ҚР коммерциялық банктердің активтік операциялардың мәні және негіздері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ...3

І ҚР КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ АКТИВТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Коммерциялық банктің активтік операцияларының мәні мен құрылымы... 5
1.2 Коммерциялық банктің активтерінің сапасын бағалау және жіктеу ...9

ІІ ҚР.НЫҢ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДЕГІ АКТИВТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ (АҚ «БТА» БАНКІНІҢ МЫСАЛЫНДА)
2.1. «БТА Банкі» АҚ.ның 2008.2010 жж қаржылық жағдайын бақылау. ...17
2.2 Банктің актив операцияларын бағалау және талдау ...22

ІІІ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ АКТИВТІ ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Коммерциялық банктердің активті операцияларындағы жаңа бағыты . форфейтинг пен факторингтің ерекшелігі ...32
3.2 Банктің активті операцияларында кездесетін мәселелер және оны шешу жолдары ...45

ҚОРЫТЫНДЫ ...66

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ...69
КІРІСПЕ
Әлемдік қаржы - экономикалық дағдарысы экономиканың өсу қарқынына ықпал етті, бірақ біздің дамуымызды тоқтатқан жоқ. Жинақталған экономикалық әлеует соңғы үш жылдың аса қиын дағдарыстық шайқасында бізге тұрлаулылықты қамтамасыз етті.
Біз еліміздің қаржы жүйесін қорғап, жүйе құраушы банктерді сақтап қалдық.
Біз шағын және орта бизнесті қиыншылықта қалдырмадық.
Ұлттық және трансұлттық компаниялардың мемлекеттік сатып алуларындағы “қазақстандық үлестің” болмаған өсіміне қол жеткіздік.2009 жылы экономиканың артуы 1,1%-ды, өнеркәсіпте 1,7%-ды құрады. Біз оң өсу қарқыны бар елдердің “серіппелі тобына” жаттық.
Ұлттық қордың жалпы халықаралық резервтері мен активтері бүгіннің өзінде 50 миллиард доллардан асып түсіп, соңғы он жылда 25 еседен астамға өсті. Банктік жүйе – нарықтық экономиканың маңызды және бөлінбес құрылымдарының бірі болып табылады [1.].
Банктердің дамуы мен тауар өндірісі айналысы тарихи жағынан алғанда қатар жүріп отырды және бір-бірімен тығыз байланысты болды. Бұл кезде банктер ақшалай есеп айырысуларды жүргізе отырып, шаруашылықты несиелей отырып, капиталдардың қайта бөлінуінде делдал бола отырып өндірістің жалпы тиімділігін арттырады, қоғамдық еңбек өнімділігінің өсуіне жағдай жасайды.
Коммерциялық банктер өздерінің табыстық базасын кеңейтіп, рентабельділігі мен бәсекелестілігін көтеру үшін клиенттеріне операциялар мен қызметтердің кең көлемін көрсетуге тырысады. Банк активтік операциялары нарығындағы бәсеке банктік қызметтің бұл түрінің сандық және сапалық сипатамаларына әсер етеді.
Халыққа дәстүрлі активтік операцияларды (несиелік, есеп-айырысу кассасы, валюталық және тағы басқаларын) көрсетумен қатар, қызметтерді, клиенттердің тапсырысы бойынша маркетингтік зерттеулерді, лизингтік және тағы да басқа операцияларды көрсете бастауда.
Коммерциялық банктердің дұрыс жұмысын атқаруы олардың өзінің және сырттан тартылған қаражаттарының әр түрлі активтер бойынша дұрыс орналастырлуына байланысты, яғни қолындағы қаражаттарды қаншалықты дұрыс, орналастырса, оның жағдайы соншалықты орнықты болады.
Банктік қызметтің маңызды және басты бөлігін пайда табу мақсатында банктің өз және тартылған ресурстарын орналастыру іс- әрекеттері құрайды, яғни банктің активтік операциялары құрайды.
Активтік операцияларды жүзеге асыру барысында банктер әртүрлі жұмсалымдар жасайды. Олар проценттер, дивиденттер немесе біріккен кәсіпорының пайдасына қатысу түрінде табыс әкеледі. Банктің активтік операцияларының нәтижелері банк балансының активінде көрініс табады. Оның көрсеткіштеріне қарап банктің ресурстарының жұмсалу сипаты туралы айтуға болады. Банк активтерінің және қаржылық емес мекемелердің активтерінің құрылымында едәуір айырмашылықтар бар. Коммерциялық банктердің активтерінің көп бөлігі қаржылық талаптар түрінде болады. Банктердің салыстырмалы түрде қаражаттарының көп бөлігі ақшалай формада болады, ал ғимараттар және құрылғыларға жұмсалымдар аз болады.
Банктер мен кәсіпорындардың активтерінің құрылымындағы айырмашылық олардың міндеттемелерінің шығу тегінен және пайда табу мақсатында жүргізетін қызметтерінің сипатынан келіп шығады. Кәсіпорындар өз пайдаларының көп бөлігін шикізаттар және материалдарды пайдалана отырып жасалған тауарларды сату арқылы алады. Сату процесі дайын өнімдердің көп бөлігінің қоймада сақтауын талап етеді, ал өндіріс шикізаттар қорларын бір қалыпта ұстап тұру қажеттілігін және қымбат тұратын құрылғыларды пайдалану қажеттілігін талап етеді. Ал банктік пайда негізінен несиелік және инвестициялық операциялардан алынады, нәтижесінде банктер ақшаның болашақта төленетін куәландыратын вексельдердің, облигациялардың және басқа да қаржылық құжаттардың ұстаушысы болады.
Банктің өз және тартылған қаражаттарын жоғары табыс алу мақсатында тиімді орналастыру, банк активтерінің сапасы және оны бағалау мәселелерінің актуальдылығы менің диплом жұмысыма осы тақырыпты таңдауыма осы себепші болды. Өйткені банктің өтімділігі, пайдалылығы, қаржылық жағынан сенімділігі және тұрақтылығы оның активтерді тиімді орналастыруына және олардың сапасына, жалпы айтқанда активтік операцияларына байланысты болады.
Осыған байланысты дипломдық жұмысымның мақсаты:
- банктің активтік операцияларының мәнін көрсету;
- банктердің активтерінің ұтымды құрылымын анықтау және активтердің сапасын бағалау тәжірибесін оқып-үйрену, олардың сапасының банктің өтімділігі мен пайдалылығына әсерін талдау болып табылады.
Қойылған мақсатқа жетуде мынадай міндеттерді шешу қажет:
1.Банктің активтік операцияларының құрылымы мен оның ерекшеліктеріне тоқталу;
2.Банктің активтік операцияларының құрылымына әсер ететін факторларды қарастыру;
3.Банк активтерінің сапасын анықтайтын көрсеткіштерге нақты материалдар негізінде талдау жасау;
4.Банктің активтік операцияларын жетілдіру жолдарын қарастыру;
Жұмысты жазу барысында «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» Заң күші бар Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкісінің нормативтік-құқықтық актілері; Отандық және шетелдік оқу әдебиеттері, мерзімді басылымдар және жұмыстың ішінде талдау жасалынатын банктің қаржылық есеп беру құжаттары пайдаланылды.
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Өазаө халқына «Болашақтың іргесін қалаймыз» атты жолдауы //Егеменді Қазақстан.-2011.-28 қаңтар
2. ”ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы” ҚР Заңы. 30.08.1995 ж.
3.Ұлттық банк Басқармасының 2002 жылы 16-қаршадағы №465 Қаулысымен бекітілген “Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру” туралы Ережесі.
4. “Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы” ҚР Заңы. 29.06.1998 ж.
5.1996-1998 жж. Қазақстандағы банк жүйесін әрі қарай реформалау бағдарламасы
6.ҚР Ұлттық банктің 1997 жылғы 29-тамызындағы №314 “Ломбард туралы” ережесі.
7. “Несиелік серіктестік туралы” ҚР Заңы. 2002 ж.
8.2002 жылғы 3-маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының №213 Қаулысымен бекітілген “Екінші деңгейлі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы” Ереже.
9.Ақша, несие, банктер. Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С.Сейтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001. – 466 бет.
10.Абдрамов М.А., Александрова Л.С. «Финансы денежное обращение и кредит», Москва: Банки и биржа, 1996 г.
11. Банковское дело. Учебник: 4-е изд. Под ред. проф. В.И. Колесникова – М.: ФиС., 1998 –464с.
12.Банковское дело. Учебник /Под ред. О.И.Лаврушина – М: ФиС, 2000-576.
13. Батракова А.В. Экономический анализ в коммерческом банке. – М.: Инфра – М, 1998. – 365с.
14.Б.Бекбенбетова. Менеджмент в банковской системе. Учебное пособие. Тараз:ТарГу, 2003 – 107с.
15.ttp.//www. forfaiting.kz
16.Телагусова Э. Әлемдік факторингтің жіктелуі:олардың кәсіпкерліклікте атқаратын қызметі // АльПари. –2009. - № 3-4. – 162-165бб.
17. Экономика және қаржы.Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылими түсіндірме сөздігі.-Алматы:Мектеп,2007 ж.
18.http.//www.factoring. kz
19.Қасымов А. Факторингтің несиелеу процесінен ерекше өзгешеліктері // Банки – 2009. – №4. 28-30бб.
20.Халевинская Е.Д. Банковские кредиты // Аудит и финансовый анализ, №4. 2007. – 13 б.
21.Телагусова Э. Әлемдік форфейтинг операцияларының даму ерекшеліктері мен оның қолданылу механизмі // Банки Казахстана. –2009. – № 11. – 25-29 бб.
22. Буздалин А.В. Проблемы ранней диагностики финансового состояния коммерческого банка // Банковское дело. – 2008. - № 11. - 55-57бб.
23.С.С. Палжан Методы оценки кредитных рисков. «Молодые ученые – будущее науки» - ғылыми конференция материалдарының жинағы, - Алматы, Т.Рысқұлов атындағы ҚАЗЭУ, 2009, т.1, 64-68 бб.
24.Бертисбаева Р. Управления активами и пассивами – основной регулятор деятельности банка // Финансы Казахстана. – 2008. - № 5. - 96-99бб.
25.Г.А. Раматуллаева. Әлемдік қаржы дағдарысы жадайындағы екінші деңгейлі банк қызметін реттеу. «ҚР экономикасындағы инновациялық белсенділікті арттырудың қаржылық механизмі» атты халықаралық ғылыми конференция материалдарының жинағы, - Алматы, Әл-Фараби атындағы ҚАЗҰУ,10-11 желтоқсан 2009, 46-49бб.
26.Лямин А.В. Систематический анализ проблем инспектирования кредитных организаций // Деньги кредит, 2008. — №8, —66-68бб.
27.www.nationalbank.kz Екінші деңгейлі банктердің қаржылық есептілігінде бейнелеу бойынша ұсыныстар.
28. Самойлов Е.В. Подход к стресс-тестированию кредитной позиции банка//Управление и кредитные организации – 2008, №1 (29)-31-34бб
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................3
І ҚР КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ АКТИВТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Коммерциялық банктің активтік ... мәні мен ... ... ... ... сапасын бағалау және жіктеу 9
ІІ ҚР-НЫҢ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДЕГІ АКТИВТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ... (АҚ ... ... ... «БТА ... ... 2008-2010 жж қаржылық жағдайын бақылау. 17
2.2 Банктің актив ... ... және ... ... ... БАНКТЕРДІҢ АКТИВТІ ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Коммерциялық банктердің активті операцияларындағы жаңа ... ... пен ... ... ... ... активті операцияларында кездесетін мәселелер және оны ... ... ... ... 69
КІРІСПЕ
Әлемдік қаржы - экономикалық дағдарысы экономиканың өсу қарқынына ықпал
етті, бірақ ... ... ... жоқ. ... ... ... үш ... аса қиын дағдарыстық шайқасында бізге тұрлаулылықты
қамтамасыз етті.
Біз еліміздің қаржы жүйесін ... жүйе ... ... сақтап
қалдық.
Біз шағын және орта бизнесті қиыншылықта ... және ... ... ... ... ... ... болмаған өсіміне қол ... ... ... ... ... ... ... Біз оң өсу қарқыны
бар елдердің “серіппелі тобына” жаттық.
Ұлттық қордың жалпы ... ... мен ... ... өзінде 50
миллиард доллардан асып түсіп, соңғы он ... 25 ... ... ... жүйе – нарықтық экономиканың маңызды және бөлінбес құрылымдарының
бірі болып табылады [1.].
Банктердің дамуы мен тауар өндірісі айналысы ... ... ... ... отырды және бір-бірімен тығыз байланысты ... Бұл ... ... есеп ... ... отырып, шаруашылықты несиелей
отырып, капиталдардың қайта бөлінуінде делдал бола отырып өндірістің жалпы
тиімділігін арттырады, ... ... ... ... ... ... ... өздерінің табыстық базасын кеңейтіп,
рентабельділігі мен ... ... үшін ... ... ... кең көлемін көрсетуге тырысады. Банк активтік операциялары
нарығындағы ... ... ... бұл түрінің сандық және сапалық
сипатамаларына әсер етеді.
Халыққа дәстүрлі активтік ... ... ... ... және тағы басқаларын) көрсетумен қатар, ... ... ... ... ... ... ... да басқа операцияларды көрсете бастауда.
Коммерциялық банктердің дұрыс жұмысын атқаруы олардың өзінің және
сырттан ... ... әр ... активтер бойынша ... ... яғни ... ... ... дұрыс,
орналастырса, оның жағдайы соншалықты орнықты болады.
Банктік қызметтің маңызды және басты бөлігін пайда табу ... өз және ... ... ... іс- ... ... ... активтік операциялары құрайды.
Активтік операцияларды жүзеге ... ... ... ... жасайды. Олар проценттер, дивиденттер немесе біріккен
кәсіпорының пайдасына ... ... ... ... Банктің активтік
операцияларының нәтижелері банк балансының ... ... ... Оның
көрсеткіштеріне қарап банктің ресурстарының жұмсалу ... ... ... Банк ... және ... емес ... активтерінің
құрылымында едәуір айырмашылықтар бар. Коммерциялық банктердің активтерінің
көп бөлігі қаржылық талаптар түрінде болады. Банктердің салыстырмалы түрде
қаражаттарының көп ... ... ... ... ал ... ... ... аз болады.
Банктер мен кәсіпорындардың активтерінің құрылымындағы айырмашылық
олардың міндеттемелерінің шығу тегінен және ... табу ... ... ... келіп шығады. Кәсіпорындар өз
пайдаларының көп бөлігін шикізаттар және материалдарды ... ... ... сату ... ... Сату ... дайын өнімдердің көп
бөлігінің қоймада сақтауын талап ... ал ... ... ... ... ұстап тұру қажеттілігін және қымбат тұратын құрылғыларды пайдалану
қажеттілігін ... ... Ал ... ... ... ... ... операциялардан алынады, нәтижесінде банктер ақшаның болашақта
төленетін куәландыратын вексельдердің, ... және ... ... ... ... ... өз және тартылған қаражаттарын жоғары табыс алу мақсатында
тиімді орналастыру, банк активтерінің ... және оны ... ... ... диплом жұмысыма осы тақырыпты таңдауыма осы себепші
болды. Өйткені ... ... ... ... жағынан
сенімділігі және тұрақтылығы оның активтерді тиімді орналастыруына және
олардың сапасына, жалпы айтқанда активтік ... ... ... байланысты дипломдық жұмысымның мақсаты:
- банктің активтік операцияларының ... ... ... активтерінің ұтымды құрылымын анықтау және активтердің сапасын
бағалау тәжірибесін ... ... ... ... ... ... әсерін талдау болып табылады.
Қойылған мақсатқа жетуде мынадай міндеттерді шешу қажет:
1.Банктің активтік операцияларының құрылымы мен оның ерекшеліктеріне
тоқталу;
2.Банктің активтік ... ... әсер ... ... ... ... ... көрсеткіштерге нақты материалдар
негізінде талдау жасау;
4.Банктің активтік операцияларын жетілдіру ... ... жазу ... ... ... ... және
банктік қызмет туралы» Заң күші бар Қазақстан Республикасы Президентінің
Жарлығы. Қазақстан ... ... ... ... ... және шетелдік оқу әдебиеттері, мерзімді басылымдар ... ... ... ... банктің қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... МӘНІ ЖӘНЕ ... Коммерциялық банктің активтік операцияларының мәні мен құрылымы
Банктің активтік операциялары оның ... ... ... ... ... бұл ... ... табуымен өтімділікті
көтеру мақсатында ресурстарды орналастыру операциясы.
Банктің активті операциялары негізгі ... ... ... ... ... операцияға нақты ақша және кассалық қызмет операциясы, есеп қарыз
операциясын, бағалы қағаздармен жүргізілетін ... ... мен банк ... несиелік және депозиттік операцияларды жатқызуға
болады.
Кассалық операциялар нақты ақша негізінде жүзеге асырылады. Бұл ... ... ... бар ... ... ақша ... және ... ақша
түрінде әр түрлі аударулар жасайды, төлемдер жүргізіледі (Жалақы, жол сапар
шығындары, материалдық көмек, ... ... ... ... да ... ... қарыздар)
Банктің есеп қарыз операциясы кең көлемді кіріс әкелетін ... ... жеке және ... ... ... кезінде кеңінен
қолданылады. Банк мекемесінде несиеден кейін екінші кезекте кіріс ... ... ... ... ... операциялар саналады. Бұл
кезде банк өзіндік бағалы қағаздарын сатып өткізеді, клиенттердің тапсырысы
бойынша олардың бағалы қағаздарын орналастырады және ... ... ... инвестиция түрінде ұзақ мерзімді салымдар жасайды.
Кіріспеде айтылып өткендей бұл операциялар банк балансының актив
жағынан ... ... ... құрылымы деп банк балнсының активінің сапасы бойынша
әртүрлі баптарының баланстық қорытындыға қатынасын айтады.
Әрбір банк активтердің ұтымды құрылымын белгілеу және ... ... ... тап болады. Сонымен қатар, активтердің құрылымы
көбінесе елде қалыптасқан ұлттық ерекшеліктерімен де ... ... ... ақша және оған ... ... яғни ... бар ақшалай қаражаттар ... ... ... ... резервтік қордағы қаражаттар), сонымен қатар, аз
уақыт ішінде ақшалай қаражаттарға тез ... ... ... (мемлекеттік бағалы қағаздар, мемлекет кепілдендірген қысқа
мерзімді қарыздар және тағы басқалары) жатады.
Екінші топқа: басқа ... ... ... ... ... жатады. Бұл активтердің өтімділік деңгейі бірінші
және ... ... ... ... деңгейіне қарағанда төмен
қазіргі уақытта өтімділігі ... ... ... ... бағалы
қағаздарын (акциялар, депозиттік сертификаттар және тағы басқаларын)
жатқызуға ... ... ... ... ... қарыздар жатады. Бұл
активтердің өтімділік деңгейі қарыздың берілу мерзімі мен мақсатына, қарыз
алушыға ... ... ... ... құнды қағаздарға басқа
банктерге берілген және бірінші классты құнды ... ... ... банктің негізгі құралдары жатады: ғимараттар,
құрылғылар есептеу техникалары, ... ... және тағы ... ... ... ... ... жатқызылады. Дегенмен әрбір кезеңде
елдегі экономикалық жағдайды ескеріп отыру қажет.
Банк өз ... ... ... жекелеген топтары және түрлері
тұрғысынан алынғанда, ... ... ... ... ... ... олардың динамикасы арқылы ... ... ол ... бір ... ... түріне ауыстыра алады. Бұл кезде қаражаттар
көзі өзгермей қалуы да мүмкін ... ... ... жаңа ... де ... жүргізілуі мүмкін. Банк активтерді бір түрінен
екінші бір түріне ауыстырған кезде орналастырудың сенімділігі және ... ... ... ... ... қалыптастыру қамтамасыз
етуді көздейді. Бұл жағдайда пассивтердің құрылымы және ... ... ... де ... қажет.
Егер активтердің бірінші тобын қарастыратын болсақ, ... ... ... ... қаражаттардың қалдығы үнемі жоғары болатын
болса бұл қаражаттарды қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік бағалы
қағаздардың әкелетін табысы аз болғанымен олардың ... ... ... ... ... ... ... Республикасында 1994
жылдан бері мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы жұмыс істеуде. ... ... ... ... ... жоғарылатуға болады.
Алайда, корреспонденттік шоттағы қаражаттарды активтің басқа түріне
орналастыру туралы шешім қабылдамас ... банк ... ... ... ... ... және шығындарына болжау жасауы
қажет. ... ... ... ... ... корреспондентік шоттағы
қаражаттардың тез арада азаюы орын алуы мүмкін, ал бұл ... ... ... ... ... ... әкеліп соғады. Бұл жағдайда банк
операцияларды жүргізуге Орталық Банктің қаражаттарын ... ... ... олар ... ... мөлшерлеме Орталық Банктің есеп мөлшеріне
қарағанда анағұрлым жоғары болады.
Қаражаттардың екінші топтағы активтеріне орналастырылуы ... ... ... ... ... ... қызметтеріне қатысу түрінде болады. Бұл негізінен ... ... ... ... қамтамасыз етуде ұмтылушылығынан болып отыр,
осының әсерінен ... ... ... және ... ... Республикасында банктердің ... ... ... қағаздарын сатып алуға рұқсат берілмеген. Банктердің
бұл ... ... ... деп ... Кастодиалдық қызметпен
айналысуға рұқсатты Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі береді.
Қазіргі уақытта ... ... бұл ... тек ... ... ... рұқсаты бар. Соның ішінде осы жұмыста активтік
портфеліне ... ... ... банк те ... ... бұл ... ... банктің қарыздар тобының активтеріне
қарағанда өтімділігі төмен, әсіресе экономикалық дағдарыс жағдайында, және
оларға ... ... ... ... ... ... ... банкте арнайы резервтер құрылуы ... ... ... бұл тобына қаражаттарды орналастыруы өте ... ... ... ... ... ... қағаздарына
қаражаттар жұмсау және олардың шаруашылық қызметтеріне қатысу ... ... ... ал ... басқару дамыған корпоративтік
бағалы қағаздар ... ... ... ... ... туғызады.
Екінші топтың активтерінің құрылымында да негізгі ... ... ... ... алады. Бұл қарыздар қазіргі
уақытта қысқа мерзімдік ... және ... ... ... ... бұл ... қаражаттарды орналастырудан түсетін
табыс деңгейі анағұрлым жоғары. Бұл коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... ... ... Қысқа мерзімді
несиелердің өтімділігі әр уақытта біркелкі емес, бұл ... ... ... ... етуге қойған қамтамасыз етілу көздерінің
әруақытта сапалы еместігінен туындайды. ... ... ... ... тәуекелділігі жағынан қолайлы активтің түрі - басқа
банктерге несиелерге жұмсайды. ... бұл ... ... ... ... табысынан төмен, бірақ банктің
өтімділігін көтереді. Бұл несиелер ... ... ... ... ... ... ... ішінде шамасы бойынша едәуір орын алатын
актив - банкаралық несиелер болып табылады.
Коммерциялық банктердің дамуымен ... ... ... ... ... өсіп ... Бұл бірқатар факторларға ... ... ... өз ... ... ... да ... төртінші тобын негізінен коммерциялық банктің өндірістік-
техникалық базасын дамытуға жұмсалған қаражаттар құрайды. ... ... ... ... ... тұрғандықтан олардан
бүгінгі таңда өздерін ғимараттармен, құрылғылармен, есептеу техникаларымен,
байланыстың жаңа құралдарымен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Алайда, барлық банктер бірдей, әсіресе ... ... ... ... үшін ... көздерін таба бермейді. Осыдан
банктің күрделі жұмсалымдары мен оны қаржыландыру көздері арасында ... ... ету ... шешу ... ... ... ... өткен шығындарды банк сәйкес жабу көздерінсіз жүзеге асыратын
болса, онда банктің өтімділігі төмендей бастайды.
Банк ... ... ... ұйым ... ... банк ... ... мекеме.
Екінші деңгейлі банк бұл Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ұсынған
лицензиямен негізгі ... ... ... және жеке тұлғалардың бос ақша
қаржыларын жинап өз атынан қайтарымдылық, төлемділік, ... ... және банк ... ... ... заңды тұлға мекеме.
Банк операциясы бұл азаматтық, құқылық қызметпен нақты істерді
бухгалтерлік безендірулермен ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, арнайы деңгейде қалыпты жүргізілуі.
Банк операцияларын мерзімділігіне байланысты күнделікті ... емес банк ... ... ... деп бөліп жүзеге
асыруға болады.
Дәстүрлі банк операциясы деп банк ... ... ... ... ... банк қызметінде жиі, кездесетін және ... ... ... ... ... ... операциялар:
- есеп, қарыз, несие операциялар.
- депозит, аманаттар ... ... ... ... қаржысымен қызығушылығына байланысты арнайы ... ... ... ... банк ... ... саналатын операция дәстүрлі
емес операция.
Оған:
- валюталық
- траст
- лизингтік
- ... ... банк ... ... банк ... заң жүзінде ақша қаржыларын тартуға
орналастыруға қайтаруға, төлеуге уәкілеттенген мекеме.
Банктік статус ... ... банк ... ... туралы алынған
рұқсат қағаз (лицензия) ие екендігін білдіреді. Заңға сәйкес заңды ... ... ... мәртебе “ Әділет” министрлігінде тіркелген соң берілді.
Банк ашуға ниет білдірген ... ... жеке ... ... қаржы-
жарғылық қор жинақтауы тиіс. Бұл қордың ең төменгі мөлшерін Ұлттық ... және бұл қор ... 1 жыл ... ішінде төленуі тиіс. Қорға
заңды тұлғалар қаржыны акция ... ... ... ... ... ... Ал жеке ... банктерде үлес қосушылар есебінен жинақталады.
Ұлттық банк белгілеуі ... олар ... ... ... және қадағалау департаментіне ұсынады.
1.Өтініш
2.Техника экономикалық негіздер (бизнес план)
3.Іскерлік жоспарымен 3 жыл ... ... есеп ... ... бастығы туралы анкета. (банктік тәжірибе, жоғары ... ... ... ... болмауы, бұрын күйзеліске ұшыраған
мекеме басшысы болмауы талап ... ... ... банкті атау, мекен-жайы, жүргізілетін операция
түрлері, ашатын қорлары мен ... қор ... тағы сол ... ... ... ... ... қортынды және жарғылық
қордың енгізілгендігі туралы құжат.
Лицензия түрлері:
- Жаңа банк ... ... ... ... операциялар жүргізуге;
- Халық қаржыларын таратуға;
Коммерциялық банктің функциялары:
1. 1. аманаттар қабылдау;
2. несиелендіру жүргізу;
2. 3. ... ... есеп ... ... бағалы қағаз тағы сол сияқты құндылықтар шығару;
5. кеңес беру және әртүрлі ақпараттар ұсыну;
Принциптері:
1. Өзіндік қаржылар ... ... ету ... ету.
2.Еркін түрде қаржы тарту орналастыру экономикалық еркіндікте болу.
3.Нарық жағдайына байланысты клиенттермен сенімділік қатынаста болу.
4.Қызмет бағытын, экономикалық орнын еркін таңдау.
1.2 ... ... ... сапасын бағалау және жіктеу
Банктің активтерінің сапасы олардың өтімділік, тәуекелділік, және
табыстылық деңгейімен ... ... ... ... ... үш ... бөледі:
- Өтімді активтер. Оларға: кассадағы қолма-қол ақша, Орталық Банктегі және
корреспондент-банктердегі шоттардағы қаражаттар, ... ... егер ... ... ... ... және ... несие бар
болса, Орталық банкте қайта ... ... ... ... ... ... мөлшері салымшылардың орналастырған ресурстарын
қайтаруға ... ... ... ... ... ... айналымнан алу мүмкіндігін сипаттайды. Әдетте өтімділігі
тез активтер ... жоқ деп ... және ... ... ... ... ... істеп тұрған активтер. Олар клиенттерге берілген қарыздар,
банкаралық ... ... ... және сатуға жарамды бағалы
қағаздар және тағы ... ... ... ... бірақ белгілі-бір дәрәжеде тәуекелі
бар және өтімділігі төмен болып табылады. Бұл кезде мына ... ... ... ... ... ... жоғары болғанымен олардың
шамадан тыс көбеюі банктің өтімділігі және ... ... ... ... ... активтер. Оларға қозғалмайтын мүлікке, банктің ғимаратына
және құрылғыларына, басқа мекемелердің, фирмалардың және ... егер олар ... ... және ... ... бағалы қағаздар
формасында болса, инвестициялар жатады.
Мұндай жұмсалымдар банктің өз ... ... ... ... ... бойынша мұндай жұмсалымдар ұзақ мерзімдік сипатта болады
да тартылған ресурстардың қысқа мерзімдік сипатына сай ... ... ... белгілі-бір уақыт кезеңіндегі динамикасына
талдау жасалады. Осы сатының ең ... - ... ... ... ... ... және бағалау болып табылады. Мұндай талдау құрылған
резервтердің жеткіліктігілігін ... үшін және ... ... тиімділігін бағалау үшін қажет. Осыған байланысты, тек ... ... ... ... ... ... жіктейді.
Мұндай жіктеудің көптеген түрлері бар. Анағұрлым белгілісі - бұл 1985
жылы АҚШ Федералдық Резервтік ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді, - «жақсы активтер, яғни өзіне міндеттеме
қабылдаған қарыз ... ... таза ... және ... қабілеттігімен
қамтамасыз етілген, сонымен қатар, активтің өзінің құнымен ... ... ... ... Бұл ... активтер тап осы кезде
қауіптілік туғызбайды, бірақ жалпы алғанда әлсіз және ... ... ... ... Бұл ... ... ... тән, бірақ
оларды қауіп тудыратын ... ... ... ... ... ... адекватты қадағалау қамтамасыз етілмеген, олар бойынша
«зияндық келісім жасалған және адекватты ... ... жоқ, ... ... ... ... несиелермен жұмыс істеудің қалыптасқан
тәжірибесінен қандай да бір ауытқушылықтар бар. Мұнан ... ... ... етуі мүмкін ... және ... ... кейде бұл
орналастыруларды ерекше есепке алуды талап етеді.
- ... ... ... ... ... ... ... қалу
ықтималдылығының айқындығы байқалады. Егер банк активтердің ... жоя ... бұл ... ... ... бір зияндар шегуінің
ықтималдылық дәрежесі өте үлкен болады.
- ... ... ... ... ... активтерге қауіп тудыратың
активтерге тән кемшіліктердің барлығы да тән. ... ... ... тән, ол ... ... ... немесе қарыздың
өтелуін мүмкін емес етеді және оларды жоғары шамада күдікті етеді. Күдікті
активтерден зиян шегу ... өте ... ... ... ... ... бірқатар факторлардың болуы (капиталды алу
немесе ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
жоспарының болуы) оларды зиянды категорияға қоспайды.
- Шығынды активтер, яғни қайтарылмайтын немесе құндылығының жоқтығы сонша
оларды банктің ... деп ... де ... олай ... ... жоқ. ... ... болашақта белгілі-бір бөлігі қайтуы мүмкін
деп есептеген күнің өзінде оларды шығынға жатқызуды соза беру ... ... ... ... ... динамикасына талдау жасау
тәуекелге қатысты банктің саясаттық сипаты туралы бір қатар ... ... ... сонымен бірге тәуекелді жұмсалымдар сферасы
ұлғайды ма, бір деңгейде тұр ма, ... ... ма, ... ... ... ... ... банктің жалпы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкісінің “Пруденциалдық нормативтер туралы” ережесі ... ... ... ... ереже бойынша, төменде көрсетілген
сандық белгілер арқылы коммерциялық банктердің активтерінің ... ... ... ... тең ... ... мыналар жатады;
- касса (теңгелер және халықаралық экономикалық ынтымастық пен ... ... ... ... ... Банктегі шоттардағы қаражаттар, Ұлттық Банктегі міндетті
депозиттер;
- Монетарлық бағалы металлдар;
- ... ... пен даму ... ... ... ... ағымды шоттар мен қысқа мерзімді депозиттер;
- Мемлекеттік және басқа да ... ... ... ... Несиелер (депозиттермен, жоғары өтімді бағалы қағаздармен монетарлы
бағалы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметтіне берілген несиелер;
2-топ тәуекелділік дәрежесі 0,2-ге тең ... ... ... ынтымақтастық пен даму ұйымына мүше елдердің банктерінде
орналастырылған ағымдағы шоттар мен қысқа мерзімді депозиттер;
3-топ тәуекелділік дәрежесі 0,5-ке тең ... ... ... емес ... металдар.
4-топ тәуекелділік дәрежесі 1-ге тең активтер. Олар:
- Экономикалық ынтымақтастықпен даму ұйымына ... ... ... ... банктердегі ағымдағы шоттардағы және мерзімдік депозиттердегі
қаражаттар;
- Сатуға арналған бағалы қағаздар және ... ... ... ... ... ... ;
- ... бойынша есеп айырысулар;
- Материалдық қорлар;
- Негізгі құралдар;
- Есептелген проценттік табыстар;
- Проценттерді және шығындарды алдын ала төлеу;
- Бағалы қағаздар ... ... және ... Банк ... ... активтер;
Активтерді тәуекелділік дәрежесі бойынша өлшеу Сәйкес баланстық шоттағы
қалдықты (немесе оның бір бөлігін) тәуекелділік ... ... ... және оны ... бөлу арқылы жүзеге асырылады.
Банк активтерінің барлығы белгілі бір тәуекелде болады. Банк ... ... ... заңға және өз саясатына сай анықтау
керек және соны ұстап отыру керек. Тәжірибеде несиенің қандай да бір ... ... ... ... ... мерзімдерін және шарттарын атап
айтқанда, қарызды өтеу шарттарын қаншалықты орындауына байланысты жүзеге
асырылады.
Банктік ... ... ... ... ... жүйесі әр елде әр түрлі болады.
Қазақстанда бес буынды жіктеу ... Ол ... сома ... ... ... төлеудің кешіктірілу дәрежесіне негізделген
Банк активтерін топтастыру тәртібі Қазақстан ... ... ... ... 1997 жылы ... ... ... екінші деңгейдегі банктерінің ... ... ... топтастыру және олар бойынша провизиялар есептеу туралы” ... ... ... ай сайын айлық баланспен бірге Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банктік Қадағалау Департаментіне активтердің және ... ... ... және ... ... бойынша өзгерістер туралы
мәліметтерді тапсырады.
Жіктеу активтердің сапасына, яғни олардың қайтарылу ... және ... тыс ... ... және ... болып
бөлінеді.
Актив бойынша талап орындалады деп ойлауға ... бар ... онда ... деп есептеледі. Егер актив бойынша талап ... ... ... шарттарына сай орындалмайды деп ойлауға негіз бар болса,
онда актив жіктелетін актив болып табылады.
Несиелік ... ... ... ... банктердің берген
барлық несиелері бойынша жүргізіледі: қарыздар, лизингтер, ... ... ... ... несиелер, вексельдерді есептеу
немесе басқа да қарыздық міндеттемелерді ... ... ашу ... ... берген несиелер, қарыз берушінің несие ... ... ... және ... ... сақтауына , қарыз алушының банкпен
қарым қатынасына, несиелік тарихына, несиенің ... ... және ... мен өтімділігіне байланысты сапасы бойынша мынадай топқа
бөлінеді:
1.Стандартты;
2.Күдікті, бұл өз кезегінде;
а) субстандартты
ә) қанағаттанарлықсыз
б) ... ... ... ... – бұл өтеу ... жетпеген және сапасы күдік
туғызбайтын несие, яғни қарыз алушы қаржылық жағынан ... ... ... табылады, несие сенімді және өтімді қамтамасыз ... ... ... етілуі ретіндегі кепілдер депозит, аффинирленген
бағалы металлдар, Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздары
түріндегі кепілдер ... ... ... ... ... ... қалу белгілері болмайды.
Субстандартты несие - негізгі қарыз және пайыздың қайтарылуы бойынша
төлемдер 30 күнге дейін кешіктірілген несиелер. Бұл ... ... ... ... ... бірақ белгілі-бір қанағаттанарлықсыз
көрсеткіштері, ... ... ... ... өнім және тауарлардың
өтімсіз қорлары) бар клиенттерге берілген несиелер.
Қанағаттанарлықсыз несиеге негізгі қарыз немесе ... ... ... 30 ... 60 ... ... ... немесе бір рет
ұзартылған немесе қаржылық жағдайы нарық ... ... ... ... ... несиелері жатқызылады.
Мына негіздердің біреуі бар болған жағдайда несие күдікті несие деп
есептеледі:
- негізгі қарыз немесе ... ... ... ... 60 ... ... ... кешіктірілсе;
- қарыз алушының қаражаттарының үнемі жеткіліксіздігі;
- сауықтандырудың бір жылдан көп емес мерзімге жариялануы;
- қарыз алушыға ... зиян ... ... жағдайлар қарыз
алушының басқа міндеттемелері бойынша қарызының ... ... ... ... бар болса, онда несие үмітсіз деп
есептеледі:
- негізгі қарыз және процентті қайтару ... ... 90 ... көп
мерзімге кешіктірілуі;
- қарыздың бір реттен көп ұзартылуы;
- қарыз алушының банкрот деп ... ... бір ... көп мерзімге жариялануы;
- қарыз алушыға материалдық зиян келтірген және оның ары ... ... ... ... ... жағдайлар;
Егер жіктелген несие жоғарыда көрсетілген критерийлер бойынша
несиелердің арасында аралық орын алып ... банк ... ... үшін ... екеуінің ішіндегі сапасы төмендеу несиеге жатқызады.
Қаржылық жағынан тұрақты қарыз ... ... ... ... ... жіктеледі.
Банктің басқа банктерге орналастырған депозиттерінің жіктелінуі.
Банк басқа ... ... ... ... ... ... шоттарын ашқан кезде ол, банк корреспонденттің қаржылық жағдайына
талдау жасауы қажет. Ол үшін банк ... ... есеп беру ... ... ... депозит банкте депозиттің негізгі сомасының немесе ол
бойынша төлемдердің ұзартылу мерзіміне байланысты жіктеледі.
Талап етілгенге ... ... ... ... ... ... ... кешігушілік 7 күннен 30 күнге дейінгі
аралықта болса, депозит тәуекелі жоғары күдікті ... ... ... жіктелінуі.
Дебиторлық қарыздар контрактіде алдын ала көрсетілген, оларды өтеу
мерзімдері өткенше және ... ... ... нашарлауының
белгілері байқалмаса стандартты актив деп есептеледі.
Дебитордың өтімділігі және ... ... ... бірақ ол бойынша келісім-шартта көрсетілген өтеу мерзімі жетпеген
болса ... ... ... деп ... ... өтелуі ұзартылса, онда ол несие бойынша қарыздар
сияқты өз мезгілінде қайтармау мерзімдеріне ... ... ... де (баланстан тыс міндеттемелер) несиелер сияқты
жіктелінеді.
Несиелік портфельді талдаудың нәтижелері қарыз бойынша зиянның орнын
толтыруға ... бар ... ... ... бағалау үшін негіз
ретінде пайдаланылады.
Резервтік қорды ... көзі ... ... ... ... уақытта Қазақстан Республикасында коммерциялық ... ... ... провизия құрайды. Оның қажетті ... ... ... ... ... ... бойынша пайыз уақытында төленіп тұрса негізгі
қарыздың 5 пайызы мөлшерінде, ... ... ... 10 ... ... провизия құрайды.
Қанағаттанарлықсыз активтер бойынша пайыз толығымен төленген жағдайда
негізгі қарыздың 20 пайызы мөлшерінде, пайыз бойынша төлем ... 25 ... ... ... ... ... бойынша барлық жағдайда негізгі қарыздың 50 пайызы
мөлшерінде банктер провизия құрауға міндетті, ал үмітсіз активтер ... ... 100 ... ... ... ... ... сапасы мына критерийлер негізінде анықталады:
- активтердің өтімділігі;
- активтердің тәуекелділігі;
- активтердің табыстылығы;
- активтердің диверсификациялануы;
Активтердің өтімділігі – бұл активтердің өткізілуі ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттарға айналу
қабілеттілігі. ... ... ... ... ... болады. Ақшалай формадағы активтер төлем функциясын ... ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді
қажеттіліктерін қанағаттандыра алады.
Банк ... ... ... ... ... ... ... өтімділігі өте жоғары активтер жатады. Оларға:
- банктің кассадағы қолма-қол ақшалары;
- Орталық Банктегі корреспондеттік шоттағы қаражаттары;
- Мемлекеттік бағалы қағаздар жатады;
Бұл ... ... ... белгілі бір деңгейде ұстап отыру
Банктің өтімділігін қамтамасыз етіп отырудың негізгі шарты болып
табылады.
Екінші ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғаларға берілген қысқа мерзімді қарыздар;
- банкаралық несиелер;
- факторингтік операциялар жатады;
Бұлардың қолма-қол ақшаға айналу уақыты ... ... ... банктің ұзақ мерзімді жұмсалымдары және инвестициялары, соның
ішінде, ұзақ мерзімді қарыздар, лизингтік ... ... ... жатады. Бұлар өтімділігі төмен активтер деп саналады.
Төртінші ... ... ... ... ... ... ... қарыздар, бағалы қағаздардың кейбір түрлері, ғиммараттар және
құрылғылар жатады.
Банк ... ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл банктің жалпы активінің құрамында өтімділігі ... ... ... ... ... ... сөз.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі екінші деңгейдегі банктерге ағымдық
өтімділік коэффициентін белгілеген. Бұл норматив банктің өтімділігі ... оның ... ... ... міндеттемелеріне қатынасы арқылы
анықталады. Ол Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктер ... ... кем ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДЕГІ АКТИВТІК
ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ... ... (АҚ ... БАНКІНІҢ МЫСАЛЫНДА)
2.1 «БТА Банкі» АҚ-ның қаржылық қызметіне ... ... ... ... ... ... ... 1925 жылғы
қазанның 15-інен басталады. Ол кездегі Қазақстан халық шаруашылығы Орталық
Кеңесі ... ... ... ... ... ... бөлімшесі ашылды. Өндіріс Банкі туралы. ... өте ... ... ... ... ... ұйымдастырулар болды.
1932 жылдың 7 маусымында Республикалық Халық комиссарлары Кеңесінің
«Қазақстан аумағында арнайы ұзақ мерзімді салымдар ... ... ... сәйкес, Алматы қаласында Өнеркәсіпбанкінің базасында
КСРО электр шаруашылығын және құрылысты қаржыландыру ... ... ... ... ... ... 11 шілдесінде Министрлер Кеңесінің қаулысымен Алматы
облысаралық конторасы КСРО Өндірісбанкінің Қазақ ... ... ... құрылды. Кейіннен КСРО Құрылысбанкінің Қазақ республикалық
конторасы болып өзгертілді. 1987 ... 17 ... СОКП ОК мен ... ... «Еліміздегі банктер жүйесін жетілдіру және олардың
экономикасының тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, үш мемлекеттік банктің (КСРО Құрылысбанкі,
КСРО Мемлекеттік банкі, Сыртқы ... ... ... 6 банк ... КСРО Мемлекеттік банкі;
- КСРО Өнеркәсіп-құрылыс банкі;
- КСРО Сыртқы экономика банкі;
- КСРО Агроөнеркәсіп банкі;
- КСРО Тұрғын құрылыс ... КСРО ... ... ... 4 наурызында КСРО Мемлекеттік коммерциялық өнеркәсіп-
құрылыс банкінің № 126 ... ... ... республикалық КСРО Өнеркәсіп-
құрылыс банкі - «Тұранбанк» Қазақ республикалық Мемлекеттік коммерциялық
өндірістік-құрылыс банкі болып өзгертілді.
1991 ... 24 ... ... Министрлер Кабинетінің 1991 жылғы 24
шілдедегі №444 Қаулысына сәйкес ... ... ... ... болып
құрылды. Акционерлер жиналысында «Тұранбанк» ҚАБ-нің ... ... ... Ораз ... ... ... ҚАБ ... 66 филиалдан құралды.
1990 жылдың 23 қаңтарында Қазақ КСР Министрлер Кеңесі мен КСРО Сыртқы
экономикалық банкінің арасында ... 1989 ... 11 ... ... КСРО ... ... ... банкінің бұйрығымен
Алматы қаласында КСРО Сыртқы экономикалық банкінің Қазақ республикалық
банкі ашылды.
1992 жылдың 14 ақпанында ... ... №3 ... Республикасы Министрлер Кабинетінің 1992 жылы 28 тамыз айындағы
№ 710 Қаулысы бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... «ALEM BANK ... ... ... Сыртқы экономикалық
қызмет банкі деп атауын өзгертті. Басқарма Төрағасы ... ... ... тағайындалды. "Alem Bank Kazakhstan" Акционерлік банкі бірнеше
жылдар қатарынан мемлекеттің кепілдендіруі бойынша шетел несиелерін
тартуда ... ... ... ... ... "Alem ... АБ-нің филиалдық желісі 20 филиалды қамтыды.
1997 жылдың 15 қаңтарында Қазақстан ... ... ... ... ... және ... акционерлік
банкін қайта ұйымдастыру туралы 15.01.97 №73 қаулысына сәйкес «ТұранӘлем
Банкі» Жабық Акционерлік Қоғамы құрылады. Осы Қаулының негізінде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... және ... рұқсат беріледі. Сондай-ақ, банктің жарғыларын
және банк басқарма ... ... ... ... ... ... «ТұранӘлем Банкі» ЖАҚ-ның Басқарма
Төрағасы қызметіне Тәтішев Ержан Нұрілдәйімұлы тағайындалды.
1998 ... 1 ... ... Банкі» Жабық Акционерлік Қоғамы
«ТұранӘлем Банкі» Ашық Акционерлік Қоғамы болып өзгертілді.
2003 жылдың 26 ... ... ... ААҚ ... ... ... ... Акционерлік Қоғамы болып өзгертілді.
2008 жылғы 7 қараша күні «ТұранӘлем Банкі» АҚ ... ... ... ... 2008 ... ... айында қайта тіркеу
үдерісі аяқталғаннан ... ... ... АҚ «БТА ... АҚ ... ... атауға ие болды. Қазір банктің өзінде, сонымен қатар банк
конгломератына ... ... ... ренейминг пен ревизуализация
жүргізілуде.
ТұранӘлем Банкінің ТМД-дағы жетекші ... ... ... ... ... ... жаңа ... қабылдағаннан кейін  Банк пен
банк конгломератының жаңа бейнесінің қажеттілігі туындады.
10 жыл ... ... ... ... нарығындағы айтарлықтай
әйгілі және беделді брендке айналды. Бұған әйгілі ... ... ... ... дәлел. Солардың кейбіріне ... ... ... ... ... ТМД-ның беделді қаржы
сарапшыларының сауалдама нәтижесі бойынша ТұранӘлем Банкі 2006 және ... ... жыл ... ... ... зор The Banker ... ... 2007 жылғы әлемнің 300 үздік банктері рейтингісіне
енгізді, ал ... ... ... ... ... ... атағына лайықты
деп тапты.
«ТұранӘлем» атауы посткеңестік банктер арасында  ... ... ... ... тобы ... Беларусьте, Грузияда, Арменияда,
Қырғызстанда жұмыс істейді. 2007 жыл банк үшін ... ... ... ... ... ... серіктестігінің пайда
болуымен есте қалды.
Алайда, ... ... ... ... үшін ... ... нарық үлесін қамти алатын  әмбебап, түсінікті,
сонымен қатар жылы  шырайлы және ... ... ... ... Осылайша
банк конгломератына кіретін барлық банктерді БТА бірыңғай ... ... ... қабылданды. Банктің өзі БТА Банкі деп аталады. Бұл
атау тез ... ... ... және қысқарма жан-жақты болғандықтан
мейлінше тиімді.
БТА-ның  жаңа логотипі банктің заманға сай және инновациялы ... Ашық ... түс – бұл ... ... сенімділік. Алқызыл
түс – бұл күштілік пен  ... ... ... де ... ... Бір ... ... төртбұрыштар сенімділік пен
тұрақтылықты, олардың қиылысуы қазіргі ... банк ... ... бірі - мөлдірлікті білдіреді. Бұл жағдайда да ТұранӘлем Банкімен
сабақтастық сақталады. 
Жаңа брендті құрайтындар – бұл ... ... ... ... озық өнімдерді енгізуді білдіреді. Сарапшылық
жоғары халықаралық  рейтингтер мен ... ... ... ... нышаны, банкке деген сенімділік, қызметкерлердің кәсіби
шеберлігі мен ... ... Ал ... әрбір нәрсеге
мұқияттылықты, нарық өзгерістеріне тез бейімделу   қабілетін, оның барлық
сұраныстарына икемделе  білуін, ... ... ... Бұл ... ... ... басты үш қағида.
2008 жылдың 24 қаңтарында «ТұранӘлем Банкі» АҚ ребрендинг жүргізуге
байланысты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Тіркеу ... ... ... ...... ... алды және «БТА
Банкі» АҚ деп аталатын болды. 2007 жылдың қараша айында банк ... ... ... ... ... ... банк ... құруға
бағытталған жаңа стратегияның қабылдануы болды.
Банктің ұйымдастырылу құрылымы ...... ... жету үшін, оның әртүрлі бөліктері арасында жүзеге асырылатын
байланыстарды білдіреді.
Бөлшек бизнестік ... ... жеке ... ... ... ... үшін жаңа бөлшек өнімдерді
ендіреді;
- бөлшек өнімдер ... ... үшін ... ... ... өңдейді;
- бөлшек бизнеске бағытталған, нарықтың сегментін анализдейді және
мақсатты ... ... ... ... ... ... мерзімдік сату бойынша
бизнес жоспарды өңдейді;
- халықты несиелендіру ... жаңа ... ... ... ... ссудалық портфельге мониторинг
жүргізеді;
- Интернет-Банктың дамуын бақылайды;
- Банктың ЕАБ-де қолма-қол ақшаларды, құнды ... және ... ... ... ... құрылымдық бөлімшелері, басқарудың компетенциясына
кіретіндер, инструкциялар, методикалық пособиялар ... ... ... ... қызметімен бірге ... ... ... ... ... әрекеті жағдайымен
қоса және Банктің ішкі ... ... ... ... ... ... банктің барлық несиені беру бойынша
жұмыстарымен айналысады, сондай-ақ несиелік ... ... ... қағаздармен басқару, бұл басқарма банктің жалпы құнды ... ... ... және ... Ішкі ... ... ол
банктің нарық жағдайына байланысты ... ... ішкі ... ... ... Ол ең ... банктік операциялардың дұрыстығын
және олардың ... ... және өз ... ... сондай-ақ
операциялардың сәйкестігін тексерумен айналысады. Кадрлар бөлімі, ол банк
персоналдарын қабылдау, қызметінен босату немесе ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру құрылымын қарастыра отырып, оның атқаратын
функцияларын да айта кеткен жөн ... ... ... ... негізгі
функцияларына мыналар жатады:
- банктың даму стратегиясын анықтайды;
- негізгі шешімдерді ... және ... ... ... мен ... методологиясын дайындайды;
- филиалдар байланысының масштабын анықтайды;
- даму жоспарына сәйкес филиалдардың жұмысын ұйымдастырады және ... ... ... банктың ұйымдастыру құрылымын анықтайды;
- облыстың филиалдық мәртебесі мен мүмкіндігін анықтайды;
Жоғарыда аталған басқармалар мен ... ... ... байланыста
болады және барлығының бірдей ортақ мақсаттары бар. ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары аңғарылады.
Ұйымдастырылу құрылымының келесі сатысына ... ... яғни ... бөлім. Ол банктың клинттерімен тікелей жұмыс
атқарады, яғни шот ашу, ... ... және тағы сол ... ... ... ... ... несиелік операциялармен байланысты
жұмыстарды жүзеге асырады. Сондай-ақ қарыз ... ... ... мен
төлем қабілеттілігіне баға беру және несиелік портфельдің құрылымын талдау
жұмыстарын орындайды.
Құнды қағаздармен операциялар ... — ол ... ... ... ... алу және ... ... құнды қағаздар бойынша әртүрлі
операцияларды іске асырады.
Ақпараттық технология бөлімі — ол қызметінің ... ... ... ... ... ... ... бөлім, валютаны қабылдау, айырбастау және тағы сол сияқты
валюталық операцияларды жүзеге асырады.
Қауіпсіздік қызмет, ол жалпы банктың ... ... ... ... ... ... ... операциялары:
- корпоративтік несиелендірудің барлық түрлері;
- тұрғындарды және корпорациялардың жұмысшыларын жеке несиелендіру;
- кіші және орта бизнесті несиелендіру;
- қаржылық консалтинг және ... ... ... бойынша операциялар;
- әр түрлі қызмет көрсету операциялары;
- клиенттермен салымдарды теңгемен және шетел валютасымен қабылдау;
- валюталық, құнды қағаздар және ... ... ... және зейнетақы активтер,
Банктің функционалдық құрылымына ... ... мен ... ... ... БТА ... ... филиалында келесі негізгі
бөлімдер қызмет атқарады: шағын және орта ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
басқармасы, корпоративтік банкинг басқармасы, қазыналық операцияларды
есепке алу бөлімі, ... ... ... алу бөлімі, құжаттау
операциялау бөлімі, корршот және төлемдер ... ... ... ... талдау басқармасы, сыртық талдау және маркетинг бөлімі,
ішкі талдау бөлімі, қаржылық жоспарлау бөлімі, филиалдар ... ... ... заемдық операцияларды құқықтық сараптау бөлімі, келісім-
шарттарды және банктік шоттарды құқықтық ... ... ішкі ... ... ... ... тәуекелдер басқармасы, ақпараттық
технологиялар бөлімі, банктік жүйе ... ... ... ... ... ... бөлім, бухгалтерия және тағы
басқалары.
Несиені беруді, оларды есепке алуды, бакылауды, несие ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Сонымен бірге
несие бөлімі заңды және жеке тұлғаларға несие беру жұмысын ... ... ... ... ... етуі тиіс. Несиелердің
қайтарымдылығы айыпақымен, кепілмен, кепілдемемен және ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі мүмкін. Клиенттің
несиені кайтаруға жоғары кабілеттілігі мен сенімділігі болған жағдайда ... ... ... ... ... беру туралы шешім кабылдауға
қуқылы. Банктің несие саясатының мақсаты - банктің несие қызметіндегі алғы
шарттарды, ... ... мен ... ... стандарттарын,
нормативтерін және принциптерін анықтау болып табылады.Операциялық бөлімде
бақылаушы кассирлер жұмыс аткарады.
Олардың ... ... ... есеп айырысуды, тұрғындарға еңбек акы,
зейнет акы, ... ақы ... ... ... ... ... салымдар
қабылдау, ақшаларын аудару, коммуналдық қызмет үшін төлем ... ... ... ішкі ережелері банк бөлімшелерінің, ішкі аудит
кызметінің, несие комитеті мен ... да ... ... ... кызметі мен өкілеттігін; кұрылымдық бөлімшелер басшыларынын
құқықтары мен міндеттерін; банктін атынан ... ... ... ... мен банк ... ... белгілеуге тиіс.
Жалпы «БТА Банкі» Акционерлік қоғамы ... ... ... мыналар жатады: заңды және жеке тұлғалардың депозиттерін,
банк шоттарын ашуды және ... ... ... ... шоттарын ашу және жүргізу; кассалық, аудару, есептеу, заем, ... ... ... ... жеке және ... ... ... бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыру; төлем карточкаларын шығару;
шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру; чек ... ... ... ... ... ... банк кепілдіктерін
беру; аккредитивті ашу мен растау және ол бойынша ... ... ... ... ... банк кепілдіктерін беру; үшінші тұлгалар
үшін ақша ... ... ... ... ... болушылықтар мен өзге
де міндеттемелер беру. Жоғарыда ... ... ... ... ... Ұлттық Банк ғана бере алатындығы белгілі.
2.2 «БТА Банкі» АҚ қаржылық жағдайына экономикалық ... ... ... ... ... ең ірі банк ... Оның активтері 1 971 млрд теңгені құрайды. ... ... ... бар (22 ... және 280 ... бөлімше) және ол бүкіл
Қазақстанды қамтиды. Сонымен қатар, Банк «Темірбанк» еншілес ... ... ... ... ... Ресейдегі,
Украинадағы, Беларусь пен Қырғызстандағы банктерге иелік етеді.  Жалпы жүйе
бойынша банкте 7 ... ... оның ... ... 3700 адам ... ... басында ҚҚА банктің қызметіне инспекциялық тексеру
жүргізіп, бірқатар елеулі проблемаларды анықтады және банк ... ... ... ... ... соңында (1 қазан бойынша) осы проблемаларды
жою барысына тексеру жүргізілді. Тексеру - кредиттік ... ... ... ... мен заңдылығын тиісті бағалауынсыз, көбінесе
заемшылардың минималды меншікті қаражатының болуын растайтын құжаттардың
және ... ... ... ... ... ... ... банктің жоғары тәуекелді жобаларды кредиттеу практикасын қолдануды
жалғастырып отырғанын анықтады[16].  
Осыған дейін жүргізілген тексеру нәтижесінде анықталған ... ... ... ... органы – Директорлар кеңесі ... ... ... ... және бұрыңғыша соңғы
бенефициар заемшылар бойынша талаптарды сақтамай, либеральды ... ... ... ... емес ... алушыларға кредиттік ресурстарды
беруді жалғастырып отырған. ... ... беру ... екі ... ... мүмкіндік бермейтіндіктен, банкті шоғырландырудың елеулі
тәуекелдеріне соқтырып отырды, ал бұған халықаралық реттеу стандарттары
тұрғысынан қарағанда жол ... ... емес ... берілген займдар Банктің бүкіл несие портфелінің 
47% -ға жуығын құрайды, олардың басым бөлігі Ресейдегі және ... ... ... ... ... байланысты жобаларды
қаржыландыруға бағытталған[17].
Әлемдік экономикадағы және оның ... ... ... ... ... байланысты мұндай жобалар бойынша қаражат қайтарымы
күрт төмендеуде. ... ... ... ... ... мақсатында
Агенттікпен Банкке заңнамаға сәйкес тексеру нәтижелері бойынша 360 млрд.
теңгеге жуық сомаға провизияларды ... ... ... ... ... ... ... 1 ақпанындағы жағдай бойынша қажетті
провизиялар деңгейін қалыптастыру Банк капиталының минималды ... ... ... деңгейге 251,3 млрд. теңгеге төмендеуіне алып келеді, ... ... ... ... ... ... бермейді.
Осымен қатар, Банк соңғы екі айда клиенттердің бірнеше төлем
тапсырмасын ... бұл ... ... ... ... ... мүмкін және қолданыстағы заңнамаға сәйкес ... бұзу ... ... Осы көрсеткіштер Банктің қаржылық
жай-күйінің нашарлауының маңызды ... ... ... ірі ... болмауын және оның қалыпты жағдайда қызмет
атқаруын қолдау үшін қосымша ... ... ... ... қабілетті
банктің соңғы бенефициарлық иелерінің ашылмауын ескере отырып, ... ... ... ... 2009 ... 1 ... ... агенттігінің Басқармасы «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының
«БТА Банк» АҚ-ның жаңадан ... ... ... ... және банк қызметі туралы» Заңның 17, 17-2-
баптарының нормаларына сәйкес сатып алуы ... ... ... жасау
туралы қаулы қабылдаған болатын. Қаржылық қадағалау агенттігі «Самұрық-
Қазына» АҚ-мен ... ... 251,3 ... ... ... қосымша
капиталдандыру қажеттілігі туралы қорытынды дайындады. Бүгінгі күні ... ... ... Қазақстан қор биржасында қалыптасқан бір ... ... 8401 ... ... ... ... капиталдың
жеткіліктілік коэффициентін орындау мақсатында 29 915 425 дана жай акцияны
жоғарыда көрсетілген нарықтық баға бойынша қосымша орналастыру ... ... ... ... ... 78,14% ... ... алып келеді.
Банктің акционерлері оларға тиесілі ... ... ... ... шара ұлт ... айналдыру болып табылмайды ... ... ... ... жұмыс істеуін қамтамасыз етуге бағытталған.
Бұл ретте капиталға қосымша қаражат құю сомасы, Қаржы секторын тұрақтандыру
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жарияланған көлемінен аспайды.
Бүгінде "БТА Банкі" АҚ нарықтың барлық сегменттеріне қатысатын негізгі
қаржы тобын құрайды. БТА — Қазақстандағы жүйе ... және ТМД ... ... құруда көшбасшы банк. 2009 жылдың қорытындысы бойынша ... АҚ ... ... 1 971 ... ... құрады, кредит
қоржыны 1 814 млрд. теңгеге жетті. ... ТМД ... ... қаржы
институтына айналып және жалпыұлттық брендтен халықаралық брендке ... жаңа ... ... ... ... ... ... өз өнімдерінің географиясын әртараптандырып және ауқымын кеңейтуді,
сондай-ақ негізгі ... ... және ... ... ... ... акционерлік қоғамы бүгінде:
- 1,3 миллионнан астам жеке және 150 мың ... ... ... ... ... 22 ... мен 230 ... Украинада, Ресейде, БАӘ-де және Қытайда халықаралық өкілдіктері бар;
- БТА-ның банк желісі Ресейге, Украинаға, ... ... ... ... ... мен ... тарайды[18].
«БТА Банкі» АҚ жылдық есебінің көрсеткіштері бойынша банктің балансы
2007 жылғы мәліметке сәйкес 3 064 617 млн. ... 2008 ... ... ... млн. ... 2010 жылғы мәліметке сәйкес 1 971 437 млн.
теңгені құрады. Соның ішінде «БТА Банкі» АҚ-ның ... ... ...... ... АҚ ... ... млн. теңге
|№ |Банк активтері ... ... ... |
|1 ... ақша |99 723 |87 893 |49 495 |
|2 ... резервтер |168 242 |64 054 |2 869 |
|3 ... ... |112 175 |128 150 |696 482 |
| ... | | | |
|4 ... РЕПО ... |107 589 |85 174 |- |
| ... бағалы | | | |
| ... | | | |
|5 ... ... ... |21 650 |43 954 |
|6 ... ... |26 422 |20 482 |66 019 |
| ... | | | |
|7 ... ... |- |- |36 526 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | | |
|8 ... ұсынылған |2 379 810 |1 617 063 |865 978 |
| ... | | | |
|9 ... ... |67 767 |72 371 |43 059 |
| ... | | | ... – 11 жалғасы ... ... |13 433 |13 704 |172 225 |
| ... жəне | | | |
| ... ... | | | ... ... қорлар |37 557 |37 421 |8 667 ... ... емес |110 |5 505 |937 |
| ... | | | ... ... ... |683 |5 046 ... ... ... да ... |19 709 |35 688 |32 898 |
| ... ... |3 064 617 |2 194 201 |1 971 437 ... ... «БТА ... АҚ ... ... алынды ... ... ... ... жылғы есебінің көрсеткіштері бойынша
банктің барлық активтері 2007 жылғы мәліметке ... 3 064 617 ... ... ал 2008 жылғы мәлімет бойынша 2 194 201 млн.теңге, яғни
2008 жылы (870 416) млн. теңгеге ... 28,4 %-ға ... 2009 ... сәйкес 1 971 437 млн. теңгені құрап, 2007 жылмен салыстырғанда
(1093180) млн. теңгеге немесе 35,6 %-ға кеміген. Ал 2009 ... 2008 ... онда да (222764) млн. ... ... 10 %-ға ... Бұл
жерден біздің байқайтынымыз «БТА Банкі» АҚ-ның активтері ... үш ... ... Енді «БТА ... АҚ-ның міндетттемелеріне талдау жасайық.
Кесте 12
«БТА Банкі» АҚ міндеттемелерінің сипаттамасы Млн. ... ... ... ... |01.01.10 |
|1 |ҚР ... ... |913 |1 718 |1 136 |
|2 ... ... |835 304 |803 366 |801 |
| ... | | | |
|3 ... |652 508 |886 052 |1 432 191 |
| ... | | | |
|4 ... ... |5 528 |18 789 |608 531 |
| ... | | | |
|5 ... ... |1 084 445 |1 087 726 |1 204 091 |
| ... қағаздар | | | |
|6 ... |10 577 |104 893 |122 821 |
|7 ... ... |23 311 |34 436 |75 758 |
| ... ... |2 612 586 |2 936 980 ... ... ... «БТА ... АҚ ... ... ... ... ... ... ... жылғы есебінің көрсеткіштері бойынша
банктің барлық міндеттемелері 2007 жылғы мәліметке ... 2 612 586 ... ... ал 2008 жылғы мәлімет бойынша 2 936 980 млн.теңге, яғни
2008 жылы 324394 млн. ... ... 12,4 %-ға ... 2009 ... ... 3 445 329 млн. теңгені құрап, 2007 жылмен салыстырғанда 832743 млн.
теңгеге немесе 31,8 %-ға ... Ал 2009 ... 2008 ... ... онда
да 508349 млн. теңгеге немесе 17,3 %-ға өскен. Бұл жерден біз «БТА Банкі»
АҚ-ның міндетттемелері соңғы үш ... ... келе ... ... ... бізге «БТА Банкі» АҚ-ның меншікті ... ... ... ... капитал бойынша мәліметтер Млн. теңге
|№ |Капитал ... ... ... |
|1 ... ... |303 427 |303 456 |516 597 |
|2 |Өз ... ... |(555) |(1 568) |- |
| ... алу | | | |
|3 ... ... қайта |104 |(948) |1 652 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|4 ... ... |- | |165 |
| ... | | | |
| ... ... |- |- |89 275 |
| ... | | | |
|5 ... капитал |(195) |(1 112) |42 346 |
|6 | ... ... |129 938 |(1 057 646) |(2 123 927) |
| ... ... ... 719 |(757 818) |(1 473 892) |
|7 ... ... |19 312 |15 039 |- |
| ... ... |452 031 |(742 779) |(1 473 892) ... көзі: «БТА Банкі» АҚ жылдық есебінен алынды ... ... АҚ ... ... көрсеткіштері бойынша банктің меншікті
капиталы 2007 жылғы мәліметке сәйкес 452 031 млн. ... 2008 ... ... ... млн. теңге, 2010 жылғы мәліметке ... ... ... Бұл ... ... капиталы 2007 жылы
ғана оң көрсеткішті көрсеткен, ал ... 2008 және 2009 ... ... болды. Яғни соңғы екі жылда банктің ... екі есе ... ... ... ... ... қаржылық тұрақсыздығын көрсетеді.
Кесте – 14
«БТА Банкі» АҚ-ның 2009 жылғы 31 желтоқсан ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|I ... ... |326 458 |166 287 |-160171 |49% ... ... жəне |7 394 |8 938 | | ... ... бойынша | | | | ... ... ... жəне |1 057 |284 | | ... ... ... | | | | ... берілген займдар бойынша |307 872 |127 164 | | ... ... ... |7 734 |28 931 | | ... – 14 жалғасы ... ... ... |2 401 |970 | | ... ... ... |174 493 |208 788 |+34296 |19% |
| РЕПО ... ... |2 832 |23 619 | | ... ... ... |1 385 |237 | | ... мен ... ... | | | | ... ... ... ... |44 711 |27 675 | | ... борыштық бағалы қағаздар |9 821  |54 048 | | ... | | | | ... ... бойынша |13 319 |4 325 | | ... ... (ҚР ҰБ) ... жəне ... |75 | | ... ... бойынша | | | | ... ... ... |102 372  |98 806 | | ... ... ... ... |151 964 |(42 500) |-194464 |127% ... ... ... | | | | ... таза пайыздық табыс | | | | ... ... ... ... |108 370 |1 778802 | | ... қалыптастыру | | | | ... Таза ... ... |43 594 ... |-1864897 |4277% |
|Алынған дивидендтер |103 |266 | | ... ... ... жəне |31 793 |14 222 | | ... комиссиялар | | | | ... ... ... жəне |3 449 |7 495 | | ... ... | | | | ... қағаздардан табыстар (шығындар)|(2 776) |2 825 | | ... | | | | ... |5 330 ... | | ... ... ... |5 139 | | ... валютасымен операциялар бойынша |(9 864) |(33 966) | | ... ... ... | | | | ... ... ... ... | | ... |3 827 ... | | ... да ... ... |3 577 |1 215 | | ... | | | | ... – 14 ... ... на обесценение инвестиций в|0 |58 116 | | ... ... | | | | |
|V ... алумен байланыспаған таза |15 501 |(77 165) |-92666 |597% |
|табыс (шығын) | | | | ... ... |22 282 |19 436 | | ... жəне ... ... |24 293 |20 679 | | ... | | | | ... ... жəне тозу |2 969 |3 591 | | ... табыс салығы шегерілген |2 591 |2 160 | | ... жəне ... ... | | | | ... ... төлеу бойынша | | | | ... | | | | ... жəне ... ... |16 721 |13 683 | | ... | | | | ... ... пайда |12 519 ... ... |15585% ... ... ... ... ... |165 058 | | ... ... ... | | | | ... ... ... ... пайда |15 797 |(2103642) |-2119439 |13416% |
|Пайдаға ... ... ... |3 110 |0 |0 |0 ... Таза ... ... жиыны |12 686 ... ... |16682% ... ... «БТА ... АҚ жылдық есебінен алынды[19]
Бұл кестеден «БТА банкі» АҚ-ның қаржылық көрсеткіштері минусты(теріс)
көрсетіп ... ... ... 2009 ... пайыздық табыстарды, займдар
бойынша шығындарға ... ... ... ... ... табысты, таза пайыздық табысты, сыйақыны алумен байланыспаған таза
табыс, салық салуға дейінгі пайданы және операциялық пайданы 2008 ... күрт ... ... Ал ... ... ... 2009 жылы
2008 жылға қарағанда керісінше өскенін көруге болады. Енді БТА ... таза ... ... ... 2008 жылы ол 12 686 мың ... 2009 жылы ол мүлдем минусқа шығып (-2 103 642) мың ... ... ... ... ... ... ... банкроттығына алып келетіні
бәріне мәлім. Әрине мұндай ... ... ... ... ... бұрынғы басшылығының қаржылық саясатты дұрыс жүргізбеуінен және
олардың өз бастарының қамын ойлауынан пайда болған. ... ... бұл ... ... ... 79 %-дық ... ... сатып алып, банктің
қаржылық жағдайының тұрақтануына көмегін тигізуде.
Мәліметтерін талдай келе активтің жалпы ... ... ... теңгеге, яғни 10,1 пайызға артып отыр. Бұл өзгеріс негізінен банк
активтерінің ... ... ... операциялардың көлемінің артуымен
байланысты. Оның ішінде банктің сатуға ... ... ... ... ... ... банктердегі салымдар мен корр. счеттар, клиенттерге
берілген заимдар, бағалы қағаздарға салымдар , капиталға ... ... ... емес активтердің, дебиторлық қарыздардың
көлемінің артуы әсерін тигізіп отыр. Осы аталған ... ... ... ... қағаздарға салымдары өткен жылмен салыстырғанда
857,6 пайызға артып, көлемі 31705070 мың теңге ... ... 1. «БТА ... 01.01.2008-01.01.2009 ж.ж активті
операцияларының жиыны.
Диаграмма 2. «БТА ... ... ... - ... ... 3. ... ... екі жылдағы капитал жиыны
Сонымен қатар банктің өтімділігі де артып отыр, яғни ... ... ... бірі басқа банктердегі корреспонденттік счеттардағы
ақшаларының өсу қарқыны 30,9 пайызға артып, оның ... 4661372 мың ... ... Бұл ... ... ... ... болып
отыр. Осы активтердің құрылымында банктің өтімділігі жоғары активтері,
яғни касса, ҚРҰБ-гі және басқа банктердегі ... ... ... үлес салмағы жеткілікті деңгейде екендігін байқауға
болады. Ал тәуекелді , дегенмен жұмыс істейтін активтердің ... ... ... Мұнда банктің басқа тұлғаларға берген барлық қарыз
активтерінің ... ... 85 ... ... ... ... 2009 жылы 2008 жылғы көрсеткішпен
салыстырғанда немесе 19,7 есе өскен.Алайда активтер құрамындағы қаржы және
қаржы эквиваленттері 2007 жылғыдан қарағанда 34,4 есе ... ... 2008 ... көрсеткішпен 2008 жылғы көрсеткішті салыстырғанда 4,6
есе өскен.Банктердің актив бөлігінің ең көп ... ... ... ... ... 2008 ... көрсеткішке қарағанда 2009
жылғы көрсеткіш 18,2 пайзға өскендігін көріп отырмыз.
Жоғарыдағы кестеден ... ... ... ... ... 36,4 есе өссе , ал қолда бар ... ... 40 есе ... ... ... қаржылар 8,6 өскен.
Банктің бухгалтерлік балансының пассив бөлігін ... ... мен ҚР ... қаржылары 2009 жылы 2008 ... ... 739 ... өскен, 2009 жылы 2008 жылғы көрсеткішпен
салыстырғанда сатып алынған акциялар 983 пайызға ... ... 2009 жылы 2008 ... көрсеткішпен салыстырғанда 61,3 ... ... ... мен ... 2009 жылы 2008 ... салыстырғанда 19,7 есе ұлғайған.
Табыс табу және өтімділік қамтамасыз ету ... ... ... ... оның ... мынадай төрт
категориядан құралады:
- Кассадағы қолма-қол ақшалар;
- Құнды қағаздар инвесторы;
- Ссудалар;
- Ғимараттар мен ... ... ... ... басты нысаны болып табылады:ол
есепті күндегі банктің қаржылық жағдайы туралы ... ... ... ... және ... ... жиынтық
балансын ескере отырып құрылады.Банк мындай ... ... ... ... үшін ... ... болады.Алынуға тиіс және төленуге тиісті
сомалар «12 ай ішіндегі»және «12 айдан кейінгі»болып бөлінеді.12 ... ... ... ұзақ мерзімді,ал алынатындары ағымдағы ... ... ... мен міндеттемелер ұзақ мерзімді және қысқа
мерзімді деп бөлуге болады.Ал ол жасалынбаса активтер мен міндеттемелер
олардың өтімділік ... ... ... ... 12 ай ... және
одан да көп мерзімде реттелінетін немесе өтелетін сомаларды бөлу қажет.
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ АКТИВ ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
3.1 Коммерциялық ... ... ... жаңа бағыты -
форфейтинг пен факторингтің ерекшелігі
Форфейтинг бұл импорттаушы акцепттеген коммерциялық ... ... ... ... ... ... талаптарын сатушыға регресс
құқығынсыз сатып алу ... ... ... ... ... барлығы форфеттеушіге өтеді, ал ол өз кезегінде өзінің
мүддесін ... ... ... елдің банкінің кепілдемесін алуға
ұмтылады. Валюталық тәуекелділіктен сақтану мақсатында ... ... ... ... ... сатып алады. Төлемнің дер ... ... беру үшін ... ... валюталық заңдылығы мен
соңғысының өз ... ... алу ... жүйелі түрде
талданып отырады. Экспорттаушы талаптардың мынадай құқықтық аспектілеріне
жауап береді: сапалы тауармен қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеме әр түрлі ... ... ... мен ... ... байланысты
белгіленеді. Әдетте форфейтинг басқа түрдегі несиелеу ... ... ... ... ... ... және ... тәуекелділіктің
форфеттеушіге өтуі.
Форфейтингтік операциялары орта мерзімді сипатқа ие және ірі сомадағы
машина немесе құрылғыларды ... ... ... мерзімі 6
айдан 5-6 жылға дейін болады, ал факторингте 90 ... 180 ... ... ... ... орын алады. Форфеттік несиелеудің тағы да ... бұл ... ... ... ... үлес бойынша өтеу. Бұдан
несиелік тәуекелділік ... ... ... ... ... тәжірбиесінде өтелу мерзімі әр түрлі болатын, әдетте жарты жылдық
интервалмен болады. Форфеттеуші вексельді жабдықтаушыдан ... ... алып ... ... ... ... мөлшері импорттаушының төлем
қабілетіне, несие ... және ... ... ... ... ... болады.
Форфейтинг бойынша шығыстардың басқа несие түрлерімен салыстырғанда
жоғары ... ... оның ... ... ... үшін форфеттеу келесідей жағымды аспектілерге кепілдік береді:
- несиені ұйымдастыру бойынша мәселелереді жою және төлемді алу
(шығыстарды азайту);
- рәсімделу ... ... ... ... арасындағы
айырмашылықтарды қолдану мүмкіндігі;
- пайыздық тәуекелдіділікті, ... ... ... ... ... ... тәуекелдігін жою;
- балансты шартты түрдегі міндеттемелерден тазарту және
өтімділікті жақстарту, ... ... ... ... ... ... форфеттеуші банкпен келісім шарт жүргізу кезінде форфейтинг
шығындарды тауар бағасына кіргізу құқығы.
Форфейтингтің тағыда бір кәсіпкерлер үшін ... жағы ол ... ... ... мен ... ... рәсімдеудің
қарапайымдылығы.
Форфеттеу бойынша дисконт мөлшерлемесі жоғары болғандықтан оны
құрайтын элементтерге ... ... ... ... ... құны (ЛИБОР ставкасы);
2) импорттаушы ел тәуекелділігінің құны және валютаны айырбастау
кезіндегі тәуекелділік құны ... 6% ... ... ... ... басқарумен байланысты форфеттеушінің шығындары (жылдығы
0,5% дейін).
Бұлардан басқада ... ... үшін ... 1-1,5% мөлшерінде
комиссия
алынады. Бұл жағдай егер банк экспорттаушыға болашақта оның ... ... ... ... ... ... ... берген кезінде
орын алады.
Импорттаушымен төлем ... ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында экспорттаушы алдын-ала одан
форфеттеу шартында вексельдерді сатып ала алатын банкпен ... ... ...... ұсынатын шарттарына
байланысты экспорттаушы тауар бағасын және ... ... ... үшін
пайыздық мөлшерлемені анықтайды. Форфеттеу барысында ... ... ... экспорттаушы айырманы тауар бағасына ... өз ... ... ... келіседі. Осыдан кейін барып сыртқы
сауда келісіміне қол қойылады. ... ... тиеп ... ... ... ... өз банкісі арқылы импорттаушының банкісіне
жібереді. Импорттаушы банкке вексель жазып ... ... ... ... ... ... ... есепке алады ал төлем
мерзімі келген кезде форфеттеуші ... ... үшін ... ... ... (коммерциялық, елдің валюталық
тәуекелділігі), форфеттеушінің тұрақты пайыздық мөлшерлемесі, экспорттаушы
балансының ... әрі ұзақ ... ... ... ... экспорттаушы үшін өте ыңғайлы операция қылады. ... ... ... ... ... бірқатарда форфеттеу
бойынша операцияларды ұсынуда, олар корреспондент-банктер ... ... ... алуға ниет білдіруде. Бұл үшін банктер
арнайы шет ел ... ... ... ... ... отыруы керек.
Экспорттық факторинг пен форфеттеу арасында көпшілік ұқсастықтар бар.
Екеуінде де тауарлы формадағы несие фирмалықтан ... ... ... мен ... ... ... ... үшінші бір тұлға пайда
болады, ал экспорттаушы кейбір міндеттерден ... ... ... ... сомадағы орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді несиелеумен
байланысты (6 ... 5-7 ... ... ал факторингте орташа мөлшерлі
сомадағы қысқа мерзімді ... ... (120-180 ... ... ... ... банк ... экспорттаушының тәуекелділігің
белгілі-бір бөлігін ғана ала алады. Сонымен ... ... ... ... ... ақша ... ... етумен байланысты бір реттік қана
операция, ал экспорттық факторинг әдетте, тараптар арасында кешенді қызмет
көрсету мен ... ... ... ... ... тән сипат
ол коммерциялық вексельдерді қайта сату ... ... ... ... ... ... айта ... форфеттеудің мәні бұл экспорттаушы
өзінде бар ... ... бар ... ... ... ... вексельдер) банкке немесе басқа да ... ... ... ... ... ... сату ... Вексельді сатып алушыға ... ... ... байланысты бүкіл тәуекелділік өтеді, атап ... ... ... ... ... ... елден валютаны аудару
бойынша тәуекелділік, пайыздық ... ... ... ... ... ... тәуекелділігі және т.б.
Сонымен форфейтингтік операцияларында ... ... ... және
банктің мүдделері байланысты болады. Мәмілеге қатысушы әрбір тарап өз
мақсаттарын көздейді және ... жету ... ... ... ... ... ... сату басында-ақ ақша қаражатын алу
және осы ... ... ... ... бас тартуынан, несие бойынша
пайыздық мөлшерлеменің өзгеріп кетуі тәуекелділігінен ... ... ...... ... минималды болатын несиеге
тауарды сатып алу. ... ... ... оған ... ... ... төлемін өтеп отыруда.
Банк мақсаты форфеттеу операциясы – вексельдер портфелінің есебін
жүргізу бойынша ... ... Бұл ... ... пайыздық
мөлшерлеме көлеміне және басқа да өлшемдермен анықталады.
Форфейтингтік келісімді екі тарап, ... мен ... ... өзі үшін ең ... ... ... ... яғни
мұнда ол қандай құнды қағаздармен жұмыс жасайды қаржылық па әлде ... соны ... ... ... – бұл қаржы аккумуляциялау
мақсатында шығарылған ... ... Ал ... вексельдер сату-сатып алу
мәмілесі кезінде толтырылатын құнды қағаздар. Бірақта ... ... ... арасындағы шекара шайылып кеткен деседе болады. Дегенмен
форфеттеуші үшін бұл екі ... ... ... ... ... ... кейбір қайталама нарықтың қатысушылары қаржылық
вексельдерді ... ... ... Оның да ... ... бар. ... ... форфеттеушілері қаражатты осы ... ... ... ... ... деп ... Ал ... тауарлы
вексельдерді ақшаның құнсыздауынан оларды тауарға салып қою ... ... ... ... ... вексельді сатып алған жағдайда да форфеттеуші
қандай түрдегі қаржы ... ... алып ... және ол қаншалықты
тәуекелділікке барып ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі тауарлы вексельдер. Сондықтанда
қаржылық құнды қағазды ұсыну бұрын алдын-ала ол ... ... ... ... ... Егер бұл шарт бұзылған жағдайда құнды қағаздың
сатып алушысы ... ... ... ... етуге құқылы. Форфеттеуші
вексельдермен ... ... ... жататын, мәміленің сипаттамасын
барлық уақытта қол астында ұстауы тиіс. Ол операцияның шарттарын ... ... ... ... алуы мүмкін.
Форфеттеуші мәміле сипатын анықтағаннан кейін ол келесілерді анықтауы
қажет:
- қаржыландыру көлемі, мерзімі, валютасы;
- экспорттаушы кім және ол қай ... ... ... ... мен ... қойылған
қолдардың шындығы;
- импорттаушы кім және ол қай мемлекеттен;
- кепілдік беруші кім және ол қай ... ... ... ... ... жәй векселмен бе ... ... ... қарыз қандай жолмен сақтандырылған;
- вексельдердің өтелуі мерзімдері мен өтемелі сомасы;
- экспортталушы ... ... Бұл ... ... ... ... сайлығын және тауардың легализацияланғандығын
анықтау үшін ... ... қай ... ... ... қаржыландыру мерзіміне сәйкес
келуі керек. Сонымен қатар кепілдік беруші ... ... ... ... ... ... дисконттауға жататын құжаттар қай кезде келіп ... ... ... ... ... тексеріп дисконттай алмайды.
- тауармен ... үшін ... ... ... ... мен ... берілуі тиіс. Форфеттеуші қаржыландырып
отырған мәмілесінің орындалуы бойынша жауапкершілікті.
- форфеттеушіге төлем қай елде ... Мұны білу өте ... ... ... ... ... қаражатты алу мерзімі
ұзарып кетуі мүмкін, бұндай іркілу ... ... ... ... сол ... ... шоттағы қаражаттарды алуға тиым
салынуы мүмкін, бұл жағдай да да ... ... ... ... егер ... ... ... жаратпаса мәміледен бас
тартуы мүмкін.
Осы жоғарыда аталып өткен мәселелер анықталғаннан кейін форфеттеуші
ол несиелік талдау ... ... ... төрт түрлі тәуекелділікті
талдайды, олар; ... ... ... ... алушының
тәуекелділігін, импорттаушы тәуекелділігін, елдің тәуекелділігін. Бұдан
басқада форфеттеуші келесідей ақпараттарды ... ... ... несиелік қабілеттілігі қандай, қағаздарды болашақта қайта сату
мүмкіндігі қандай, оны қай бағамен ... ... бар, ... ... ... қабілеттілігіне сенімсіздік барма және ол
неге негізделген. Содан соң барып ... ... ... ... ... ... ... жасауға арыз келіп түсуі сәтінен бастап
тауарды жеткізу сәтіне дейін біршама ... ... сол ... аралығында
пайыздық мөлшерлеме өзгеріп кетуі мүмкін.
Мәміле туралы алдын-ала ... ... соң ... ұсыныстары бар құжаттарын жібереді, ал экспорттаушы жазбаша
түрде өз келесімін ... ... ... ... қатар оларға танысуға
қажетті құжатар ... ... ... ... ... немесе
басқада құжаттар.
Экспорттаушы ұсынысты қабылдағаннан кейін, ол аудармалы вексельдер
сериясын тағайындап немесе ... ... ... ... туралы келісімге қол қоюы тиіс. Осы стадияда ... ... ... алуы ... ... бірге вексельдерге «айналымсыз»
немесе «регресс құқығынсыз» деген жазуды жазып қояды. Міне осыдан кейін
дайын ... ... ... ... ... дисконттауды іске
асырады.
Кепілдік форфеттеушінің тәуекелділігін азайтумен қатар дисконтталған
құнды қағаздардың қайталама нарықтағы өтімділігін арттыра түседі.
Аваль бұл ... ... ... ... ... алу. Аваль беруші әдетте банк болып, ол вексель беруші тарапынан
төлем ... ... ... ... Төлеу мерзімі келген кезде ... ... ... берушіге жіберіледі, егер ол вексельдерді
өтемесе, онда банк вексельдерді авальдаған банкке төлеу туралы ... ... ... «per aval» деген жазу болуы керек, ал егер
бұл аудармалы вексель болса онда авальдаушының фамилиясы, аты, тегі жазылуы
тиіс.
Әлемдік ... ... ... ... ... көп
жағдайда форфейтингті қолданады. Факторингпен көп ұқсастығы бар ... ... ... ... дамыған экономикалы елдерде келесідей
негізгі бағыттар бойынша жүріп отырған.
1) Қайталама нарық және форфейтингтік ... ... ... алу ... ... ... іске асырады. Ол өз
қаржысын осы формада ұзақ мерзім бойы ... ... ... ... тұлғаға қайта сатуына ... Міне ... ... ... ... нарық пайда болған. Форфеттеуші оның меншігіндегі
активтерді бөлшектеп сату мүмкіндігінеде ие, ... ... ... ... ... ... ... бөлінген бөлшегіне өз өтелу мерзімі
бар вексель жазып ... ... ... Міне ... ... біреуін немесе бірнешеуін сатуға болады.
Әлемдік тәжірибеде форфейтингтің алғашқы нарығы мен ... ... ... емес. Іс-жүзінде қайталама нарықтағы форфеттеушілер
алғашқы нарыққада белсенді қатысады. Екеуінде де ... ... ... ... ... ... салушы жеке тұлғалар өте сирек
кездеседі, өйткені бұл ... ... ... әр ... ... ... ... баруға мүмкіндік беретін қомақты ... ... ... ие ... ... ... қағаздар іс-жүзінде жаңа иесіне беріле
бермейді. Ол қағаздар құнын, айналым мерзімін, кепілдік берушіні ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
алғашқы ұстаушысы құнды қағаздардың мерзімі өткеннен ... ... ... жаға ... ... ... форфейтингтік нарықтағы
мұндай құпиялылық немен түсіндіріледі:
Ең алдымен конфиденциалдылық мақсатта, ... ... ... ... ... ... ... қаламайды
және сатып алушысы (немесе үшінші бір тұлғалар) оның қаржылық ... ... ... ... ... қағаздарды сатуда еріксіз
іскерлік қарым-қатынас шеңберінің кеңеюіне алып келеді, ал ... ... ... түседі. Сондықтандада мұндай жағдайды
болдырмау ... ... ... флофейтингтік қағаздардың
еркілен айланылысына кедергі ... ... ... ... ... ... кедергілерге қарамай әлемдік тәжірбие ... ... ... ... дамып отыр. Мұны келесідей
себептермен түсіндіруге болады:
- Форфейтингтік қағаздар бойынша табыс әдетте ... ... ... ... жоғары болуы;
- кезкелген инвестор форфейтингтік қағаздар бойынша тәуекелділікті
төмендетуге
көңіл аударады, ал банктік аваль төлемдік қарыздың ең ... ... ... ... ... тағы да бір ... даму ... алушылардың синдикатқа бірігулері. Бірігу ... ... ... қай ... ... ... ... анықтап
форфеттеушілердің өзара келісімдері бойынша бекітіледі. Әдетте әр қағазды
әртүрлі форфеттеуші сатып ... Егер ... ... ... онда ... өзі де ... арасында келісім бойынша тағыда
бөлістіріледі. Бірақ бұл ... ... ... ... ... қайталама нарыққа түсуіне кедергі келтіреді. Бұдан басқа осы ... ... ... заңдылық статусы анықталмаған. Сондықтанда
әлемдік тәжірбиеде мұндай келісімдер жиі қолданылмайды.
Әлемдік ... ... ... ... мен ... ... арасында принципиалды айырмашылық бар. Синдикат мүшесі ... ... ... ... болып табылады, сондықтанда оның
міндетіне сатып алатын құнды қағаздарының ... ... ... ... ... қағазға қосымша аваль мен кепілдеменің заңдылығын
тексері кіреді. Ал ... ... ... ... мұндай міндеттерді
атқармайды.
Форфейтингтік нарықтың әлемдік ... ... ... ... ... мөлшерлеме негізінде дисконтты есептеу арқылы қаржыландыруды
кеңейту болып табылады.
Мұндай тәжірбие пайыздық ... ... ... және
көптеген банктердің тұрақты мөлшерлеме бойынша мәміле ... ... ... нарықтың ауқымы туралы сөз қозағасақ, соңғы жылдары
әлемдік форфейтинг нарығы айтарлықтай өскен, бірақ әлі күнге ... ... ... ... ... ең кіші ... болып табылады.
Форфейтингтік операцияларды жүргізуде арнайы техниканы қолданады, ал ... ... ... ... ... Бұл салада мамандар өте ... ... ұзақ ... ... ... көріп отырғанымыздай форфеттеу қызметінің ... ... бар, және бұл ... ... ... ... ... ие қаржы құралы бола алады.
Факторинг. Қазіргі күні отандық кәсіпорындарға қаржылық қызмет көрсету
нарығында көңіл аударарлық жаңа ... ... ... ... ... ... өзінің кәсіпорынның қызметін дамытатын құрал ретінде
танылып, қәзір Қазақстанда да ... ... ... ... онымен
жұмыс жасап, факторингтік қызмет көрсетуде, ... ... ... ... да ... бола ... операцияларды қоолданудың нәтижесінде кәсіпорындар әз
қызметін үздіксіз жүргізе алады, яғни ол ... ... өз ... ... ... қаражат тапшылығына кезігеді,
әрине айналымда қаржы жетіспеушілігі, тұтынушылардың өз қарыздарын ... ... ... ... мәселелер болады. Бұл мәселелерді шешу ... ... ... ... осы факторингті қолданғаны өте тиімді.
Факторингтің қай жағынан тиімді екенін түсінуіміз үшін алдымен оның ... мен ... ... ... ... сипаттама берейік.
«Факторинг» термині негізінен ағылшынның «фактор»-делдал деген сөзінен
шыққан. Ал ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметін қаржыландыру қажет
болғандықтан, оған ... ... ... ... ... алу ... ... қаржылық операцияны білдіреді. Яғни басқаша
айтқанда, фактор-компания, кәсіпорынға сатылған тауарлары үшін қарыздар
болған ... ... ... ... ... соң ол ... тұтынушыдан
талап ету құқығына ие болады.Мұнда әрине факторингтік операцияның шарттары
сақталуы тиіс. Ол қандай шарттар? Біріншіден қарыздың өтелу ... ... ... тиіс. Екіншіден, фактор-компания қарыз сомасының тек 80% ғана
қолма-қол береді, ал ... 20 % ... ... ... өтеп берген соң
ғана беріледі. Бұнда банктің комиссиондық ... ... ... ... ... ... мұнымен шектеліп қоймайды. ... ... ... ... ... ... ... әрине
фактор-компания мен оның клиенті арасындағы келісім-шарт шеңберінде
талқыланып қарастырылады[3,198б.].
Факторингтің әлемдік тәжірибеде әр түрі бар. Атап ... ... ... ... ... ... факторинг немесе жабық факторинг. Яғни ашақ факторингте ... ... ... теу ... ... ... ... деген
шотфактура арқылы ескертіледі, ал конфиденциальды факторингте бұл жоқ.
-Регресс құқығымен немесе мұндай ... ... ... ... ... бас ... жағдайындағы тәуекелділік ескеріледі.
Регресс құқығымен факторингтік келісімге келуде жабдықтаушы төлемсіздік
тәуекелділігін өзіне ... ... ... ... бойынша регресс мүмкіндігін пайдалану құқығына ие.Мұндай шарттарға
, егер ... өз ... ... ... болған жағдайда ғана
келіседі, яғни олар ... ... ... жоғары деңгейде
екендігіне толық сенімділік танытса ғана регресс құқығымен ... ... ... ... ... ... ... несиелік
тәуекелділіктің бір бөлігін өз мойнына алады.
-жабдықтаушыға несие сомасын алдын-ала беру формасында немесе белгіленген
күнге ... ... ... ... бар, ол ... міндеттеме сомасының пайызы түрінде белгіленеді, яғни жабдықтаушы
сату көлемін көбейтсе көбірек ақша қаражатын алады деген сөз. Егер ... ... ... жоқ ... ... онда жабдықтаушыға қаражат белгіленген
күнде аударылады.
Факторингтің тағы да бір артықшылығы ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын
жетілдіретін ... ... ... ... және өзара есеп-айырысулардың
жағдайын жақсарта ... ТМД ... ... ... ... ... көшуіміздің нәтиджесінде сұранысқа ие бола бастады және ол
бастапқыда тек қана ... ... ... ... отырды. Мұндай операцияларды жүргізу үшін банктер арнайы
бөлімдерді ұйымдастырған. ... ... ... ... өз клиенттеріне әр түрлі қызметтерді ұсынады:
-Жабдықтаушылар арасындағы қарызы бойынша тұтынушыларға қызмет ... ... тиеп ... ... ... ақша ... алуы ... көрсету
-сатып алушылардың дебиторлық қарызын жоюы бойынша жабдықтаушыларға
қызмет көрсету
-факторингтің ... ... ... ... ... қызметі, әр түрлі кеңес беру қызметі
Факторингтің кәсіпорын ... ... ... әсер ... ... ... қысқарады, фирма өз ... ... ... ... ... сатылған тауарлары
үшін дереу қолиа-қол ақша ... ... ... ... және оны айналымға жіберуге болады.
-сату көлемі ұлғаяды, компания бос ақша қаражатына тарықпаған жағдайда,
өніміне сұраныстың болуынан ол өз ... ... ... ұлғайту
саясатын кеңінен жүргізеді
-табыс өседі, факторинг бойынша шығыстың болуына қарамастан, капитал
айналымының жеделдеу мен сату көлемінің өсуі ... ... ... ... ал бұл ... ... өсуіне әкеледі.
Факторинг өз қызметін жоғары бәсекелестік нарықта төлемдік міндеттеме
шартымен ... ... ... ... ... ... ... ол
кәсіпорын жаңа нарықтарды игеру кезеңінде , сату көлемін кеңінен өсіру
кезінде, интенсивті дамуы ... де ... ... ... факторинг әлі де болса көптеген кәсіпкерлер
үшін жаңалық.Дегенмен, ... ... ... банктер бұл қызмет түрін
кеңінен насихаттап қолдауда, оларды атап айтқанда ... ... және т.б. ... бір ... ... ... ... айналысушы фактор-компанияларда нарыққа шықты, мысалы
«КазФакторКомпания»-сы[4,1-3бб.].
Факторингтің несиелеу процесінен ерекше ... ... және ... ... сондай-ақ несиелеудің банктік лимитін таңдап
алған фирмалар үшін аса қажетті қаржылық ... ... ... ... ... оған ... ... қажет емес.
Факторингтің жеткізуші үшін артықшылықтарын қарастырайық:
-айналым құралдарын толықтыру мүмкіндігі
-айналымдағы құралдардың айналымдылығын жеделдету
-ассортиментті кеңейту, бұл жаңа сатып ... ... ... ... ... жағдайлар ұсыну
-сауда көлемін өсіру,демек пайданы өсіру
-баланс құрылымын жақсарту-несие алу ... ... ... мысалы
өндірістік қуатты кеңейту үшін немесе тауарлардың жаңа тобымен жұмыс бастау
үшін.
Егер факторингтің сатып алушы үшін ... ... ... ... ... емес, дегенмен олардың бірқатарын атап өтелік:
-тауарлық несие алу, егер оны ... ... ... немесе өзіне сай келмейтін тәуекел деңгейіне байланысты
ұсына ... ... ... кейінге қалдыру бар болған жағдайда –оның
мерзімін ұзарту мүмкіндігі
-жеткізушінің контрагенттермен есептесу кезіндегі ... ... ... жеңілдікті бағаға ие болу
-сатылатын тауарлардың ассортиментін кеңейту, бұл жаңа ... ... ... ... сауда көлемі мен бизнестің пайдалылығы артады.
Факторингтік компаниялардың көптеген потенциалды ... және ... ... ... ... ... және ... операцияларды салыстыру
|Несие ... ... ... қарыз алушы |Факторингтік қаржыландыру ... ... ... ... ... жабылады |
|Несие белгіленген мерзімге |Факторингтік қаржыландыру төлемнің ... ... ... қалдырылған мерзіміне |
| ... ... ... ... ... ... ... тауар |
|белгіленген күні төленеді ... күні ... ... ... ... ... ... үшін |
|беріледі ... ... ... ету |
| ... емес ... ... ала ... ... ... көлемі |
|беріледі ... және ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ала ... күні ... қаржыландыру дебитор |
|төленеді ... ... ... ... ... ... ... алу үшін көптеген құжаттар |Факторингтік қаржыландыру жүк құжат |
|рәсімдеу керек |пен ... ... ... |
| ... ... ... ... өтеу жаңа несие алуды |Факторингтік қаржыландыру мерзімсіз |
|білдірмейді ... ... ... ... ... төлеу |Факторингтік комиссияны төлеу ... РФ ОБ ... ... ... ... құнға |
|қойылымы+3% шегінді өзіндік құнға|жатқызылады ... | ... ... банк ... ... ... дебиторлық |
|алушыға, ақшаны аударудан ... ... ... ... ... да ... | ... | ... ... Қасымов А. Факторингтің несиелеу процесінен ... // ... – 2009. – №4. ... және ... операцияларға салыстырмалы талдау жүргізу
барысында факторингтік операция фактін және орнын ... ... ... алу ... белгісі ретінде жеткізушінің әкімшілік қызмет көрсетуін, яғни
коммерциялық несие бойынша қарызды басқаруды есептеу қажет: оған ... ... ... ... ... дер ... ... белгісі-несиелік тәуекелден сақтандыру, яғни регресс
құқығының болмауы.
Үшінші белгіге келер болсақ, ол ... ... ... ұқсастығын тағы да дәлелдейді. Бұл ... ... ала ... ... жатқызады. Мұнда америкалық үлгідегі «классикалық»
факторингке сілтеме жасауға ... ... ... ... яғни ... ... ашық факторинг.Дәл осындай факторинг
1960-жылдары АҚШ Еуропаға «әкелінген» болатын. Кейіннен бұл түр жаңартылды
және ... ... Бұл сол ... ... елдердің
экономикасы көтеріліп келе жатқандығына, клиенттердің банкротқа ұшырауының
сирек орын алатынына, жеткізушілердің несиелік ... ... ... ... берген клиентке ... ... ... Бұл ... мыналар кіреді:
-тауарлар жеткізуді қаржыландыру;
-несиелік тәуекелдерді сақтандыру;
-дебиторлық қарыздарды сақтандыру және клиентке тұрақты түрде ... ... дер ... ... бақылау жасау және дебиторлармен жұмыс
істеу[5,28-30бб.].
Факторингтің кең тараған түрі Конвенциондық немесе кең факторинг
банктермен клиенттерге ... ... ... ... ... ... ... қайтарғанға дейін клиентті несиелеу мен қарызды талап ... ... қана ... ... ... клиенттерге бухгалтерлік
,өткізушілік,жарнамалық,сақтандыру,несиелік қызметтерді ... ... ... ... қаржы қызметін
көрсетеді.Ал ... тек қана ... ... қана ... ... ... ... аталған жұмыстарды істеу үшін өз
бөлімшесін ... да ... ... бұл жұмыстардың атқарылуын фактор
компания өз міндетіне ... ... ... ... және ... ... ... факторингтік қызметті пайдалануда "
фактураларды дисконттау" қолданылады, яғни, ... ... ... ... ... ... тараптан талап ету құқығын
сатып алып,сол мезетте оның есеп шотына жіберілген тауарлар құнының ... ... ... ... ... ... ... ақшаны түсу
түспеуіне қарамай аударады.Бұл шын ... ... ... ... несие,бұл үшін клиент белгіленген пайыз ... ... ... ... белгісі бойынша ішкі және
халықаралық ... та ... ... бұл егер ... мен ... бір ... ... орналасып және есеп айырысулар сол елдің валютасымен
жүрсе есептелінеді.Негізінен жоғарыда аталған факторинг түрлерін осы ішкі
факторингкке ... ... ... ... әр ... есеп ... жүргізетін серіктестерге қызмет етеді.Оның
схемасын көрініп тұрғандай халықаралық факторинг келесідей ... ... ... жібереді;
2.Экспорттаушы шот –фактуралар (инвойстар) түріндегі импорттаушының
төлемдік міндеттемелерін өзінің факторы ... ... ... ол ... ... тәуекелділігін мойнына алады;
3.Экспорттаушы факторы өткізілген қарыздық міндеттеме сомасының 80-90%
экспорттаушының есеп-шотына несие ретінде аударады;
4.Импорттаушы факторы оған ... ... ... ... ... соң ... өтелуін талап етеді.
Халықаралық факторинг экспорттық және ... ... ... ... үшін маңызды орынға экспорттық факторинг ие болуы
тиіс,өйткені экспорттық факторингте ... ... ... мезгілде оларды валюталық және несиелік тәуекелділіктен сақтандырады.
Өнімді экспорттауда экспорттаушы-кәсіпкер үшін ... ... ... ... болады,олардың ішінде: потенциалды шетел ел
импортаушылардың несиелік қабілеттілігін тексеру қиындығы; тауарды шетел ... ... үшін ... ... соң ... мерзімінің ұзаруы;
сонымен қатар импорттаушы елдің саяси тұрақсыздығы, ... ... ... деңгейде болуы және т.с.с. Бұдан басқа басқа халықаралық
факторингте келісім шарт ... екі ... ... одан да көп ... болғандықтан валюталық тәуекелділік туындайды. Мұндай
кәсіпкерлер валюта ... ... ... ... ... ... фактор-компания өз клиенті үшін төлем кепілдігін
береді, сонымен ... ... ... оның дер ... ... есеп ... ... отыруын қадағалайды.
Сытрқы саудалық факторингтің ерекшелігі оның әр кезде ашық сипатта
болуы, сонымен қатар ... ... ... болуында.Бұл
экспорттаушыны несиелік тәуекелділіктен қорғайды.Ішкі факторингтегідей
халықаралық ... ... ... ... ... ... кездеседі,
мұнда негізінен бір елдің нарығын немесе бір өнім ... ... ... ... ... ... тауарды төлемін кейінге қалдырып
қарызға алуға мүмкіндік ... ... үш айға ... ... ... ол ... саны мен сапасын тексеріп алып ... ... ... ... ең жиі кездесетін негізгі факторинг түрлері
келесідей:
-регресс құқығынсыз және төлемсіздік тәуекелділігіне жауапкершілікті;
-регресс құқығымен ,бірақ ... ... ... ... алу ... ... мерзімі келген сәттен бастап қаржыландыру;
-дебиторлық бухгалтерияны басқарумен;
-дебиторлық бухгалтерияны басқару құқығынсыз.
Халықаралық саудада факторингтің төрт моделі қолданылады:
-косфакторлы;
-тікелей импорттық;
-тікелей экспорттық;
-"бэк-ту-бэк"(back-to back).
Енді ... ... ... ... ... ... ... импорт- фактор мен экспорттаушы елдегі экспорт-факторлар
арасында атқарылатын қызметтер мен тәуекелділікті ... ... ... ... ... мақсаты-100% қаржыландыру мен әкімшілік саланың
шығындарын азайту болып табылады.
Халықаралық факторингтің ... ... ... факторинг.Оның
басты мақсаты-төлемділікті қамтамасыз ету.
Тікелей импорттық факторинг бұл төлемділікті қамтамасыз ету мақсатымен
шет импорттаушы елдің ... ... ... ... ... бір ... екі елге ... ғана мәні бар.Ал егер
экспорттаушының бірнеше елдерде серіктестері болса онда,оған өз ... ... ... ... ... ... ... болады.Тікелей
импорттық факторинг жағдайында импорттаушы елдің ... ... ... сату ... ... ... ... сақтандыруды,қарыздың есебі мен ... іске ... ... ... ... ... ... экспорттық факторингте импорттаушы елдің фактор-фирмасын
іске қосудың қажеті жоқ.Бұндайда ... ... ... ... жоқ,оны факторингтік компания өз мойнына алады.
Халықаралық факторингтің соңғы түрі - "бэк-ту-бэк". Алғашқы үш ... ... ... ... ... ... атқарады.Бұл түрдегі факторинг ... және ... ішкі ... схемаларына ұқсас келеді.
Сыртқы саудалық факторингтің ерекшелігі оның әр ... ашық ... ... қатар экспорттаушыға регресс құқығынсыз болуында.Бұл
экспорттаушыны несиелік тәуекелділікпен қорғайды. Ішкі ... ... ... ... ... ... сирек
кездеседі,мұнда негізінен бір елдің нарығын немесе бір өнім нарығына қызмет
етеді.Халықаралық факторинг импорттаушыға әркез ... ... ... ... ... ... ... (әдетте үш айға дейін).Қарыздық
міндеттеме импорттаушыдан ол тауарды саны мен ... ... ... ... ... етіледі[7,25-29бб.].
Міне, факторингтің әр түрлі болып жіктелінуі кәсіпкерлерге ... ... ... ... жол ... Бұл ... олардың ешқандай
кедергісіз өз қызметтерін әрі қарай жетілдіруі ... сай ... ... ... толық факторингтік қызмет көрсетуді жетілдіру
уақыт талабына сай шешілуі тиіс ... ... ... операцияларында кездесетін мәселелер және оны
шешу бағыттары
Банктердегі жекелеген активтердің ... ... ... асып ... ... қаржылай талаптарының өтемпаздығы
активтердің өтемпаздығынан да ... ... ал банк ... ... оның ... ... ... де жоғары болып жатады.
Активтерге байланысты қауіптілік оларды тез жүзеге асырып, қолма-қол
ақшаға айналдыруға сенімділіктің жоқтығымен да байланысты ... ... ... ... ... ... ... өтімділігі төмендейді.
Осындай өтімділігі пен пайдалы табыс арасындағы тартыс – банктердің ... ... ... мәселелердің бірі болып табылды. Банк
басшылары, бір жағынан, өз қаражаттарын құнды қағаздар мен инвестицияларға
айналдыру ... ... ... ... ... ... қатысты
күрделі мәселелерді талдайды, екінші жағынан, бұл әрекеттердің бәрі банктің
өтімділігі жағдайынан нашарлататынын да ... ... ... – несие алушының банкке негізгі ... мен ... ... ... өсімақыны уақытылы төлемеуінің салдарынан
туындайтын ... ... ... ... қаупінің болуы немесе оның ... тек ... ... ... қабілетсіз болғандықтан, уақытылы
төлемейтіндігіне байланысты емес, оның өтімділігінің жоқтығының әсерінен де
туындауы мүмкін.
Көп жағдайда несиелік қауіп ... ... ... ... ... яғни бір ... несиелік міндеттерін ... ... ... ... ... (өтелмеген қаражат)
тізбегінің пайда болуы ықтимал.
Сондықтан да коммерциялық банктердің активті ... ... ... ... ... ... басқару мәселесі – мемлекеттік
маңызды мәселелердің біріне айналып отыр.
Несие беруші ұйымдардың ссудаларының шығынына ... ... және де ... қаражатқа, сондай-ақ құнды қағаздардың құнсыздануына
байланысты қауіпті ... ... қор құру – ... ... ... бірі.
Әрекет етуші заңнамада несиелендіру ұйымдарының банк қаражатының
сенімділігін, ... ... ету ... ... ... ... құру қажеттілігі қарастырылған.
«ҚР Банк және банк қызметі туралы» Заңында несиелік қауіпті жабу ... ... ... түрде резерв (қор) құру мәселесі қарастырылған.
Сонымен қатар, аталмыш қорларды құру және пайдалану ... ... ... және ... ... ... ... минималды көлемін
анықтайтын да Ұлттық банк болып табылады. Несиелік ұйымдарға активтерді
топтастыру, ... және ... ... ... шаралары жүктелген.
Ссуда бойынша болжалды шығындарды жабуға ... ... ... ... ... ... нақтылы бағасын қаржы
есебінде көрсетуге, екіншіден, болашақта түскен кірістің қандай да бір
бөлігін ... ... ... ... ... жұмсаудың алдын алуға ықпал
етеді.
Ссудалық қарыздар қамтамасыз ... және ... ... ... төрт ... ... стандартты, субстандартты,
күдікті және сенімсіз.
Қамтамасыз етілген нақтылы ссудаларға өтемпаз ... ... ... ... ... активтердің бағасы берілетін қарыздың
құнына тең немесе одан жоғары ... ... ... ... ... кепілдіктер арқылы берілген ссудалар жатады. Сонымен қатар ссуда бөлу
барысында берілетін кепілдіктерге – ... ... ... ... ... және ҚР Қаржы министрлігінің тапсырмасымен республикадағы
басқа ... ... ... ... ... қамтамасыз ету құны оны беру кезіндегі ссуданың өзіндік
құнының 60 %-нан аспаса, бірақ ... оның ... құны ... қамтамасыз етілуі қиындап кетсе, онда ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету құны оны беру ... ... ... ... ... ... ондай ссуда қамтамасыз етілмеген болып
есептеледі.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... басты нәрсе – қамтамасыз етілу фактісі емес, ... ... ... ... заем алушыны қамтамасыз ету арқылы өз шығынын
толық ... ... ... ... ... ... ... анықтау және нақтылы қамтамасыз етілген ссудалар мен жеткілікті
қамтамасыз етілмеген ссудалар арасындағы айырмашылықты айқындау – ... ... ... ... ... ... ... үшін қажетті
алғышарттарды таңдап алу – мәселені шешудің неғұрлым тиімді жолы ... ... ол ... ... банк қызметі тәжірбиесінде белгілі
бір дәрежеде қолданылған, дәлелденген.
Несиелік қауіптілікті бағалаудың жоғарыда ... ... ... ... ... ... бірінші қауіпті топқа стандартты
ссудаларды жатқызады. Стандартты ссуда дегеніміз – ... ... ... және ... қайтарылатын ссудалар.
Қарыз алушы негізгі қарыз бойынша төлем міндеттерін дер кезінде
құтылса, ... ... ... ... ... ... толтыруға
қажетті резервтерге қаржы құю міндетінен құтылады.
Мұндай резервтер ... ... ... ... ... жабу үшін пайдаланылады.
Бірақ бұл ссуданың өзі толық жабылды деген сөз емес, себебі ссудаға
тек ... ... ғана ... оған қатысты пайыздық өсімақы да кіреді, ал
олар дер кезінде төленбеуі мүмкін.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген
жағдайда 30 күнге дейін кешіктірілген қарыздар жатады. ... ... ... ... төлеу мерзімін тараптар 2 ретке дейін
ұзарта алады. ... ... 2 ... артық ұзартылса, онда мұндай ... ... ... ... ... екінші қауіпті топтағы
ссудаларға жатқызылады. Бұл санаттағы ... ... банк ... 2 % ... резерв құрады.
Субстандартты ссудаларға – жеткіліксіз ... ... ... ... қарызды өтеу мерзімі 30 күнге дейін, сонымен қатар 30 күннен
60 күнге дейін созылады. Бұл жағдайда ... ... ... көлемі
ссуда мөлшерінің 5% құруы тиіс.
Күдікті ссудаларға қамтамасыз етілмеген, қарызды төлеу мерзімі ... ... 30-60 ... дейін кешіктірілетін ссудалар жатады, сондай-ақ
қарызды төлеу мерзімі 60 күннен 180 күнге ... ... ... ... ... Ол бойынша несиелік ұйымдар болып қалуы ықтимал
шығындарды жабу үшін резервке ссуданың 30 % ... ... ... ... ... топқа сенімсіз ссудалар жатады. Аталмыш ссудалар
қамтамасыз етілмеген және ол бойынша қарызды өтеу мерзімі 60-тан 180 ... ... ... бұл ... ... ... өтеу ... күнге дейін кешіктірілген, тараптармен 2 реттен аса ұзартылған,
нәтижесінде төлеу мерзімі 180 ... ... ... ... жатқызуға
болады.
Осылайша, несиелік қауіптіліктің деңгейіне сәйкес, банктер әрбір
тұтынушының барлық ссудалары бойынша ... ... ... көптеген банктердің дағдарысқа ұшырауына себепкер болған
– активтердің сапасының нашарлауы. ... ... ... ... ... ... көбінесе қозғалысқа түспеген несие
көрсеткіштерінің мөлшері алынады. Қозғалыссыз ... ... ... 10 %-нан асса – ол ... ... ... ... тұрақтылығына
төнетін қауіп болып есептеледі. Яғни, мұндай ... ... үлес ... ... деңгейден 10 % төмен. Бірақ, соңғы жылдары
стандарттық несиелердің үлес салмағының төмендеуіне ... ... саны ... келеді. Стандарттық несие үлесі 71,99 %-дан (1999 ж.)
40,3 %-ға (2007ж.) төмендеген кезде, сенімсіз несиелер саны 1999 ж. 24,4 ... 2007 ж. 58,5 %-ға ... ... несие портфеліне талдау жасау үшін, несиелердің өсу
динамикасын «марков» тізбегі бойынша қарастырған ыңғайлы. Мұндай ... ... бір ... ... ... ... болжау матрицасын дәл
анықтауға мүмкіндік береді және жүйенің қалыпты жағдайын айқындауға ... ... ... ай ... ... (бір санаттан екінші санатқа
өту) жағдайын бағалау матрицасы көрсетілген.
Кесте
Несиелердің ай сайынғы болжалды өзгеруінің ... %.
| ... | | | | | | | ... |8,34 |0,00 |35,74 |36,25 |87,05 |0,00 ... |4,88 |88,41 |28,45 |0,00 |0,00 |0,00 |0,00 ... |1,34 |0,00 |18,69 |11,07 |46,75 |0,00 |0,00 ... |0,01 |2,17 |34,60 |42,52 |0,00 |0,00 |33,63 ... |0,63 |0,00 |11,78 |10,67 |16,15 |0,00 |0,00 ... |1,97 |0,00 |0,00 |0,00 |0,85 |12,95 |0,00 ... |0,65 |1,08 |6,48 |0,00 |0,00 |0,00 |66,37 ... ... С.С. Палжан Методы оценки кредитных рисков. «Молодые ученые –
будущее науки» - ғылыми конференция материалдарының ... - ... ... ... 2009, т.1, ... кестеде көрсетілген матрица – солға қарай орналасқан
матрица, онда өзгеріс болжамдары 1 айға ... ... ... ... -
өзгерістің қай санаттан басталатынын көрсетеді, ал жолда – қандай санатқа
ауысатынын ... ... 1 ... ... ... ... ... санатқа өту мүмкіндігі болжалды түрде 34,67 %, ал ... ... ... 1 ... ішінде өзгеріссіз сол санатта ... 18,69 ... ... бойынша несие порфелі сапасының салыстырмалы түрде
жаман емес екеніне көз ... ... ... ... тұрақтылық 90
% жуық, бұл стандартты санаттың тұрақтылығын анықтайтын және оның нашар
санаттарға қарай күрт ... ... ... жақсы көрсеткіш.
Несиені қайтару деңгейінің төмендеуі жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... ... көлемінің
өсуінің салдарынан болу мүмкін[9, 64-68 бб.].
Бірақ қазақстандық банктердегі активтер сапасының ... цикл ... ... тексерілмеген несие портфелдерінің жылдам
өсуіне байланысты туындайтын қауіптілік дәрежесін жеткілікті түрде сипаттай
алмайды. ... ... ... ... ... ... жинақталып қалғаны байқалады. Көптеген несиелер жеткілікті
түрде «тұрақты» болмады. Нарықтың өсу жағдайында, кез ... ... ... ... ... ... ... болатын еді. Сонымен
қатар, қазақстандық экономиканың ерекшеліктеріне ... ... ... жекелеген салалар мен несиелендіру нысандарында
жоғары концентрациямен өзгешеленеді, соның кесірінен несиелік қауіп ... ... ... ... жағдайда банктің активі мен пассивін кешенді
басқаруға тек теориялық тұрғыдан тоқталу жеткіліксіз, ... бұл ... ... ... өзі тәжірибенің араласуын қажет етеді. Банк
активтері мен пассивтерін басқарудың отандық тәжірибеде тек қана ... ... ... комитетінің қызметі, банктің өтімділігі мен
табыстылығы ... ... бір ... ... ... ... бөлімше ретінде біз, банктің басқару ... ... ... ... мамандандырылған бөлімше ретінде «Проблемалық
активтерді басқару бөлімшесін» ... ... ... ... бұл банктің жіктелетін активтерінің бір
бөлігін, яғни қайтару мерзімі кешіктірілген активтер топтарын білдіреді.
«Проблемалық активтерді басқару ... ... ... ... ... ... ... түрінде кездеседі. Ондай
бөлім ретінде отандық банктер тәжірибесінде «проблемалық несиелермен жұмыс
бөлімі» ... ... Олар ... ... банктер тәжірибесінде бертінде
ғана құрылып қызмет етуде және оның тиімділігі де дәлелденіп ... ... ... ... ... құзіреті жоғарыда аталған
бөлімге қарағанда кең, яғни ол ... сол ... ... ... ... бар. ... активтерді басқару бөлімшесі» (ПАББ) бұл кез
келген ... ... ... басқарумен тікелей айналысатын
өкілетті ұйым болып табылуға тиіс. ... ... ... өз ... ... заңдылықтарды, ҚҰБ мен ҚҚА-нің нормативтік
актілерін, банктің жарғысын, ... ... өзге ... және ... ... және аталған бөлімше туралы ережесін
басшылыққа алады. «Проблемалық активтерді басқару бөлімшесі» мынадай типтік
міндеттерді ... ... ... ... ... табу ... ... тиімді несиелік-
инвестициялық стратегиясын қалыптастыруға және іске асыруға қатынасу.
Бұл жерде ең ... ... ... ... ... ... алу
және пайда болған жағдайларда оларға мониторинг ... ... іске ... ... Ал енді ... табу мақсатына келсек,
мұнда аталған бөлімшенің ... ... ... ... ... активтерді барынша қайтаруға жағдайлар жасау туралы айтылады.
2) Проблемалық активтермен жұмыс ... ... ... ... банктің және оның ... ... ... ... ... және әдістерін жасау.
Жұмысты ұйымдастырудың негізгі қағидаттарына мыналар жатады:
Активтердің проблемалық активтер тобына өтуін ескерту, яғни ... ... ... ... өзге негізгі бөлімшелерімен бірге
активтерді орналастыру туралы шешімдерді қабылдау үдерісіне қатысып, банк
активтері ... ... ... ... ... жасауға және төлемді
кешіктірген күннен бастап қарыз алушылармен жүргізілетін жұмыстарына
қатысуға ... Егер де ... ... ... ... ... ... болса, онда әрі қарай бақылау жұмыстарын жалғастыра
береді.
Проблеманы шешу тәсілдерінің толықтығы мен кешенділігі яғни банктің,
заңдар мен ... ... ... ... ... ... ... жасау. Нақтырақ айтсақ, ... ... ... ерекшеліктерін, қарыз
алушының жеке басының мінез құлқын және ... ... әр ... ... қомай, сондай-ақ проблеманы шешудің әр түрлі нысандары
мен әдістерін жүргізуге тиіс.
Қабылданатын шаралардың өз уақтылығы, яғни ... ... ... ... ... қарызды толық қайтару немесе ... ... ... ... мүмкіндік беретін тез арада шешім
қабылдау қажет болады. Егер ... өтіп ... ... онда ... ... ... ... шешімдердің тиімділігі яғни бөлімшенің жұмысының нәтижесі
банктің табысының нақты өсуімен сипатталуға ... Ең ... ... ... ... уақыт факторы. Банк өз қызметінде кейде ... ... кеше ... ... ... оң ... қол жеткізуі
қажет.
Оң тиімділіктің арту, яғни уақтында банктің алдындағы ... ... ... ... ... ... бірақ келісілген кесте бойынша
қайтаруға және комитеттің ... ... ... ... ... тәуекелі мен бағалы қағаздарды өтеуге
байланысты дефолттарды төмендету ... ... ... ... ... өзінің, қарамағындағы бөлімшелермен немесе филиалдармен өзара
байланысты дамыту;
Аталған бөлімше банктің өзге де ... және ... ... ... жолға қоя білуі қажет. Егер филиал проблемалық активтерді
қайтаруға байланысты шараларды ... ... ... онда ... тиісті іс-әрекеттерді және міндеттерді айқындауға араласуы керек.
ПАББ-нің орталық аппаратының қызметкерлері өңірлердегі филиалдарда жиі бола
отырып, ондағы ... ... ... ... ... ... ... жасау барысында банк қызметкерлерінің білікті маман
ретінде бір-біріне деген сенімдерінің болуының маңызы зор.
4)Проблемалық активтердің ... ... ... қашу және оларды
төмендетуге байланысты операцияларды жүзеге асыруда шетел
банктерінің тәжірибелерін үйрену және ПАББ-нің жұмысына енгізу.
ПАББ-нің қызметкерлері жүйеі ... ... ... ... ... ПАББ ... ... арттыруда орталық
аппараттың және филиалдардың қызметкерлердің, сондай-ақ ... ... ... ... ... семинарлар өткізген дұрыс.
5) ПАББ қызметінің барлық бағыттары бойынша әдістемелік, нормативтік,
нұсқаулық және талдамалық материалдармен ... ... ... қаматамасыз етуді жүзеге асыру.
ПАББ өзінің құзіретінің шегінде банктің нормативтік және ... ... ... және ... ... қарамағындағы бөлімшелердің
міндетті түрде орындауына бағыттайды. Ондай құжаттарға ПАББ-не жетекшілік
жасайтын банк басшысы қолын қояды.
ПАББ-тің ... ... ... ... ... оның
атқаруға тиісгі мынадай қызметтерін бөліп қарастыруға болады:
- бөлімшенің қарауында болатын проблемалық активтер ... ... ... ... кешенді шараларды жүзеге асыру;
- өзге бөлімшелермен бірлесе отырып проблемалық қарыздарды қайтаруға
байланысты жұмыстарды ұйымдастыру және өезінің ... ... ... коллегиялық ұйымдарына арналған сараптамалық қорытынды даярлау;
- активтердің проблемалық топқа ауысу кезеңінен бастап, олардан нақты
нәтиже шыққанша жұмыс жүргізу;
- ... ... ... ... ... банктің
құрылымдық бөлімшелерінің қызметіне бақылау жасау және ... ... ... қарауында есепке алынатын қарыздарды қайтаруға байланысты
туындайтын зияндардың орнын жабуға арналған резервтермен есеп ... және ... ... ... асыру[10,96-99бб.].
Банктерде ПАББ жұмысының сызбасын әр түрлі жасауға болатыны белгілі.
Біздің ойымызша, 6 ай және одан ... ... ... ... кестесі
бұзылған кез келген банктің ... ... осы ... тікелей
құзіретіне берілуге тиіс.
Сонымен қатар проблемалық активтермен байланысты мәселелерді шешуде
арнайы «Проблемалық активтер комитетін» (ПАК) құрудың да аса ... ... ... ... ... ... бойынша стратегиялық сипаттағы
шешім қабылдауға тиіс.
ПАК ... ... ... комитет құрамынан саны жағынан аздау
болады. Оның құрамына ... ... ... заң ... ... қызметінің, стратегиялық ... ... және ішкі ... ... ... ... ... кейбір ерекше отырыстарына өзге де мүдделі бөлімшелердің
жетекшілерін шақыруға болады. ПАК-тің ... ... бір рет ... қажет
болған жағдайларды өткізу қажет.
ПАК-тің қарамағында үнемі жиналып отыратын ... ... да ... ... ... төрағасы ретінде ПАББ-нің
жетекшісін сайлау қажет.
Коллегиялық ұйымға ... оның ... ... ... ... сайланады. Коллегиялық ұйым аптасына бір рет
жиналуы тиіс.
Біздің ұсынуымызша ПАББ-нің типтік құрылымы және ... ... ... ... ... ... дұрыс.
Оның болуы мүмкін құрамын қарастырамыз.
1. Бөлімшенің жетекшісі - банктің жұмысында тәжірибесі көп, ... ... бас ... активтерді басқару бөлімшесінің жетекшісі мынадай
қызметтер атқарады:
ПАББ-нің қызметіне жалпылама ... ... ... ... ... етеді және жоспарлау жұмыстарын ... ... ... ... ... ... мәселелер бойынша істердің жағдайына
жүйелік талдау жасайды, және оның негізінде банктің қызметін жетілдіруге
бағытталған ... ... ... ... банктің жетекшісіне,
комитеттерге және басқармаға жасайды;
Бөлімшенің қызметіне қатысты нұсқаулық материалдарын ... ... ... ... ... қабылдайды;
Банкте өтетін мәжілістер мен жиналыстарда өкіл ретінде ... ... ... ... пен ... комитеттің шешуші
дауысы бар мүшесі болады.
Банктің өзге де бөлімшелерімен өзара ... ... ... ... ... келісімімен мамандарды жұмысқа тартады;
Бөлімшенің штаты, кадрларды таңдау және тағайындау, көзге түскен
қызметкерлердің ... ... ... ... туралы
мәселелерді банк басшыларының қарауына береді;
Банк басқармасы мен комитеттерінің ... ... ... және ... ... ... сақталуына бақылау
жасайды.
Банк
басқармасы
Сурет 1. Проблемалық активтерді басқару ... ... және ... байланыстарының ұсынылатын үлгісі.
Қайнар көзі: Бертисбаева Р. Управления активами и ...... ... ... // ... ... – 2008. - № 5. - ... Экономикалық білімі бар маман проблемалық активтерді есепке ... ... ... ... құрады, ПАББ-нің жұмысының
нәтижелерін жоспарлайды және болжайды.
3. Бухгалтерлік білім бар маман банктің ... ... ... және бөлімшенің ұсынған проблемалық активтермен жұмысының сызбасының
үлгісін ... ... ... Ол ... бухгалтерлік бөлімінің негізгі
оппоненті болап табылады. Мұндай маманның басты артықшылықтары ретінде оның
кәсіпорынның бухгалтерлік есебін білуі, ... ... ... ... ... ... алушы-кәсіпорынның қызметін талдайды және есебін
жүргізеді.
4. ... ... ... ... ... жетік білуге, банктің
нормативтік материалдарын, экономиканың өнеркәсіптік секторының қызметінің
ерекшеліктерін және ... ... ... құра білуге тиіс.
5. Салық саласының маман тек қана банктік емес корпоративтік ... салу ... мен ... ... ... ... ішкі ... өзара байланысты болуы тиіс.
6. Арбитраждық білімі бар ... ... ... арбитраждық сотта
банктің мүдделерін қорғай ... және ... заң ... ... ... ... Қауіпсіздік мәселелері бойынша маман банктің қауіпсіздік қызметі
мен мемлекеттік билік ұйымдарының құқық ... ... ... ... тиіс.
8. Филиалдар бойынша маман банктің құрылымдық ... ... ... білуге, олардың өңірлердегі қызмет ету
ерекшеліктерін, әлсіз және күшті жақтарынан хабардар болуы тиіс.
9. Техника саласының ... ... ... ... ... құралдары бойынша кез келген мәселелерді білуі қажет.
Бұл жерде біздің ойымызша, әрбір банктің өзіндік ерекшеліктеріне қарай
ПАББ-ні өзінше құруға және оның ... ... ... өзге де
өзгерістерді енгізуде өзіндік тәсілді қолдануға болады.
Сонымен қатар, ең ... ... бұл ... ... ... ақы төлеу, яғни банктің қызметкерлеріне қарағанда көп төлейтін болса,
онда өзге бөлімшелерден осы бөлімшеге ... ... орын алуы ... де ... ... өмірінің тәуекелмен байланыстығын және
өте күрделілігін ескере отырып, біздің ... ... ... көлеміне қарай 5-10% мөлшерінде сыйақы ... ... ... ... ... болады. Оған қоса банк
жетекшілерінің рұқсатымен әр түрлі марапаттау шараларын қолдану қажет.
ПАББ ... ... қол ... ... да ... зор. ... қызметкерлеріне орын беру, дербес
компьютермен жабдықтау және ... ... және факс ... ... Бұл ... ... ... мәліметтер базасына қолжетімділігін
қамтамасыз ету ... де ... ... ... ... ПАББ
қызметкерлерінің іс-сапар және өзге де жол жүру ... ... ... және ... ... ... кезекте шешуге мән беру қажет.
Жоғарыда аталған материалдық-техникалық ... ету ... ... ... ... енгізілген және оларды біздің тәжірибемізге
енгізу қажет деп санаймыз. Біздің тәжірибемізде аталған ... ... ... ... мен ... ... ... жаңаша
құрылымынан орын алуға тиіс.
Қорыта айтқанда, кейбір банктер бастапқыда мұндай жаңа ... ... ... ... ... қаламауы мүмкін. Бірақ та
уақыт өте келе ондай құрылымының қызметінің тиімділігіне кездері жететіне
күмән ... ... ... ... ... бүгінгі
жағдайы немесе сапасы ПАББ сияқты ... оның ... ... ... жаңаша басқару бөлімшесінің құрылуын қажет етіп
отырғаны сөзсіз[11,46-49бб.].
3.3 Активті операциялардың сапасын жақсартуда несиелендіру процесін
бағалаудың даму ... ... ... ... жоспарында одан әрі қарай
дамыту қаржы нарығының барлық сегменттерінің қолайлылық және даму
деңгейіне байланысты. ... ... ... ... ... ... көмегі кезінде, сонымен қатар несиелендірудің тиімді
механизмдерін, нысандарын және ... ... ... экономиканы қаржы
және нақты секторы арасында тығыз қарым-қатынасты орнату мүмкіндігі бар.
Нақтырақ айтар болсақ, осындай тиімді әріптестікті несиелеудің рационалды
жүйесі ретінде түсінеміз, яғни осы ... ... ... ұстанымдарымызды нығайтуға, сонымен қатар өндірісті қайта
орнатуға және ... ... ... ... ... ... ... үрдісін басқарудағы жүйелік әдістеме
болып табылады. ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Қысқартылған түрде барлық үрдіс үш негізгі функциялар арқылы
орындалады:
... ... ... ... ... және олар ... ... жүзеге асыру.
Осыған сүйене отырып тұрақты ... ... ... ... ... ... басқару жүйесі төмендегі суретте
ұсынылады.
Құралдарды аккумуляциялау блогы үшін ... ... ... ... ... ... табылады. Халықаралық қаржы ұйымдары мен дамыту
бюджеттерінің ақша ... ... ... ... ... көзі бола ... жүйе ... негізгі көзі ретінде жеке және заңды
тұлғалардың ... ... ... ... үшін ... ... ... қажет. Ең маңыздысы ережелердің халықаралық
стандарттарына және ... ... есеп беру ... ... ... ... және тағы ... сәйкес келеді.
Бұл жердегі маңыздысы банк іс-әрекеті туралы ақпараттардың айқындылығы,
яғни бұл өз кезегінде ... өз ... ... ... береді
және банктерді нарық тәртібіне бағындырады. Өте ... ... ... ... қорғаудың, банкрот деп танылған банктерді жабу ... ... ... бақылаушы ведомстволар туралы заңнамалық базаның
анықтығы. Банктік депозиттерді сақтандыру жүйесін ... ... ... ... ... мен ... ... 2. Несие процесін ұйымдастыруды жетілдіру схемасы
Несиелендіру блогының негізгі тапсырмалары салымшылардың ақша ... банк ... ... ... ... ... ... экономиканың өндірістік секторын дамыту және ... ... ... ... ... ... шешу үшін банктік және банктік емес ұйымдар жүйесін кеңейтуді
қарастыру керек. Ұсынылғаннан басқа ... ... ... ... ... ... ... құру. Қазіргі уақытта Қазақстандағы
филиалдар мен әр есептік-кассалық бөлімдерге он мың ... ... ... ... АҚШ, Еуропаның кейбір елдерінде ... 700-2200 ... ... Ресейде 3000 тұрғынға дейін ... ... ... ... ... банктердің тең дәрежеде дамуына
мүмкіндік бермейді. Қазіргі уақытта 39 банктің 29-ы 7 ... ... де ... ... ғана ... ... ... еліміздің он ірі
банктер қатарына кіреді. ... ... ... ... банктердің филиалдары мен өкілдіктері орналасқан.
Осындай жағдайда аймақтық банктер облыс ... ... ... ... және ... ... керек.
Аймақтық банктердің құрылтайшылары ретінде, ... ... ... органдары, Қазақстан Даму Банкі, Қазақстанның 2010
жылға ... даму ... ... ... ... ... ... Қазақстан аймақтарына қызығушылығы артып келе ... ... мен ... ... ұйымдары.
Аймақтық мемлекеттік банктер үлкен инвестициялық жобаларды
несиелендіруге белсенді тұрде қатыса алуы мүмкін. Аймақтық банктерден
басқа Германияның несиелік кооперативінің үш ... ... ... ... несиелік кооперативтер жүйесін дамыту керек.
Әрине экономиканың нақты секторын ... ... ... жүйесі керек, яғни несие саясатын ... ... осы ... ... ... отырып, дифференцацияланған несие мөлшерлемесін
қолдану керек.
Дифференцацияланған мөлшерлеменің ... ... оның ... ... үшін біртексіздігі. Қазақстан экономикасының ерекшілігі ретінде ... ... ... ... дайын соңғы өнім өндіру саясатын
жүргізу мұқтаждығы туындайды. Қазақстан ... 2010 ... ... ... ... бағыттарды несиелендіруде төмендетілген
несие көрсеткіштерін қолдануға ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында, ақпараттық және космостық
технологияларда, биологияларда, химияларда және ... ... ... ... бөлу ... пайыздық көрсеткіштерді өндіру саласын несиелендіруде қолдануға
болады. Осындай салаларды қаржыландырудың негізгі көздерінің бірі шетелдік
инвестицияларды ... ... ... ... ... ... несиелерді сақтандыру жүйесін дамытуға
мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта мұндай механизм ... ... ... ... сақтандыру жарнасын жүйелі түрде қажет етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... алып келеді. Несие үшін
сыйақысын төмендету кезінде ... ... ету ... ... ... еді. ... кетерлік жайт несиені ... ... ... ... ... ... оның
нарықтағы орнын, маркетинг деңгейін талдайды, яғни несие алушы екі рет
тексеруден ... ... ... ... ... толықтай жұмыс
істеуіне оның табиғатын, ... ... ... ұйым ... операциясы бойынша жауапкершілігін ... ... ... құру ... Сонымен қатар кепілдік қорын құру ... ... ... ... ... ... ... құру
тәжірибесіне сүйенер болсақ, жинақталған ақша құралдары бірінщі реттік
сипатқа ие ... және ... ... ... ... ... және тағы ... іс-әрекеттерге жұмсалады. Сосын өзінің даму
шамасына қарай қор берілген ... ... ... ... есебінен толықтырылады.
Үшінші блок салынған ақша бойынша сыйақыларды төлеуді сипаттайды.
Сыйақылардың уақытылы төлемдерін ... ... ... ... және ... ... Осы ... банк
міндетті түрде несие алушының өз уақытылы төлей ... ... және ... ... ... төлемдер мен негізгі қарызы
бойынша қарыздарын толықтай өтей алатындығын міндетті түрде дұрыс бағалау
қажет.
Қазіргі кезде банктермен ... ... ... ... ... ... негізгі кемшіліктерін әрбір фактордың сандық
өлшемінің және оның ... ... ... ... ... ... мағынасын қате бағалау және ... ... ... ... алып ... ... несие
алушының несие қабілеттігін бағалауға рейтингтік әдісін қолдануға ... яғни ... ... ... ... оның ... қарыз нарығындағы орнына байланысты әрбір несие алушыға
мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... қай ... ... оның айналым құралдарының құрылымын, дебиторлық және
кредиторлық ... ... ... ... бұл ... – оның негізгі үш элементтерінің өзара
әсерлесуінің ... ... ... ... және ... ... ... талдауды қажет етеді. Сонымен қатар несиелендіруге әсет ететін
сыртқы факторларда ... Осы ... ... ... ... үрдісін кешенді талдағаннан кейін несиелендіру банк пен клиент
үшінде пайдалы және ... ... ... ... ... ... ... банктер
тікелей қаржыландыру және инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық
бағдарламаларға қатысуға, құрал-жабдықты сатып алуға ұзақ ... және ... ... ... ... ... қаржыландыруды, жобалық операцияларды қаржыландыруға
қатысуды, делдалдық, ... ... беру ... ... ... бақылауды, басқаруды және есептеулер бойынша
агенттік қызметтерді.
Банк үшін несие ... ... ...... ... ... ... сыйақыны қайтармау тәуекелі маңызды ... ие. ... ... ... ... ... ... несие алушының
несиеқабілеттілігі табылады. Қарыз алушының несиеқабілеттігін бағалау
кезінде келесі ... ... ... оң ... тарихы;
• клиенттің қаржылық-шаруашылық жағдайын талдау;
• қарыз алушының банк алдындағы ... ... өтеу ... ... ... ... орындау үшін қажетті ақшаның
қамтамасыз ете алу ... жеке ... ... және ... ... ... жобаға қолдана
алу мүмкіндігі;
• қарыз алушының нарығының конъюнктурасының жағдайы және оның салаларын
дамытудың алғы шарттары;
• оның бизнесінің мүмкіндігінің маркетинг және ... ... ... ... ... және іскерлік беделі;
• өтем қабілеті жоғары кепіл мүліктерінің болуы немесе ... ... ... полисі, акциялар, облигацияар, кепілдіктер).
Тәуекелдерді тиімді басқару үшін әрбір факторлар (банк үшін – тәуекел
факторлары) алдын-ал ... ... оған баға ... ... келісім-шарттары туралы ақпараттарды жинайтын, бағалайтын және оны
қоғамға ұсынатын (қарыз алушылардың ... ... ... несиелік
бюро институттары әлемнің барлық жерінде бар. Әлемнің көптеген
мемлекеттеріндегі несие берушілер (банктер, қаржылық ... ... ... инвестициялық және сауда компаниялары) тұрақты
негізде несие бюросы арқылы қарыз алушының төлемқабілеті ... ... ... ... қызметінің теориялық негіздерін
қаржылық делдалдықтағы ақпараттардың асимметриясының мәселелеріне арналған
экономистердің көптеген жұмыстары құрайды.
Ақпараттар асимметриясы ... ... ... бекіту
кезінде мәліметтердің жеткіліксіздігімен анықталады. Бұл өз кезегінде несие
ресурстарынын тиімсіз таралуына әкеледі. Әдетте несие ... ... ... ... кірістер мен тәуекелдерді нақты бағалай
алмайтын жағдайларда болады, осылайша барлық қарыз алушыларға ... ... ... бірдей етіп белгілейді. Өз кезегінде «жақсы» қарыз
алушыларға тәуекел үшін ... ... ... ал ... ... алушыларға
төмен деңгейде төлеуге мәжбүр болады. Дегенмен сенімсіз қарыз алушылардың
төлем ... ... ... ... ... деңгейінде алуға
ұмтылуы, несие ресурстарын таратудың тиімділігін төмендетеді. Нәтижесінде
сенімді және пайдалы жобалардың ... ... ... ... Бұл
құбылыс «қолайсыз таңдау» атына ие болды.
Бұған қарамастан несие берушілер қарызды алғаннан кейінгі қарыз ... ... ... жағдайда болуы мүмкін. Қарыз алушы ... ... ... ... ... ... айналысуы
мүмкін немесе қарыздарды төлемеу мақсатында инвестициялардан ... ... ... ... ... несиелендірудің пайыздық көрсеткішін
жоғары деңгейде бекітілуіне және несие көлемінің ... ... Бұл ... ... ... ... поведения»
(moral hazard) атына ие болды.
Әлем тәжірибесі көрсеткендей бұл ... шешу ... ... мен ... ... ... алмасу мақсатында құрылған несие бюросы
арқылы жүзеге асырылады. Бұл кезде үш ... ... ... қол ... ... ... банктерге потенциалды несие алушылар туралы
мәліметтерді ұсынуды арттырады және ... ... ... ... ... Бұл несие берушілерге берілген қарыздың бағасы мен
бағытын ... ... ... ... ... ... ... алатын ақпараттарға
төлейтін төлемдерін қысқартуға мүкіндік береді. Бұл несие ... ... ... ... алып келеді және несие
берушілерді өзінің ұсынып отырған несие ресурстарына бәсеке бағасын ... ... ... береді. Өте төмен пайызды көрсеткіштер несие
алушылардың таза ... ... және ... ... ... несие бюросы несие алушыны тәртіпке келтіретін механизмді
қалыптастыруға тырысады. Егер өз ... ... ... ... ... ... ... бәріде біледі және ... ... ... оның ... ... алып келеді. Бұл
механизм ... ... ... ... деген ынтасын келеңсіз іс-
әрекеттерінің тәуекелділігін төмендете отырып ... ... ... делдалы ретінде немесе өзінің несие берушілер
құрған және соларға ... ... ... ... ... және ... ... табатын ақпаратық делдалдары ретінде рөлге ие. ... ... ... ... ... ... етеді. Бюро
оларды өзге мәліметтермен байланыстыра отырп ұштастырады. Және әрбір қарыз
алушыға ... ... ... алушылар өзінің клиенттері туралы
ұсынылған ақпараттардың жиілігі мен ... ... ... ... алушылардың несиелік операциялары туралы есептерді бюродан тұрақты
түрде алып ... ... ... ... қызметі өзара айырбас
принципіне негізделген және бюро мен ... ... ... ... өсу ... ... жақсы көрсетілген: компанияларды ашу,
жаңа құрал-жабдықтарды, технологияларды сатып алуға керекті, қызметін
кеңейтуге қажетті ... ... ... ... ... мүлік
нарығының жандануы ипотекалық несиелерге үлкен сұраныс туғызуда.
Бәріде жақсы, ... бір ... ... ... банктер потенциалды несие
алушылар туралы нақты мәліметтер алу кезінде ... ... ... ... ... алып келуде. Мысалы, 2009 жылдың ... ... ... банктің несие қоржынының 63.4 пайызын
стандартты несиелер, 34.1 пайызын күмәнді, 2.5 пайызын ... ... ... Осылайша банктердің өзінің клиенттерімен өркениетті қатынас
орнатуы түсінікті – ... ... ... ... ... және дамушы
елдерде сәтті жұмыс істеуде. Олар қарыз алуға ниет білдірген заңды ... ... ... оң және ... ... ... ... және таратумен айналысады. Біздің елімізде олардың несие алуына
арналған және несие ұйымдары ... заң ... ... ... ... банктер адал және арам пиғылды ... ... ... ... несие беру нарығындағы бәсекені ескере ... ... бар ... айырбас жүргізуде. Осындай сипаттағы институттарды
құру жайы аргументтер бірқатар көңіл бөлгенді ... ... ... және ... ... ... айқындылық және
потенциалды несие алушылар жайлы ақпараттардың ашықтығынсыз мүмкін ... мен ... ... ... нарығындағы айтарлықтай ашық құрылым
ретінде саналады, ал ... ... ... ... ... кезде
осыған қатысты сұрақтар туындамайды.
Екіншіден, экономистер болжамы бойынша несие бюросы бар елдердің банктік
несие ... ... ... жоқ ... ... ... ішкі ... қатысты
25 пайызға көп. Осы мақсаттар негізінде Қазақстан Республикасының ҰБ-ның
17.01.2006 ... №18 ... ... ... бюросы және несие тарихын
қалыптастыру туралы» заң жобасын жетілдіру жөніндегі жұмыс тобы ... ... ... ҚР ... ... ... Прагма
корпорациясының, ЮСАИД, екінші деңгелі банктердің, ... ... ... ... түрін жүзеге асыратын ұйымдардың өкілдері кірді. Осы
бағыт барысында екі ... ...... ... жұмыс істейтін
мемлекеттік несие бюросын және жеке ... ... ... ... құру ... ... бюросы мен клиент ... ... ... заңды күші бар заңнамаларына сәйкес жүргізіледі, осы
құбылыстың негізгі принципі – ... ... ... ... ... ... арқасында несие беруші күш жұмсамай әрқашанда
несие алушы туралы нақты мәліметтерді ... ала ... және ... өзінің
тәуекелін минимумға келтіреді. Осы жерде адал ниетті ... ... ... ... алушылармен салыстырғанда бірқатар артықшылықтарға ие болады:
несие беру туралы шешімді тез қабылдау, төмен несие ... ... және тағы ... ... құру ... әр мемлекеттерде әртүрлі. Бірқатары орталық
банк базасында құрса, ал өзгелері бюроға коммерциялық ұйым мәртебесін ... ... ... ... ... яғни ... ... бойынша несие тарихын сақтап және ұсынып отырады.
Қазақстанда несие ... ... ... ... ... ... несие
бюросын жеке меншікке беру керек пе деген бірқатар күмәндар туындады.
Парламент ... ... ... ... Банк ... ... құру
құқығынан айырылды. Бірақ ол ... ... ... ... ... және ... құқығына ие болды. Дегенмен заң ... мен ... ... ... ... жүйесін қалыптастыруға қатысуға
құқық берді. Осылайша «үш қызметті бірден атқару» принципі туындайды: олар
бюроны құрады, оған ... ... және ... ... тарихы мәліметтер базасына қіру рұқсатына несие бюросына несие
есебін алушы ретінде тіркелген ұйымдар ие ... ... ... толықтай
коммерциялық негізінде жұмыс істейді және несие алушыға оның талабы бойынша
несие есебін тегін беруге міндетті. Заң қызығушылық білдірген ... жіне ... ... ... ... ... Бұл
жердегі қызығушылық тудырып отырған ... яғни ... ... ... ... ... ... мәліметтері базасына осы
субъектілердің келісімі бойынша бағытталады.
Көптеген елдерде ... ... ... өзі ... ... ... ... несие тарихын уақытша жабуға немесе толықтай
жоюға; кез-келген уақытта және ... ... ... тарихындағы мәліметтер
базасынан ақпараттар алуға; бектілген ережеге ... ... сол ... ... ұсынысынан ақпараттардың нақтылығын талқылау құқықтарына ие және
кез-келген жерде еріктілік принципі сақталады. Алғашында бұл құқық ... ... ... өзі ... ... теріс сипатты болуына
қарсылық білдіреді және бұған ... өз ... ... Банк арам
пиғылды несие алушылар туралы ақпараттарды құпиялылықты сақтай отырып беру
үрдісі жай қарағанда оңай ... ... ... бәрі ... ... ұйым ... құпияны тарату құқығына ие емес және ... ... ... ...... барлығы орындалмаған
жағдайда оның имиджіне нұқсан келеді. ... ... ... ... ... ... ... тарихын құру шешімін сұрау қалады.
2007 жылы 29 шілдеде Қазақстанда алғашқы несие бюросы «Несие бюросы және
несие тарихын қалыптастыру ... ... ... құрылған. Оның жұмыс
істеуі 2007 жылдың күз мезгіліне жоспарланған еді. Бұл ... ... ... ... ... және ... беру ... жеңілдету
болды.
ЖШС-ң құрылтайшылары ретінде жеті банк болды: «Альянс Банк» АҚ, «АТФ
Банк» АҚ, «БТАі» АҚ, ... ... АҚ, ... АҚ,
«Қазақстан халық банкі» АҚ және «Цеснабанк» АҚ. Бюроны құра ... ... ... ... тең ... деп келісілген еді.
Бірақта «Аьянс Банк» АҚ жарғылық қордың 14,28 пайызын ... ... ... пакеттің ақшалай сипаты 4 070 мың тенгені құрады. «Бірінші ... өз ... ... сызбаларды сақтай отырып ... ... ... ... ... және ... ... принциптерді жүзеге
асыра отрып қолданылады:
• несие тарихының субъектісінің келісімінің болуы;
• несие тарихының барлық субъектілернің тепе-теңдігі;
• несие тарихының ... ... ... ... және ... қолдану;
• ақпараттардың құпиялылығы;
• несие тарихының мәліметтер базасын және ... ... ... ... ... жеке өміріне араласпау, заңды және жеке тұлғалардың,
қоғам мен мемлекеттің заңды мүдделері мен құқықтарын ... ... ... ... ұсынуға негіздеме несие субъектісінің
несие есептерін беруге келісімі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... бюросының негізгі қызметтерінің бірі несие тарихын қалыптастыру
және ... ... ... ... ... ... ... қосымша келесі міндеттерді атқаруға құқылы:
• несие тарихын қалыптастыру үрдісіне қатысатын қатысушылардың
қызметін ... ... ... ... ... ... бюросының қызметін реттеуге қатысты өзге де ақпараттық
материалдар мен арнайы әдебиеттерді ... ... ... ... ... ... ақпараттық
қамтасыз етумен байланыты кеңес беру қызметтерін ұсынуға;
• несие тарихының субъектілерінің несиеқабілеттігін өздері ... ... ... ... ... маркетингтік және статистикалық зерттеулерді жүргізуге.
Осылайша осы қаржы институтының ... ... ... ... тарихын қалыптастыру және несие берушілерге жоғары кәсіби есептерді
ұсынудан тұрады.
Қарыз алушының несие ... деп ... ... ... ... ... ... тізімін және оларға қызмет көрсету тарихын
айтамыз. Несие бюросы ... ... ... ... ... ... ... отыруға құқылы. Осы бюро кәсіпорындарды несиелендіру
аясында ерекше орынға ие. Бюромен аккумуляцияланатын ... ... ... ... ... ... ... алушының қызметі,
оның қаржылық жағдайы, өзге де несие ... ... ... туралы. Несие тарихындағы ерекше құндылыққа ие алынған қарыз,
салық бойынша міндеттемелері, ... ... оның ... ... ... ... ақша құралдарының, құнды
қағаздардың және өзге де ... ... ... ... ... ... операциялардың кейбір түрлерін жүзеге асыратын
ұйымдармен ұсынылатын ... ... ... иелік етуі керек:
1. банк берген несие бойынша қарыз сомасы, сонымен қатар бардық ... ... және ... ... ... сомасы;
2. шартты және мүмкін міндеттемелердің, несиені қайтарудың және берілген
мерзімі;
3. өкілетті органның нормативтік-құқықтық ... ... ... қамтамасыз ететін мәліметтердің болуы.
Несие бюросы жүйесіндегі ақпараттарды алушы келесі мақсаттарда қолдана
алады:
1. несие беру, ... ... ... бағалау;
2. несие келісім-шарттарының талаптары өзгеруі кезіндегі тәуекелдерді
бағалау;
3. өзге де келісім-шарттар негізінде тәуекелдерді бағалау;
4. несие ... ... ... дәлелдеу.
Несие бюросы ақпараттарды жеткізушіден алынған мәліметтерді маркетингтік
және статистикалық зерттеулерді жүзеге асыруда қолдануға құқылы. ... ... ... ... ... ... субъектілерінің өзі туралы мәліметтерді беру туралы
келісімдерінің болуы;
• несие есебін алушының заң ... ... ... бірінші ресми несиеден кейін несие тарихы жазылады. Нәтижесінде
несие алушының ресурстар құны мен оның ... орны ... ... жақсы
болуымен анықталады. Еуропа елдерінде, мысалы, несие алушы өз қарыздарын
қалай қайтарса, оған деген сенім ... ... және ... ... ... болады. Несие тарихын енгізу тәжірибесінің артықшылығы
неде? Бәрінен бұрын банктер несие ... біле ... өзін ... ... және ... ... тәуекелдіктерін айтарлықтай
төмендетеді, несие алушының жауапкершілігін сақтандыру кезінде сақтандыру
компанияларына төлемнің деңгейі төмендейді.
Осылайша несие алушылар үшін ... ... ... ... ... адал ниетті төлеушілер арам пиғылды төлеушілерге
қарағанда бірқатар артықшылықтарға ие; несие беруші мен ... ... ... ... – бұл ... ... ... несие берушіні
таңдап қана қоймай, сонымен қатар несие ... ... ... ... ие ... ... ... құру халықтың қаржыға ... ... ... айқындылықты жақсартады және несиеге
қажетті ... ... ... жемқорлық тәуекелін төмендетеді және
көтерме сауда, ... және орта ... ... ... ... жасайды.
Әлемдік тәжірибеге сүйенер болсақ, жыл сайын несие бюросы адал ниетті несие
алушылар тізімін жасай ... оны ... ... ... жыл ... ... несие алушыларға жаңа несие карточкасын алу және төмен пайызбен
несие алу ұсыныстары келеді. Мысалға, АҚШ-та жылжымайтын ... ... 75 ... ... ал ... несиесі туралы айтудың қажеті жоқ.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей несие бюросы қаржы нарығының ... ... ... ... және ... алушы туралы қажетті
мәліметтерді алуға, банктердің ... мен ... ... ... және орта бизнеске және көтерме саудаға берілетін
несиелердің өсуіне мүмкіндік береді[14,31-34бб.].
Негізінен бұл ... ... ... үш функция арқылы жүзеге
асырылады:
• құралдарды жинақтау;
• несиеледіу;
• сыйақыларды есептеу және олар ... ... ... ... ... отырып экономикалық тұрақты өсуді қамтасыз ету мақсатында
несиелендіру ... ... ... ... ... блогы үшін негізгі тапсырмалар банктік жүйе
активтерін кеңейту ... ... ... ... ... мен дамыту
бюджеттерінің ақша құралдары банктік жүйенің активтерін ... көзі бола ... ... ... ... ... ақша құралдарын
аккумуляциялайтын банк жүйесінің активтерін басқару болып ... ... ... ... секторын дамыту және мемлекеттік
инвестициялық бағдарламаларға сүйене отырып несиелендіру ... ...... ... міндеттемесі бойынша несиені,
сыйақыны қайтармау тәуекелі маңызды ... ие. ... ... ... басты фактор болып несие алушының несиеқабілеттілігі табылады.
Тәуекелдерді ... ... үшін ... ... ... ... оған баға берілуі қажет. ... ... банк ... ... ... Қазақстан Республикасында несие бюролар
жүйесі іске қосылды. Несие тарихының болуының ... ... ... ... ... несие алушы туралы нақты мәліметтерді жылдам ала ... ... ... ... ... келтіреді. Осы жерде адал ... ... арам ... несие алушылармен салыстырғанда бірқатар
артықшылықтарға ие болады: несие беру туралы ... тез ... ... ... ... ... және тағы ... зертегеніміздей несие банк табысының басты қайнар көзі және
бірмезгілде тәуекелділіктің ... ... ... ... Несие портфелінің
классификациясы екінші деңгейдегі банктермен берілген барлық несие ... ... ... ... белгілері бойынша
классификацияналады: өшіру мерзімі, ... ... ... ... алу
тәсілі, нақты қализамасыз ету, қандай-да бір мақсат, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсуге,отандық эконономиканың басекеге
қабілеттілігін нығайтуға,банктік секторды одан әрі дамытуға және ... ... ... интеграциялауына қол жеткізу үшін қолайлы
макроэкономикалық жағдай туғызуы мүмкін.
Сапасы бойынша несие портфелі мына ... ... ... ... ... қанағаттанарлықсыз. Банктің
несие портфелінің құрылымына және оның сапасына қарай едәуір дәрежеде
банктың тұрақтылығы, оның келкшегі мен ... ... ... ... ... ... банктерде портфелде бар ссуданың сапасына
бақылау жүргізіледі, банктың несие саясатынан және ... ... ... табу және ... ... ... ... жоғары білімді қызметкерлер белгілі бір заемщиктердің немесе
белгілі бір ... ... ... ... ... банк тарапынан араласқан проблемалық қарыздарды портфель құрамы
тиянақты талданады.
Проблемалық несиелер – бұл несие шортында бекітілген мерзімде ... ... ... Банк ... ... ... ... және күмәнді қарыздар жатады. Олар нақты пайда болған және
танылған несие ... ... ... ... ... ... әсер ... Кез-келген коммерциялық банк сол немесе
басқа да дәрежедегі осындай факторлардың әсер етуін өз несиелерден ... ... үшін ... ... ... ... ... комитеттерді
құру жолынан өткен.
Несие портфелімен басқару несие тәуекелділігін минимизациялау немесе
болдырмауға ... ... ... ... асыру кезендегі банк
қызметін ұйымдастыруда көрсетеді. ... ... ... кезіндегі
коммерциялық банктердің соңғы мақсаты болып мыналар саналады: ссудалық
операциялардан пайда алу, банктың өтімділігін және ... ... ... ... ... көп ... ... элементтеріне
мыналар жатады:
- несие портфелімен басқару құрылымын ұйымдастыру.
- несие саясатының тактикасын және ... ... ... ... ... ішкі ... нормативтерінің бары.
- сандық және сапалық реттейтін мінездемедегі несие портфелін жақсарту
мақсатында оны талдау.
Несие шаруашылық жүйелерінің ауысуына жағдай жасай ... өзі де ... өз ... ... ... ... типі ретінде, тауар
айналысының формасы, құн қозғалысының әдісі ретінде натуралды шаруашылықтан
тауар ... ... ... бері ... келеді. Несие айырбас
процесінің өндірістік байланысының типі, тауарлы ... ... ... ғана ... ... ... ... диалектикалық
дамушы құбылыс ретінде де қарастырылуы қажет. Соның ішінде шаруашылық
жүргізуші субъектілерді ... ... ... ... де ... ... ... жоғарыда атап өткендей банк негізінен жеке компанияларды; яғни
шаруашылық субъектілерді ... ... Оның ... жеке
компанияларға берілген несиелердің жалпы жиындағы үлесі 80 ... ... ... ... ... ... банк жеке ... несие беруді
екінші орынға қоятынын байқауға болады. 20010 жылы банктің ... ... ... ... ... ... кеміп
отыр. Дегенмен банктің жеке тұлғаларға несие беруде белсенділік танытқан.
Банктің несие портфелінің түрлері бойынша баға беретін болсақ, ... ... ... ... ... ... ... 2010
жылы 95,9 пайыз болса 2009 жылы 95,7 пайызға тең болған. Және де бұл несие
түрінің 10,1 пайызға ... ... ... ... ... ... лизингі, овердрафт, факторинг, жай вексельдер сияқты дәстүрлі
емес операциялар сирек кездеседі. ... ... ... ... формаларының кему тенденциясы байқалады. Бұл салада ... ... ... ... банк» АҚ несие операцияларын экономика салаларына байланысты
жіктеуді қарастырайық . Мұнда банктің ... ... ... ... мен жеке ... ... екен. Мұнда көтерме саудаға берілген
несиелердің үлесі ... ... ... ... ... ал жеке
тұлғаларға берілген нсиелердің көлемі біршама өсіп отыр. Сонымен қатар
банктің ... ... ... ... жол құрылыс, мұнай және ... ... ... ... мен ... өнеркәсібін айтуға болады. Бұл
слаларға да қомақты қаржы бөлінген.
Банктің несие операцияларын қарастыруда оның ... ... ... банк ... ... несиелердің ішінде 1 жылдан 5 жылға
дейінгі несиелерді беруде ... ... Яғни ... ... ... бұл ... үлесі 2010 жылы 50,8 пайыз құрап отыр.
Ал 1 айға дейінгі және 1 ... 3 айға ... ... ... ... 1 айдан 3 айға дейінгі несиелердің көлемі өткен жылмен салыстығанда
аса өзгеріске ... Ал 1 айға ... ... 2009 жылы 2008 жылмен
салсытрғанда азырақ берілген. Негізінен банк несиелерін 1 ... ... ... Бұл ... ... ... банктің клиенттерінің
сұранысы мен мұқтажына байланысты.
2009 жылы несие портфелінің ... ... ... ... ... Жалпы алғанда банктің несие портфелінде уақытылы және толық
қайтарылып ... яғни ... ... көлемі өткен жылмен
салыстырғанда 63,9 пайызға артып, 2010 жылы 435473304 мың теңге құрап отыр.
Бұл ... ... ... 48 пайызына тең. Ал өткен жылы оның үлесі 33
пайыз ... – бұл ақша ... ... ... ... ... Бұл ... міндетті түрде автоматтандырылған ақпараттық жүйе қызмет
атқарады. Осы жүйе ... ... дәл әрі ... ... ... нәтижелерінің көрсеткіштерін талдау арқылы қорытындылай
келе мынадай тұжырым жасауға болады. Банк халықаралық сауда операцияларын
қазіргі заманға сай құралдарды, яғни құжаттық ... ... ... қолдана отырып жүзеге асырды, сондай-ақ форфейтингтік және
факторингтік операцияларды жүргізді. Алыс шет елдердің банктерімен тиімді
корреспонденттік қатынастарды қалыптастырып және ... ... ... мен ... ... ... ... банк қызметінің басты
приоритетті бағыттарының бірі болып табылады. Банкпен өңделген стратегия
шеңберінде саудалық қаржыландыру банк ... ... ... Есеп беру жылы саудалық қаржыландыру бойынша операция көлемі
2009 жылмен салыстырғанда 32098483 мың ... ... ... ... ... 2010 жылы ... ... кепілдіктер 1230783258 мың
теңгеге, аккредитивтер ... мың ... ... ... ... ҚР ... Н.Ә.Назарбаевтың Өазаө халқына «Болашақтың іргесін
қалаймыз» атты жолдауы ... ... ... ... ... және ... қызмет туралы” ҚР Заңы. 30.08.1995 ж.
3.Ұлттық банк Басқармасының 2002 жылы 16-қаршадағы №465 ... ... ... ... ... және ... және ... санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар
құру” туралы Ережесі.
4. “Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы” ҚР Заңы. ... ... жж. ... банк жүйесін әрі қарай ... ... ... 1997 ... ... №314 ... ... “Несиелік серіктестік туралы” ҚР Заңы. 2002 ж.
8.2002 жылғы ... ... банк ... №213 ... ... ... ... арналған пруденциялық нормативтер
туралы” Ереже.
9.Ақша, несие, банктер. ... / ... ... ...... Экономика, 2001. – 466 бет.
10.Абдрамов М.А., Александрова Л.С. «Финансы ... ... ... ... ... и ... 1996 г.
11. Банковское дело. Учебник: 4-е изд. Под ред. ... В.И. ... ... ФиС., 1998 –464с.
12.Банковское дело. Учебник /Под ред. О.И.Лаврушина – М: ФиС, ... ... А.В. ... анализ в коммерческом банке. – М.:
Инфра – М, 1998. – 365с.
14.Б.Бекбенбетова. Менеджмент в ... ... ... ... 2003 – ... ... Э. ... факторингтің жіктелуі:олардың кәсіпкерліклікте
атқаратын қызметі // АльПари. –2009. - № 3-4. – 162-165бб.
17. Экономика және ... тілі ... ... ... сөздігі.-Алматы:Мектеп,2007 ж.
18.http.//www.factoring. kz
19.Қасымов А. Факторингтің несиелеу процесінен ... ... ... – 2009. – №4. ... Е.Д. Банковские кредиты // Аудит и финансовый ... 2007. – 13 ... Э. ... ... ... даму ерекшеліктері
мен оның қолданылу механизмі // Банки Казахстана. –2009. – № 11. – ... ... А.В. ... ... диагностики финансового состояния
коммерческого банка // Банковское дело. – 2008. - № 11. - 55-57бб.
23.С.С. ... ... ... ... ... «Молодые ученые –
будущее науки» - ... ... ... ... - ... ... ... 2009, т.1, 64-68 бб.
24.Бертисбаева Р. Управления активами и ...... ... ... // ... ... – 2008. - № 5. - ... Раматуллаева. Әлемдік қаржы дағдарысы жадайындағы екінші
деңгейлі банк қызметін ... «ҚР ... ... ... ... механизмі» атты халықаралық ғылыми
конференция материалдарының жинағы, - Алматы, Әл-Фараби атындағы ... ... 2009, ... А.В. ... анализ проблем инспектирования кредитных
организаций // Деньги кредит, 2008. — №8, ... ... ... ... ... бейнелеу бойынша ұсыныстар.
28. Самойлов Е.В. Подход к ... ... ... и ... ... – 2008, №1 (29)-31-34бб
-----------------------
Басқарма төрағасы
Жетекшілік жасайтын – Басқарма төрағасының орынбасары
Проблемалық активтер ... ... ... ... бөлім
Ішкі аудит бөлімшесі
Заң бөлімшесі
Қауіпсіздік бөлімшесі
Тәуекелдер бөлімшесі
Банктің филиалдары
Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... болатын жиналыстар
Проблемалық активтер бөлімшесінің жетекшісі

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инвестициялық операциялары39 бет
Коммерциялық банк қызметтерінің қазіргі нарығы (Банк Центр Кредит мысалында)68 бет
Коммерциялық банктер операциялары-қоғамдық экономикалық дамуында негізгі факторы19 бет
«Коммерциялық банктің активті операциялары»36 бет
Коммерциялық банктердің активті және пассивті операциялары24 бет
Коммерциялық банктердің активті операциялары27 бет
Коммерциялық банктердің активті операцияларын басқару әдістері және несиелік саясатын талдау37 бет
Коммерциялық банктердің активті операцияларының экономикалық маңызы мен мәні12 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктер туралы25 бет
«Ферменттер биосинтезі »7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь