнің табиғаты мен философиясы46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь