Қоғамдық шаруашылық механизімі

Жоспар

Кіріспе

I.Қоғамдық шаруашылық механизімі.
1.1Қоғамдағы шаруашылық механизмі және экономикалық заңдар
1.2Қоғамдағы шаруашылық механизмінің құрылымы
1.3Шаруашылық жүргізудің экономикалық әдістеріне негізделген басқару жүйесі

II.Қоғамдық шаруашылық нысандары.
2.1Қоғамдық шаруашылық нысандарының моделдері.
2.2Қоғамдық шаруашылықтың маңызды принципі
2.3Қоғамдық шаруашылықтың маңызды принципі

Қорытынды

Әдебиеттер
Кіріспе
Шаруашылық механизмінің проблемаларын қарастыру социализмнің саяси экономиясын оқып-білуде өте маңызды саты болып табылады. Бұл сатыда жоспарлы басқару практикасында экономикалық заңдар көрініс беретін ж,әне олардың пайдаланылуына көмектесетін нақты шаруашылық формаларына басты назар аударылады.
Өндірістік қатынастардың сыртқң, немесе, әдетте айтылатынындай, үстіңгі қабатында бола бтырып, нақты шаруашылық формалары икемділігімен, өзгермелілігімен ерекшеленеді. Оларда социалистік экономика дамуының белгілі бір кезеңдерінің ерекшеліктері, сол кезеңдердің бүкіл алуан түрлі нақты-тарихи жағдайлары бейнеленеді. Алайда шаруашылық механизмі өзгермейді, ол саналы, мақсатты күш-жігер жұмсауды талап етеді. Қазіргі уақытта көптеген елдерде оны жетілдіру және қайта құруда байыпты жұмыс жүргізілуде
Халық шаруашылығы күрделі жүйе болып табылады, ол миллиондаған адам еқбек ететін салаларды, салааралық және территориялық комплекстерді, ондаған мың кәсіпорындарды, шаруашылық ұйымдарын қамтиды. Бұл жүйе адамдар мен коллективтердің шаруашылық қызметінің толып жатқан күрделі формалары мен стимулдарын туғызатын белгілі бір өндірістік қатынастар шеңберінде дамиды. Бұл қызмет мемлекеттік заңдар мен праволық нормалар арқылы реттеліп отырады.
Қоғамдық шаруашылығының қызметі мен дамуында шаруашылық механизмі аса маңызды роль атқарады. Жалпы алғанда ол экономикалық системасындағы басқарушы немесе реттеуші кішігірім жүйе.
Шаруашылық механизмінің өндірістік қатынастармен байланысы айқындаушы роль атқарады. Анығында, ол ең алдымен өн-дірістік қатынастардың нақты формалары болып табылады да. Өндіріс құрал-жабдықтарына қоғамдық социалистік меншік экономикалық түрғыдан шаруашылық механизмі арқылы және соның көмегімен жүзеге асырылады. Ол өндірістік қатынастардың жоспар, нормалар мен нормативтер, ресурстарды экономикалық жағынан бағалау, финанс және кредит, шаруашылық есеп, баға, пайда, жалақы, сыйлық және т. б. сияқты нақты формаларын қамтиды.
Сонымен қатар өндірістік қатынастар сияқты, шаруашылық механизмін де, бір жағынан, өндіргіш күштерден, екінші жағынан, қондырмадан бөліп қарауға келмейді, ол солардың тығыз өзара әрекетін білдіреді және соны көрсетеді. Сондықтан қоғамның өндіргіш күштерінің деңгейін, ішкі ұйымдасуы мен құрылымын, қоғамдық еңбек бөлінісінің белгілі бір сатысы мен нақты формаларын бейнелейтін ұйымдық құрылымдар экономикалық механизмнің қажетті компоненті болып көрінеді. Басқаша айтқанша, шаруашылық механизмі ұйымдық-экономикалық қатынастадың жиынтығын, өндіргіш күштердің ұйымдық-басқару аспектісін қамтиды.
Оған (басқару әдістері түрғысынан) қондырмалық құбылыстар, атап айтқанда, еңбек, мүлік және басқа қатынастарды, шаруашылықты басқару органдарының құрылымын, еңбекшілердің ендірісті басқаруға қатысу формаларын реттеп отыратып праволық нормалар да енеді. Демек, шаруашылық механизмі әлеуметік, саяси ңатынастармен тығыз байланысты болады, олардың өндіріс жөніндегі белсенді ролін жүзеге асырудың нақты формасы болып саналады.
Шаруашылық механизмі әрі объективті қатынастар жүйесі де және өндірісті басқарудың саналы түрде қолданылатын әдістерінің жиынтығы да бола отырып, объективті және субъективті нәрселердің белгілі бір бірлігі мен астасуын бейнелейді. Мысалы, шаруашылық есеп, баға, кредит бір жағынан объективті экономикалық категория ретінде де, екінші жағынан, шаруашылықты жүргізудің әдісі, басқару тұтқасы ретінде де көрінеді.
Экономикалық системасының ішкі табиғатын бейнелейтін осы принциптер шеңберінде нақты ұйымдық құрылымдардың, пайдаланылатын көрсеткіштер мен экономикалық тұтқалардың — түрлі кезеңдерде және түрлі елдерде шаруашылық механизмінің өзіне тән ерекшелігін (түр жөніндегі айырма-
Әдебиеттер.
1.Назарбаев Н.А. Рынок и социально-экономикческое развитие. — М.: Экономика, 1994. — 495 с.
3.Абденов О. Экономическая политика переходного периода на рубеже XXI века. — А.: Казахстан. 1997. — 368 с.
4.Кенжегузин М. Необходимый экономический рост: предпосылки, факторы, модели, темпы. // Азия-ЭиЖ. - 1997. №47.
5. Клилюва Т.В., Жидимбетова Р.Б. Социальные последствия экономических трансформаций странах СНГ. В кн.: Интеграция Казахстана и мирокую экономику.Проблемы и перспективы. Алматы, 1999. С.140.
6. Реформиронание экономики Казахстана: Проблемы и их решения. Алматы, 1997.
        
        Жоспар
Кіріспе
I.Қоғамдық шаруашылық механизімі.
1.1Қоғамдағы шаруашылық механизмі және экономикалық заңдар
1.2Қоғамдағы шаруашылық механизмінің құрылымы
1.3Шаруашылық жүргізудің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... нысандарының моделдері.
2.2Қоғамдық шаруашылықтың маңызды принципі
2.3Қоғамдық шаруашылықтың маңызды принципі
Қорытынды
Әдебиеттер
Кіріспе
Шаруашылық механизмінің проблемаларын қарастыру социализмнің саяси
экономиясын ... өте ... саты ... ... Бұл ... ... ... экономикалық заңдар көрініс беретін ж,әне
олардың ... ... ... ... ... басты
назар аударылады.
Өндірістік қатынастардың сыртқң, немесе, әдетте айтылатынындай, үстіңгі
қабатында бола бтырып, ... ... ... ... ... ... ... экономика дамуының
белгілі бір кезеңдерінің ерекшеліктері, сол кезеңдердің ... ... ... жағдайлары бейнеленеді. Алайда шаруашылық ... ол ... ... күш-жігер жұмсауды талап етеді. ... ... ... оны ... және қайта құруда байыпты жұмыс
жүргізілуде
Халық шаруашылығы күрделі жүйе болып табылады, ол миллиондаған адам ... ... ... және ... комплекстерді, ондаған мың
кәсіпорындарды, шаруашылық ұйымдарын қамтиды. Бұл жүйе ... ... ... ... ... ... күрделі формалары мен
стимулдарын туғызатын белгілі бір өндірістік қатынастар шеңберінде дамиды.
Бұл ... ... ... мен ... ... ... ... шаруашылығының қызметі мен дамуында шаруашылық механизмі аса
маңызды роль ... ... ... ол экономикалық системасындағы
басқарушы немесе реттеуші кішігірім жүйе.
Шаруашылық механизмінің өндірістік қатынастармен ... ... ... Анығында, ол ең алдымен өн-дірістік қатынастардың нақты
формалары ... ... да. ... құрал-жабдықтарына қоғамдық
социалистік меншік экономикалық түрғыдан шаруашылық ... ... ... ... ... ... Ол өндірістік қатынастардың жоспар,
нормалар мен нормативтер, ресурстарды экономикалық ... ... ... ... ... есеп, баға, пайда, жалақы, сыйлық және т. б. ... ... ... қатар өндірістік қатынастар сияқты, шаруашылық механизмін де,
бір жағынан, өндіргіш күштерден, екінші жағынан, ... ... ... ол ... ... ... әрекетін білдіреді және соны көрсетеді.
Сондықтан қоғамның өндіргіш күштерінің ... ішкі ... ... ... еңбек бөлінісінің белгілі бір сатысы мен ... ... ... ... экономикалық механизмнің қажетті
компоненті болып көрінеді. Басқаша айтқанша, шаруашылық механизмі ұйымдық-
экономикалық қатынастадың ... ... ... ... ... ... ... түрғысынан) қондырмалық құбылыстар, атап айтқанда,
еңбек, мүлік және басқа қатынастарды, шаруашылықты ... ... ... ... ... қатысу формаларын реттеп
отыратып праволық нормалар да ... ... ... ... әлеуметік,
саяси ңатынастармен тығыз байланысты болады, ... ... ... ролін жүзеге асырудың нақты формасы болып саналады.
Шаруашылық ... әрі ... ... ... де және өндірісті
басқарудың саналы түрде қолданылатын әдістерінің жиынтығы да бола отырып,
объективті және субъективті нәрселердің ... бір ... мен ... ... ... есеп, баға, кредит бір жағынан объективті
экономикалық категория ретінде де, екінші ... ... ... ... ... ретінде де көрінеді.
Экономикалық системасының ішкі табиғатын бейнелейтін осы принциптер
шеңберінде нақты ұйымдық ... ... ... мен
экономикалық тұтқалардың — түрлі кезеңдерде және түрлі елдерде ... ... тән ... (түр ... ... ... бәрі едәуір өзгеріп отыруы мүмкін
Шаруашылық механизмінің дамуындағы ортақ пен ерекшенің диалектикасын
айқын түсіну шаруашылыкты ... ... ... ... ... ... тиімді ұштастыра білу — шаруашылық механизмін зерттеуде де,
оны жетілдіруде де аса маңызды ... ... ... ... ... және экономикалың заңдар
Шаруашылық механизмі экономикалық заңдары жүйесінің саналы түрде
комплексті ... ... ... ... Қоғамның шаруашылық
механизмімен қатар және оған туәлсіз болатын «заңдарды пайдаланудың ... жоқ. ... ... ... ... ... ... қолдану, өндіріс пен басқарудың ұйымдық құрылымдарын жетілдіру,
экономикалық тұтқалар мен стимулдарды, бағаларды, финанс-кредит ... ақы ... ... мен ... ... қою ... іске асырылады.
Объективті заңдарды саналы түрде пайдалану, біріншіден, оларды танып-білу
деген сөз. Ол біршама ... ... ... ... ... ... Бірақ қандай жағдайда болса да экономикалық заңдарды білу оларды
саналы және тиімді ... ... ... және ... ... ... ... халық шаруашылығының ішкі ұйымдастырылуы ... ... ... жүйесін білудің тереңдегі мен ғылыми деңгейіне
қойылатын талап та соғұрлым ... ... ... ... қоғам саяси
экономикасына қойылатын талап та артып, оның іргелі теориялық проблемаларды
талдап-шешудегі ролі мен жауапкершілігі өсе түседі.
Алайда экономикалық заңдарды ... ... ... ... ... ... танып-біліп қана жою жеткіліксіз. Екіншіден, іс-қимылдың
айқын, ғылыми негізделген программасы, нақты, реалистік мақсаттар ... ... яғни ... ... ... ... өзі социализмнің экономикалық заңдарын саналы пайдалану механизмінде
екінші буынды құрайды.
Ақырында, үшіншіден, ... ... ... қоғамның шаруашылық
жүргізу процесінде нақты қоғамдық іс-қимылдың болуын ... ... ... ... ... ... елеулі байланыстармен,
экономикалық заңдармен үйлестіруге, нақ сол шаруашылық механизмінің
құрылымы, ... ... ... қол ... ... саналы пайдаланудың күрделі де сан қырлы процесіндегі оның
атқаратын ролі де ... ... ... ... ... ... атап ... шаруашылық механизмі мейлінше алуан түрлі
элементтерді қамтиды. Бұл — өндіргіш ... ... ... мен ... ... өзгертіп отырудың, экономикалық
процестерді саяси-праволык ... ... ... нақты формалары.
Қоғамның шаруашылық механизмінде алдыңғы ... ... ... ... ... табиғатын барынша бейнелейді және өндірістік жоспарлы
дамытудың ... тән ... ... ... ... ... ... механизмінің өзегі бола отырып, жоспар-лау экономикалық
өмірді ұйымдастырудың әсте де барлық ... ... ... құрылымында шаруашылық есеп арқылы ынталандыру ... ... буын ... ... Ол экономикалық өмірді ұйымдастыруда шаруашылық
есеп негіздерін қолданумен ... ... және екі ... ... ... ... үйреншікті ойлау жүйесінде экономикалық ынталандыру көбінесе
мүдделілікке ғана баланады. Мұндай көзқарас тым тар ... ол ... ... ... ... ... болатын, сапа мен тиімділік
үшін экономикалық жауапкершіліктің зор ... жете ... ... есеп арқылы ынталандыру жүйесі жеке және коллективтік
мүдделерге ықпал ... ... ... ... ... мен ... Бұған еңбекке ақы төлеу мен сыйлық ақы төлеудің әр ... ... бөлу ... ... ... мен кредиттеу реті
жатады. Оларды қолданудың және бір-бірімен ... ... ... ... жүргізудің түрлі деңгейлері жөнінен алғанда шаруашылық
механизмінің құрылымы күрделі және ерекшеліктері бар: ... ... және ... соңғы екеуінің ... ... ... ... ... ... буын — кәсіпорын
болып бөлінеді.
Экономиканы басқаруды ұйымдастыру еңбек кооперациясыньщ сипаты мен
ауқымына тікелей байланысты және ... ... ... ... ... Ол тиісті басқару органдарын құру, олардың арасында
праволар мен жауапкершіліктің ... ... ... ... ... ұйымдастыру, еңбекшілердің қалың бұқарасын
экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... басқарудьщ ұйымдық құрылымдарының
икемділігін, оралымдылығын талап етеді. Бірақ бұл ... олар ... ... ... ... және де ең ... ... сәйкес құрылуға тиіс.
Шаруашылық механизмінің құрылымдық элементтері үйлесімділік және ... ... ... ... өзара әрекеттестікте ғана өзінің
мақсатын орындап, өндірісті дамытуға, оның тиімділігін арттыруға белсенді
түрде жәрдемдесе алады.
Шаруашылық ... ... ... бір ... бағдарлап, ал
экономикалық тұтқалар басқа нәрсеге бағдарлаған кезде, халық шаруашылық
міндеттерін комплексті шешу ... ... ... ... болған кезде және т. б.) оның пәрменділігін құрт әлсірететінін,
өндіріс ... ... мен ... ... шешуге теріс әсер
ететінін социализм елдерінің тәжірибесі көрсетіп отыр.
Шаруашылық механизмінің жүзеге асырылып қатқан ... ... ... ... ... ... ... байланысты өзгертуді
көздейді.
1.3Шаруашылық жүргізудің экономикалық әдістеріне негізделген ... ... ... ... күрт ... оларды
толық шаруашылық есеп пен өзіи-өзі қаржыландыруға көшіру, мейлінше.жоғары
түпкі нәтиже мен ... ... ... ... үшін
жауапкершілікті арттыру белгіленіп, ... ... ... бастады.
Коллективтің табыс деңгейін оның жұмысының тиімділігіне тікелей тәуелді
ету, еңбекті ұйымдастыру мен оған ақы ... ... ... ... ... ету керек.
екіншіден, экономикаға орталықтандырылған басшылық түбірінен ... ... ... өзі оның ... ... және ... ... стратегыясын басты-басты процестерге — оның қарқыны мен
пропорциясына ... ... ... және ... ... ... ... сөз. Сонымен қатар бұл орталықты ... ... ... ... босатуға мүмкіндік береді.
Үшіншіден, жоспарлау, баға белгілеу, финанс-кредит механызмі, өндіріс
құрал-жабдықтарының көтерме саудасына көшу реформаларын комплексті жүзеге
асыру ... ... ... ... экономикалық
байланыстарды, еңбекті және әлеуметтік дамуды басқару қайта құрылуда.
Тертіншіден, ... ... ... тереңдетілуін және
кооперациялық байланыстар сенімділігінің арттырылуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Жаңа ... ғылымның өндіріске
тікелей араласуын және осы негізде—тиімділік пен сапаның ... ... ... ... тиіс ... ... ... мен
әдіс-терін түбірігіен жақсартуға бағыт алды.
Белгіленген шараларды жүзеге асыру централизмнің жаңа сапасын қамтамасыз
етуге, ... ... ... ... ... ... сайған сыңаржақтылығын жоюға мүмкіндік ... Енді ... ... ... ... шаруашылық шарттар, үзақ
уақыт бойы қолданылатын нормативтер, бақылау цифрлары ... ... ... ... бар ... біршама шағын үлесін қамтитын
мемлекеттік заказдар екі ... ... ... ... ... ... етеді және конкурстық жүйені ... ... ... ... Заказдар мен шарттардың орындалуы
кәсіпорындардың қызметін бағалау мен оларды материалдық ... ... ... біріне айналады. Бақылау цифрларының
табиғаты мен ... ... олар ... ... ... өз ... ... болып табылады. Шаруашылықты жүргізу
формаларының сан алуан ... ... ... көбейтіледі. Қәсіпорындарға
ерікті бірлестіктер құруға, әр түрлі мақсатта ... ... ... бос ... ... ... ... беру; қызметтің барлық
салаларында кооперативтік ... ... ... ... жеке
еңбек қызметін кеңейту; шетел капиталының қатысуымен ... ... құру ... шараларды нақ осы тұрғыдан қарастыру керек. Жалпы
принцип мынадай: экономиканың белгілі бір ... ... ... Және ... ... ... ... қайшы келмейтін
шаруашылық қызметінің барлық формаларын пайдалану қажет және ... және ... ... ... сезсіз туғызатын
әкімшілік басқару жүйесінен айырмашылығы сол, экономикалық ... ... ... ... ... — шын ... ... анықтау мен өндірісті сол қажеттерді қанағаттандыруға бағындыру
міндеті ақырына дейін шешілуі мүмкін.
Шаруашылық жүргізудід жаңа ... ... ... ... техниканы өз қаржысы есебінен ала бастап, банкілер ... ... және енді ... ... ... ... кезде,
тракторларға деген сүраным едәуір ... ... және ... ... ... өндірісті нақты қоғамдық қажеттерді ескере
отырып қайта ... ... ... ... ... шын ... байланыстыру, өнім сапасын арттыру, онық номенклатурасын
кеңейту — бұл мәселелердің бәрі комбайндар, жүк автомобильдерін, ... ... және ... өнім ... ... кәсіпорындар үшін де
актуалды.
Тиімділік пен сапаны басты орынға қоятын басқарудың ... көшу ... ... ... ... ... ... өйткені социализм тұсында тиімділік пен сапаны ... ... ... бөліп қарауға болмайды.
Сонымен бірге басқарудың жаңа әдістерін меңгерудегі қиындықтарды да көре
білу қажет, олар экономикалық тұрғыдан ойлаудың, талдаудың неғұрлым ... ал олай ... ... ... кадрларды да қажет етеді.
Басқарудың экономикалық әдістеріне көшудің күрделігін ескере ... ... ... ... қайта бірқатар жылдар ішінде жүзеге асыру, бұл орайда
әкімшілік тұтқалар өрісін барған ... ... ... ... кеңейте түсу көзделеді.
Шаруашылық механизмін өзгертудің елеулі ерекшеліктері бар, ... ... күру ... ... ... ... ... те
қойған бесжылдық жоспар жағдайында шаруашылықты жүргізудің жүйесін
түбегейлі езгертуге тура ... ... ... ... өзі үйлесімді
мемлекеттік заказдар мен ... ... ... ... ... ... ... бастапқы жағдайга қойылуы әсте де мүм-кін
емес. Оныд үстіне бұл салада жеткілікті тәжірибе әлі жинақталған ... ... ... ... және жинақталып ... ... ... ... басқару жүйесін түбегейлі
езгертуді қажет етті. Біртұтас принциптерге сүйене ... олар ... ... ... ... ... едәуір езгешелігімен, нақты
формаларының алуан түрлі болуымен ерекшеленеді.
Шаруашылық механизмінің реформалары ... ... ... және ... әдістерді жандандыруға бағытталған.
Бүгін таңда ... ... ... жоқ. Бұл ... әр ... ... экономикалық реформаларға тән басты және ... ... ... ... да ... әкімшілік жүйені бүркемелеп, сол арқылы
кемшілікті жылы жауып қоюда емес, қайта ... ... ... енгізуде болып отыр.
Өткенде орын алғанындай, шаруашылық механизмін әлденеше рет ішінара
жетілдіруден, ... көше ... ... ... сол, қазіргі
кезеңде тұтас алғанда экономиканы ... ... ... ... ... ... да ... сипат. Бұл орайда басқарудың ескі үлгісінен жаңа
үлгісіне көшу ... ... ... ... да ... ... жүргізудің заманы өткен формалары мен әдісте-рін
қазіргі талаптарға сай ... және ... ... ... халықтың тұрмыс ... ... ... ... және ... алмастыру, керісінше, бүл принциптерді
нығайтып, неғұрлым тартымды ете ... ... ... ... жүргізудің жаңа үлгісіне
көшу бүл елдердің ешқайсысында әлі аяқталған жок, бәрі де ойдағыдай ... ... келе ... ... ... ... мол/гәжірибе жинақталды.
Төменгі буындардыд дербестігі едәуір өсті, оныц үстіне мемлекеттік кәсіп-
орындардың қызметі шаруашылықты жүргізудід өзін-өзі басқару және ... есеп ... ... ... ... ... ... туындайтын формалары, оның ішінде арендалық, ... және ... ... ... әр ... бола түсті. Меншіктід әр
түрлі формалары астасып отыр.
Экономикалық әдістердің пайдасына әкімшілдік-әміршілдік әдістерден бас
тарту, ... ... ... ... товар өндірушілерге айналып
жатқан кәсшорындардың еңбек коллективтерінің қарамағына және пайдалануына
берілуін көздейді. Және, екіншіден, кәсіпорындар жұмыс ... ... ... кәсіпорындарды басқару тікелей директивалық тапсырмалар
арқылы емес, қайта олардың мүдделеріне ... ету ... ... етіп өзгерту керек. Ал мұның өзі де социалистік ... ... ... ... мүмкін емес. Бұл орайда
орталықтандырылған жоспарлау жойылмайды, ... ... ... жаңа ... ... ... алғанда экономикалық құралдардың көмегімен іске
асырылады.
Финанс-кредит қатынастарын түбірінен ... құру ... атап ... ... банк ... ... банк және бірқатар реттерде ... ... ... (сауда және іскерлік) банкілер жүйесіне көшу
рынок құрудың аса маңызды алғышарттарының біріне айналып келеді.
Рынокты белсенді түрде пайдалану экономиканы ... бір ... ... ... іске қосылмай жатуынан — арылуға бастайды.
Материал және ақша ресурстары, ... күші іске ... ... ... бәрінен гөрі керек болып отырған және барынша пайда
бере алатын салаларына ауысады. ... ... ... ... ... ...... экономикалық жағынан не-ғұрлым пайдалы
нұсқасын ұсынатын кәсіпорындарға орналастырылады. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... типіне мейлінше
тән белгі.
Түрлі елдердегі шаруашылық механизмінің түбегейлі ... ... ... ... ... және басқа
айырмашылықтарына байланысты. Бірақ реформалар дың ... ... ... — экономикалык әлеуметтік, саяси және идеологиялық
факторлар. Көп нәрсе ... ... ... ... ... осы ... ... тиісті
шешімдерде жүзеге асырылуыыың дәрежесіне және оларды еңбекшілердің, қайта
қүру процесіне барлық қатысушылардың ... ... ... Қоғамдағы
түбірлі өзгерістерге саяси ерік-жігердің болуы, жаңарудың басты кедергілері
— бюрократизм мен консерва-тизмге қарсы батыл күресу, бүкіл ... ... ... ... үшін ... жасау өте маңызды.
Шаруашылық механизмінің мазмұны мен құрылымының жал-пы сипаттамасы оның
аса маңызды ... ... ... және егжей-тегжейлі талдау жасаумен
толықтырылуға тиіс. Мұндай талдау жасағанда жоспарлаудың, баға ... ... ... бірлігі мен бірін-бірі толықтырып отыратынын
анықтаудың ерекше маңызы ... ... осы аса ... ... арасындағы
арақатынас оның әр түрлі үлгілерінде бірдей болмайды. Әкімшілік ... ... ... атын атап ... тапсырмалар берілетін
егжей-тегжейлі катаң жүйесі тән. Мұндай шаруашылық есеп көбінесе формалды
сипат ... ... ... экономикалық категориядан гөрі есептеу
категориясына айналады.
Экономикалық әдістерге негізделген басқару жүйесінде істің жайы ... ... ... мен ... ... ең ... ... экономикалық
пайдалылығын бағдар етеді. Шаруашылық механизмі: қоғамға ... ... да ... болуға тиіс деген принципке негізделеді. Ал ... ... ... ... ... қалыпты жұмыс іс-тей
алмайтын нағыз шаруашылық есеп ... ... ... Бұл ... жетекші жағдайын сақтап қалады, бірақ ол толық шаруашылық есеп
пен нақты бағаларға сүйейеді.
Сонымен бірге жоспарлау ... да ... ... ... ... ... экономикалық заң, еңбекке қарай бөлу заңы)
жайында да, жалпы және ... ... ... ... үнемдеу,
қажеттердің, құнның артуы және басқалар) жайында да болып отыр.
Жосларлаудың ғылымилығы оның сонымен бірге ... ... ... ... тұжырымдарына, ғылыми техникалық прогрестің
жетістіктеріне негізделуінен де көрінеді
Жоспарлау процесінде таптардың, әлеуметтік жіктер мен топтардың (әр түрлі
сфералар мен ... ... ... ... егде тартқан
адамдардың) мүдделері, сондай-ақ аймақтық және ұлттық ерекшеліктер
ескеріліп, ... ... Сол ... ... ... көзқарастан саяси көзқарастың бірінші тұратындығы ... ... ... ... ... бағдарын күшейту де
осыған байланысты.
Демократиялық централизм де жоспарлаудың түйінді принциптеріне жатады.
Оны іске асыру — ... ... ... ... қызметін
жақсарту, бүкіл жоспарлау жұмысының демократияландырылуын жүзеге ... ... ... және ... ... ... ... шеңберін кеңейту деген сөз. Енбек коллективтері жоспарларды
белсенді жасаушылар болуы ... ал ... ... ... социалистік өзін-өзі басқарумен біріктірілуге тиіс.
Жоспарлауда халық шаруашылық, салааралың, салалық және ... ... ... ... және ... ... ... бұл күрделі міндеттің актуальдылығы
біртұтас халық шаруашылығы шеңберінде барған сайын арта түседі.
Халық шаруашылығында ... ... ... Оған ... экономикалық
және әлеуметтік дамуының бірьщғай халық шаруашылық ... ... ... ... ... кәсіпорындардың жоспарлары енеді. Кез келген
жоспар төмендегі компоненттерді ... ... ... ... қанағаттандыру болып. табылатын мақсаттар мен міндеттер; ... ... ... жолдары мен құралдары; жоспарлы міндеттерді
шешуге қажетті ресурстар; экономи-каның ... ... ... пропорциялар Жобларды жүзеге асыру жөніндегі практикалық жұмыс, оның
орындалуына бақылау жасау жоспарлау ... ... ... ... ... ... жоспарын жасаудан бұрын болжам жасау кезеңі
болады, ол кезде ... ... ... ... ... мен
міндеттері айқындалады.
2.1Қоғамдық шаруашылық нысандарының моделдері.
Нақты экономикалық және ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... мәнін оның өндірістік қатынастарымен ... ... ... ... механизмнің объективті негізін
қүрайды. Шаруашы-лық механизмнің қүрамына өндірістік қатынастарының нақты
формалры кіреді: мысалы, меншік формалары, жоспарлау, ... ... ... ... есеп, баға, пай-
да, жалақы т. б.
Сонымен қатар шаруашылық механизмі бір жағынан өндіргіш күштермен, ... ... ... ... байланысты. Өндіргіш күштердің қоғамдық
ұйымдастыру формалары (кооперация, мамандандыру, комбинациялау т. б.)' ... ... ... ... бір ... ... экономикалық қатынастар шаруашылық механизмнің құрамына
кіреді.
Ал, табиғаты жағынан қондырмаға жататын ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Шаруашылық
механизмнін кұрамындағы право нормалары, ... ... ... ... ... мен ... ... қондырмалық элементтер шаруашылықты жүргізудін нақты ... ... және ... ... ... ... тигізеді.
Егер өндіргіш күштер мен қондырма ... алып ... ... экономикалық завдарды сапалы| түрде пайдалану
механизмі деп атауға болады. Күнделікті шаруашылық өмірде ... ... ... ... ... жүйесін белгілеп орындау, баға
белгілеу, экономикалық түтқалар мен ... ... ... ақы ... ... мен ... ... басқа нақты шаруашылық формаларын пайдалану арқылы жүріп отырады.
Объективті әрекет жасайтын ... ... ... ... мына ... негізгі сатылары болады.
1) Экономикалық зандардың мәнін танып, түсіну. Заңдарды тану процесі
теориялық немесе ... ... ... ... ... Заңдардың талаптарын ескере отырып, шаруашылық шаралар мен ... ... ... ... ... ... мен ... белгілеп алып, экономикалық саясатты
анықтау; асқан, нақты қоғамдық іс-әрекет қажет болады. ... ... ... ... ... ... шаруашылық
механизмінің формалары, тұтқалары мен құрылымы арқылы іске ... ... ... ғалымдар шаруашылық механизмді қоғамның ... ... ... ... ... деп санайды.
2.2Қоғамдық шаруашылықтың маңызды принципі
Қоғамдық шаруашылықтың маңызды принципі демократиялық централизм. Оның
мәнісі бір жағынан бір орталықтан ... ... ... ... ал ... демократизмді, шаруашылықтың жеке буындарының іскерлігі ... ... ... ... Оның қажеттілігі экономиканың
түрлі буындарының іс-әрекетін біріктіріп, экономикалық, әлеуметтік, ғылыми-
техникалық дамудың ... ... ... ... ... бірыңғай принциптерін жүзеге асыру, демократияның анархияға
айналып қетпеу талаптарынан туады.
Демократизм болса, бұқара жұртшылықтың инициативасы мен ... ... ... ... күш, ... ведомстволылық пен
тоқырауға қарсы күрестің ең әсерлі құралы.
Ресурстарды тиімді пайдалана отырып, өндіріс мақсатына жету дәрежесі
централизм мен ... ... ... ... ... ... ... дамудын түрлі кезеңдерінде централизм мен дербестіліктің
арасалмағы әр түрлі болатынын өмірдің өзі-ақ көрсетіп отыр.
Сонымен, ... ... ... ... ... күштері мен өндірістік қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
орталықтан басқарумен қатар, ол ... ... ... ... ... ... және төменнен жоғарыға қарай өзін-
өзі басқару принципін бекітуді көздейді.
Қазіргі таңда демократиялық централизмді одан әрі ... ... ... буыны саналатын кәсіпорындардың (бірлестіктердіқ)
дербестілігін арттырумен ғана шектеліп қоймай, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Республикалардың экономикалық егемендігін арттырудың экономикалық негізі —
оларды шаруашылық есеп, өзін-өзі басқару және ... ... ... ... ... ... механизмді қайта құрудың басты мақсаты
— демократиялық бейнесін ... ... ... ... ... ең ... ... жүргізудің әкім-шілік әдістерінен
экономикалық әдістеріне көшумен тығыз1 ... ... ... ... жалпы демократизациялау жолында ілгері басуымен байланыстьі;
болып отыр.
2.3Қоғамдық шаруашылықтың маңызды принципі
Шаруашылықты ... ... ... ... ... әдістері басым басқару жүйесі және экономикалық әдістерге
негізделген басқару ... ... ... бойы өнімнің әрбір түрін шығару көлемін белгілеп алып,
кейін оны жоспарлы ... ... ... ... ... көздейтін жоспарлау схемасы басшылыққа алынды. Экономиканы осынаай
схемаға сүйеніп жоспарлау кеңі-нен орын ... ал ... ... ... ... директиваларға айналды. Директивалық тапсырмалар ... ... ... берш ... да, ақыр ... ... экономика тиімділігінің кемуіне және төмендетілген жоспарлы
тапсырмаларды алуға ұмтылуға әкеп ... ... ... ... есеп берудің орнына жоғары тұрған басқару органдарының
алдында қағаз ... есеп ... ... ... жазу ... тарала бастады. Басқару органдары есепті қабылдағаннан кейін
кәсіпорынньщ жағдайы, оның ... ... ... ... өзгеріссіз
қала берді.
Жоспарлаудың директивалық—адрестік сипаты ресурстар мең қаржыларды
орталықтан ... ... ... ... ... монополиясын, дефицитті
және артық қорлар жинастыруды тудыратын материалдық-техникалық жабдықтау
мен қорландыру (қор бөлу) ... ...... жүйе ... ... қатынастары мен
шаруашылық есеп формальды сипатта қала берді де оларға қарағанда қайта бөлу
процестері мен теңгермешілік ... ... ... жүйесінің ең «ғажап»
қасиеттерінің бірі — шаруашылықты тиімді жүргізіп, қоғамға көп көлемде және
сапалы өнім ... ... мен оның — жеке ... ... ... ... Сол себептен теңгермешілік тиімді
еңбек етуге қарсы әрекетке айналып, экономика дамуын тежеу ... ... бірі ... ... ... жүйесі мына төмендегілерді тудырады:—халықшаруашылық
жоспары экономикалық дамудың ... ... сай ... ... ... ... арасындағы, қайшылықтар
шиеленісе түседі;— басқарудың демократиялық негіздері ... ... ... ... ... праволары мардымсыз
болғандықтан, өндірістік коллективтердін. творчествосы мен ... ... ... ... ... ... ұдайы
өндірілуі іске асады, әкімшілік ... ... тыс ... ол ... бола ... ... қалыптасқан осындай моделі социализіү
туралы тұрпайы пікірлердің кең өріс алуына негіз ... ... ... ... ... үнемі арттыру керек деген тұжырым жасалатын.
Демек, орталықтандыру ісін дегі ... ... ... шет ... еңбек коллективтерімен жеке ... ... ... ... ... бастауына себепке;"
белсендіру, басқаруды кеңінен демократизациялау болып табылады.
Кәсіпорындардың дербестілігін кеңейтіп, оларды толық | ... ... ... қаржыландыруға көшіру басталды; олардың көтеріңкі түпкі
нәтижелерге жету және ... ... ... міндеттемелерді тиянақты
орындаудағы жауапкершіліктерін күшейту ісі өріс ... ... ... оның ... тиімділігімен тікелей байланысы
орнатылып, еңбекті ұйымдастыру мен ақы( төлеудің коллективті ... ... ... ету күн ... ... мәселесіне
айналды;— экономиканы орталықтан ... ... ... , ... ... оның ... шаруашылығының даму
стратегиясын анықтайтын процестерге (даму қарқыны мен пропорциялары, ғылыми-
техникалық прогресс, сыртқы ... ... ... ... т.
б.). байланыстырып жұмылдыруды қажет етеді;—жоспарлаудың баға белгілеу
жүйесінің, финанс-несие ... ... ... ... ... ... ... жаппай көшу басталғалы
отыр. Сонымен қатар ғылыми-техникалық прогресті, сыртқы ... ... пен ... даму ... ... ісін ... ... маңызға ие болуда»,— түбегейлі реформа өндірісті мамандандыруды
ұлғайтатын және ... ... ... ... жаңа
ұйымдастырушылық құрылымдарды жасауды талап етіп отыр. Осының нәтижесінде
ғылымның тікелей ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік деңгейіне дейін жету мақсаты белгіленген.— адам
факторын барынша алға ... ... ... ... ... ... дамыту бүгінгі ... ... ... ... жатыр. Осы шараларды жүзеге
асырудың нәтижесінде ... жаңа ... ... етіп,
халықшаруашылығын жоспарлаудын, олқы-лықтарын жоюға жол ... ... ... тікелей және заңды түрде мемлекеттік заказдар,
кәсіпорындардың арасында ... ... ... ... мен ... ... орын алатын болады. Жалпы мемлекеттік
маңызы бар өнімнің шағын бөлігін қамтитын ... ... ... ... ... ғана ... арасында таратылуға тиіс.
Заказдар мен ... ... ... ... ... оларды материалды ынталандырудың негізгі өлшемі ретінде саналатын
болады. Бақылау көрсеткіштерінің ... мен ... ... ... ... ... олар енді кәсіпорындардың жүмысына бағыт
көрсететін бағдарлау қызметін атқара ... ... ... ... ... ... ... ерікті белсенділіктерін ... ... ... ... ... бос ... арендаға тапсыру, кооперативтік
шаруашылықтарды кеңінен дамыту, жеке еңбек қызметінің шеңберін ұлғайту
шетелдік ... ... ... ... кәсіпорындарды ашу т. б.
Жалпы приндип мынада: экономиканың қайсыбір салаларында ... ... және ... құрылыстың әлеуметтік табиғатына қайшы
келмейтін шаруашылық жүіргізудің барлық формаларын шексіз пайдалануға ... беру ... ... тұтынушыларға деген үстемдігін және тапшылық тудыратын
әкімшілік басқару жүйесінен экономикалық әдістерге негізделген ... ... ...... қоғамның қажеттіктерін
қанағаттандыру мақсатына бейімдеу.
Басқарудың жаңа әдістерін игеру жолында пайда болатын ... да ... Бұл ... ... ... ... ойлаудың,
жан-жақты талдаудың жоғары деңгейін, сайып келгенде, дайындығы жақсы ... ... ... Ал, қазіргі кезде байқалып отырған жай, басқарудың
экономикалық әдістеріне көшудің күрделілігін ескере отырып, оны бірдүркін
емес, ... ... ... ... ... асыру көзделіп отыр. Осы
аралықта әкімшілік тұтқаларының қызмет ету ... ... ... әдістерінің аясы ұлғая бермек.
Қазіргі кезде экономикада болып жатқан іргелі өзгерістер мен ... ... ... ... қайта құру мәселесін қойып отыр.
Жалпы алғанда шаруашылық механизмнің реформасы басқарудың әкімшілдік-
әміршілдік әдістерінен бас тартып, ... ... ... ... жасалып жатыр. Басқарудың жаңа моделіне ... ... ... деп ... ... ... Керісінше, шаруашылықтың
формалары мен әдістерін ... ... ғана ... ... ... әл-ауқатын көтеруге мүмкіндік ... ... ... ... оньщ ... ... ... табиғаты толық жүзеге асады.
Шаруашылық механизмнің түбегейлі реформаларының ерекшеліктері әр елдің
ұлттық-тарихи, табиғи территориялық т. б. даму ... ... осы ... ... ... экономикалық, әлеуметтік,
саяси, идеологиялық факторлар анықтайды. Экономикалық реформа ... ... ... ... бұқара еңбекшілер тарапынан ұғынылуы,
олардың қайта құру ісіне деген саяси еркі ете ... роль ... ... ... ... ... ... қас жаулары —
бюрократизм мен консерватизмге ... ... әрі ... ... ... болады.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, шаруашылық механизмі мынадай қызметтерді атқарады:
1) ұдайы өндіріс процесін жоспарлы үйымдастыру (реттеу); 2) ... ... 3) ... ... меншік формаларын
экономикалық жағынан жүзеге асыру; 4) экономикалық қайшылықтарды сапалы
түрде шешу; 5) ... | ... ... ... құралы
қызметін атқару.
Шаруашылық механизмінің құрылымы. Жоғарыда ... ...... ... ... оның ... ... элементтер кіреді: өндіргіш күштердің ... ... ... ... нақты көрініс формалары; экономиканы
басқарудың саяси-праволық формалары.
Шаруашылық механизмінің ... ... ... ... ... даму ... жүзеге асыру формасы болып
табылады. ... ... ... ... ... әрі
пропорциялы даму қамтамасыз етіледі.
Шаруашылық механизмінің тағы бір маңызды буынына ... ... Ол ... ... ... есеп негіздерін
пайдаланумен тығыз байланысты. Оның екі жағы бар: ынта мен жауапкершілік.
Шаруашылық-есептік ... ... ... жеке және
коллективтік мүдделерге ықпал етудің алуан ... ... мен ... ... жататындар, мысалы, еңбекақц төлеу мен материалды
көтермелеудің түрлі формалары, пайданы ... ... ... ... ... ... ... байланысының нақты
формалары үнемі өзгеріп тұрады.
Шаруашылық механизмінің үшінші буыны — экономиканы басқаруды ұйымдастыру.
Ол еңбек кооперациясының сипаты мен ... ... ... ... ... ... еңбекшілерді әлеуметтік-экономикалық
процестерді басқару жұмысына тарту арқылы жүзеге асады.
Шаруашылық механизмінің ... ... ... ... қызметтерін
дұрыс атқаруы үшін бір-бірімен тығыз байланыста, өзара үйлесімді пайдалануы
керек. Шаруашылық механизмдегі үйлесімсіздіктің ... ... ... ... ... мәселелерді шешу барысына нұқсан
келеді. Елімізде қазіргі кезде ... ... ... ... ... оның ... ... бөліктерін комплексті түрде
жаңартып ... ... ... ... ... ... құрылымының икемді,
қозғалмалы болуын қажет етеді. ... ... ... ... ... атап ... ... централизм принципіне
сүйене отырып қалыптастыру керек. ... ... ... ... қажеттіліктерді өтеу мақсатына бейімдеу,
шаруашылықты жоспарлы түрде жүргізу, орталықтан басқаруды ... мен ... ... ... жеке ... ... қоғам мүдделерімен үйлестіру, еңбек іс-әрекетінің
материалды және моральды мүдделілігінің бірлігі жатады.
Әдебиеттер.
1.Назарбаев Н.А. ... и ... ... — М.:
Экономика, 1994. — 495 ... О. ... ... ... ... на ... XXI ... А.: Казахстан. 1997. — 368 с.
4.Кенжегузин М. Необходимый ... ... ... ... темпы. // Азия-ЭиЖ. - 1997. №47.
5. Клилюва Т.В., ... Р.Б. ... ... ... странах СНГ. В кн.: Интеграция Казахстана ... ... и ... ... 1999. ... Реформиронание экономики Казахстана: Проблемы и их решения. Алматы,
1997.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Адам құқықтарын қорғау механизімі49 бет
Бәсеке күрес - нарықтық экономика механизімінің басты элементі20 бет
Газды қаладағы газ тарату механизімі17 бет
Еңбек нарығының компоненттері, қызмет ету механизімі6 бет
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің түсінігі және оның кызмет ету механизімі30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь