Ресейдің металлургиялық кешеніне жалпы сипаттама

Мазмұны

Кіріспе

І Тарау. Ресейдің металлургиялық кешеніне жалпы сипаттама
1.1 Металлургиялық өнеркәсіптің Ресей экономикасындағы ролі
1.2 Ресей металлургиясының 2010 жылға дейінгі дамуының
негізгі бағыттары
1.3 Ресейдің әлемдік рынокқа енуінің тиімді жолдары

ІІ.Тарау. Ресейдің қара металлургиясының даму ерекшеліктері
2.1 ТМД елдерінде қара металлургия мен болат рыногының
даму тенденциялары
2.2 Қара металлургия өнімдерінің негізгі экспортер . кәсіпорындарына
шолу
2.3 Ресейдің қара металлургиясының экономикалық көрсеткіштерінің
өзгеру тенденциялары

Қорытынды
КІРІСПЕ
Дипломдық бітіру жұмысының өзектілігі.
Кешенді базалық салалар болып табылатын қара және түсті металлургияны әдетте біртұтас металлургиялық цикл ретінде қарастырады, себебі ортақ сипаттамалары көп. Алайда шаруашылықта пайдаланылатын металдың басым бөлігі (90 %) қара металдар – ең алдымен болат.
Қара металлургия – ең алдымен ҒТП деңгейін анықтайтын машина жасау үшін ең массалық конструкциялық материал, өнеркәсіп үшін шикізат, халық тұтынатын материал өндіретін кешенді базалық сала.
Қара металлургияда басты құрамдас рольді металлургиялық қайта өңдеу ойнайды; шойын-болат-прокат. Өзге өндірістер жанама, қосымша болып табылады: руда өндірісі мен байыту (темір, марганец, хром), көмірді кокстеу (түгелімен металлургиялық комбинаттарда өндіріледі), көмекші материалдар өндіру (флюсті әктас, магнезит), ферроқорытпа өндіру, қара металдарды қайта өңдеу, өндірістік бағыттағы металл бұйымдарын шығару (метиз).
Бұрынғы одақтас республикалардың шаруашылық бөлініс нәтижесінде сала түбегейлі өзгерістерге ұшырады. Бүкіл металдың жартысына жуығын өндіретін, әрі табиғат ресурстарының үйлесімдік тұрғысынан (Донецк көмірі мен Кривой рог темір рудасы), әрі халық пен өндірістің орналасуына байланысты орталықтану тұрғысынан тиімді орналасқан оңтүстік металлургиялық база Украинада қалды. Қазақтанда Қарағанды металлургиялық комбинаты, Қарағанды көмірі және Қостанай темір рудаларынан тұратын қуатты Қазақстандық металлургиялық база қалды. Закавказье кәсіпорындары, соның ішінде толық циклды (Грузия - Рустави), жалпы өндірістен шығып қалды. Бұл өндірістік, технологиялық байланыстардың жаппай жойылып, өнім өндірісі құлдырауына себепші болды.
Қазіргі уақытта саладағы шаруашылық байланыстар қалпына келіп, қара металдар өндірісі мен тұтыну көлемі тұрақтанды. Бірақ Ресейдегі металл мен прокаттың шамамен 50 %-ы ескірген құралдарда өндіріледі.
Дипломдық бітіру жұмысының мақсаты: Ресейдің қара металлургиясына кешенді талдау жасау. Осы мақсатты жүзеге асыруда төмендегі міндеттерді орындау көзделеді:
- Металлургиялық өнеркәсіптің Ресей экономикасындағы ролін анықтау;
- Ресей металлургиясының 2010 жылға дейінгі дамуының негізгі бағыттары анықтау;
- Ресейдің әлемдік рынокқа енуінің тиімді жолдарына талдау жасау.
- ТМД елдері мен Ресейдегі қара металлургия мен болат рыногының даму тенденцияларын талдау;
- Қара металлургия өнімдерінің негізгі экспортер – кәсіпорындарына шолу жасау;
- Ресейдің қара металлургиясының экономикалық көрсеткіштерінің өзгеру тенденцияларын анықтау;
Жұмыстың зерттеу объектісі - Ресейдің қара металлургясы, ал зерттеу пәні-Ресейдің қара металлургия өнеркәсібінің даму ерекшеліктері.
Дипломдық жұмыстың ақпараттық базасы осы саланы зерттеумен айналысатын ғалымдардың еңбектері, көптеген статистикалық мәліметтер мен баспадан шыққан ғылыми мақалаларға негізделген.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І Тарау. Ресейдің металлургиялық кешеніне жалпы сипаттама
1.1 Металлургиялық өнеркәсіптің Ресей экономикасындағы ролі
1.2 Ресей металлургиясының 2010 жылға дейінгі дамуының
негізгі ... ... ... ... ... ... ... Ресейдің қара металлургиясының даму ерекшеліктері
2.1 ТМД елдерінде қара металлургия мен болат рыногының
даму тенденциялары
2. Қара металлургия өнімдерінің ... ...... ... қара ... экономикалық көрсеткіштерінің
өзгеру тенденциялары
Қорытынды
КІРІСПЕ
Дипломдық бітіру жұмысының өзектілігі.
Кешенді базалық салалар болып табылатын қара және түсті металлургияны
әдетте ... ... цикл ... ... себебі ортақ
сипаттамалары көп. Алайда шаруашылықта пайдаланылатын металдың басым бөлігі
(90 %) қара ... – ең ... ... ... – ең ... ҒТП ... анықтайтын машина жасау
үшін ең массалық конструкциялық ... ... үшін ... ... ... ... кешенді базалық сала.
Қара металлургияда басты құрамдас рольді металлургиялық қайта өңдеу
ойнайды; шойын-болат-прокат. Өзге ... ... ... ... руда ... мен байыту (темір, марганец, хром), көмірді кокстеу
(түгелімен металлургиялық комбинаттарда өндіріледі), көмекші материалдар
өндіру (флюсті ... ... ... ... қара ... өңдеу, өндірістік бағыттағы металл бұйымдарын шығару (метиз).
Бұрынғы одақтас республикалардың шаруашылық бөлініс нәтижесінде сала
түбегейлі ... ... ... ... жартысына жуығын
өндіретін, әрі табиғат ... ... ... ... ... Кривой рог темір рудасы), әрі халық пен өндірістің ... ... ... ... орналасқан оңтүстік металлургиялық
база Украинада қалды. Қазақтанда ... ... ... ... және Қостанай темір рудаларынан тұратын ... ... база ... ... ... соның
ішінде толық циклды (Грузия - Рустави), ... ... ... қалды. Бұл
өндірістік, технологиялық байланыстардың жаппай ... өнім ... ... ... ... ... ... байланыстар қалпына келіп, қара
металдар өндірісі мен тұтыну көлемі тұрақтанды. Бірақ Ресейдегі металл ... ... 50 %-ы ... ... ... бітіру жұмысының мақсаты: Ресейдің қара металлургиясына
кешенді ... ... Осы ... ... асыруда төмендегі міндеттерді
орындау көзделеді:
- Металлургиялық өнеркәсіптің Ресей экономикасындағы ... ... ... ... 2010 ... дейінгі дамуының негізгі бағыттары
анықтау;
- Ресейдің әлемдік рынокқа енуінің тиімді жолдарына талдау жасау.
- ТМД елдері мен Ресейдегі қара ... мен ... ... ... ... Қара ... ... негізгі экспортер – кәсіпорындарына ... ... қара ... ... ... ... анықтау;
Жұмыстың зерттеу объектісі - Ресейдің қара металлургясы, ал зерттеу
пәні-Ресейдің қара металлургия ... даму ... ... ... ... осы ... ... айналысатын
ғалымдардың еңбектері, көптеген статистикалық мәліметтер мен баспадан
шыққан ғылыми мақалаларға негізделген.
І Тарау. Ресейдің металлургиялық ... ... ... ... ... Ресей экономикасындағы ролі.
Металлургия ауыр өнеркәсіпке ... ... ... және
ескіден келе жатқан салаларының бірі. Қара және түсті ... ... кен ... байланысты қуатты шикізат базасына сүйенеді.
Қара және түсті ... ... ... ... ... ... көп ... кенді өндіру; 1-ретті металл
алу; металды қайта өңдеу; прокат даярлау болып табылады.
2) қара және ... ... ... ... және ... ... ... туындайтын экологиялық проблемалар;
3) 2-ші реттік металлургияның, яғни қара және түсті металдар ... ... орны ... бұл 1-ші реттік металға
қарағанда шығын мен ... ... ... кем ... ... ... – ауыр өнеркәсіптің базалық саласы. Оның құрамына
темір рудасын өндіру, шойын мен ... ... ... ... ... ... өзге ... қорытпасын өндіру кіреді /1/.
Ресей қара металлургияға қажетті шикізатпен қамтамасыз етілген
(Украина, Қазақтан және ... ... ... ... ... рудаларының өндірісі Курск магнит аномалиясы – КМА (бүкіл ... ... ... 40 %-ы), Орал ... т.б.), ... Кола түбегі (Оленегорск, Ковдорскоу), Сібір (Таулы Шория,
Абакан, Ангаро-Питск, Ангаро-Илинск, ... кен ... және ... ... кен ... жүргізіледі.
Өндірістің 80 %-ке жуығы ашық әдіспен жүзеге асады. ... ... 20 % ... ... экспорттайды. 1998 ж. жалпы 72,6 млн. темір
рудасы өндірілген, оның ... 22 %-і ... ... ... ... байыту комбинатында, 15 %-і Курск облысындағы Михайловск тау-кен байыту
комбинатында, 10 %-ы Свердловск ... ... ... ... 6 %-ы ... ... ... тау-кен байыту
комбинатында, 4 %-ы Мурманск облысындағы Ковдорск ... ... ... 2001 ж. ... 82,8 млн. т. ... ... ... толық циклды металлургиялық кәсіпорындарға
Кузбасс және Печора ... ... ... ... Грузия және Украина бай. Ресей қазіргі кезде өз ресурстарын
игеруге мәжбүр ... ... ... ... ... 2/3-і Кузбасстағы
Ленинск - Кузнецкий ... ... ... ... ... ... өндіретін зауыт құрылысы жоспарлануда /2/.
Темір рудасын өндіру мен қара ... ... ... ... 1913 ... ... 5- орында болған (АҚШ, Германия, Англия, Франциядан ... ... КСРО ... мен ... ... жөнінен алдыңғы орында болды.
Алайда экономикадағы жалпы құлдыраудың бірнеше жылы ... ... ... айтарлықтай құлдырады. 2001 ж. Ресейде 44,6 млн. т. ... 59,0 млн. т. ... ... ... ... ... 2000 ж. ... млн. т.), Жапония (106 млн. т.), АҚШ (101 млн.т.) кейін 4-ші орында
(58 млн.т.) болды.
Кешенді базалық ... ... ... қара және түсті металлургияны
әдетте біртұтас металлургиялық цикл ретінде қарастырады, себебі ортақ
сипаттамалары көп. ... ... ... металдың басым бөлігі
(90 %) қара металдар – ең ... ... ... – ең алдымен ҒТП деңгейін анықтайтын машина жасау
үшін ең массалық конструкциялық материал, өнеркәсіп үшін ... ... ... ... ... базалық сала /3/.
Қара металлургияда басты құрамдас рольді металлургиялық қайта өңдеу
ойнайды; шойын-болат-прокат. Өзге ... ... ... ... руда ... мен ... ... марганец, хром), көмірді кокстеу
(түгелімен металлургиялық комбинаттарда ... ... ... ... ... ... ферроқорытпа өндіру, қара ... ... ... ... ... ... шығару (метиз).
Бұрынғы одақтас республикалардың шаруашылық бөлініс нәтижесінде сала
түбегейлі ... ... ... металдың жартысына жуығын
өндіретін, әрі табиғат ресурстарының үйлесімдік тұрғысынан ... ... ... рог ... ... әрі ... пен ... орналасуына
байланысты орталықтану тұрғысынан тиімді орналасқан ... ... ... ... ... Қарағанды металлургиялық комбинаты,
Қарағанды ... және ... ... ... ... ... ... база қалды. Закавказье кәсіпорындары, соның
ішінде толық циклды (Грузия - ... ... ... шығып қалды. Бұл
өндірістік, технологиялық байланыстардың ... ... өнім ... ... ... ... саладағы шаруашылық байланыстар қалпына келіп, қара
металдар өндірісі мен тұтыну көлемі тұрақтанды. Бірақ Ресейдегі металл ... ... 50 %-ы ... ... ... ж. Ресейде 71 млн. т. темір рудасы өндіріліп, 37 млн. т. ... млн. т. ... ... 1997 ж. 8 млн. т. ... рудасы, 2,5 млн. т.
шойын, 20 млн. т. астам болат, сонымен қатар зор көлемде ... ... ... трубалар, қалдық пен қара металдар ломы экспортталды.
Темір рудасының қоры жөнінен Ресей дүние жүзінде алдыңғы орындардың
бірінде – ... ... 56 ... т. ... ... ... ... – баланстық қордың жартысынан ... ... ... ... ... рудалары қорының орналасуы төмендегідей (А+В+С1
категорилары бойынша 1.01.1991 ж. баланстық қорлар, млрд. т.):
Курск магнит ... - ... кен ... - ... кен ... - ... Шығыс - ...... - ... магнит аномалиясы (КМА) – қалыңдығы жөнінен уникалды кен орын.
Кеннің ... ... ... мен ... 40-60 м, ... м. Бай кендер (құрамындағы темір мөлшері 55-60 %) айтарлықтай
тереңдікте жатады. ... ... ... ... ... – 32 ... ... кен орындары - Лебединское, Михайловское,
Стойленское, Яковлевское. Кеннің орналасу тереңдігі 60-100 м және ... ... ... ... ... ... атындағы кенде (рудник)
іске асырылады.
Орал кендері. Оралдағы ... ... ... ... аса бай
Магнитогорск, Гороблагодатское сияқты кен орындар іс жүзінде ... ... ... ... ... ... карьерлер ғана қалған.
Ауданда айтарлықтай ірі кен орындарын игеру жүргізілуде, бірақ олардағы
темір мөлшері ... Егер ... ... ... құрамы 50 %
құрап, байытусыз балқытуға кетсе, қазір темір мөлшері 17-30 % ... ... ... облысындағы Качканар тобында кездеседі.
Одан кемдеу мөлшерде Челябинск ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл кен орындарында Оралдың
бүкіл темір рудасы қорларының ¾-ші шоғырланған.
Сібір кен ... ... ... кен ... ... ... ... Теміртау, Таштагол; Таулы Алтай (Алтай ... ... кен ... ... Сібірде ірі Коршуновск және Рудногорск кен
орындарынан тұратын Ангаро – Илинск темір кенді алабы және ...... бар ... кен ... ... кен орындары: Гаринское (Амур облысы), Кимканское (Еврей
АО), Таежное (Оңтүстік Якутия). Кендегі темір ... 30-65 % ... ... ашық ... жүргізуге болады.
Кола – Карелия кен орындары-Костомукшкое (Карелия), Ковдорское және
Оленегорское (Мурманск облысы). ... 30 % ... ... ... хром, алюминий кездеседі. Кеннің орналасуы терең емес.
Марганец рудалары. Марганец пен хром ... мен ... қара ... ... ... ... кен орны ... (Никопольское, Большое
Токмакское) және Грузияда (Чиатурское) болатын. Сонымен қатар айтарлықтай
мөлшері Оралда ... ... ... ... ... ... кездеседі. Салаир жоталарының маңында (Кузбасс) “Недра Сибири”
тау-кен өнеркәсіптік компаниясы марганец рудаларының ... ... ... ... 40 % ... Бұл кәсіпорын Ресейдегі аса ірі
марганец өндіруші кәсіпорынға айналады деп ... ... ... Оралда (Сараны) өндіріледі /4/.
Қара металлургия халық шаруашылығының көптеген салаларына тәуелді.
Оның шикізат базасы - ... ... ... кені, әктас, отқа
төзімді саздар), отын өнеркәсібінің (кокстелетін көмір, т. газ) ... ... ... ... - ... қайта
өңдеуде екінші реттік қолданыс үшін металл сынықтарын (лом) алу көзі болып
табылады. Технологиялық тұрғыда қара ... ... ... ... ... байланысты (көмірді кокстеу, металл балқытуда
оттегі мен түрлі ... ... ... т.б.).
Қара металдар өндірісі, шикізатты өңдеу – экологиялық қауіптілерге
жатады. Суды көп мөлшерде ... оның ... ... ... ... ... және түрлі қалдықтардың қосылуы
табиғи су қорларының температуралық және химиялық ... ... ... ... ... өндіріс кезеңдері: шикізаттық өндіріс
(темір рудасын өндіру және ... ... лом ... және оны ... ... жартылай өнімді өндіріс (шойын және домналық
ферроқорытпа, болат ... ... ... ... – прокат даярлау /3/.
Дүние жүзіндегі темір рудасының барланған қорлары геологиялық ... ... ... ... өсуде. Осылайша, темір
рудаларының барлық қоры 1922 ж. 35,5 млрд.т., ал болжамдық қор 98,2 ... ... 90-шы ... ... ... ... ... жалпы
геологиялық қорлар 400-800 млрд. т. шамасында болған, оның 150-185 млрд.
тоннасы барланған. Сондықтан соңғы ... ... 1 ... т. жететін
темір рудасы өндірісіне ... ... ... ... ... қоры ... ... Дүние жүзінің жекелеген елдері мен аймақтары
бойынша темір рудасы қорлары әртүрлі: 28 % ... ... ... ... ТМД ... ... ... 17 %-дейін – Азияда ... ... ... ... мен ... 16 %-ден, Сотүстік
Америкада (АҚШ, Канада) – 13 % және Батыс ... мен ... 5-6 ... кен ... ... ... ... мөлшері әртүрлі.
Темір мөлшері 50 % асатындар бай ... 25-50 % ... ... 25 %-н ... ... ... ... алынатын кокс шойын балқытуда отын және темір рудасын қалпына
келтіруші болып табылады. Кокс домналық процестегі ең көп ... Оны ... және отын ... ... ... ҒТП
жетістіктері кокстың шойын балқытуға кететін шығынын азайтуға септігін
тигізді. ... 1938 ж. ... ... 1 т. ... кокс ... 0,66 ... кеміді. Темір рудасы сапасының жоғарылауы, шойын балқыту технологиясы
мен ... ... кокс ... 2 ... ... ... ... 1938 ж. кокстелетін көмірінің айтарлықтай қорлары бар ... ... ... кокс ... ... болатын (55 %). ІІ Дүниежүзілік
соғыстан кейін алдыңғы орын көмірге бай Солтүстік Америкаға ...... 40 %. 1990ж. кокс ... ... Азия ... 43 %, ал 1995 ж. ... % ... кешен өндірісі. Шойын балқыту, яғни темір мен
көміртегінің ... ... ... ... ... алғашқы стадиясы.
Шойын дегеніміз – Si, Mn, S, P-дан тұрақты қорытпалары бар және ... ... ... (Sr, Ni, V т.б.) бар ... мен көміртігінің қорытпасы
(2-4 %). Оны темір рудасынан домна пештерінде ... ... ... болат
даярлауға кетеді. Болат дегеніміз – темірдің 2 % ... және ... ... тұратын қорытпасы. Шойын мен болат сынықтарынан (лом) мартен,
оттекті-конверторлы, электр ... ... ... - ... циклдегі ең материалды көп қажет
ететін әдіс. 1 т. шойын балқыту үшін 3 т. ... ... ... шикізат, отын,
әктас, 30 м3 дейін су, табиғи газ және оттегі қажет. Қазіргі ... ... 4-4,5 млн. т. ... бере ... ... жж. Батыс Еуропа мен
Солтүстік Американың шойын балқытудағы үлесі 75-тен 31 % ... ... ... 60-70-ші жылдары Шығыс ... ... ... ал 80-90 жж. ... ... Бұл ... ... 20-дан 60 %
өсті.
Болат өндірісі–металлургиялық циклдің ... ... ... ... салаларына кететін прокатқа айналдыруға арналған
жартылай өнім. Әрбір тұтынушы ... ... ... ... ... ... қояды. Болат кәдімгі, сапалы және жоғары сапалы
болып бөлінеді.
ҒТР-ң әсерінен болат ... аса ... ... 2 ... 1) ... әдіс және 2) ... ... әдісте балқыған шойыннан және ломнан болатты
мартен пешіндегі 6-8 ... ... 30-35 ... алады. Доғалық
электропештерде лом мен шойыннан болат балқыту 50-70 минутты ... ... ХХ ғ-ң ... ... әдістің кең өріс алуы
байқалды. 1997 ж. қарай оның болат өндірісіндегі ... 60 % ... ... цехтардың салынуы және мартен пештерін бұзу, айтарлықтай қаржы
шығынын талап етді. Сондықтан өнеркәсіптік дамыған елдер реконструкцияларды
ширек ... ... ... бұл ... ... 70-ші ... басында
аяқтады, ГФР, Ұлыбритания, Франция 80-ші , ал АҚШ тек 90-шы ... ... ... әдіс дүние жүзінің жекелеген елдері мен
аймақтарында болат құю өнеркәсібінің құрылымын ... ... ... ... ... 61 %, Францияда – 64, Жапонияда – 68, Ұлыбританияда – 74,
Германияда – 76, ... – 100 % ... ... ... ... ірі ... ... салыстырмалы түрде шығынның аз
болуы, эксплуатацияға жылдам енуі мен ломды кең көлемде ... әсер ... ... ... ... ... да жаңа ... әсіресе
кіші кәсіпорындарды дамыған елдердің дәстүрлі орталықтары мен ... ... ... ... ...... оны ... өңдеу. Бұл бүкіл қара
металлургия циклінің соңғы стадиясы. Оның құны 2-5 есе ... ... ... ... – қара ... өнімінің сыртқы саудадағы басты тауары.
Прокат өндірісінің басты түрлері /4/:
1) Беттік металл (листовой металл): жұқа (0,2-0,4 мм) және ... ... ... ... Ең жиі ... 3 мм. ... – ол ... бүкіл прокаттың 30-45 % құрайды.
2) Сұрыптық металл (сортовой): қарапайым (ірі, ... ... ... т.б.) және ... ромб ... т.б.) болып бөлінеді; - 10
- 30 ... ... ... ... және ... – 5-10 ... ... жол прокаты – рельстер т.б. (4-5 %).
Қара металлургияның орналасуына саланың ... зор әсер ... ... үш ... ... ... циклді кәсіпорындар, комбинаттар. Мұнда металл мен ... ... ... ... ... ... ... рольді шикізат географиясы мен отын ойнайды. 1 т. шойын алу үшін ... ... және 1,5 ... ... 0,5 т ... ... және 30 м3 дейін су
қажет. Сондықтан толық технологиялық ... қара ... ... тиімділігіне байланысты әрі шикізатқа, әрі отын базаларына
немесе ... ... ... байланысты орналасады.
2.Шойын, болат және прокатты бөлек шығаратын зауыттар. Шойын балқытуы
жоқ кәсіпорындардың барлығы ... ... ... ... Олар ... ... ... өнімді тұтынушы аудандарына,
әсіресе толық циклді металлургияның ... ... және ... ... ... ... ... (құйма цехтары «литейки») – ірі машина жасау
зауыттарында орналасады. Кіші ... ... ... ... ... ... балқыту және прокат даярлау аса улы өндіріс.
Металлургиялық ... ... ... пен ... ... 150-200 км радиуста сезіледі. Темір ... және ... ... ... ... 80 %-ы ... әсері арқылы
көрінеді. В.Дмитриевтің мәліметтері бойынша әлемдік ... ... 50 мың т. ... 35 мың т. ... 6 мың т мыс, 1,2 мың ... 70 т ... бөледі. Ауада үнемі селен, теллур, молибден, маранец,
ванадий болады.
Қоршаған ортаны ластау кен орнын игеруден басталады. Жауын ... шаң ұзақ ... бойы ... (таралады). ЖЭС-нан көмір, мұнай
жағу кезінде ... ... ... ... ... ... көмір жағу
нәтижесінде 14 г. шлак, 80 г. күл, 100 г. ... ... 14 г. ... ... 4 г. азот оксиді бөлінеді.
Атмосфераның ластану салдары:
1)C, N, S қосылыстары, шаң әсерінен тыныс алу ... ... ... ... ... ... шаруашылығына әсері – жиналымның, мал өнімділігінің ... ... ... әсері.
Қара металдар балқыту материалдарды көп ... ... ... толық циклді металлургиялық кәсіпорындар негізінен темір кені
мен ... ... ... ... немесе ортасында ( ... ... ... ... ... ... ... уақытта металл ломынан балқытылады
(болат балқытудың арзан әрі сапалы әдісі – темір рудасына қарағанда ... ... ... ... ... ... (Волгоград, Мәскеуғ
Электросталь, Нижний Новгород т.б.) қайта өңдеу металлургиясына жатады.
әдетте мұндай зауыттар ... ... ... ірі ... (өндіріс орналасуының тұтыну факторы).
Болаттың арнайы түрлері мен ... ... ... көп мөлшерде электр энергиясын қажет етеді. ... ... ... қана ... сонымен бірге арзан энергия өндіруші аудандарында
орналасады.
Ресейдегі қара ... ... ... үш аса ... база ... ... ... Орталық және Сібір.
Орал металлургиялық базасы -елдегі ең ескісі. Кәсіпорындар Кузбасс
көмірін, Орал кен ... КМА, ... ... ... ... ... пайдаланады. Негізгі зауыттары
Төменгі Тагил, Магнитогорск. Челябинск, Новотроицкте орналасқан.
Сібір базасының– ... ... ... Хакасия және Ангаро-Илимск
кен орындарының темір рудасы мен Кузбасс көмірін пайдаланады. Толық ... ... және ... ... металлургиялық комбинаттары
(Новокузнецк), ал қайта өңдеу металлургиясына Новосибирск, Красноярск,
Петровск-Забайкальск ... ... ... ...... ... ... соның
ішінде Тула мен Липецкте ... ... ... және ... ... мен ... ... балқыту Мәскеу, Электросталь,
Нижний Новгород т.б. ... ... ... пен ... ... ... ... зауыттары кіреді. КМА темір рудаларының негізінде Оскольск
электрометаллургиялық комбинаты жұмыс істейді (АЭС энергиясымен ... ... ... ... экономикалық ауданында толық
циклді Череповецк металлургиялық зауыты орналасқан (Чероповецк қ. Вологодск
облысы). Ол Кола ... ... және ... ... ... ... ... істейді. Бұл кәсіпорындардың барлығы Орталық
металлургия базасына жатады 6/.
Қара металлургияның ары ... ... аса ... ... ... қауаттылықты жаңарту, болат балқыту үшін жаңа ... мен ... ... ... ... ... Федерациясының макроэкономикалық көрсеткіштерінің
қалыптасуында маңызды рөл ойнайтын және экономиканың базалық салаларының
бірі болып табылатын, ресейлік металлургияның даму ... ... ... саладағы өндіріс қарқындылығының кемуіне байланысты аса өзекті болып
отыр. Атап айтқанда, 2001 ж ... ... ... өнімнің
жалпы көлеміндегі үлесі 16,5%, өнеркәсіпте жұмыс ... 11,8% - ... ... жалпы ресейлік валюта кірісінің 14,4%, ел бюджетіне
салық түсімінің 7,8% -ін ... ... ... ... ... 2002 жылы 3,5 мың кәсіпорыннан тұрды, ... 800 ірі және ... ... персоналдың жалпы саны 14
млн адамды құрады. Бүгінгі таңда металлургиялық ... ... ... ғана ... мемлекеттік акциямен негізделген акционерлік
қоғамдарға өзгерген /7/.
Металлургияның ерекшелігі өндірістің ... ... ... көп ... ... ... металлургиялық өнеркәсіп айтарлықтай
дәрежеде ұлттық экономиканың өзге базалық салаларының ... ... ... ... ... ... өнім өндірісіне 14%
отын, 33% электр энергиясы, өндірілген шикізат пен минералды ресурстардың
40% - ы жұмсалады. Оның ... ... ... ... ... жүк айналымының 30% жуығын қамтамасыз етеді.
ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының ... бері ... ... бірнеше кезең бөлінеді.
Алдымен, 1991 жылдан 1998 жылдың ортасына дейін ішкі ... ... ... ... өндіріс көлемінің кемуі орын
алды.
1998 ж ... ... пен қара ... ... кейін 1999 жылдың ортасына қарай ол ... ... ... ... 8% -ға ... Сол ... Қытай болат
өндірісінің ... 120 ... ... асты және де ... 10% -н ... Болат өндірісі ТМД елдерінде де өсті ... ал оның ... ... ... 1998 ... ең ... салыстырғанда 20% -ға дейін өсті.
1999 және 2000 ... ... ... ... ... ... ... бойынша лидерлердің бірі болды.
Осылайша, өнеркәсіптік өнім өндірісінің көлемдік өсім ... ... 116,8%, ... металға 110,1% құрады. 1999-2000 ж.ж.
металлургиядағы өндіріс өсімінің ... ... ... ... сыртқы конъюктурадағы байланысты металдық өнім ... және ... ... ішкі ... күшеюі болды /8/.
2001 жылы қара металлургиядағы өндіріс көлемі ... ... (99,8%) ... металлургияда 4,9% өсті (нәтижесінде Ресейдің жалпы
өнеркәсіптік өнім көлеміндегі ... ... 1999 жылы 19,1% ... 16,5% -ға дейін кеміді). Ресейлік металлургиялық кәсіпорындардың
жұмысындағы қаржы ... ... 2000 ... салыстырғанда қара
металлургия кәсіпорындарының табысы 1,9 есе (37 млрд рубльге дейін), түсті
металлургияда 1,4 есе (94 млрд ... ... ... 2002 ... бірқатар салаларында негативті тенденциялар жалғаса
берді: труба өндірісі 10% -ке, ... - 8%-ке, мыс - 4%-ке ... ішкі ... ... ... ... ... назардан
тыс қалдырмау керек. Осылайша, соңғы 10 жылда Ресейдің алюминий өндірісі
деңгейінде ... ... ... бұл ... ... шамамен 14 есе кеміді. 1996 жылы рафинирленген мыс ... ... ... 20%-ға ... ал тұтыну 3 есе кеміді. Осы кезеңде
Ресейдегі никель өндірісі 1992 жылғы ... ... ... 1996 жылғы
тұтыну оның өндірісінің 14% -н ғана құрады. Аса маңызды металдардың ... кему ... ... ... масштабтары айтарлықтай.
Алюминий бойынша 10 жыл ішінде экспорт көлемі 1,6 есе өсіп, ... ... 6,6 есе ... ... ... ... ... жағдайында Ресейдің
аса маңызды салалық мамандануының бірі-ұлттық металлургиялық өнеркәсіп.
Ресейдің ... ... ... тек қара және ... ... ... ... процестің өзара байланысты салалары мен
стадияларының тұтастығы – ... ... ... ... ... ... –кіреді, яғни:
1.Рудалы шикізат өндірісі мен байыту;
2.Рудасыз шикізат өндірісі мен байыту ... ... үшін ... ... саз, әктас т.б) ;
3. Қара металдар, түсті металдар және ... ... ... ... ... ферроқорытпа т.б);
4. Болат және шойын трубаларының өндірісі;
5. Кокс химиялық өнеркәсіп;
6. Қара және түсті металдардың екінші ... ... қара ... салаларының орналасу ерекшелігі мынада:
темір рудаларының кен орындары ... ... ... ... ... негізінен шығыс аудандарда шоғырланған. Сондықтан, кәсіпорындар
шикізаттық (Орал ) немесе ... ... ... ... ... ... ... сумен қамтамасыз ету, газ, жұмыс
күші, энергетика т.б. көздеріне жақын ... ... ... ... Орал ... базасы өзіндік темір рудаларын,
Курск ... ... (КМА) ... ... Қостанай тобының
кен орындарының рудаларын (Соколов-Сарыбай т.б) ... ... ... ... ... ... ... орталық базасы Абакан, Ангар-Илим ... КМА ... ... темір рудаларын, Кузбасс көмірін
пайдаланады.
Қара ... қиын ... ... ... ... ... ... вольфрам, молибден, ванадий, тантал және ниобий) қара
металдар экономикасымен тығыз байланысты сала болып табылады.
Ресейдің түсті ... ... ... кен орындарының түсті
металдарын (мыс, қорғасын, мырыш, ... және ... ... яғни ... көздеріне бейім. Алайда бұл барлық ... ... ... ... ... ... арзан энергия
көздеріне (Красноярск, Братск алюминий зауыттары) бейім орналасады /9/.
Ресей металлургиясының өнімдері дүниежүзілік ... ... ... ... үлес ... 2001 жылы. Ресейде 59 млн тонна болат
өндірілген, ол әлемдік өндірістің 7% -ы (4 ... Оның ... қара ... ... ... 55%-ы ... ол 26 млн ... немесе
әлемдік сауданың 10% болып табылады (1-ші орын). Ресейдің түсті металдардың
негізгі 6 түрінің ... ... ... ( алюминий, никель, мыс,
мырыш, қорғасын, ... 8,5% ... ... ... ... ... жалпы ұлттық өндірісінің 80%-ы кетеді, сирек металдардың 70%-ы
кетеді.
Қара металлургияның ресейлік экспортында шикізат пен ... ... лом, ... шойын, құймалар т.б.) 60%-н құрайды. Түсті
металлургия экспортында 80%-алғашқы негізгі металдарға келсе тек ... ... ... ... өнімге сәйкес келеді.
Осы фактор әсерінің нәтижесінде соңғы метал өнімін (труба мен прекат)
өндіру қуаттылығының деңгейі ... ... ... ... өнімдерінің
деңге.йімен салыстырғанда айтарлықтай төмен /6/.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... ресейлік кәсіпорындар өзге елдер тарапынан қысым сезінуде. (Ең
алдымен Қытай, Үндістан, Бразилия т.б.). Өндірістік шығынның аз ... ... ... ... ... ие бұл ... ... металлургиялық өнеркәсіп
құру мақсатында зор шетелдік инвестицияны жұмылдыра білді.
1.2 Ресей металлургиясының 2010 жылға ... ... ... бағыттары.
1999-2001 жылдардағы кезеңде өндірістің ... ... ... ... ... ... ... тұтынушы секторларында
ішкі рынок сыйымдылығы айтарлықтай кеңейді. Осылайша, 2001ж қара металдар
прокатының ішкі тұтынылуы 1998 ... ... 50%-ке ... озып, шамамен
23 млн тонна құрады.
Негізгі түсті металдарға деген сұраныс 1999 –2001 жж. жылына ... ... ... ... ... ... ішкі рынокта
транпорттық машина жасауда тұтынылады (түрлі металдардың 30-дан 50%-дейін)
және одан кейінгі де үлестің ұлғаюы ... ... ... ... ) мен ... өнеркәсібі есебінен болуы мүмкін /9/.
Сыртқы рыноктардағы шектеулерді ... ... ... ... ... даму перспективасы, ең алдымен оның өніміне деген ... ... ... ... ... ... таңда Ресей қара металдар
өнімдерінің жан басына шаққандағы көрсеткіші бойынша негізгі өнеркәсіптік
дамыған елдерден ... ... яғни 2001 жылы бұл ... 154 кг/ад
құраған. Ал Жапония, АҚШ, Европада – 350-550кг/ад.
Алайда ішкі метал тұтынудың өсім қарқындылығы баяулауда: 2002 жылдағы
жалпы Ресей ... өсім ... ... ... ... қара металдар үшін 4-6 %-ке дейін, түсті металдар үшін 58%-ке дейін
кеміді. Оның үстіне, дүниежүзілік ... ... ... әсерінен
Ресей рыногына импорттық метал өнімдерін демпингтік бағалармен әкелу ... 10 ... өнім ... ... ... ... экспорттық
бағалаулар бойынша 100 млрд $ дейін инвестиция салынатынын ... ... ... ... үлесі жөніндегі нормативті –
құқықтық базаның қалыптасуын аяқтау маңызы зор.
Ішкі метал рыногын жандандырудың маңызды факторы экономиканың барлық
салаларында негізгі ... ... ... мен ... ... базалық
салаларда машина жасау, құрылыс және ОЭК-өндіріс пен инвестицияны дамыту
болып табылады.
Қазіргі ... қара ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары –11 млн. тонна (соның ішінде ... – 2 млн ... ... –3,5 млн. ... ... – 3млн. ... жол ... – 1,6 млн. т.
Макрокөрсеткіштердің болжамдары ... ... ... даму ... ... қара ... ... ішкі
рыногы сыйымдылығының 2005 жылы 26,5 млн.тонна, 2010 жылы 32-33 ... ... ... ... ... ... ... өсімі 2001 жылмен
салыстырғанда 20 % және 45 % ... ... ... ... ... ... ... құрамында
беттік прокат , труба және метиз ... ... ... ... ... тенденциясы сақталады деп күтілуде.
Осылайша, титан өндірісінің энергияны аса көп ... ... ... титан өндіру үшін –17-20 мың квт/сағат қажет) ... ... ... ... ... ... 20% -н береді, оған
деген сұраныс, әсіресе ... ... ... ... қажеттілігіне
байланысты 1997 жылы «Ависма» 1996 жылмен салыстырғанда ... ... 30% -ға ... және де оның сатылым көлемі 30 мың тоннаға
жетті. Экспортқа жөнелтулер 12% -ке өсті.
Түсті металға ... ... ең ... ... ... және мыс
прокатындағы төртінші қайта өңдеу ... ... ... (2000 ... ... 2010 жылы 70-80% -ке) салыстырып қарағанда титан және
латун прокатында 60-70-ке, анықталады. Бұл негізгі ... ... ... 2000 ... салыстырғанда 2010 жылы 55-60 % -ке дейін өсуіне
әкеліп соғады.
Металлургияның дамуы үшін мемлекеттің ... көп ... ... ... ... ... жағдай қалыптастыру есебінен ішкі металл
тұтынуды белсендірудің маңызы зор. Атап айтқанда 2010 жылға қарай болжанған
автомобиль өндірісін екі есе ұлғайту ... ... ... ... ... ... ... қажет, коммуналды шаруашылық пен ОЭК салаларында
тозған құбырларды алмастыру 1,5 млн.тоннаға, лизингті ұлғайту есебімен ... ... ... ... –1 ... ... да ... тұтынуды айтарлықтай өсіруі қажет /11/.
2010 жылға дейінгі кезеңде ресейлік металлургия ... ... ... ... ... бұл саланың дамуы
дүниежүзілік металл рыногының жағдайына тәуелді ... ... ... ... болат рыногындағы жағдайдың күрт
нашарлауын жатқызуға болады. Соңғы жылдары ресейлік ... ... қара ... ... өткізуге байланысты қиыншылықтарға тап
болуда. Бұл ресейдің металлургиялық ... 50 ... ... ... ... ... Яғни АҚШ-пен «Болат туралы
келісімнің» және ... ... ... ... ... ... айтарлықтай шектелуде.
Бұл жағдай дүниежүзілік қара металдар рыногының дамуындағы негативті
тенденциялармен негізделген. Соңғы 10 жылда дүние жүзінде болат өндірісі ... ... ал ... 130 ... ... ... ... болат өндірісіндегі артық өндірістік қуаттылық жылына 220 млн тонна
деп бағалануда (рыноктың ... 260 %-ы ). ... ... ... ол ... бағалардың айтарлықтай төмендеуі мен бәсекеге
төзімділігі төмен компанирялардың банкротқа ұшырауына әкеліп соғады /10/.
АҚШ–да 2000-2001 жж. ... ірі ... құю ... ... ... ... Өз өндірушілерін қорғау мен ... ... ... АҚШ ... 2002 жылдың 6-шы наурызында
метал өнімдерінің 14 категориясы бойынша арнайы ... ... ... ... шамамен 15%-ын жапты.
Бұл шараларды енгізу ... ... ... эффектіне әкеліп
соқты: қосымша қорғаныс шараларын енгізу туралы 2002 жылдың ... ЕО, ... ... ... және т.б. ... ... жариялады.
Нәтижесінде 2002 жылдың мамырында дүниежүзілік ... ...... қара ... ... ... дамуы жуық
перспективада және 2010 жылға дейінгі ... ірі ... ... ... ... шектеумен өнімнің бәсекеге
төзімділігін жоғарылату мақсатындағы қолданып жатқан шараларына ... қара ... ... 2002 ... ... дағдарыс
ресейлік кәсіпорындар-қара металдар экспортерларының жағдайын нашарлатып
жіберді. 2002 жылдың І-кварталының ... ... қара ... ... ... ... мен сұрыптық прокат)
жартысына жуығы рентабельсіз болды, ал екінші жартысы рентабельдік ... ... ... ... ... нашарлауына шұғыл
түрде жауап қайтару қажет, яғни қара ... ... ... ... ... да дүниежүзілік рыноктары қара металдар рыногы
сияқты циклдық ауытқуларға ұшырауда. 1998-2001 жж. ... ... ... алюминий бойынша 20-40%, мыста –15-30% никельде –1,5-
2 есе болды. Нарық конъюктурасының ... ... ... ... ету үшін ... ... биржасында баға
белгілеуге байланысты түсті металдардың экспорттық салығының дифференциясын
белгілеу қажет.
Дүниежүзілік түсті ... ... да, 2002 ж. ... ...... металдар бағасының деңгейі соңғы 5 жылдағы орташа ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдардың
бағалауы бойынша дүниежүзілік түсті металдар рыногы 2001 жылдың 2-ші
жартысында ең ... ... ... ал 2002 ж ... ... ... ... алғанда, дүниежүзілік түсті металдар рыногында бүкіл 2010 ... ... ... күшеюі күтілуде, бұл түсті металдардың қара
металдарды ығыстырумен байланысты болады. ... ... ... мен ... ... ... ... орташа жылдық қарқындылығы 2,5-
2,7% - пен, мырыш пен рафинирленген қорғасынның тұтынылуы 1,7-2% - ... деп ... ... ... ... ресейлік металл өнімдерінің
сыртқы рынокқа енуінің кемсітпеу жағдайын қамтамасыз ету туралы келіссөздер
процесін белсендіру қажет (Ең ... АҚШ, ЕО және ... ... ұзақ ... ... ... ... өнімдерінің экспорт
көлемінің жоғары деңгейін сақтау және әлемдік шаруашылыққа аса терең
интеграциялануы үшін ... ... ... ... ... жеткізу керек.
Металл өнімдері рыногының даму перспективалары мен ... ... әсер ... ... ... 2010 жылға дейінгі дамуының ... ... ... ... ... алдағы уақытта, дамуының басты мақсаты
ішкі және сыртқы рынокқа талап ... ... ... мен ... ... ... өнім ... мақсатқа жетудің негізгі жолы–барлық өндірістік қайта өңдеулерде
түрлі инновацияларды кең ... және ... ... ... ... ... күшейту отандық металлургиялық кәсіпорындардың
дамуын тежейтін жағымсыз ... ... ... ... түбегейлі жаңаруын қамтамасыз етеді, өнімнің дәстүрлі және
жаңа ... ... ... ... ... металл тұтынушы салаларының сұраныстарына сәйкес төмендегі
өнім түрлерінің өндірісін жолға қойып, ұлғайту қажет:
1. Штамталудың жоғарғы категориялы ... ... ... Диаметрі 1420 мм изоляциялық қаптамасы бар беріктігі жоғары
трубалар;
3. Жүрдек қозғалысқа арналған ... жол ... ... ... ... беріктігі жоғары бекіту детальдарын
көлемді штамптау үшін құрамында боры бар болат;
5. Үздіксіз құйма негізіндегі мыс трубалары;
6. ... 0,05 мм ... ... ... 0,18-0,2 мм ... ... Түрлі қорғаныс және декоративті өңделген алюминий құрылыс
профильдері мен конструкциялар;
9. Оксидті – ... ... ... үшін ... және тантал
ұнтақтарын;
10. Микроэлектроника талабына сәйкес құрамындағы қоспалардың шектеулі
болу шартымен металдық ниобий, тантал, титан және ... ... ... ... негізінде люминифорлар;
12. Әлемдік деңгейге сәйкес келетін параметрлері бар ... ... Кокс ... графиттерден кем түспейтін эксплуатациялық сипат
деңгейіндегі орташа – және ұсақ бөлшекті графит;
14. Жоғары модульді көміртегі талшықтары;
15. Арнайы ... ... үшін ... ... ... гаммасы;
2010 жылға қарай болаттың конверттердегі өндіріс үлесі --68%, ал
электр пештерінде -28% ... ... Қара ... ... ... іс жүзінде жойылады, алайда ол өзге ... ... ... ... ... ... ... аса кең көлемде автогенді процестерді ендіру
қажет. Автогенді процестерді қолдану арқылы өндірілген мыс үлесі 80-85% ке,
никель үлесі 65-70% ке ... ... ... ... ... ... ... жетілдірілген электролизерларда және «құрғақ» және
«жартылай құрғақ» анод технологиясы бойынша алынған металл үлесін 75-80%-ке
жеткізіп, ...... ... мен шығарылатын өнім сортаментін кеңейту
қажет. Түсті металлургияда өндіріске төменгі ... ... ... және ... кешенді қолдануға мүмкіндік беретін экологиялық
таза гидрометаллургиялық процестерді кеңінен қолдану қажет.
2010 ж. металлургиялық өнеркәсіпте ... ... ... ... салыстырғанда 1,5 еседен кем болмау қажет. Сонымен бірге ... ... ... ... ... Эксперттік бағалауларға
сәйкес, 2000 жылмен салыстырғанда, 2005 жылғы кезеңге дейін металлургиядағы
өнеркәсіптік - өндірістік персонал саны 7%-ке кемиді (100 мың ... ... ... ... кезеңде 25%-ке (350 мың адам, оның 200 мыңы қара, ...... ... Бұл әлемдік тенденцияларға сәйкес келеді –
соңғы 20 жылда ... ... ... ... ... саны 75%-
ға кеміген /14/.
Жалпы алғанда, ... ... даму және ... ... ... металлургиялық компаниялардың өзіндік
қаржы көздерін қалыптастыру мен несие тарту мүмкіндіктеріне ... Бұл, өз ... ... ... ... ... саясат, сыртқы экономикалық қызмет, салық салу, баға бекіту ... де ... ... ... ... байланысты.
Қазіргі кезде металлургиялық кәсіпорындлардың айтарлықтай бөлігі
өзінің рентабельділік шегіне жетті. Егер саналы ... ... ... ... ... жағдайда металлургиялық өнекәсіпті
дамудың негативті сценариі күтіп тұр. Ол дегеніміз 2005 жылға қарай ... ... мен қара ... ... 15-20%-ке
құлдырауы /12/.
Металлургиядағы шектеулерді жою мен дамуды ... ... ... ... ... іске ... сала ... сапалық
көрсеткіштерінің жақсарып, 2010 жылға қарай өндіріс көлемінің 20-30%-ке
ұлғаюына әкелуі қажет. ... ... ... сұраныстың динамикасын
есепке ала отырып, 2010 ж қара металдардың дайын прокатының ... ... ... ... (54-56 млн т. ... ... және ... – 7-9%-ға мыс өндірісі –10-14%-ға ұлғаюы керек.
1.3 Ресейдің әлемдік рынокқа енуінің тиімді жолдары.
Қазіргі кезде Ресей Федерациясында ... ... ... ... ... жою, ... көп қажет ететін өнім мен жоғары
деңгейлі өңдеу өнімдерінің ... ... ... ... ... ... дамуы, аса дағдарыстағы аймақтардың экономикалық дамуы
және жұмыспен қамтамасыз етілу мен тіршілік етуді қамтамасыз ... ... бұл қиыр ... ... ... ... қойылуда.
Ғаламдық рынокқа ену үшін Ресей жеке бизнеспен қарым-қатынас ... ... екі ... ... ... қажет:
1.Қысқа мерзімді – жуық айларда, ең кеші 1-2 ... ... ... ... ... ...... экономиканың алуан түрлілігі мен қолда бар
қуатты жақтарының негізінде экономикалық алға жылжуды қамтамасыз ету.
Қысқа мерзімді шаралар қатарына ең ... ... ... ... мен ... дәл ... байланыстыратын
ресейлік инвестар мен ... жеке ... үшін ... ... қаржының сыртқа кетуін шектеу мақсатында аса қатаң шаралар
қолдану;
3.Спекулянттарды заңдастырылған дәрежеде ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... елге ... ... салық енгізу, ТМД шегінде кедендік және валюталық ... ... ... ... ... ... мен ... алуға
бағытталған банк жүйесінің реструктуризациясы.
Бұл пункттердің барлығы ... ... ... ... әкімшіліктің басты міндеті осы заңдардың орындалуын қамтамасыз
ету болып табылады. Бұл ... мен ... ... ... үшін де міндетті болуы шарт /16/.
Оның үстіне, Ресейдің қазіргі кездегі әлемдік минералды – ... енуі ... ... ... ... қамтамасыз
етілуін, кездейсоқ және арнайы жасалған демпинг процестеріне, және ... ... ... ... ... ... бере алатын
қалыптастырушы жүйе құруды талап етеді ... ж.ж. 1т. ... ... ... -дан 75-80%-ға төмендеген).
Ресей металлургиялық өнеркәсібінің дамуындағы айтарлықтай тежеу оның
өнімдерінің ... ... ... ... ... Бұл ... ... технологиялық деңгейі өнеркәсіптік дамыған
елдермен ... ... ... ... ... ... технологиялық схемалардың тек 30%-ы ғана қазіргі кезгі дүниежүзілік
деңгейге сәйкес келеді, ал 28%-ы ... ... ... және
модернизацияға ерекше резервтері жоқ. Оның ... ... ... өндірістік қорлардың белсенді бөлігінің (машина мен
құрал-жабдық) орташа тозу деңгейі қазіргі кезде 70% құрайды /14/.
Өндірістердің жеткіліксіз ... ... ... ... ... негізгі техникалық – экономикалық
көрсеткіштерінің дамыған ... (АҚШ, ЕО, ... ... ... қалуын негіздейді:
1.Болат балқыту мен алюминий өндірісіндегі орташа энергия қолдану 20-
30% ... ... ... ... 2 есе ... ... ... 2,5-3 есе төмен;
4.Қоршаған ортаға жалпы жағымсыз әсер 2 есе жоғары.
Отандық металлургияның жеткіліксіз бәсекелестігінің бір ... ...... ... күрделі жағдайы. Жалпы , ... ...... ... бәсекелестігі, әлемдік рыногын
қалыптастыратын, алдыңғы қатарлы елдерге қарағанда төмен. Бұл өндірілетін
минералды шикізаттың көптеген ... ... ... ... ... кен орындарын игерудің күрделі тау-кен-геологиялық және экономико-
географиялық жағдайларымен байланысты
Жекелеген стратегиялық ... ... ... ... титан,
цирканий) рудалы база Ресейде жоқ, ал көптеген кен орындарын игеру көбіне
тиімсіз. Боксит, қалайы, ... және ... ... бойынша рудалы база
жеткіліксіз, Орал мен ... ... қара ... ... ... ... етілген.
Халықаралық ұйымдардың бағалауы бойынша, Ресейдің тау-кен байыту
кәсіпорындарына салынатын салық алдыңғы ... ... ... 1,5 есе жоғары.
Металлургиялық өнеркәсіптің дамуының ... ... ... ... ... ... 2-ші ... шикізатты қолдануды
кеңейту – яғни қара және түсті металдар ломын пайдалануды атауға болады.
Металдар өндірісінде лом ... ... ... ... ... ... агрегаттарды қолданудың тиімділігін
жоғарылатуға, қоршаған ... ... ... ... ... жасайды.
Металлолом қолдану арқылы 1 т. ... ... 180 ... ... 0,8т. ... 175м3 ... газ ... /16/.
Қазіргі уақытта Ресейде айтарлықтай мөлшерде металл қоры шоғырланған,
оның жартысына жуығы машина мен құрал-жабдыққа келеді.
Негізгі өндірістік ... ... ... ... лом ... ... ... 1970ж 10 жылдан асқан өндірістік
құрал-жабдық 30%-н кем болса, 1990ж-42%, 2001ж -80%-н астам болды
Нәтижесінде, Ресейден лом мен ... ... ... ... 125 мың т. ... 316 млн. $), 1996 ж-335,5 мың т. ... 697,3 млн.
$), ал 1997 ж. 580 мың т. (құны 1 млрд 82 млн $) ... Қара ... мен ... ... 1997 ж 5134 мың т. ... 580 млн. 365 мың
$) жетті. Кейіннен экспорт төмендеп, 1997 жылдағы 350-400 мың тоннадан ... 9-5 мың ... ... ... ... ... ... мыс қалдықтары мен
сынықтарын шетелге салықсыз шығару салдарынан Ресей ... ... 1996 ж –139,1 млн. ... ал 1997 ж. – 222,3 млн. доллар болған.
Алайда 2-ші реттік ресурс экспорты әсерінен жоғалымдар көлемі шетелге
салықсыз сатудан әлдеқайда ... ... ... ... ... қосу ... ... еңбек шығынын үнемдейді. Осылайша,
ресурстардың ... ... ... ... екінші реттік шикізаттан
балқыту процесінің энергия шығыны бірінші реттік ... ... 10-15 есе ... Басқаша айтқанда екінші реттік шикізат – бұл
елдің шоғырланып жиналған металл қоры. ... ... ... мен ... ол ... ... ене алады.
Екінші реттік түсті металдарды қолданудың шетелдегі көлемдері жайында
мынадай ... бар: ... ... ... ... өсім ... –2 есе, ... -1,6, мырышта 2,27 есеге ... ... ... ... ... асып ... 1
АҚШ –да ХХ ғасырдың 1990-шы жылдары 1 және 2-ші ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |2-ші ... металдар үлесі, % ... |9 ... |25 ... |28 ... |35 ... |50 ... |55 ... ... қара және ... ... сынықтары мен қалдықтарын
қолдану “қара және түсті металдар сынықтарының қайта ... және іске ... ... ... жүзеге асуда, оған “ Жекелеген қызмет түрлерін
лицензиялау туралы”, “Қара және түсті ... ... мен ... ережелері” туралы жаңа федерация заңдардың ... ... ... ... құжаттар осы салада жұмыс ... ... ... ... Мыс пен ... сынықтарының сыртқа шығарудағы бекітілген 50%
мөлшеріндегі ... ... бұл ... ... ... әсер ... ... бұл материалдардың экспорты мүлдем
тоқтады.
Металлургиялық өнеркәсіп өнімінің бәсекеге төзімділігі көбіне ... ... ... қызметінің құнымен анықталады: электр энергиясы, газ
өнеркәсібі, темір жол ... ... ... бұл ... кететін шығын үлесі қара қара ... ... ... ... 30-35%, ... ... 15-20% құрайды.
2002 ж басында металургиялық кәсіпорындардың көбіне монополиялар
тарифінің өсуі мен ... ... ... байланысты жағдай
күрделенеді. Нәтижесінде қара металлургия өнімдерінің шамамен ... ... ... кезде Ресейде металл өнімдерінің жоғарғы технологиялы ... ... ... ... қажет. Мұндай жағдайда оң мысал ... ... ... ... ... мен ... диаметрлі трубалар
өндірісінің жобасын атауға болады, оның жалпы инвестициялық мөлшері 1 ... ... ... ... ... аса ірі ... ... мен рейтингі
2-кестеде келтірілген. 1990-2001 жж. кезеңде тек Үндістан ғана ... ... ... ене ... ... қатар ҚХР, Корея Республикасы,
Бразилия болат өндірісін күрт өсіріп, өз ... ... ... және ... болат өндірісін біршама қысқартып, рейтингтерін
төмендетті. ЕО-ң ірі елдерінде болат ... ... ... ... ... аса ірі ... елдері.
|Елдер |1990 |2000 |2001 |2002 |
| ... |
| |1990 ... жүзі |150 |136 |136 |134 |141 |150 |148 ... бойынша |547 |443 |296 |290 |281 |375 |380 ... ... | | | | | | | ... |604 |452 |348 |333 |299 |406 |405 ... |1015 |802 |431 |435 |484 |642 |675 ... |403 |343 |188 |202 |207 |297 |312 ... |108 |107 |72 |86 |139 |150 |149 ... |239 |97 |15 |15 |11 |0 |0 ... |99 |52 |3 |2 |1 |0 |0 ... |162 |142 |152 |149 |201 |249 |267 ... |49 |30 |16 |19 |15 |16 |17 ... тек болаттың ғана емес, сонымен қатар қара металлургия
өнімдерінің барлық маңызды түрлерінің жоғары өндіріс деңгейі ... ... ... ... 1990 ж. тек үш ... ... асты (кесте 1), оның ішінде Украина үлесіне өндіріс қуатының 48 %-ы,
бүкіл ... ... 44 %-ы ... ... өндіру жөнінен өндірістік қуаттылық ТМД-да екі
республикада шоғырланды - Украина (75 %) және ... (24 %) . ... ... өндірісі мынадай түрде болды: Украина (83,3 %), Грузия
(14,7 %), Қазақстан (2 %) /18/.
1990ж. хром рудасы ТМД ... 2 ... ... Дон ... және Саран руда басқармасы (Ресей) – 96 және 4 % сәйкес. Ресей
хромы төмен сапамен сипатталады және ... отқа ... ... ... үлесіне ТМД-ның хром қорының 90 % келеді.
Кокс өндірісі 1990 ж. ... ... бар ... ... ... Оның ... ... мен Украинаға кокс пен шойын өндірісінің ... ... 4 ... өндірілді. Аса кең
қолданылатын ... ... ... ... көлемінен 73.6%-Украина,
26.4%-Грузияда өндірілді. Төмен және орташа көміртекті ферромарганецтің (Fe
Mn 80 %) 97 %-ы Зестафон (Грузия) ферроқорытпа ... ... тек ... ... , ... ғана ... Оның ... өндірушісі (жалпы өндіріс көлемінің 36 % ) ... ... ... ... ... ғана ... силикокальций, феррованнадий,
ферровольфрам, ферромолибден және өзге де ... ... ... ... ... ... мен Украинаны қоспағанда, болат құймаларының
өндірісі жалғыз металлургиялық ... ... ... ... ... мен ... (Рустав зауыты) бұл толық циклды
кәсіпорындар, ал өзге ...... ... ... ... жылдары
Рустав зауытының домналық және мартен пештері жұмыс істемейді /19/.
Беларусь және Молдованың ... ... – 100 %, ... ... ... 70 % ... ... құйма машиналарымен
жабдықталған қазіргі кезгі электроболат балқыту цехтарында балқытылады.
Рустав және ... ... ... ... ... аз мартен
пештерінде жүзеге асты. 1990 ж. ... пен ... ... ... 92 ... ... мен ... өндірілді. Болат трубаларының өндірісі ... ... ... ... ... мен Украина үлесіне жалпы ... %-ы ... ... ... ... пен ... ... өндірудегі
үлесінің қара металлургияның шикізаттық салаларына қарағанда жоғары ... елде ... өнім ... ... жетіспеушілігі
сезілуде. Бұрын олардың өндірісі жалпы республикалық мамандауға сәйкес
украиндық ... ... ... ТМД ... қара металлургияның
маңызды даму тенденцияларына төмендегілер жатады:
1.Сала кәсіпорындарының ... ... ... ... ... өнім ... ... айтарлықтай төмендеуі.
2.Өндірістік қуаттылық коэффициенттерінің айтарлықтай төмендеуі,
қуаттылық артықшылығының пайда болуы.
3.Өндірістің ... ... ... ... - ... қара ... ... өндіру көлеміндегі өзгерістің
басым тенденциясына 1990-2001 жж. кезіндегі төмендеуін жатқызуға болады.
Қара металлургияның тауарлы ... 2001 ... ... ... келтірілген (1991 ж.көрсеткіштері 100 пайыз деп алынған):
Ресей – ........................ ... ... ... 1990-2004 жж. ТМД елдерінде өндіріс
көлемінің төмендеуін төмендегі мәліметтерден көруге болады:
Кесте 5
Қара металлургия өнімдерінің өндіріс ... ... жж. ... ... ... |Жалпы ТМД елдері бойынша|Соның ішінде |
| | ... ... ... ... ... |36,6 |22,5 |48,1 ... |35,1 |27,4 |44,1 ... |31,6 |24,1 |41,2 ... |35,2 |34,2 |37,1 ... ... |29,1 |26,1 |34,7 ... ... |63,1 |54,6 |73,9 ... ... ... ... отырып, айта кететін жай:
Ресейде прокат өндірісінің әсіресе болат трубаларының ... ... ... ... ... мен ... ... жоғары. Бұл өнеркәсіптік
дамыған елдердегі көрсеткіштерге қарағанда сапа құрылымындағы ... ... ... ТМД-ның жекешелеген елдерінде өнімнің өндірісі
көлемінің өзгеруі, қарқындылығы мен сипаты айтарлықтай ерекшеленеді. 1990
ж. ... ... ... ... ... және Өзбекстанның
металлургиялық кәсіпорындары тиімсіз болып, өзін-өзі ... ... ... қаржы ресурстары жеткіліксіз болады. Өндірістік
құрылымы мен техникалық ... ... ... ... аса сай Беларусь және
Молдава мини зауыттары болды. Қарағанды (болаттың 75 %-ы конвертерлерде
балқытылады) және ... ... ... 75 %-ы электропештерде
балқытылды) деңгейі орташа болды. Ең нашар ... ... ... және
Әзірбайжан металлургия зауыттары ие болды, оларда болат өндірісі аз көлемді
мартен пештерінде жүзеге асты /20/.
Жоғарыда ... ... ... ара ... ... ... ... көрсетуге болады.
Кесте 6
Қара металлургия өнімдерінің өзіндік құны, руб/т.
| ... ... ... | |
| | | ... ... |
| ... ... |көміртекті |көміртекті |
| | | ... ... ... |44,7 |76,7 |92,2 |95,0 ... |60,7 |84,4 |95,8 |101,2 ... |39,5 |82,8 |89,9 |100,9 ... |65,5 |105,7 |125,3 |- ... |- |- |105,1 |- ... |- |- |102,4 |- ... ... отырған барлық түрлері ... ... ... құны ... ... ... Қазақстан
(Қарағанды комбинаты) өнімінің өзіндік құны туралы да осыны айтуға болады.
Өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... шойын,
мартен болатының өндірісі, Әзірбайжан және ... ... ... ... ішкі одақтық рынокта мүлдем бәсекеге төзімсіз болды.
Осылайша ТМД-ның барлық елдерін нарықтық жағдайдағы ... ... ... деңгейіне байланысты шартты түрде үш топқа бөлуге
болады (мүмкіндіктің кемуі тұрғысынан):
1. Беларусь және Молдова;
2. Ресей, Украина, ... және ... ... және Грузия.
Осылайша Беларусь пен Молдова тәжірибесі ... ... ... ... ... кішігірім кәсіпорындардың ішкі
және дүниежүзілік рынокта бәсекеге ... өнім ... ... ... қуаттылықты пайдалану коэффициентінің деңгейі бойынша 2001
ж. Ресей мен Қазақстан ... ... ... қатарында болды, ал
Белорусь пен Молдава қуаттылықты пайдаланудың орташа дүниежүзілік және
өнеркәсіптік дамыған ... ... де ... ... ие ... өндірістік қуаттылық қатарына мартен пештерінде болат
балқытатын цехтарды жатқызамыз. ТМД-да мұндай әдіспен 32 млн. ... ... ... ... ... көлемінде мартендік өндірістің үлесі
Ресей мен ... 26,3 және 48,2 % ... ... 5). 2001 ж. ... ... ... 36 млн. тонна болат балқытылған. Яғни, Ресей мен
Украина үлесіне дүниежүзілік мартендік болат балқытудың 87 % келеді.
ТМД елдеріндегі қара ... ... ... ... туралы
болат балқыту өндірісінің құрылымдық өзгерісі мен үздіксіз болат балқыту
үлесінің көрсеткіштері арқылы білуге ... ... ... құрылымындағы айтарлықтай өзгерістер Ресей,
Украина, Қазақстанда 1990-2001 жж. кезеңінде өтті. Бұл өзгерістер болат
балқытудың жалпы ... ... ... ... ... ... ... кемуімен сипатталады. Жағымсыз өзгеріс ... ... үлес ... төмендеуін айтуға болады. Болат
балқыту өндірісінің құрылымындағы аса оң ... ... ... 1990 ж. Ресей мен Украинадағы мартендік үлес өндірісі бірдей болған
болса, 2001 ж. ол Ресейде Украинаға қарағанда 1,8 есе ... ... ... ... ... болат балқыту өндірісінің құрылымы, %.
|Елдер мен ... ... | |
| |1990 |1992 |1996 |2000 |2001 ... ТМД |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 ... ... | | | | | ... |35.3 |37.1 |49.4 |54.8 |55.7 ... |51.6 |49.3 |38.4 |32.6 |31.7 ... |13.1 |13.6 |12.2 |12.6 |12.6 ... |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 ... ... | | | | | ... |31.7 |34.5 |51.5 |58.0 |58.7 ... |53.3 |50.0 |35.9 |27.3 |26.3 ... |15.0 |15.5 |12.6 |14.7 |15.0 ... |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 ... ... | | | | | ... |40.5 |39.8 |45.1 |46.9 |49.0 ... |52.9 |52.6 |49.5 |50.0 |48.2 ... |6.6 |7.6 |5.4 |3.1 |2.8 ... |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 ... ... | | | | | ... |70.1 |70.5 |78.8 |98.0 |98.0 ... |22.4 |24.7 |18.7 |- |- ... |7.5 |4.8 |2.5 |2.0 |2.0 ... |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 ... | | | | | ... |100.0 |100.0 |100.0 |- |- ... ... | | | | | ... |99.6 |99.6 |99.4 |- |- ... |0.4 |0.4 |0.6 |- |- ... |100.0 |100.0 |100.0 |- |- ... ... | | | | | ... |94.6 |100.0 |94.4 |- |- ... |5.4 |- |5.6 |- |- ... |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 ... | | | | | ... |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 |100.0 ... ... | | | | | ... |31.5 |30.2 |29.1 |28.0 |28.0 ... |68.5 |69.8 |70.9 |72.0 |72.0 ... өзге ... болат балқыту өндірісінің құрылымы аса өзгерген
жоқ. Жалпы ТМД бойынша болат ... ... ... ... ... ... ірі елдер арасында ең жоғары дәрежеде емес
(Қытай мен Үндістанда конвертерлі және ... ... ... ... 2001 ж. 81,9 және 92,7 % сәйкес болған).
ТМД елдерінде, ең алдымен, Ресей мен ... ... ... ... ... Жалпы ТМД елдері бойынша үздіксіз болат құюдың үлес салмағы
ірі метал өнімдерін ... ... ең ... ... отыр ... ... ... болат балқыту үлесі 2001 ж. 87,3 және 63,3 % сәйкес
болса, дүниежүзінде орташа 86,6% болды).
1990 ж. ... КСРО ... ... ... болат өнімдерін тұтынудың
18 % келген. Дайын болат өнімдерін ... адам ... ... бойынша бұрынғы КСРО (404 кг/ад) Жапониядан артта қалып (752
кг/ад), АҚШ-ң (351 кг/ад), ЕО-ң ... және ... ... деңгейдің
(126 кг/ад) алдында болған. КСРО-ның ыдырауы мен ... ... ... ... ... ... тұтынудың абсолютті және үлестік
көрсеткіштері ТМД ... тез ... ... ж. ... ТМД ... ... өндірудің орташа үлестік
көрсеткіштері орташа әлемдік деңгейден төмен түсті.
1999 жылдан ... ... ... ... ... ... бастады – соңғы 3 жылда шамамен 67 %-ға өсті.
1990 ж. Ресей дайын прокаттың нетто-импортеры ... ... ... ... ... кейін Ресей дайын болаттың нетто-
экспортерына айналды. 1990 ... ... ... жыл ... ... ... Осылайша 1990-2001 жж. кезеңінде дайын прокат өндірудің 1,35
есе төмендеп, нетто-экспорттың 25,8 млн. тоннаға ұлғаюы ... ... ... 23,2 млн. тоннаға, яғни 2,8 есе төмендеді ... ... ... ... ... елдерінде төмендеді. Украинада
1990-2001 жж. ол Ресейден де көп қысқаруға ұшырады, ал жалпы бұрынғы КСРО
елдерінде ... 4 есе. ... ... ... өзге ... ... ... табылады. 1990 ж. украиндық нетто-экспорттың көлемі
12,5 млн. т. ... ... ... ... ... ... мен ... барлық елдерінде металл өнімдерін ішкі тұтынудың күрт
төмендеуінен кейін Украинадан нетто-экспорт көлемі төмендей ... ... 1995 ... ... ... Ары ... ... өнімдерін ТМД-дан тыс
шығару көлемінің ... ... ... күрт ...... ... ... 2,3 есе.
ТМД елдері арасында Ресей мен Украинадан басқа дайын ... ... ... мен ... ... ... Бұл елдерде
экспортталатын прокат үлесі оның өндірісінің 80 және 95 %-н ... ... алыс ... ... ... ... 50 %-ы ... ... ... жж. жыл ... ... экспорты импорт көлемінен
шамамен 1,5 есе жоғары болды. Сондықтан бұл ел де ... ... ... ... ... ТМД-ның өзге елдері металл өнімдерін
импорттайды.
Ресей болат трубаларының дәстүрлі нетто-экспортеры ... 1998 ... ... ... ... ... және импорты төмендеді.
1999 ж. бастап бұл көрсеткіштердің барлығы ... ... ... ... 1,7 есе өсуі ... ... өндірісі 1,9 есе өсті.
Нәтижесінде 2001 ж. ... ... мен ... іс ... ... ... және 947 мың ... Жалпы 1990-2001 жж. кезеңінде ... ... 2 ... артық кеміді /22/.
Ресейге трубалардың басты бөлігі Украинадан ... 2001 ... ... ... ... 68 % құрады.
1990-1995 жж. ТМД, жалпы алғанда, болат трубаларының нетто-импортеры
болды. Алайда импорт көлемі аса үлкен ... және ... ... ... %-н ... ... жж. алыс шетел мемлекеттерімен болған ... ... ... ... Жалпы алғанда болат трубаларын тұтыну мен
өндіру көлемі 1990-2001 жж. ... 3,3 және 2,7 есе ... ... нетто-импортерлары қатарына Қазақстан, Беларусь, Өзбекстан
мен Молдова ... Бұл ... ... ... барлығы
импортталады. 1995 жылдан бастап нетто-импортерлар қатарына Әзірбайжан
қосылды, себебі бұл елдегі ... ... аса ... ... елдері арасында трубалардың нетто-импортеры ... ... ... ... трубалардың 75 %-ы кетеді, оның 45 %-ы
Ресейге. Болат ... ... ... және ... ... ... ... жж. аралығында шикізаттың барлық түрлерін материал,
жартылай факрикаттарды тұтынудың ... ... ... ... ... мен ... балансы төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 8
Ресейдегі шойын өндірісі,экспорт, импорт және тұтыну, млн. т.
|Көрсеткіштер |Ж ы л д а р |
| |1990 |1994 |1995 |1998 |1999 |2000 |2001 ... |59,3 |36,5 |39,8 |34,7 |40,8 |44,6 |45,0 ... |2,8 |3,3 |2,9 |2,5 |2,8 |3,6 |3,6 ... |1,3 |0,2 |0,2 |0,02 |0,004 |0,002 |- ... |57,8 |33,4 |37,1 |32,2 |38,0 |41,0 |41,3 ... шойынның нетто-экспортеры болып табылады. 1998 ж. кейінгі
кезеңде шойын ... ... және ... ... ұлғайды.
Бүкіл кезең бойында ТМД шойынның нетто-экспортеры болды. 2001 ж. ... ... ... 6 млн. т. ... ... ... ... алыс шет ел
мемлекеттеріне). Бұл бүкіл өндіріс көлемінің 8,5 %-н құрады.
1990 ж. ... ТМД ... ... ... ең ірі ... Бұл елде ... шойын үлесі өндірістің 19 %-н ... 2001 ж. ... ... ... үлесі 7 %-ке дейін төмендеді.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... төмендеуіне қарағанда төмен.
Ресейде жағдай Украинадан өзгеше. Егер 1990 ж. шойынның нетто-экспорты
тек 1,5 млн. т. ... 2001 ж. ол 3,6 млн. т. ... ... ... ... ... өндіріс көлемінде 4,7-ден 8,0 %-ға өсті. Осыған
байланысты Ресейдегі шойынды өндіру мен тұтыну ... ... ... 1,3 және 1,4 есе ... ... ... жоқ ... барлығы шойынның нетто-
импортеры болып табылады. Алайда ... пен ... ... ... ... аса аз. ... электроферроқорытпа өндірісі мен тұтыну балансы
төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 9
Ресейдегі электроқорытпа өндірісі, экспорт, импорт және ... ... |Ж ы л д а р |
| |1990 |1994 |1995 |1998 |1999 |2000 |2001 ... |1588 |765 |876 |699 |868 |966 |942 ... |- |548 |494 |335 |402 |398 |372 ... |- |608 |608 |294 |244 |390 |372 ... |- |825 |990 |658 |710 |958 |942 ... ... жж. ... бойында электроферроқорытпалардың аса ірі
нетто-импортеры болды. Бірақ ... ... ... ... көлемі
жүйелі түрде қысқара отырып, 1998 ж. ... ... ... ... жж. ... ... мен ... іс жүзінде
теңесті. 2001 ж. Ресей, негізінен, ферросицилий (экспорттың 57,2 %-ы) мен
феррохром (32,2 %-ы), ... ... ... ... ... (5,3 %-ы) экспорттады. Ал сол жылы ... ... ... 50,7 %-ы) және ... (37,3 ... ... жж. ... электроферроқорытпалардың аса ірі нетто-
экспортеры Украина болды. 2001 ж. қарай экспортталушы ... ... ... көлемінің шамамен 70 %-н ... ... ... ... ... мен Грузия жатады.
Электроферроқорытпалардың импортерларына Беларусь, Әзірбайжан, ... ... ... ... бойында ТМД жалпы электроферроқорытпалардың
нетто-экспортеры болды. Ресейдегі кокс өндірісі мен ... ... ... ... ... кокс өндірісі, экспорт, импорт және тұтыну, млн. т.
|Көрсеткіштер |Ж ы л д а р |
| |1990 |1994 |1995 |1998 |1999 |2000 |2001 ... |39,2 |25,4 |27,7 |23,6 |28,1 |30,0 |29,9 ... |- |1,4 |1,2 |1,3 |2,3 |1,5 |2,1 ... |- |0,2 |0,3 |0,1 |0,1 |0,2 |0,1 ... |- |24,2 |26,8 |22,4 |25,9 |28,7 |27,9 ... де, ... да ... ... болып табылады. 2001
ж. Ресей өндірілген ... 70 %-н ... ... алыс ... кокстың жалпы көлемінің 70 %-ы Ресей үлесіне тиеді. Ресейдің
1990-2001 жж. кезеңінде кокс тұтынуы шамамен 1,3 есе төмендеді.
Кокстың нетто-импортеры ... ... ... ... ... ... оның тұтыну көлемінің 20 %-н құрайды. Қазақстанға ... ... ... ... ... ... пен ... балансы төмендегі
кестеде көрсетілген.
Кесте 11
Ресейдегі тауарлық темір рудасының өндірісі, экспорты, импорты және
тұтынылуы, млн.т.
|Көрсеткіштер |Ж ы л д а р |
| |1990 |1994 |1995 |1998 |1999 |2000 |2001 ... |106,8 |73,3 |78,3 |72,3 |82,3 |86,8 |82,8 ... |- |10,9 |13,9 |13,8 |10,8 |19,2 |14,0 ... |- |5,7 |10,7 |6,6 |3,3 |9,2 |8,8 ... |- |68,1 |75,1 |65,1 |74,8 |76,8 |77,6 ... ... ... ... - темір рудасының нетто-экспортеры
болды. Сонымен бірге ТМД ... ... ... ... ... ... шетел мемлекеттерінен импорт іс жүзінде болған жоқ. ТМД-ның ... ... ... ... ... ... ... нетто-
экспортерлар болып табылады. Олардың ішінде ең ірілері Украина мен ... ... руда ... ... ... 30 %-н ... ... елдері арасында қара металлургия өнімдерінің саудасы саласында
дәстүрлі тығыз байланыс болған. Бірақ ... өте келе алыс ... қара ... ... ... ... өсті.
Әсіресе бұл кокс, прокат және ... ... ... ... кезеңде ТМД елдеріне ресейлік экспорт 4,6 есе
кеміп, алыс ... ... 6 ... ... ... ... да ... көруге болады – ТМД елдеріне экспорт 7 есе ... алыс ... ... ... ... тауарлы темір рудасы ... тек ... Бұл елде ... ... ... ... ... тұтынудың 20
%-н құрайды. Кокс Ресейден негізінен Қазақстанға экспортталады (бүкіл
экспорттың 56 %-ы) . ... ... ... ... ... дерлік
экспортталады. Шойынның басты ...... және ... ... ... жалпы шойын экспортының 90 %-ы келеді. Прокаттың аса ірі
импортерлары Беларусь, ... ... ... ... ... 2001 ж. 65 %-і беттік прокаттан тұрған. Қазақстан мен Украинаға
экспорттың 80-85 %-ы сұрыптық прокаттан тұрады. ... өзге ... ... ... ... прокат экспортталыды. 1999-2001 жж. прокат
экспорты ТМД ... 2,2 есе ... ... атап өтуге болатын нәрсе – ресейлік металлургиялық компаниялар
үшін ТМД елдерінің рыноктары аса зор ... ... ... ірі ... ... ... Өзбекстан,
Түркіменстан. Ал жалпы Ресейдің қара металлургия өнімдерінің ... ... ... Беларусь және Өзбекстан жатады.
2001 ж. темір рудасы, кокс, шойын, лом, ферроқорытпа және ... ... ... ТМД ... ... (90% ... ТМД ... ең төмен үлесі болат трубаларында тіркелді (70 %).
Кокс бойынша 1999 ж. ... ТМД ... ... ... ... ... жж. ТМД ... үлесі күрт өсті.
Темір рудасы Ресейге негізінен Қазақстаннан импортталады. Осылайша,
1995-1998 жж. ТМД-нан ... ... ... ... болат құйма,
сұрыптық және беттік прокаттың 75-100 %-ы Украинадан әкелінетін. Ресейдің
ТМД елдерімен болған қара металлургия өнімдерінің саудасындағы ... ... ... ... мен ... ... темір рудасының импорт
көлемінің экспорт көлемінен жүйелі ... асып ... ... ... ... ... оң ... тек кокс, металлолом, ал 1999-
2001 жж. шойын бойынша болды. 2001 ж. қарастырылып отырған ... ... ... прокат бойынша оң сальдо тіркелген /кесте 12/.
Кесте 12
Ресейдің ТМД елдерімен қара металлургия өнімдері саудасының
көлеміндегі қатынасы, млн. долл.
|Көрсеткіштер |Ж ы л д а р |
| |1994 |1995 |1998 |1999 |2000 |2001 ... |-368,3 |-1103,6 |-424,9 |-272,5 |-441,3 |-168,5 ... ... | | | | | | ... ... |-141,9 |-273,1 |-126,4 |-126,4 |-101,7 |-155,0 ... |+56,1 |+39,5 |+39,9 |+35,9 |+34,0 |+67,8 ... |-3,8 |-16,8 |-0,5 |+2,1 |-3,3 |+27,7 ... |-199,4 |-246,6 |-125,9 |-102,3 |-151,4 |-122,6 ... |+20,9 |-23,7 |+73,0 |+47,9 |+76,3 |+43,4 ... ... |-4,1 |+1,0 |+3,3 |-2,1 |-1,2 |-1,5 ... ... |-20,5 |-311,3 |-26,1 |-34,6 |-110,3 |+1,4 ... ... |-70,1 |-257,3 |-317,9 |-95,2 |-128,1 |-22,0 |
2. Қара ... ... ... ... – кәсіпорындарына
шолу.
Темір рудалы шикізаттың экспортымен негізінен Орталық және Солтүстік
... ... ... ... ... ... /кесте 13/.
Кестеде көрсетілген 5 аса ірі экспортерлар ... 2001 ж. ... 100 %-ке ... ... 2001 ж. ... көлемі негізінен
Стойленск тау-кен байыту комбинатының руданы өткізуі есебінен өсті. Темір
кенді шикізаттың экспорты, ... ... - 54 % және ... Европа
(Словакия, Чехия, Венгрия, Польша) елдеріне – 37 % - бағытталған.
Кесте 13
Ресейден темір рудалары мен концентраттардың экспортерлар бойынша
көрсеткіштері.
| |Ж ы л д а р ... | |
| |2000 |2001 |
| |мың т. |% |мың т. |% ... ... |4550 |37,5 |9833 |81,2 ... Т-кБК |8868 |48,8 |8920 |50,4 ... ... |2705 |38,3 |2303 |33,1 ... ... |2923 |16,7 |1835 |13,5 ... ... |223 |6,9 |330 |9,5 ... ... ... негізінен арнайы маманданған кәсіпорындар
айналысады – олардың үлесіне 2001 ж. экспорттың 70 %-ы келсе, оның ... - ... ... ... 57 % ... ... 14/. Кокс ... ж. негізінен Қазақстанға – 30 %, Германияға – 29 %, Украинаға – 16 ... ... кокс ... |Ж ы л д а р |
| | |
| |2000 |2001 |
| |мың т. |% |мың т. |% ... - ... |780 |27,4 |1155 |42,3 ... ... |280 |5,6 |274 |5,7 ... кокс-газ зауыты |83 |7,9 |131 |16,2 ... |75 |1,8 |129 |3,2 ... ... қ) |139 |9,1 |98 |5,7 ... ... экспортының шамамен 60 %-н “Тулачермет” ААҚ ... ... 15/. ... экспорты 2001 ж. негізінен Германияға – 36 %,
Данияға – 21 %, Италияға – 12 %, ... – 7 % ... ТМД ... ... ... ... ондығына тек Беларусь пен Украина
кіреді.
Кесте 15
Ресейден шойын экспорты.
| |Ж ы л д а р ... | |
| |2000 |2001 |
| |мың т. |% |мың т. |% ... |2000 |95,0 |2100 |90,0 ... ... |115 |35,4 |529 |91,2 ... ... |458 |5,9 |415 |5,6 ... ... |81 |3,1 |381 |13,8 ... ... ... |408 |77,9 |350 |87,0 ... металлургия зауыты |177 |24,5 |160 |23,5 ... ... ... ... ... аса ірі ... ... – олардың үлесіне экспорттың жалпы көлемінің 90 ... ... ... 16/. Ал ірі үш ... ... - Магнитогорск,
“Северсталь” және Новолипецк – 2001 ж. ... ... ... 52 %-ы
келген. Экспорт Түркия (15 %), ... (11 %), ... (9 %), ... (8
%), АҚШ-на (7 %) бағытталған. ТМД-ның ешбір елі Ресейден ірі импорттаушы
қатарына кірмейді /25/.
Кесте 16
Ресейден дайын ... |Ж ы л д а р ... ... | |
| |2000 |2001 |
| |мың т. |% |мың т. |% ... ... |5445 |72,4 |5035 |68,7 ... ... |5355 |61,0 |4522 |49,6 ... |4324 |52,2 |36,74 |46,0 ... ... |2653 |78,7 |2605 |71,8 ... ... |2392 |53,4 |2611 |56,4 ... ... |1378 |50,7 |1494 |56,9 ... ... | | | | ... |1280 |72,3 |1401 |74,3 ... |984 |36,5 |1225 |43,2 ... |786 |35,3 |938 |48,2 ... ... ... ... 2001 ж. Иран (17 %), ... ... Қытай (8 %), Беларусь (7 %), ... (7 %) және ... (7 ... ... ... экспорты негізінен 2001 ж. Малайзия (14 %),
Қытай (10 %), ... (7 %), АҚШ (7 %), ... (6 %), ... республикасы (6
%), Иран (5 %) және Беларуське (5 %) ... ... аса ... ... Новолипецк металлургия комбинаты мен Батыс – Сібір
металлургия комбинаты. Нарықтық экономикаға өту (1992 ж) ... ... ... ... өндірісінде экспорт үлесі аса жоғары
болмады. 1992-1996 жж. кезеңінде екі ... да ... ... 5-6 есе ... ... ... оның ... өндіріс көлеміндегі үлес
салмағы күрт өсті. Кейіннен (1997-1998 жж.) ресейлік металл өнімдерінің
бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... ж. отандық металл өнімдерінің бәсекеге ... ... ... ... Тек екі ғана ... және ... ... және сұрыптық прокаттың үлесі 2001
ж. бүкіл прокат экспортының көлемінде 77-84 % ... ... ... 95 %-ы ... ... үш ірі ... үлесіне келді.
Сұрыптық прокаттың аса ірі экспортеры (бүкіл экспорт көлемінің 25 %) ... ... ... ... Болат құбырларының экспорты жөніндегі
мәліметтер 17-кестеде келтірілген. Трубалардың жалпы өндірісінде экспорттың
үлес ... ... ірі ... онша ... емес (Северстальдан
өзгелері), алайда олардың өсу тенденциясын байқауға болады. 2001 ... ... ... ... (25 %), ... (13 %),
Германия (9 %) және Италия (6 %) ... ірі ... ... ... ... ... ... кіреді. Бұл елдердің әрқайсысына экспорт көлемінің шамамен 5 %-
ы келген /26/.
Жалпы ... ... ... жж. ... ТМД елдерінде
қара металлургия өнімдерінің өндіріс көлемінің өскенін көрсетеді. Осылайша,
болат құбырлар, дайын ... ... ... ... 52; 40 және 37 %-
ға өскен. Алайда бұл аралықты 2 ... ... ... ... ... жж.) ТМД елдеріндегі болат өндірісі көлемінің өсім қарқындылығы
жалпы дүниежүзілікке ... ... ... (3 ... ... ... ... жж.) ТМД елдеріндегі ... ... ... ... жалпы дүниежүзілікке қарағанда төмен болды (2 еседей). ТМД
елдеріндегі қара металлургияның өсім ... ... ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс қарқындылығының төмендеуінен болды.
Кесте 17
Ресейден болат трубаларының экспорты.
| |Ж ы л д а р ... | |
| |2000 |2001 |
| |мың т. |% |мың т. |% ... ТПЗ |88 |14,0 |105 |15,3 ... ... |79 |19,3 |89 |17,3 ... ... ... |66 |14,3 |83 |16,5 ... ... |33 |7,0 |79 |14,7 ... НТЗ |54 |8,7 |67 |10,6 ... |80 |47,9 |65 |38,9 ... ... зауыты |29 |3,8 |32 |3,9 ... ... |22 |4,5 |21 |4,3 ... мен Украинаның металлургиялық кәсіпорындарында өндірістің
техникалық деңгейін жоғарылатуға бағытталған шаралар ... ... ... ... ... ... оның ... қарқындылығы аса жоғары болмай отыр.
Дүниежүзілік болат рыногында ... ... ... ... ... ... тарифтік және тарифтік емес шектеулерге
ұшырауда. Бұл жағдай және ... ... ... ... ... ... сапалы болмауы, экспорт құрылымының қанағаттанарлықсыз ... ... жж. ... ТМД ... ... қара ... экспорт үлесі ұлғайды.
2.3 Ресейдің қара металлургиясының экономикалық көрсеткіштерінің өзгеру
тенденциялары.
Көптеген жылдар бойы ... ... қара ... ... өзгеру тенденцияларын қарастырды. ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз әсерін жою немесе орнын толтыру
шараларын құру мақсатында қара металлургияның техникалық – ... ... ... мен ... талдау;
2. Саланың реструктуризациясы бағдарламасына ұсыныстар құру
мақсатында, атап ... ... тыс және ... ... жою ... металлургиялық кәсіпорындардың ... ...... ... бағалау;
3. Отандық металл өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... А.М., Юзов О.В., ... С.З. сияқты авторлардың
зерттеулерінің негізгі нәтижелері келтірілген.
Өнім ... ... ... сипаты турғысынан Ресейдің қара
металлургиясының бүкіл постсоветтік даму ... ірі үш ... ... ... (1992-1998 ж ж.) ішкі металл ... ... (4 есе) ... Осы ... металл прокатының сыртқы
саудасында айтарлықтай жақсару байқалды. ... егер 1991 ж. ... ... ... 1,6 ... ... 1998 ж.сыртқы сауданың оң
сольдосы 20 млн.т. асқан. Осыған ... ... ... дайын прокат
өндірісіндегі көлемнің төмендеуі 38 % қана құрады /кесте 18/.
Айта ... ... ... КСРО – да ... ... максималды
көлемі (163 млн.т) 1988ж. Тіркелген болатын. 1989 ... ... ... ... орын алды – үш жыл ішінде (1989-1991ж) ол 30,2 млн.т ... - ға ... Сала ... кемуі ары қарай экстенсивті даму
мүмкіндігінің жоқтығына негізделді. 90- шы ... ... ... ... ... ... ... өндірістің материал мен энергияны
көп қажет етуімен, тиімсіз ... және ... ... реформалардың басталуынан кейін (1992) ТМД елдері, соның
ішінде Ресейдің халық шаруашылығында, атап ... қара ... ... мен қарама – қайшылықтар аса айқын белгі бере
бастады. Осы жағдайлар және бұрын ... ... ... ... ... ... ... жылдамдауына әкеліп
соқты.
Екінші кезеңде (1999-2000 жж.) ... ... екі ... ... ... 1,5 есе ішкі ... ... күрт жоғарылауы (импортты
алмастыруды іске асыруға байланысты); 2) прокаттың сыртқы саудасында ... ... 25%-ға ... Осыған байланысты аталған екі ... ... ... ... ... 37%-ға ... ... (2001-2002ж.ж.) жағдай біршама өзгерді. Рубль
девальвациясы эффектінің біртіндеп кемуі мен дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... өсуі мен прокаттың
сыртқы саудасыедағы оң сальдоның өсім ... ... ... ... бір ... ішкі ... тутыну өсімінің қарқындылығы
айтарлықтай (3 еседен астам) баяулады /кесте18/ Осыған байланысты 2001 ... жж. ... ... ... ... ... ... өсім
қарқындылығы шамамен жылына 2,0% ға кеміді.
Кесте 18
Ресейдегі дайын прокат тұтынушы мен өндірісінің ... ... |
| |1991 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 ... |56,7 |15,0 |15,6 |21,5 |24,2 |22,4 ... |12,4 |21,8 |26,6 |27,0 |24,9 |27,6 ... ... |14,0 |1,6 |1,3 |1,8 |2,0 |1,3 ... | | | | | | ... -) |-1,6 |+20,2 |+25,3 |+25,2 |+22,9 |+26,3 ... |55,1 |35,2 |40,9 |46,7 |47,1 |48,7 ... |22,5 |61,9 |64,9 |57,8 |52,9 |56,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |24,7 |10,7 |8,2 |8,4 |8,3 |5,8 ... ... | | | | | ... көзге түсетін жағдай екінші кезеңде отандық металлургияда
өндіріс көлемінің өсім қарқындылығы жалпы өнеркәсіпке қарағанда 1,8 ... ... ал ... қара металлургияға қарағанда 3,5 есе жоғары
болған. Ал үшінші кезеңде жағдай ... ... - ... ... өсім қарқындылығы жалпы өнеркәсіп пен ... ... ... ... нарықтық қатынастарға өтуден кейін қара
металлургияда өнім рентабельділігі (1992 – 1993ж.ж) мен ... (1995 ... күрт ... ... ... 1998 ... ... өнімнің орташа
рентабельділігі минимумға дейін кеміп (I-ші жарты жылдықта – 3%), 1998 ... ... (9 млрд ... ... ... девальвациясы нәтижесінде өнім
рентабельділігі мен ... ... ... байқалды.
2001-2002 жж. металл өнімдері өндірісінің көлеміндегі өсім
қарқындылығының күрт ... ... ... кәсіпорындар
қызметінің экономикалық көрсеткіштерінің нашарлауы орын алды.
Жалпы 1991-2002 ж.ж. кезеңде елдегі дайын прокат тұтыну 2,5 ... ... ... бұл ... ... ... тек 12% ғана ... 18/. Бұл көрсеткіштердің мұндай ара-қатынасы ... ... күрт ... ... ... ішкі ... тұтынудың
кемуін металл өнімдері экспортының ... ... ... ... іс ... ... анализ көрсетіп отыр. Сондықтан
қара металлургия дамуының аса маңызды ... ішкі ... ... өнімдеріне сұранысты дамыту мен дүниежүзілік рынокта ресейлік метал
өндірушілердің позицияларын сақтау. Жоғарыда айтылған қара ... ... ... ... ... үшін өнім ... ... кемітумен соның негізінде оның бәсекеге қабілеттілігін арттыру аса
маңызды болып табылады /27/.
Айта кететін жай 1992 жыл сала ... ... баға ... ... ... ... мен тұтынушыларды өз бетінше іздеу,
дүниежүзілік рынокта бәсекелестікке белсенді ... ... жылы ... ... ... ... ... іс-әрекетке қатысуы аса
қолайлы жағдайларда жүзеге асты – 1992ж басында ... ... ... ... ... бағалардың 20% дан кем құрады. Алайда,
бәрімізге белгілі, бәсекелестік ( әсіресе дүниежүзілік рынокта) мол ... мен ... ... ... мен ... ... етеді.
Ресейлік қара металлургияда мүлдем өзгеше жағдай қалыптасты- РФ ӨнеркҒылМин-
ң және ... ... ... ... ... ... ... келесі мәліметтермен сипатталады (%): 1991-100; 1992-88; 1993-
67; 1994-45; 1995-48; 1996-35; 1997-34; 1998-34; 1999-38; 2000-58; 2001-65;
2002-56.
Жалпы қарастырылып отырған кезеңде отандық қара ... ... ... сипатталады.
Бір жағынан, орталытандырылған-жоспарлы экономика қызметінің
кезеңінен қалған сала дамуының ... жою ... ... ... қол ... ... ... сала дамуының кейбір ескіден
қалған кемшіліктері барынша қиындады.
Оң нәтижелерге келетін болсақ, жекелеген ... мен ... ... ... ... ... атап өту қажет.
1990 ж. салада екі ғана ірі ... ( ... ... ... ... ) әлемдік стандарт бойынша бүгінгі таңға сай
технологиялық құрылыммен сипатталған болатын. 2002 жылы мұндай ... ... іске ... ... құю машинасының модернизациясын
аяқтағаннан кейін ... ... және ... ... ... 5 еседен астам кеміген « Северсталь » жақындады. Технологиялық
құрылымның жақсаруы өзге де ірі ... ...... ... ... ... комбинатында конвертерлік цехта
үздіксіз болат құюға өту процесі аяқталып, ... ... құю ... ... комбинатында мартендік цехтар эксплуатациядан
шығарылып, электро ... ... ... болат құюдың екі машинасы іске
қосылған. Алайда Кузнецк және Орск-Халиловск комбинаттарында технологиялық
құрылымның ... ... ... ... тек 2002 ж. ... ... комбинатында үздіксіз болат құюды ендіру жөніндегі жұмыстар ... ... ... тек ... «Северсталь», Нижнетагильск және
жартылай Челябинск комбинаттарында технологиялық ... ... ... жабдықтарды іске қосумен байланысты болды. Өзге кәсіпорындардың
барлығында технологиялық құрылым мүлдем өзгермеді, немесе ... ... ... мен ... және физикалық ескірген агрегаттарды ... ... ... ... ... ... ... қарастыра отырып, айта кететін
жағдай, негізінен ескірген құрал-жабдықты істен шығару ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі салдарынан жұмыс істеп тұрған цехтар мен
агрегаттарды жаңарту мен техникалық ... ... мен ... жүрмеді.
Жалпы сала бойынша негізгі фондтардың жаңару коэффициенті 1991ж. 3,6%
көрсеткішінен 2001ж. ... ... ... ... ... саланың
негізгі фондының тозуы 1991ж. 46%-дан 2001ж. 55%-ға дейін ... ... ... ... 70% ... ... өндірістік және біршама
сортаменттік құрылымы нашарлады.
Саланың қиыншылықтары мен жағымсыз жағдайларға қарамастан, 1992 – ... ... ... ... ... деп атауға болады. Әсіресе көзге
түсетіндер өндірілетін ... ... 2/3-ін ... шығаратын
бүгінгі таңға сай эффективті жұмыс істеп отырған ... ... және ... ... Егер ... сала ... болат
өндірісінің көлемі 1994–1998 жж. кезеңде 1,1 есе кемісе, Новолипецк және
Череповецк комбинаттарында ол 1,2 есе ... ... ... есе. ... жж. бұл комбинаттардағы өндіріс көлемі өсімін
жалғастырды. Оскольск электрометаллургиялық комбинаты – ... ... ... өнім өндірісінің көлеміндегі өсімді қамтамасыз еткен жалғыз
кәсіпорын (35%-ға).
1990-1996жж. ... ... ... ... ... отын – энергетикалық ресурстардың үлестік шығынының ... ... орын ... - ... ... саны ... 10%-ға ... кәсіпорындарда персонал саны өсті. Жалпы персонал санының қысқаруы,
өндіріс көлемінің қысқаруынан баяу ... ... ... ... ... ... өнімділігі 36%-ға кеміді. Еңбек өнімділігінің
жоғары деңгейі Череповецк, ... ... ... Бірақ бұл кәсіпорындарда да еңбек өнімділігі 1,5 еседен ... ... ... саны мен ... ... Ы Л Д А Р ... | ... ... | |
| |1990 |1995 |1996 |1998 |2000 |2001 |2002 |
| |I |
| |1990 |1991 |1995 |1998 |2000 |2001 ... пен ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... пен ... |73,8 |70,9 |72,7 |74,1 |74,2 |73,7 ... |- |53,0 |47,7 |47,0 |53,8 |53,3 ... |- |5,3 |10,1 |8,9 |8,6 |8,0 ... ... мен |- |4,6 |8,2 |9,3 |6,2 |6,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... шығындар | | | | | | ... фонд | | | | | | ... |11,8 |17,3 |9,4 |14,6 |13,9 |15,4 ... ... | | | | | | |
| |12,5 |3,3 |3,8 |4,7 |2,1 |2,4 |
| |1,9 |8,5 |14,1 |9,6 |9,8 |8,5 ... ж. ... қара ... даму сипаты өзгерді – тауарлы
өнімнің өндіріс көлемі сәйкестендіру ... 1998 ж. ... ... ... ... қара металдар өндірісінің көлеміндегі өсім ( 1999
– 2000жж ) ішкі ... ... мен ... өнімдері экспортының ұлғаюымен
негізделген болатын. 1999ж. ... ... ... көлемінің ұлғаюы 89%
-ға прокаттың сыртқы саудасының оң сальдосының ... және 11% -ға ... ... ... ... ... 2000ж. жағдай өзгерді – дайын
прокаттың өндіріс көлемінің ұлғаюы ... ішкі ... ... ... 1999ж. ... 38% -ға ... ... прокаттың өндіріс көлемінің өсім қарқындылығы күрт
баяулады. Бұл бір уақытта үш фактордың әсер ету ... ...... ішкі тұтынудың өсім қарқындылығының айтарлықтай төмендеуі ( 2000ж.
салыстырғанда 13% ), прокат экспорты көлемінің өсуі ( шамамен 8% -ға ... ... ... өсуі ... 11% -ға ). 2002ж. ... ... өсім қарқындылығы біршама жоғарылады. Оның негізгі себебі дайын
прокаттың сыртқы саудасындағы оң сальдоның ... ... ... ж. ... ... қара ... кәсіпорындары жұмысының
экономикалық және қаржы көрсеткіштерінің ... ... ... ... рентабельділігі 1999 және 2000 жж. 28,2 және 25,6% құрады, ал
сальдолық қаржы нәтижесі 37,7 және 66,3% ... ... жоқ ... мен ұйымдар үлесі 1998ж. 45% -дан 1999 – 2000 жж. 28% ... ... ... өнімділігі 2000 ж. 1998 жылмен салыстырғанда 24% -ға
өсті.
Сала кәсіпорындарының үшінші ... ( 2001 – 2002 жж ) ... ... динамикасы 21–кестеде көрсетілген. 2001 ж.
кезеңінде ... ... ... жұмысының экономикалық
көрсеткіштерінің нашарлауы байқалды. Ол ... екі ... ... ішкі ... өзгермеуі жағдайында өнімнің өзіндік құнының өсуі
және прокаттың ... ... ... шамамен 10% -ға кемуі.
2002 ж. тауарлық өнімнің орташа өзіндік құны 2000 жылдың орташа жылдық
көрсеткіштерімен салыстырғанда шамамен 29 %-ға өсті. Бұл ... ... ... баға мен ... өзгерістер) және ішкі
факторлардың (материалды ресурстардың шығын нормасының, ... ... ... етуінің т.б. өзгеруі) әсерінен болды.
Кесте 21
Сала кәсіпорындарының 2000–2002жж. жұмысының экономикалық көрсеткіштерінің
динамикасы.
|Көрсеткіштер ... |
| |2000 |2001 |2002 ... мен ... ... ... | | | ... энергиясы |1.0 |1.26 |1.58 ... газ |1.0 |1.53 |2.08 ... ... |1.0 |1.25 |1.40 ... мен жүк тасымалы |1.0 |1.34 |1.61 ... ... ... мың ... |778 |784 |717 ... ... индексі, бірлік*|1.00 |0.96 |1.08 ... ... ақы, руб.* |4008 |5430 |7153 ... ... ішкі баға индексі*|1.00 |1.01 |1.28 ... ... ... бағаларының| | | ... ... |1.00 |0.91 |0.96 ... ... ... % |25.6 |13.2 |16.1 ... ... нәтижесі (кіріс пен | | | ... ... ... |66.3 |33.8 |41.0 ... сала ... ... ... ... өнімділігі 1 жұмысшыға
келетін болат балқыту бойынша есептелген.
Қарастырылып отырған кезең бойында аса маңызды ... ... ... ... 2.5 %-ға ... ... Өзге ... әсерінен
өнімнің өзіндік құнының өсімі байқалды. ... ... ... жоғарылауы
79 %-ға ішкі, 21%-ға сыртқы факторлар әсерімен негізделген болатын /23/.
Кесте 22
Ірі кәсіпорындардағы өнім өндірісі мен өткізу шығындарының құрылымы
|Кәсіпорындар ... ... пен ... шығындары ... | | |
| | ... ... |
| | | ... |Негізгі|өзге |
| | | |ды ... ... | | ... мен ... |
| | | | ... |
| | | | |ік | | |
| | | | ... | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | |
| | | | |тын | | |
| | | | ... | ... |1996 |100.0 |73.1 |10.4 |7.1 |9.4 |
| |1999 |100.0 |77.0 |9.7 |2.2 |11.1 |
| |2001 |100.0 |78.6 |9.6 |2.0 |9.8 ... |1996 |100.0 |73.6 |10.7 |4.9 |10.8 ... |1999 |100.0 |70.9 |10.7 |1.6 |16.8 |
| |2001 |100.0 |75.4 |21.6 |1.3 |10.7 ... |1996 |100.0 |78.4 |7.4 |6.3 |7.9 |
| |1999 |100.0 |77.9 |9.4 |3.1 |9.6 |
| |2001 |100.0 |79.8 |12.8 |1.8 |5.6 ... Сібір |1996 |100.0 |68.9 |13.8 |7.6 |9.7 |
| |1999 |100.0 |73.9 |17.0 |3.4 |5.7 |
| |2001 |100.0 |74.6 |19.0 |2.3 |4.1 ... |1996 |100.0 |83.1 |6.4 |3.7 |6.8 |
| |1999 |100.0 |77.2 |9.6 |2.8 |10.4 |
| |2001 |100.0 |69.5 |12.1 |3.1 |15.3 ... |1996 |100.0 |72.0 |10.7 |2.8 |14.5 |
| |1999 |100.0 |69.6 |18.6 |3.8 |8.0 |
| |2001 |100.0 |72.1 |17.1 |1.7 |9.1 ... |1996 |100.0 |72.6 |14.6 |5.8 |7.0 ... |1999 |100.0 |70.6 |14.1 |2.3 |13.0 |
| |2001 |100.0 |77.9 |14.7 |2.0 |5.4 ... |1996 |100.0 |71.2 |10.4 |5.1 |13.3 ... |1999 |100.0 |75.4 |10.1 |3.5 |11.0 |
| |2001 |100.0 |74.4 |13.2 |1.6 |10.8 ... |1996 |100.0 |67.7 |13.3 |6.9 |12.3 |
| |1999 |100.0 |65.9 |10.7 |2.6 |20.8 |
| |2001 |100.0 |66.9 |15.1 |1.7 |16.3 ... РА” ... агенттігінің мәліметтері бойынша есептелген.
Тарауда жасалған талдау қалыптасқан жағдайда ресейлік металлургиялық
кәсіпорындардың қызмет нәтижелері ... ... ... ... ... ... отын-энергетикалық кешен мен темір жол транспорты
өнімі мен қызметінің баға өзгерісі, әлемдік ... ... ... Дәл осы ... ... ... жж. ... экономикалық және қаржы ... ... ... өндіріс эффективтілігін жоғарылату резервтері
жеткіліксіз пайдаланылады-еңбек ... өсім ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарын мемлекеттік қолдау шараларын жүзеге асыру қажет.
Олардың қатарына төмендегілерді жатқызуға болады:
-табиғи монополиялардың ... ... аса ... ... ... ... ... импортынан ішкі рынокты қорғау;
-сыртқы рыноктарды ресейлік өндірушілерді қорғауды жүзеге асыру.
Қорытынды
Халықаралық ... ... ... ... ... ... маңызды салалық мамандануының бірі-ұлттық металлургиялық өнеркәсіп.
Ресейдің металлургиялық кешен ... тек қара және ... ... ... ... процестің өзара ... ... ... ...... ... ... дайын өнім
шығаруға дейін –кіреді. Ресейдегі қара металлургия ... ... ... ... ... база ... ... Орал, Орталық
және Сібір.
Ресей металлургиясының өнімдері дүниежүзілік метал өндірісі мен
саудасында ... үлес ... 2001 ж. ... 59 млн ... болат
өндірілген, ол әлемдік өндірістің 7% -ы (4 орын). Оның ішінде қара металдар
прокатының өндіріс ... 55%-ы ... ол 26 млн ... ... сауданың 10% болып табылады (1-ші орын). Ресейдің түсті металдардың
негізгі 6 түрінің дүниежүзілік өндірістегі үлесі ( алюминий, никель, ... ... ... 8,5% болып табылады. ... ... ... ... ... ... 80%-ы ... сирек металдардың 70%-ы
кетеді. Қара металлургияның ресейлік ... ... пен ... ... лом, ... ... ... т.б.) 60%-н құрайды.
Жалпы алғанда, металлургиялық өнеркәсіптің даму және ... ... ... ... ... өзіндік
қаржы көздерін қалыптастыру мен несие тарту мүмкіндіктеріне байланысты
болмақ. Бұл, өз ... ... ... инновациялық және
бюджеттік саясат, сыртқы экономикалық қызмет, салық салу, баға бекіту және
өзге де көптеген салалардағы заңдарды жетілдірумен ... ... ... ... айтарлықтай бөлігі
өзінің рентабельділік шегіне жетті. Егер ... ... ... ... шаралар қолданбаған жағдайда металлургиялық өнекәсіпті
дамудың негативті сценариі күтіп тұр.
Ресей ... ... ... ... тежеу оның
өнімдерінің бәсекелестігінің жеткіліксіз болуы болып табылады. Бұл Ресейдің
металлургиялық өндірісінің ... ... ... ... ... төмен болуына байланысты. Металлургияда қолданылып
жүрген технологиялық схемалардың тек 30%-ы ғана ... ... ... ... келеді, ал 28%-ы ескірген болып ... ... ... ... жоқ. Оның үстіне металлургиялық
өнеркәсіптегі негізгі өндірістік қорлардың белсенді бөлігінің (машина ... ... тозу ... ... кезде 70% құрайды.
Өндірістердің жеткіліксіз жоғарғы ... ... ... ... ... ...... дамыған елдер (АҚШ, ЕО, Жапония) металлургиясынан
айтарлықтай артта қалуын негіздейді:
Металл ... ... даму ... мен отандық
металлургияның бәсекелестігіне әсер ... ... ... 2010 жылға дейінгі дамуының негізгі бағыттарын анықтайды.
Ресейдің металлургия ... ... ... ... ... ... және сыртқы рынокқа талап етілетін номенклатура сапасы мен ... ... ... өнім ... ... жетудің негізгі жолы–барлық өндірістік қайта өңдеулерде
түрлі инновацияларды кең көлемде және ... ... ...
инвестициялық іс-әрекетті күшейту Ресейлік ... ... ... ... ... ... ... өндірістік
потенциалдың түбегейлі жаңаруын қамтамасыз етеді, өнімнің дәстүрлі және
жаңа түрлерін шығаруды кеңейтуге мүмкіндік береді.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударматану терминдерінің когнитивтік-семантикалық құрылымы37 бет
Машина жасау7 бет
Машина жасау өнеркәсібі кешені11 бет
Молда мұса шығармаларының тілі55 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Қазақстан металлургиясы, қазіргі жағдайы мен жетістіктері43 бет
Қазақстанның металлургия кешеннің халықаралық еңбек бөлінісіндегі орны41 бет
Өнеркәсіп. Өнеркәсіп түрлері14 бет
Өскемен қаласы тұрғындарының денсаулығы және қоршған ортаның компонеттер40 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь