Мектепте және колледжде кәсіптік бағдар беру ерекшеліктері

Мазмұны

Кіріспе 4
1 тарау. Кәсіби бағдар берудің теориялық негіздері 6
1.1 Кәсіби бағдар берудің даму тарихы 6
1.2 Кәсіби бағдар беру жұмысының жүйесі 10
2 тарау. Мектептегі және колледждегі кәсіби бағдар берудің ерекшеліктері 13
2.1 Оқушыларға кәсіптік бағдар беру жұмысының мәні және
мазмұны 13
2.2 Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің ерекшеліктері 17
2.3 Колледж студенттерінің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру 23
Қорытынды 31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 33
        
        Қазақстан Республикасының  Білім және  ғылым министрлігі
Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті
КО және БӘД кафедрасы
КУРСТЫҚ
ЖҰМЫС
Тақырыбы: Мектепте және ... ... ... беру ... ... ... мүшелері: ... ... ... ... ... кітапшасының шифрі)
Қарағанды 2012
Мазмұны
|Кіріспе | |
| |4 |
|1 ... ... ... ... ... негіздері | |
| |6 ... ... ... ... даму ... | |
| |6 ... ... ... беру ... ... | ... ... Мектептегі және колледждегі кәсіби бағдар берудің | ... |13 ... ... ... ... беру ... мәні және | ... |13 ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері | ... ... ... ... ... қалыптастыру |23 ... | ... ... ... | ... ... ХХІ ғасыр табалдырығын еркін аттаған азат ұрпаққа тәлім –
тәрбие және білім беруді жетілдірудің басым бағыттарын айқындау педагогика
ғылымы мен озат ... ... ... бірі ... отырғаны
анық.
Өскелең ұрпақтың білімі әлеуметтік – мәдениетке сәйкес болуы қажет.
Елбасының 2006 жылғы Қазақстан халқына жолдауының Осы ... ... ... білікті кадрлар жүйесін дамыту деп аталатын ... ... және ... ... ... сай ... осы ... беру жүйесі қажет.
Ұлттық бәсекеге қабілеттіліктің аса маңызды шарты бұл ... ... ... жетуге мүмкіндік беретін күшті рух пен білім
деп атап көрсеткен.
Оқушыларға кәсіби бағдар беру және болашақ мамандығын ... ... ... ... алдында тұрған міндеттердің бірі. Сондықтан психология
мен педагогикада осы ... ... ... ... Әр мектептің
оқушыларды мамандыққа баулу және кәсіби бағдар беру ... ... оны ... асыруға психологтың қосатын үлесі мол болуға тиіс.
Балаларға мамандық таңдату оңай жұмыс емес. Бұл проблеманы зерттеушілер
П.П. Блонский, Г.Н. ... В.А. ... ... ... ... және ... ... баланы жас
кезінен болашақ мамандығын саналы түрде анықтауға ата-аналар, психологтар
мен педагогтар өз үлестерін қосуы ... ... атап ... ... көптеген психологиялық зерттеу әдістемелері көмегімен
баланың психофизиологиялық ерекшеліктерін зерттеп, қай салада ... икем ... ... ... ... ... ... зерттеуге арналған Айзенк, Стреляу тестері,
Басса-Дарки, Шмишек, Филипс жасаған мінез-құлық ерекшеліктерін анықтау
әдістемелері, ... ... ... және ... ... ... ... әр адамның жеке даралық психофизиологиялық
ерекшеліктерін нақты анықтауға болады.
Сонымен қатар коммуникативтік және ұйымдастырушылық қабілетті зерттеу ... ... ... ... және қалыптастыру жолдары да
анықталған.
Дегенмен мектеп тәжірибесінде психологиялық қызметтің енді аяқ алып
келе ... ... ... дер ... психологиялық көмек
көрсету сирек кездеседі. Психолог бар жерде олардың арсеналында ... ... ... ... ... негізделген кәсіби
бағдар беру проблемасын шешу жолдары онша айқындалмаған.
Сондықтан осы актуалдық ... бір ... ... ... жекелік қасиеттерін зерттеу жолдарын анықтап алу ... ... ... сынып оқушыларын мамандықты тандауға бағдарлау
деп анықтадық.
Зерттеу жұмысының мақсаты: жоғары сынып оқушыларын ... ... ... сайкес келесі міндеттері анықталды:
- Зерттеу тақырыбы бойынша арнайы ... ... ... Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің теориялық
аспектілерін ашу;
- Білім беру ... ... ... беру ... ... ... ... курстар мәселесі және оны оқыту ерекшеліктерін
көрсету;
- Кәсіби бағдар ... ... ... ... ... Оқушылардың саналы түрде мамандық таңдауында ата-ананың алатын
орнын көрсету;
- Тәжірибелік жолмен жоғары сынып оқушыларына кәсіби ... ... ... ... әдістемелері зерттеу.
Зерттеу объектісі: жоғары сынып оқушылары.
Зерттеу пәні: жоғары сынып оқушыларының кәсіби ... беру ... ... және педагогикалық құбылыстар, байланыстар.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспе, екі ... ... ... ... ... ... ... берудің теориялық негіздері
1.1 Кәсіби бағдарлаудың қалыптасу тарихы
Кәсіби бағдарлаудың ... ... ... түрі 1908 ... ... ... кеңес беру бюросы ашылған күннен басталды ... ... Ал шын ... ... ... ... дәуірде де орын
алған. Бұл проблема адамзаттың қоғамдық даму ... ... ... оның ... сияқты өзіне тән даму тарихы бар. Әрине кәсіби
бағдарлау мамандықтардан бұрын пайда ... ... ... Адамзаттың даму
барысында топ мүшелері орындайтын функцияларының анықталуы мен байланысты,
жануарлар өсіріп, дихандықпен шұғылдана бастағаннан, балаларға арнайы ... ... оны ... ... ... ... жаңа ... Адам өміріндегі барлық қажеттілікті қанағаттандыруға қажетті іс-
әрекет түрлерін кәсіп деп ... ... сол ... ... ... анықтала бастады.
Адамның кәсіби жарамдылығын бағалау элементтері ежелгі ... ... ... 3-ші ... орта шенінде Ежелгі Вавилонда
мектеп түлектерінен хатшыларды ... ... ... Сол заманның
білім көлемділігінің арқасында кәсіби даярлығын ... ... ... ірі тұлғасы болады: ол кеңістікті өлшеуді, меншікті
бөлуді, музыкалық аспаптарда ... ... ... ... ... адамның денсаулығын нығайтуға қолданатындарын анықтауды ... ... ... еткен.
Ежелгі Мысырда абыз жрецтері өнеріне тек қана нақты сынақтан ... ғана ... Ең ... талапкерлер тексеруден өтіп, барлық
қойылған тапсырмаларды толық орындап шығуы шарт болған. Әңгімелесу барсында
талапкердің ... ... анық бере ... ... ... сыртқы бейнесі, жалпы қарым-қатынас жасауға қабілеті
бағаланған. Сонан соң оның еңбеккерлігін, басқаларды тыңдай білуін, ... ... ... ... Өзінің оқуға қабілеті жоқ, ұзақ мерзім
оқудың ауыр-жеңіл ... ... ... ... ... сумен, аштықпен, өлім қаупімен қорқытып, сынаған.
Осы қатаң ... және ... ... ... ... ... өте білгенін тарих бізге хабарлайды. Пифагор оқуын ... ... ... онда өз ... ... және ... қабылдау үшін өзі
өткен сынақтарға ұқсас әртүрлі байқауларды ұйымдастырып, ... өтуі ... ... ең ... ... интеллектуалдық қабілетін
диагностикалауға көп көңіл бөлді. ... ... ... ... ... ... ... анықтау кестесін кейбір психологтар
мен ... өз ... ... ... ... ... адамның
күлкісіне, жүріс-тұрысына үлкен назар аударды. Оларды адамның ... ең ... ... деп ... ... ата-аналардың берген
мағлұматтары мен мұғалімдердің ұсыныстарына да үлкен көңіл ... ... ... үкіметтік-төрелік қызмет және көптеген мамандықтар
болды. Осы мамандықтарға қызметшілерді іріктеп алу, оларды өз функцияларын
атқаруға даярлау барысында ... ... өз ... сәйкес
келетін түрлері қалыптаса бастады. Олардың ... ... ... өзін және ... ... ... ... пен дағдыны меңгеруі,
басқаларға өте ыңғайлы да жағымды жағдайларды жасау ... ... ... ... ... Сол сияқты Ежелгі ... ... ... да ... ... зерттеуге, білімдарлықты бағалауға
арналған ... ... ... ... мен ... ... дәстүрлері кеңінен тарады.
Спартада жауынгерлерді тәрбиелеу жүйесі ерекше дамыған болды. Бұл қала-
мемлекеттеер балалармен қатар әскери-дене ... ... ... ... ... ... ... аттанып кеткен кезде әйелдер
көптеген құлдарды ... ... ... келетін жауынгерлік қасиеттер
көрсетуі ... ... ... ... дене ... денсаулығын
нығайтуға, қара күші мен қайратын көбейтуге ерекше көңіл бөлінді.
Римде тәлім-тәрбие жұмысында гладиаторлар даярлау ерекше ... ... ... ... ... ... мен мемлекет басшыларының
көңлін көтеруге, ер азаматтардың айбаттылығын, шыдамдылағын, жауға деген
қатыгездігін тәрбиелеуге ... ... өте ... ... ... ... ... адамдарды, өнер салаларындағы мамандарды, көптеген жеңіл
кәсіптерді үйрететін мектептер ... ... ... ... ... кең
тараған. Сондықтан плебейлерге арнаған жарлықтар ... ... ... ... ... әліппе ретінде осы ... ... ... ... оған ... білім бермеген ата-анаға балалары
қамқорлық көрсетуіне мемлекет ... ... ... ... локонияларға қарағанда адамның интеллектуалдық қасиеттерін
жоғары бағалап, оны дамытуға өте үлкен орын берген.
Үндістанда б.д.д. 900-600 ... ... ... ... ... тігінші, бояушы, балташы, ағаш ұсталары, құмырашы, үй
қызметкерлерінің әртүрлі категориялары, кәсіби акробаттар, көріпкелділер,
сырнайшы, жылан ... ... ... т.б. ... кеңінен тарады.
Әр маман өз кәсібін өзінің балаларына, үрім-бұтағына үйретіп шығарған [3].
Орта ғасырларда адамзаттың орындайтын іс-әрекетінің ... ... ... кәсіптер пайда болып, шеберханалардағы мамандықтардың
түрі, теңізшілер, кеншілер тағы басқа көптеген ... ... ... ... ... даярлықтан өткізетін көптеген кәсіптік мектептер және
жұмыс ... ... кең ... ... ... жоғары квалификациялық
мамандар даярлайтын гимназиялар мен университеттер ашылады.
Кәсіби бағдарлау қоғамдық процеске айналып 19 ... ... ... ... ... анықтау аяқ ала бастайды. Сонымен қатар
кәсіби ағарту, кәсіби кеңес ... ... ... ... және ... ... ... байыпталып зерттеліне бастады.
Бұл жұмыс әр адамның жекелік психикалық ерекшеліктерін анықтап, ... ... ... ... анықтаумен ұштастыру мәселелері
қарастырылады. Ағылшын ғалымы ... жеке ... ... ғылыми тұрғыда анықтаудың іргетасын құрушылардың бірі болды.
Осы айырмашылықтарды зерттеу мақсатымен Ф.Гальтон ... 1888 ... ... және ... ... ... ... көрмесін
ашты. Көрмеге келушілер өздерінің тән қабілетімен қатар ... 17 ... ... ... алуға мүмкіндіктер жасалды.
1908 жылдың қаңтар айында Бостон қаласында жастарды кәсіби ... ... ... ... ... ... ... еңбек жолын
анықтауға көмек беретін әдістемелер қолданыла бастады. Бұл бюроның іс-
әрекеттерін ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... болады. Көп ұзамай осыған ұқсаған бюролар Нью-Иоркте ... ... әр, ... ... ... қоятын талаптарын зерттеп, мектеп
оқушыларының қабілетін анықтау болды. Бұл бюроның негізін құрушылардың бірі
Ф.Парсонс табысты мамандық таңдаудың үш негізгі ... ... ... әр ... ... дұрыс бағалауы, өзінің іс-әрекет түрлеріне
бейімділігін, қабілетін, қызығушылығын, ұмтылысын, мүмкіндіктерін
және шектеуліктерін дұрыс бағалауы;
- әрбір таңдаған мамандық бойынша қызмет ... ... ... үшін ... ... ... ... мамандықтың талабы мен байланысты білімді өзін-өзі бағалаудың
нәтижесін үйлестіре ... және ... ... ... ... ... жылы Англияда 17 жастан төмен оқушыларға мамандық таңдауға міндетті
түрде көмек көрсету туралы Заң қабылданды ... ... ... ... ... таңдаудан өткізуге ерекше
көңіл бөлінді. Гарвард университетінің психологиялық ... ... ... ... негізін құрушылардың
бірі, кәсіби таңдау ... ... ... өз зертханасында
көптеген әдістемелер жасауға өз үлесін қосты.
Біріші ... ... ... әскери техниканы басқарушылардың
кәсіби жарамдылығын анықтап іріктеп алу қажет ... ... ... ... қою үшін ... ... зерттеулер жүргізілді. Германияда
1922 жылы ... ... және ... беру ... құру ... Заң
қабылданды. Кәсіби кеңес беру бюросының ұстанымдары бойынша ... ... ... ... ... мамандық таңдауға жоспарлы түрде даярлау;
- бюро жұмысын мектептермен тығыз байланыста ... ... ... ... ... бағыттарда жүргізу;
- мамандықтар туралы мағлұматтар беру;
- мектеп бітірушілердің ... ... ... ... зерттеулер жүргізу;
- жұмысқа немесе кәсіби мектептерге ұсыныс хат толтыру [5].
Кәсіби бағдарлаудың ғылыми педагогикалық негізін қалауға халыққа білім
беру жүйесін ... ... ... құруға үлкен үлесін қосқан
А.В.Луначарский, П.П.Блонский өз ... ... 1927 жылы ... кәсіби кеңес беру бюросы ашылды. Бұл жерде мамандыққа баулу
тәжірибесімен ... ... ... ... ... 1928 ... «Педалогия негіздері» деп аталатын еңбегі жарық көрді.
Тәжірибелік психологиялық білімді ол кезде педалогия деп ... Осы ... ... ... ... жан-жақты зерттеу, және ... ... ... ... ... келтіріліп
берілді.
Дегенмен бұл зерттеулерді тәжірибеде қолдану көптеген қиындыққа
жолықты. 1936 жылы «О ... ... в ... наркомпроса" деп
аталатын ВКП(б) ОК қаулысы бойынша сол кезде көптеген ірі қалаларда ашылған
әлеуметтік психологиялық зертханалар мен ... ... ... толық тыйым салынды. Содан 20 ғасырдың 60-шы жылдарына ... ... ... біздің елде жүргізілмей қалды.
Шет елдерде бұл тәжірибе өте кең ... ... ... К.Айзенк,
Кеттел, Бине, Симон т.б. көптеген ғалымдар адамдардың жекелік ... ... ... жан мен ... бір-біріне
тәуелділігін т.б. көптеген проблемаларды зерттеу жолдарын анықтап, оларды
психологиялық кеңес беруде қолдану жолдарын ... жылы ... ... ... жүргізілген реформаның
материалдарында мектептерде психологиялық қызметтерді ... ... ... қолдану қажеттілігі көрсетілген. Сонымен
қатар психологиялық кеңес беру орталықтарын ашу туралы көптеген ұсыныстар
жасалған. Осы ... ... ... ... мектептерінде, Балтық
жағалауындағы мемлекеттерде мамандыққа баулу және кәсіби бағдар ... ... ... ССРО ... ... ... мамандық бағдар
беру ғылыми зерттеу институты ашылып, онда осы бағытта көптеген зерттеулер
жүргізілді.
Қазақстанда кәсіби бағдар беру ... ... ... профессор А.П.Сейтешов, Г.А.Уманов, Л.К.Керимов, және олардың
шәкірттері жан-жақты зерттеді. Олардың айтуы бойынша кәсіби ... ... ... және ... ... жиынтығы болып
келеді. А.П.Сейтешов мамандыққа баулу және ... ... ... ... ... негіз болады деп дәлелдеген. Бұл жұмыс жастардың
тілегі, ықыласы мен олардың ... ... ... Сонымен қатар халықтың тұрмыс шаруашылығы мен жалпы қоғамда
мамандарға деген қажеттілікті ескере отырып, ... ... ... ... ... бағдар беру жұмысының жүйесі
Кәсіптік бағдар беру дегеніміз - ... ... және ... да ... ... ... қарай
әрбір оқушының қабілеттілігі мен бейімділігін ескере отырып, кәсіптік
қызығуы мен ... ... және ... ... мақсатты істелетін жұмыс.
Мамандық туралы жеткіліксіз білу - мамандық таңдауда кездейсоқтыққа
әкеліп соңтырады. Мамандық таңдауда ... ... ... ... жек ... жұмыс орнын жиі өзгертуге себепші болады.
Мектептегі кәсіптік бағдар беру жұмысының негізгі міндеттері төмендегідей:
– Оқушыларды көпшілік мамандықтар туралы түсінікпен қаруландыру.
... ... мен ... қабілеттілігін қалыптастыру
және дамыту мақсатында оқушылардың дара ерекшеліктерін зерттеу.
– Мектеп бітірушілерге мамандық таңдауға көмектесу
... ... ... түрін меңгеруге бейімдеу.
Кәсіптік бағдар беру жүйесінің құрамды бөліктеріне (компоненттерге),
кәсіптік ақпарат, кәсіптік ағарту жұмысы, кәсіптік ақыл-кеңес және кәсіптік
іріктеу(профотбор), ... ... ... ... ... - ... кәсіптік бағдар берудің ең негізгі нысандарының бірі. Кәсіптік
ақпарат арқылы оқушылар әр түрлі ... ... мен мәні ... ... ... бойынша адамға қойылатын талаптармен
таныстырылады. Мамандықтың ерекшелігі, оның қоғамда ... орны ... ... ... ақпарат өте қиын, жан-жақты жұмыс. Ол әрбір
экономикалық ауданның мамандарға қажеттілігі мен оның даму ... ... ... ... ақпараттың мазмұны, ұйымдастыру мен әдістері әр жас кезеңінде
әр түрлі болады. Сондықтан да мектеп оқушыларының жас ерекшеліктерін ескере
отырып ... ... ... бастауыш класта мамандық таңдау ... ... ... жүргізілу керек. Ү-ҮІІІ сыныптарда
оқушылардың политехникалық ой-өрісін кеңейту, ... сол ... ... кең ... мамандықтың түрлерімен таныстыру керек. Ал ІХ-
ХІ сыныптарда әрбір мамандықты терең оқытуға көңіл ... ... ... ... қабілеттілігін дамыту керек болып табылады. Бұл кездегі
оқушылармен ... ... ... ... үйірмелер,
әр - түрлі мамандық таңдауға бағытталған клубтар, т.б.
Кәсіптік ақпараттың өте көп тараған түрлерінің бірі - өндіріске ... әр ... ... ... ... және ... ... жоғары сынып
оқушылары мен өндіріс ұжымдары және кәсіптік-техникалық ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, т.б. болып табылады. Мектептегі кәсіптік
бағдар беру ... ... ... ... ... орын алады. Негізгі
мақсаты - балалардың денсаулық, анатомиялық-физиологиялық және әлеуметтік
психологиялық жағдайын талдау негізінде ... ... ... ... ... мен ... ұсыну. Кәсіптік ақыл-кеңес жұмысына ата-
аналар ... ... ... мен ... ... қызметкер
мамандар тартылады. Кей жағдайда кәсіптік ақыл-кеңес ... ... ... ... ... өндірістік оқу цехтарында,
кәсіптік бағдар беру кабинеттерінде жүргізіледі.
Кәсіптік іріктеу(профотбор) - ... ... ... ... ... ... бағытталған зерттеу процесі.
Қоғамда кәсіптік іріктеу белгілі бір ... ... ... «бейімдеушілік» түрінде болса, кәсіптік іріктеудің(профотбор)
негізіне оның гуманистік, ... ... ... жаңа ... ... ... бейімделу(профадаптация) жұмыс орнында, тәжірибелік еңбек
әрекетінде іске асады.
Кәсіптік бейімделу ... - ... жаңа ... бейімделу. Онда
жастардың алғашқы әсерлері, олардың еңбек ... ... ... мен ... және ... қызығуын қанағаттандыруының мөні
ерекше. Кәсіптік бейімделудің ... тек қана ... ... ... ол ... ... ... ұжымында, еңбекке жаңл
араласқан жастармен жүргізілетін жүйелі жұмыстың нәтижесінде іске ... ... осы ... ... ... ... ... деп атады. Мұндай теорияның қатарында «үш күш одағы»-
мектепті, ... ... ... болады. Мектеп оқушыларға
кәсіптік бағдар беру ... ... және ... ... ... ... беру жұмысын ұйымдастыратын-мұғалім, сынып
жетекшісі, еңбек сабағының оқытушысы, сыныптан және ... тыс ... ... ... ... ... ... Сынып жетекшісі
барлық бағдар беру жұмысын ... ... ... мамандықты
тыңдауға даярлайды. Сынып жетекшісі кәсіптік бағдар беру ... ... ... ... ... негізгі бағыттарды
белгілейді. Мысалы: кәсіптік ақпаратты ұйымдастыру, кәсіптік ақыл-кеңес
беруге көмектесу, мектеп ... ... ... т.б ... ... оқытушысы - еңбек тәрбиесі, оқыту және кәсіптік бағдар
беру жұмысының ... ... ... ... алған білімдерін
тәжірибеде қолдана білуге, мамандықты таңдауға бағыт береді.
Сыныптан және ... тыс ... ... ... ... ... ... бағдар беру кабинетінде анықтамалық ақыл-кеңес
материалдарын жинау, екіншіден, әр ... ... ... ... ... және оқушыларға психологиялық-педагогикалық мінездеме дайындау
жөнінде мұғалімдер және ... ... үшін ақыл ... ... ... ... оқушылармен әңгімелесетін кәсіпорын өкілдерімен
кездесу өткізу; төртіншіден, бүкіл кәсіптік бағдар беру жұмысын ... ... ... ... кәсіптік бағдар беру жұмысына көп көңіл
бөледі, оны бақылайды, басқарады.
Кітапханада кітапхана меңгерушісі еңбек тәрбиесі, политехникалық білім
беру және мамандық ... ... ... ... ... ... еңбектерін, сңбек жайындағы заңдарды, жастарды ... ... ... ... және ... орта оқу ... ... түсу туралы анықтамалықтарды күні ... ... ... ... бәрі ... бітірушілер үшін қажетті ғылыми
еңбектер және құжаттар болып есептеледі.
Мектепте ... ... ... ... ... ... ... жетекшілеріне көмек көрсету. Ол ... ... беру ... ... ... ... жаңа әдебиеттер жөнінде педагогикалық
кеңесте, оқушылар алдында шолу ... ... ... ... ... ... көрмесін
ұйымдастыру, әдебиеттердің библиографияның тізімдерін жасау, ілу.
– Әр түрлі мамандықтардың ерекшеліктеріне байланысты оқушылар үшін
оқырмандар конференциясын, пікірталастар, ... ... ... ... осы ... ... ... бағдар беру ісін
жетілдіруге мүмкіншілік жасайды.
Әрбір ата-ана кәсіптік бағдар беру жұмысын өздерінің мамандықтарымен
таныстырудан ... ... ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындардағы
еңбектің мазмұны мен ... ... ... ... ... ... Тәрбие жұмысының мұндай түрлері
ата-аналардың еңбек іс-әрекетіне балалардың ынтасын көтереді. Балалардың
кәсіби ... ... үшін ... әр ... мамандықтар жөнінде олармен
әңгіме өткізеді [9].
2 тарау. ... және ... ... ... ... ... кәсіптік бағдар беру жұмысының мәні және мазмұны.
Мемлекетіміздің білім беруге байланысты ... ... ... ... ... ... ... мектептің басты міндеттері
болып табылатындығы атап ... ... алға даму ... ... ... еңбекке, кәсіптік мамандықты саналылықпен таңдап
алуға ... ... ... дәрежеде жүргізілуіне көбіне көп байланысты.
Дұрыс таңдап алынбаған мамандықтың ... тек қана ... өзі ... ... да көреді екен. Американ ғалымдарының есептеуінше, мамандықты
дұрыс таңдап алу кадрлардың тұрақтанбауын 2-2,5 есе ... 10-15 % ... ... 1,5-2 есе ... оқыту құнын кемітеді[10].
Кәсіптік бағыт беру саласы күрделі де алуан түрлі. Ол ... ... т.б. ... ... ... беру ісін жүргізу кадрлар даярлауды жоспарлаумен, білім беру жүйесін
одан әрі ... ... ... ... ... ... беру оқу-
тәрбие үрдісінің құрамды бөлігі ретінде қаралады.
Кәсіптік бағдар беру ... ... ... мазмұны
жөнінен-әлеуметтік, қорытындысы жөнінен-экономикалық, масштабы (көлемі)
жөнінен-мемлекеттік болып табылады. Оның ... ... ... әлеуметтік, медицина-физиологиялық, педагогикалық [11].
Кәсіптік бағдар беру проблемасы көп аспектілі болғанымен, ол ең ... іс. Оның ... ... дәл ... ... ... ... Әрине, кәсіптік бағдар беру проблемасын талдау физиология,
әлеуметтану, экономика т.б. ... ... ... ... ... мәселелерін А.Е.Голомшюк, Ж.Р.Баширова, С.Н.Чистякова т.б.
қалай қарастырғандарына ... ... ... ... мына ... ... Қазіргі кезбен болашақ қоғамдық еңбек өрісіндегі(сферасындағы) еңбек
ресурстарының демографиялық құрылымы;
2. Мамандық өзгеруіне ... ... ... ... ... ... мұқтаждықпен байланысты);
3. Жергілікті ерекшелікпен, квалификациямен, мамандықпен байланысты
қазіргі және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігі. Жоғарыда көрсетілегн
мәселелерді зерттеу кәсіптік бағдар беру жұмыстарының мазмұны мен
бағыттарын негізде үшін қажетті.
Мамандық ... ... ... ... ... ... ... Жастардың мамандық бағытын қалыптастыру үрдісіндегі ғылыми-техникалық
және әлеуметтік үрдіс талабы;
2. Әртүрлі ... ... ... ... ... ... отырған факторлар;
3. Өндрістегі мамандықтардың орнығуына мүмкіндік жасайтын әлеуметтік
және моральдық жағдайлар.
Жастар арасында кездесетін кейір жағдайлардың ... мен ... ... ... тамырын бізге әлеуметтік зерттеулер ашып береді
(жұмысшы мамандығын төмен бағалау, өмір жолын ... сән ... ... ... ... ... мына мәселелерді зерттеуді
қажет деп біледі:
1. Жеке бастың негізін және ... оның ... жеке ... ... ... бағалау мен оны анықтаудың әдістері;
2. мамандыққа жарамдылығының псиологиялық ... және оны ... ... Еңбек, кәсіптік мамандық түрлері.
Психологиялық зерттеулер ... ... ... мәнін және мамандық бағытының қалыптасуын анықтауға қызмет
етеді.
Медициналық-физиологиялық аспекті мамандыққа ... ... және осы ... ... таңдаудың
әдістемесін зерттейді. Зерттеулердің бұл ... ... ... ... әртүрлі аурулармен ... ... ... ... көпшілігі адам ағзасына жоғары талап
қоятындығынан.
Кәсіптік бағдар берудің педгогикалық аспектісі жастарды кәсіпке ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие ісінің
тиімділігін арттыру жолдарын, оның құрамдарын зерттейді. Бұл жерде ... ... және ... ... ... беру ... біртұтас жұмыс
жүйесі және оның ғылыми негізделген анықтамасы туралы сөз ... ... ... ... ... ... қандай анықтамалар
берілетінін қарастырайық. А.Д. Сазанов, В.Д. Симоненко, В.С. Аваниев, ... ... ... ... - бұл жастарды жеке қызығшылығын,
қабілетіне, бейімділігіне және сонымен ... ... ... ... ... ... ... негіздеп таңдап алуына деген мақсатты
бағытталған іс-әрекет» [12].
Ал, К.К. Платоновтың пікірінше: ... ... ... және ... қоғамдық сұранысты есепке алып, ғылыми
негізде мамандық ... ... ... ... мемлекеттік шаралардың жиынтығы» [13].
Н.Н. Захаровтың ойынша: «Кәсіптік ... ... ... ... ... бар ... ... компоненттерден тұратын, кәсіптік білім
беру, кәсіптік псиологиялық диагностика, ... ... ... ... ... бейімделу және кәсіптік тәрбиелеудің тұтас жүйесі» [14].
Мектептегі кәсіптік бағдар беру жөніндегі жұмыстар мазмұнының жүйесі
мыналарды қамтиды: оқушылардың халық шаруашылығының және ... ... ... ... ... ... кең ... мамандықтармен таныстыру, олардың бейімділігімен мамандыққа деген
ықыласын және белгілі бағытта қалптасуын зрттеу, мектеп оқушыларын қоғамдық
мәні бар ... ... ... ... ... ... одан ... мамандық таңдауға, еңбек етуг орналасуға байланысты мәселелер
жөнінде оқушыларға кеңес беру. Бұл ... бәрі ... ... ... жас ... мен қыздарға еңбектің белгілі-бір түрлеріне
өздерінің бейімділігін, ... ... ... ... ... көбірек қажетті өндіріс салларында және мамандқтары бойынша еңбек
етуге әзір болуға тәрбиелеу.
Жастарға ... ... оқу ... ... ... ... беру
жйесі қандай талапқа жауап беруі тиіс?
Біріншіден, оқушыларды ... мен ... ... училищелердің мамандықты саналы таңдауға даярлаудағы
тәрбие жұмыстарының ... мен ... және ... ... ... және бұл жұмыстарды іске асырудың құралдары және
әдістерімен ... етуі ... ... ол жүйе бір класты
жргізілетін кейбір тәрбие істері мен ... жеке ... ... ... ... бүкіл мектеп бойынша ... ... ... ол ... мен ... ... кәсіптік-
техникалық училищелердің бүкіл кәсіптік бағдар беру жұмыстарын ... ... ... ... ... беру ... ... саналы таңдауға дайындығын қалыптастыруы керек [15].
Мамандықты дұрыс таңдап ал бір-ақ реттік акт емес. Бұл аз кезеңдері бар
ұзақ үрдіс. ... ... ... ... мен ... ... саты ... табылады. Оқушылардың өздерін қызықтырған мәселелер
жайында көп білігісі ... ... Бұл ... ... оқу-ғартудың
міндеті-мамандық олардың ойлаған ойына сәйкес келеме деген сұраққа жауап
беру, олардың ықыласы болып ... ... ... ... мамандыққа
байланысты түсінік ұғымдарының шеңберін кеңейту.
Кәсіптік оқу-ағарту ісі кәсіптік бағдар берудің көпшілік ... шеше ... ... ... еңбектің тріне жарамдығы
жөнінде дұрыс қорытынды жасау ... ... ... тек бір ғана білім
беру әзірге жеткіліксіз. Бұл істі ... жеке ... ... ... ... көмектесу керек. Оқушыларды зерттеудің тағы бір маңызы
сол, бұл ... ... ... ... ... негізін
басқарға, иектепте бүкіл тәрбие жұмысының мазмұнын және ... ... ... ... ... саласына адамның кәсіптік
жағынан жарамдылығы негізінен үш ... ... ... ... арналы даярлық дәрежесіне қарай анықталады.
Сонымен, кәсіптік жағынан жарамдылықты ... ... ... беру ... кіреді.
Мамандықты таңдап алу мәселелері жөнінде мұғалімнің ... ... ... ... ... бар. Әңгіме кезінде мұғалім оқушының
кім болғысы келетінін, өз мақсатына жетуге оның ... ... ... ... ол ... ... жүр ме, әлде жоқ па соны жақсы біледі. Оқушылардың
кәсіптік бағытын белу-мұның өзі ... ... ... бүкіл тәрбие
жұмысының пәрменділігін күшейтуге, олардың ынта-ықыласы мен бейімділігін
дамытуда жақсы басқаруға көмек көрсетеді. ... ... ... ... ... алуына белсене ықпал жасауға, оған ... ... ... ... белгілеуіне көмектесуге мүмкіндік береді.
Оқшылармен жұмыс істеу- кәсіптік бағдар беру бағыттарының ... ... ... ... істеу болып есептеледі: ата-аналар арасында
түсінік жұмысын ... ... ... еңбекке орналастыру және оқуға
түсіру мүмкіндіктерімен ... ... ... ... ... ... белсене қатысуға тарту. Балаларының мамандықты таңдап алуына ата-
аналардың өте үлкен ықпал жасауына орай, олармен ... ... зор ... ... беру ... ... бірнеше шаралармен
немесе оқушылардың мектепті бітіріп шығу кезіндегі түсінік жұмысымен ғана
шектеуге ... ... ... таңдап алуға әзірлеу мектептегі
оқудың бүкіл өн бойында жргізіледі, ал оның мазмұны, формалар мен ... ... ... ... отырады.
Кәсіптік бағыт берудің аса маңызды міндетін-оқушыларға өзінің өмірлік
жолын дұрыс таңдап ... ... ... шешу шін ... ... ... ... жеке қасиеттері пайдалануға және дамытылуға тиісті
болатындығы, ал олардың қайсысы кәсіптік ... ... ... және олардың қайсысынан бас тартуға, ... ... ... сапалық құрылымының сапалық ерекшелігі қандай, сол
қасиеттердің орнын басқа қасиетепн ... ... бола ... жөнінде мұғалімнің, кәсіптік бағыт беруші консультанттың қолында
белгілі-бір ... ... ... ... ... мағлұматтар кәсіптерді
психологиялық зерттеу үрдісінде маман, өз ісінің шебері, белсенді ... ... ... ... қамтамасыз ететін ... ... және ... жағдайларын ашып көрсетужолымен алыны
мүмкін.
Денсалық және ... ... алу ... ... ... ... ... көрсетілегндей, мамандық таңдау кезінде жасөспірім,
әдетте, өз ... ... және ... ... ... өз ... сәйкестігін ескермейді. Бұл мәселеге ата-аналар да кейде дұрыс
қарамайды. Ал ғалымдардың ... ... ... ... зор маңызыбар екенін ... ... ... оқушылардың жартысынан көбіне мамандықты таңдау жөнінде түрліше
шек қойылады. Олардың ең жиі ... ... ... ... ... ... ... өзгеріске ұшырауы, жалпақ табандылық, аяқ-қол
сүйектерінің өзгеруі және басқа да кемшіліктері, ішкі ... ... ... ... ... жүрген Заңға сәйкес жалпы білім беретін
мектеп ... және ... ... ... ... ... бәрі міндетті түрде дәрігерлік тексеруден өтеді, оның
міндеті таңдап ... ... ... ... ... ... ... дұрыс орналастыру болып табылады.
Кәсіптік бағыт және қабілеттілік арасында тығыз байланыс бар. Мамандық
таңдау проблемасын шешу ... ... оның ... ... ... ... ... қажет етеді. Кәсіптік бағыт
беру практикасы әрқашанда қабілеттілік теориясының ... да ... ... және ... ... ... жеке басының қалыптасу теориясына
сүйенеді. Оқушылардың мамандық таңдауға ... ... және ... ... оларға қоса мамандық алуға бағытталған бір-біріне
сабақтас жүйе ретінде қара қажет. Кәсіптік консультация ... ... ... ... бола тұра әрбір жасөспірімнің бұл мәселені ... мен ... ... ... көмек көрсетеді [16].
2.2 Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің ерекшеліктері.
Баланың жасқа лайық психологиялық даму ... және ... ... ... психологиялық заңдылықтарын білу мұғалім үшін ... Бала ... даму ... әр жас ... маңызды
ерекшеліктері,түрлі оқу жағдаяттарындағы мектеп оқушыларының өзіне ... ... мен ... ... ... оқыту
мен тәрбиелеу процесінде осы ерекшеліктер мен заңдылықтар ескеріледі [17].
Жоғары ... ... ... ... де ... әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан сипаттама беріп өтейік.
Жас өспірімдіктің ... ... ... теориялар
психикалық эволюцияның заңдылықтарына, ішкі дүние мен өзін-өзі ұғынудың тән
сипаттарына назар ... ... ... ... ... ... дамуы ретінде ішкі үрдіс тұрғысынан қарайды. Бірақ бұл даму ... ... және ... ... ... ... ... Жасөспірімдік
тәуелді балалықтан ересектіктің дербес те жауапты іс-әрекетіне көшу деп
қарайды. Зерттеушілер адам ... ... ... ... ... қалыптасуына,еңбек өміріне аяқ басуымен
байланысты проблемаларға ... ... ... ... ... ... ... жастық
проблемасын әлеуметтік-психологиялық факторлар мен ... ... ... ... кешенді зерттеу керек деп біледі. Бұл әжептәуір
қиын, өйткені психофизиологиялық дамудың қарқыны мен ... ... ... әр ... ... бермейді. Акселерацияның, дене күшінің
жедел дамуы нәтижесінде қазіргі балалар тез және ... ... ... ... орта ... екі жыл бұрын өседі. Жыныстық толысуда
екі жыл ерте басталып, ерте ... ... ... ... ... ... де, ... ол енді 14-14,5 жаста-ақ
аяқталады. Бірақ бұл кезеңнің нақты мазмұнын алдымен ... ... ... ... ... меңгеруге тиісті білім-дердің көлемі
және басқа бірқатар факторлар осы жағдайларға тәуелді.
Жасөспірімдік шақтан аса ... ...... ... ... ... ... даярлану,некелесуге өз отбасын құруға әзірлену.
Өзара байланысты бұл міндеттердің жүзеге асырылуы белгілі бір уақытты талап
етеді және ... ... ... ... жас адамның іс-әрекетінің
сипатына тәуелді.
Ақыл-ой қызметінің ерекшеліктері. Адамның жалпы ақыл-ой қабілеті 15-16
жасқа ... ... ... болады, сондықтан оның бала кезіндегідей
шапшаң өсуі байқалмайды. Алайда ол одан әрі ... ... ... ... ... және ұғымдық аппараттың баюы жас
жігіттер мен ... ... ... ... ... әрі пәрменді етіп,
оны бұл тұрғыдан ересектің іс-әрекетіне жақындатады. Ақыл-ой ... ... гөрі ер ... ... ... ... айқын
көрінеді. Қабілеттер мен ... ... ... басқа да
көптеген барлық айырмашылықтар неғұрлым елеулі және практикалық тұрғыдан
маңызды болады. ... ... ... ... ... ... даярлану қажеттігін ескеріп, жоғары сыныптарда оқытудың ... ... ... ... ... арттырып, оларға жалпы білім
беретін мектеп шеңберінде біраз мамандануға мүмкіндік жасау керек.
Мектеп қабырғасында өзіндік ... ... ... сана – ... құрылым, ол ерекше компоненттер ретінде өзіне:
І -ден: ... ... ... -ден: ... ... ... ... өз «менін» ұғынуды;
ІІІ -ден: өзінің психикалық қасиеттері мен ... ... ... ... әлеуметтік-адамгершілік бағалаулардың белгілі бір
жүйесін қамтиды.
Жоғары сынып оқушыларының қарым-қатынас ауқымы ұлғайып, өмірлік іс-
әрекетінің ... ... оның өзі ... ... ... соны
бағдар етіп ұстайтын, өзінің құндылық бағдарлары мен ... ... ... ... мен ... саны ... ... ұйымдасқан мектеп ұжымдары;
Екіншіден, бұлар да ұйымдасқан,мектептен тыс ұжымдар (спорт қоғамы,
клуб,үйірме);
Үшіншіден, жеке қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... көшедегі стихиялы топтар мен компаниялардың ... алу ... ... Кейбір педагогтар оны елемеуге немесе ... деп ... ... Бұл ... ... жеткіншек ұрпақтың бүкіл өмірін қамтымайды. Сондықтан оны
жастардың әр түрлі ...... ... және мәдени ағарту
ұйымдарының қызметі толықтырады.
Егер жеткіншектерде стихиялы топтар ерекше көбіне ... ... ... ... екеуінде де көшбасшы болатын балалар бірге
болса, жоғары сыныпта жағдай өзгереді. Жасөспірімнің көше ... ... ... ... кері ... және керісінше болады. Бұл қарама-
қарсылық елеулі педагогикалық қауіп туғызады. ... ... ... ... ... ... ... болады, ал оларда
басшы болатындарды ... ... ... ... шақ ... ... Жасөспірімге өзін көрсетуге ұмтылу,
өзін жан-жақты ашуға құштарлық тән. Бірақ адам практикалық іс-әрекетте өз
орнын әлі ... ... оның өзі ... түсінігі біршама диффузиялы әрі
орнықсыз болмай қоймайды. Осыдан келіп ол ... ... ... өзін
тексергісі келеді, құбылады, өзін әдейі болсын, ... ... ... ... ... ... ... жарылғысы келеді өзін жұрт түсінсе
екен дейді. «Дүйсенбіге дейін ... ... ... ... ... басқалардың түсінуі» деген сөзі типтес), ... ішкі ... аша ... ... ... сенімсіздік өз кезегінде қарым-
қатынаста «өзін жоғалтып алу», күлкі боламын деген қорқыныш туғызады.
Жоғары сынып оқушыларында ... ... ... ... ... Жеткіншектердің өмірлік жоспарларында көбіне әлі
бұлыңғыр болады және ... ... әлі ... ... өзін ... рольдерде қиялдап елестетеді, олардың тартымдылық ... ... ... өзі үшін ... ... таңдап алуға батылы
бармайды және ойға алғанына жету үшін көбіне еш нәрсе істемейді. Жасөспірім
неғұрлым есейген ... ... ... ... ... түседі. Ойдағы,
қиялдаға немесе абстрактілік көптеген мүмкіндіктердің ... ... әрі ... ... ... ... ... тұлғаланып,
осылардың арасынан біреуін таңдау керек болады.
Өмірлік жоспар, кең ұғым. Ол өзін ... ... ... ... ... өмір ... талап-тілектер деңгейін, шұғылданатын
істерді т.б. қамтиды. Көп жайлардың тек жалпы түрде ғана ... ... ... үшін кәсіп таңдау ең маңызды, шұғыл, әрі
қиын іске ... ... ... ... ұмтылған және тіпті
кейбір аяқталмаған кезеңдерден ойша ... ... ... жасөспірім іштей
мектепті ауырлай бастайды, мектептегі өмір оған уақытша, нағыз өмір ... әрі ... әрі ... жүрексіндіретін басқа бір бай және ... ... ... ... көрінеді. Ол болашақ бұл өмірдің ең алдымен
кәсіпті дұрыс таңдап алуына ... ... ... ... Жасөспірім
қаншалықты жеңілтек және бейқам болып көрінгенімен, кәсіп таңдау-онық басты
және тұрақты қамы.
Бәсеке мен ... ... не ... біле ... ... ... ... болатын кәсіп деп қарап, өзінің өмірлік ісі, өз
қабілеттерін барынша жүзеге асыра алатын өмірлік мақсаты, іс-әрекет асласы
деп қарайды. ... ... өзін ... ... ... оның ... ... кісілерге қандай талаптар қоятынын және
өзінің потенциалдық мүмкіндіктерін әлі нашар ... ... ... ... әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан бірқатар қайшылықтар
туады. Әлеуметтік сауалнамалардың белгілі бір кәсіптердің ... ... ... ... ... ... жігіттер мен қыздар
бірінші орынға еңбктің шығармашылық сипатын, екінші ... ... ... және ... ... ... мөлшерін қояды. Бірақ
оларға кәсіптің «шығармашылық сипаты» болып көрінетін нәрсе іс-жүзінде ... ... ... ... бейнеленуі ғана болады. Атап айтқанда,
қызмет көрсету саласының кейбір кәсіптеріне ... ... ... ... ... ... кейбір ересектердің нақ сондай
көзқарасын қайталау ғана. Орта ... ... көбі ... ... түсуге және жалпы алғанда, интеллектілік ... ... ... ... мен инженерлер ғана емес, маман
жұмысшылар, ... ... кең ... ... де ... ... алғашқыларынан гөрі сонңғылары анағұрлым ... ... ... оның кең ... кері ... ... және ... өзі кәсіптің
беделдігімен бейнеленеді.
Реалистік емес, көтеріңкі талап-тілектер кейбір жанға қатты бататын
түңілушіліктерге әкеліп соғады. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбекке іс жүзінде
ортақтастырудың ерекше маңызды ... мәні ... ... мен ... енжар объектілері емес,
өздерінің өмірін, сонымен бірге біздің болашағымызды белсене ... ... Олар ... сүйеніш-күйеніштерімен қоса ересектер
өміріне қосылып ... ... ... эстафетасы ең алдымен жастарды
қоғамның бүгінгі нақты проблемеларына оларды ... ... ... ... ... білімі мен тәжірибесін
беретін аға ұрпақтың көмегі мен басшылығы қажет және ... ... ... ... ... жастардың ерекшелігін неғұрлым толық ескеріп, олардың
ұмтылысы мен белсенділігіне сүйенетін болса, соғұрлым пәрменді болады.
Оқушыларды еңбекке дайындау кәсіптік оқу және ... ... ... ... ... ... орай, Қазақстан Республикасының жалпы
білім беретін мектебі өзінің өсу жылдарында ие болған жетістіктерімен бірге
шынайы еңбек пен толық ... ... ... бола алмады.
Республиканың әлеуметтік-экономикалық терең өзгерістерге бет алуы
мектеп оқушыларын еңбекке ... ... жаңа жол ... ... нарықты
экономикажағдайында өнімді еңбекек ұйымдастыру ісіне әсерлі түр қарастыруды
талап етіп отыр. Ал, оқушыларды еңбекке дайындау ісіндегі тағы бір ... ... ... ... бойы қалптасқан қосалқы-көркем өнерін,
халық дәстүрлер мұрасын, мал шаруашылығы, аспаздық, ... ... ... ... өріс ... жоқ. Оқушылардың таңдаған мамандығы
бойынша іс жүзінде өз мүмкіншілігін байқау талабы мен жалпы білім ... оған ... ... ... тағы бар. Мектеп ... ... ... еңбекке оқыту ісінің материалдық базасының
құлдырауы бүгінгі күні өте қауіпті күйде. Мектептердің тек 48% ғана ... ... ал 42% ... ... ғана ... ... арасында мектепаралқ комбинаттардың саны 20-ға , ... ... мен ... саны 300-ге ... ... ерікті еңбек
бірлестіктері қысқарып, олардың ... ету, ... ... ... ... ... ... кетті. Ауыл мектептеріне орталықтан
берілетін ... ... ... машиналары біржола
тоқтатылып қалды.
Осындай келеңсіз құбылыстар жаңа экономикалық ... ... ... ... Қазақстан республикасының егемендік алуы, нарықтық экономикаға
көшуімен байланысты болып жатқан өзекті өзгерістер оқушы ... ... ... жоқ ... көтеруді талап ететіні айқын көрініс.
Бәсекелік механизміне негізделген нарық ... ... ... ... белсенділік пен істегі тәртіптілік, жауапкершілік, екпінді
еңбекке жарамдылық т.б. белсенді іс-әрекетке ... ... өте ... қояды.
Жеке тұлға адамдармен тұрақты қарым-қатынас жасау ... Жеке ... тән ... ... әлеуметтік жағынан
шартталған. Сондықтан құндылықтық бағдарды өзінің нақты сұранысына сәйкесті
қоғамдық құндылықтарды ... жеке ... ... деп ... [18].
Осы анықтамаға сәйкес «құндылықтық бағдар» ұғымын ... үшін ... ... мен ... ... өзара қарым-қатынасы жүйесін
қарастыру керек.
Жоғары сынып оқушыларының мамандық таңдаға байланысты пікірлерін,
ойларын, ... ... ... білу үшін анкета әдісін
қолдандық.
Онда мынадай ... ... ... ... ... ұнайды ?
2. Мамандықты таңдадыңыз ба ? Неге осы мамандықты ... ?
3. ... ... ... ... ... бе ?
4. ... таңдауға байланысты мектепте қандай іс-шаралар өткізілді?
5. Мамандықты дұрыс таңдаудың адам өмірінде қандай ролі бар ... ... ... құндылықтардың бірі – материалдық-практикалы
құндылық, яғни жақсы жалақылық болып шықты. Оқушы А. Былай деп ... ... бұл ... өмір ... ... ал оқушы М. пікірінше
«Қазіргі уақыт – бизнезмендердің уақыты, сондықтан экономист мамандығына ие
болғым келеді».
Келесі құндылық – ... өз ... ... ... ... ... ... оқушы Н. Осылай деп жазады: «Болашақта дәрігер болғым келеді.
Бұл мамндықты ... ... ... ... ... көмектескім
келеді».
Кейбір оқушылар еңбектің, мамандықтың романтикалық құндылығына ... ... К. ... ... ... «Мен ... болғым келеді, себебі
ол адам құқығын қорғайды».
Оқушылардың берген жауаптары мынадай құндылықтардың бар ... ... ... ... ... ... жақындарының, достарының, таныстарының құптауы;
- өзін-өзі жетілдіруі, өзін-өзі көрсетуі;
- білімін, ... ... ... ... сипаты;
- өз ісінің шебері болу;
- жеке адамды қанағаттандыратын лауазым, болашықтың болуы.
Оқушылардың жауаптарында еңбек әрекет ... ... өз ... ... ... оны өінің жеке қызығушылығынан шығарып, мән береді.
Құндылықты ... ... ... роль ... Ал оның өзі ... мақсатына, қызығушылығына, сұранысына тәуелді болады. Мамандықты
таңдаудың мотивін ... үшін ... ... таңдадыңыз ба ? Неге
осы мамандықты ...... ... ... ... ... түріне қарап 6 топқа бөлдік:
1 – жалпы мотивтер;
2 – мамандықтың ...... ... мотивтер;
4 – мамандықтың қоғамдық мәнділігі басым мотивтер;
5 – мысалға сілтеу;
6 – ... ... ... ... ... топқа 4 бөлуге болады:
- мамандықты таңдаудың себебін анық және дәлелді ... ... анық ... ... ... ... нақты емес мотивтер;
- ешбір дәлелі жоқ мотивтер.
Оқушылардың жауаптары ... ... осы ... жұмы
жүргізу қажеттігін көрсетіп отыр.
Оқушылардың басым көпшілігі мамандық таңдауға байланысты ... ... ... ақылдасады. Көпшілік жағдайда ата-анасы мен
баласының мамандықты ақылдасып, жан-жақты зерттеп таңдайтыны ... осы ... мән ... ... екі ... тартатын да жағдайлар
кездеседі.
Өкінішке орай, «мамандық таңдауға байланысты қандй іс-шаралар өткізілді
?» деген сұраққа мардымды жауап алынбады. Бұл мектептерде жүйелі түрде
кәсіптік ... ... ... ... ... Анкета жауаптары
кәсіптік бағдар жұмысына үлкен мән беруді, оны жүйелі түрде жүргізуді қажет
екенін көрсетеді[19].
2.3 Колледж студенттерінің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру
Колледждің ... ... оқу, ... және ... ... бөлімшесі болып табылады және нәтижелі ғылыми
әдістемені қамтамасыздандыру мақсатында ұйымдастырылады. ... ... ... ... ... ... колледж Жарғысын, орта
кәсіптік білім туралы нормативтік құжаттарды, педагогикалық кеңес, колледж
Кеңесінің шешімдерін басшылыққа ... ... ... ... ... колледж
Кеңесі мен Ғылыми-әдістемелік бюросы үйлестіріп, келесі бағыттарда жұмыс
жүргізеді:
- жаңа білім технологиялары негізінде ... ... ... мен ... ... және ... өсіруіне жағдай жасау;
- кафедралардың, оқытушылардың және шеберлердің жұмыстарын
үйлестіру.
Ғылыми - әдістемелік қызметі - оқу ... ... ... - ... ... ... - әдістемелік қызметінің негізі
және инновациялық ... ... ... «Ақпараттық - әдістемелік
орталығының» құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... мамандықтардың типтік оқу бағдарламаларын үздіксіз ... ... ... сай ... ... даму және ... жоспарларына ұсыныстар жасайды;
- кәсіптік бағдар беру жұмыстарының нәтижелі ... ... ... ... беру мен бақылаудың жаңа әдістерін енгізуге және жетілдіруге
бағытталған ... ... оны ... ... ... жұмысының жоспарларын дайындауға көмектеседі;
- оқыту шеберлері мен оқытушылардың ашық шаралар өткізуіне ... ... ... ... әдістемелік және тәжірибелік
көмек ұйымдастырады.
ІІІ. Оқу, өндірістік және тәрбие үрдісінде инновациялық технологияларды
талдап, жинақтап, оны таратады:
- ... ... ... ... ... мен ... ... деңгейін көтеруді ұйымдастырады;
- жалпы колледждің педагогикалық мәселелері талабына сай оқылымдар
өткізеді;
- озат оқытушылардың ... ... ... ... ... оқулықтарын, әдістемелік құралдарын және
лекция жинақтарын талқылап, таңдап, баспаға әзірлеп, оны баспадан
шығаруға ... ... ... түп ... ... тілде
шығарылуын және аударылуын ұйымдастырады;
- оқытушылар мен оқыту шеберлеріне қаладағы, аумақтағы оқу ... ... ... ... қатысу
үшін көмек көрсетеді;
- кәсіби шеберлік байқауларын ... ... ... ... олимпиадалар ұйымдастырады.
Студенттерге кәсіби бағыттылықты қалыптастыру жолдарының бірі – ... ... ... өзіндік жұмыстарын күшейту. Сол себептен де кәсіби
бағыттылықты қалыптастыруда өзіндік ... ... ... бірі ... ... тура ... ... өзіндік
жұмысын ұйымдастыру арқылы олардың кәсіби бағыттылығын қалыптастыруға
жағдай туады.
Өзіндік жұмыс ... ... ... алыс және таяу ... ... зерттеу жұмыстарының нысанасы еткен. Мәселен, Ю.К.Бабанский, И.Я.Лернер,
П.И.Пидкасистый, Л.В.Усова т.б. өзіндік жұмыс түрлері мен ... ... ... ... өзіндік жұмысының ғылыми-теориялық, әдістемелік жақтарын
жан-жақты талдап, оның студенттердің ... ... ... ... зор.
Өзіндік жұмыс үнемі оқытушының жол сілтеуімен, басшылық жасауымен ғана
орындалып қана қоймай, ... ... ... жаңа ... ... бүгінгі студенттің, ертеңгі маманның жеке ... және ... ... ... ... оның ... ... қолданылатын әдістерді, олардың беретін нәтижесін
педагогикалық тұрғыда теориялық және практикалық ... ... және ... ... тәжірибеде қолдануды керек етеді.
Студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру мәселесін зерделегенде
кәсіби қарым-қатынас ұғымына ... ... ... ... ... мәселесіне талдау
жасағанда кері ... ... ... жағдай төмендеп және
диагностика ... ... ... мүмкін, бірақ бұл көбінесе ... Сол ... ... қарым–қатынастың технологиясын толық
шешу үшін коммуникативтік міндеттердің ... ... ... ... ... ... ... сырттағы адамдарды өзіне қарату;
нысанның жан дүниесін ... алу; ... ... ... іске ... және ... ... іске асыру;
Кәсіби бағыттылық ең алдымен теориялық материалдарды меңгеруге
негізделуге ... ... ... ... ... ғана ... оның нәтижесін қолдану жүзеге аспақ. Педагогикалық пәндерге
байланысты теориялық материалдар ең ... ... ... тың
басты шарттарын, оған қойылатын талаптарды үйретсе, одан әрі сол ... ... және оның ... беретін сапаларын талдайды. Кез келген
педагогикалық ... ... ... әдіс–тәсілімен таныстырады.
Сондықтан да студент осы арқылы нені ... оның неге ... ... ... ... оны ... ... меңгеріп, педагогикалық
мәнін түсінеді.
Тұлға бағыттылығы оның психикалық өмір бейнесінің мазмұнымен байланысты
неғұрлым жалпы категория болып табылады. Бұл ... жүйе ... ... ... ... ... ретінде онын позициясын анықтайды.
Бағыттылық- бұл адамның шындыққа таңдамалы қатынасты өзінше бастан
кешіруін, оның ... әсер ... ... ... ... ... компонент бола отырып оның барлық
құрылымдық мазмұнына әсер етеді: қабілеттер, психикалык процестер, эмоция,
сезім. Кәсіби бағыттылықтың арқасында кәсіби оқу ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Студент тұлғасында кәсіби
бағыттылықтың қалыптасуы қажеттіліктер, мотив, құмарлық, жүріс-тұрыс
нормасын ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды саналы
игерумен жүреді. Студенттердің кәсіби бағыттылығын ... ... ... тұрады: табандылық, тұрақтылык, адалдық, болашақ
мамандығына берілу қайта құрылады.
Кәсіби бағыттылықты қалыптастыруда өзіндік ... ... ... ... жұмысы – болашақ мамандарды даярлаудың және білім
сапасын ... ең ... ... ... ... орай жоғары оқу
орындарында әр білім алушыдан ой еңбегінің ұтымды әдістерін білуі, яғни ... ... ... ақпаратты іздеп және меңгеруді, фактілер, теорияны,
тұжырымдамаларды жүйелеп және жіктей білуді, өз көзқарасын нақты айтып ... ... ... күрделі сұрақтарды шығармашылықпен шеше білуді
үйренуі талап етіледі [20].
Студенттің өзіндік жұмысы – бұл студенттің ... ... ... танымдық әрекеттерге қызығушылығы- ның қалыптасуына және
нақты бір ғылым саласында ... ... ... ... ... ... түрі.
Студенттің өзіндік жұмысы – оқыту үдерісінде студенттердің өзіндік
әрекетін ұйымдастыру мен басқарудың ерекше бір ... Олай ... ... жүйесінің жоғары мектепте өндірілуі және СӨЖ-дің үлесінің артуы оны
белсендіруге баса көңіл аудартады. Жаңа оқыту технологиясының ... ... ... жаңаша ұйымдастыру, оқыту технологиясын және
оның ... ... ... ... ... қажеттілігі туындады.
Студенттің өзіндік жұмысы логикалық ойлауды дамытуды, шығармашы- лық
белсенділікті, оқу материалы негізінде ... ... ... ... ... тапсырмаларды жүзеге асырумен байланысты.
Студенттің өзіндік жұмысы аудиторлық жұмыспен бірге, оқыту процесінің
негізгі бөлігі болып табылатын СӨЖ-нің ... ... ... ... және ... ... нәтежесінде қалыптасады.
Оқытушының басқаруымен студенттің өзіндік жұмысы - оқытушының тікелей
қатысумен өтетін бірақ, оқытушының тапсырған ... және ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстарын ұйымдастырудағы қызметі: өз әрекетін өзі
ұйымдастырушы; өз бетімен ізденіп, шығармашылық әрекет жасаушы; өз ... ... ... ... ... беру ... өзіндік жұмыстың түрінің көптігіне қарамастан, олардың
бәріне ортақ ... ... ... ... ... ... ... тудыру тұрғысында даярлау, кәсіптік іс-шаралар
ұйымдастыруға, оның жүргізу ... ... ... ... ... ... ... Өзіндік жұмысты орындауда
студент психологиялық тұрғыдан қызмет атқарады. Ол әрбір жағдаятты ... ... әсер ... ақпараттарды іріктеу, өңдеу, керегіне қарай
жүйелеп пайдалану. Мұндай жағдайда оған ... еске ... ... ... ... ... үрдістер қатысады. Мұндай жағдайда
студентке оның жігері мен шешімділігі көмектеседі. Өзін өзі реттеп, ... ... ой ... өткізу әрекеті басым болады.
Ғылыми психологиялық-педагогикалық әдебиеттерде «өзіндік жұмыс»,
«студенттің ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде алғаш өзіндік жұмыс мәселелері В.К.Буряк,
Е.Я.Голант, Б.П.Есипов, Р.Г.Лемберг, ... ... ... еңбектерінде зерттелініп, оқу үдерісінде білім
алушылардың өзіндік жұмысын жүйелі түрде қолдану негіздері ... ... ... ... игерудегі студенттің өзіндік
жұмысы жоғары оқу орнының оқыту үдерісінің жетекші формасы болуы қажет, ал
оны белсендіру, жүйелі түрде ... және ... ... ... дидактикалық қағидалардың бірі болуы қажет, өйткені оны жүзеге ... ... ... ... әсер ... Студенттің өзіндік жұмысын
ұйымдастырудың мәнін дидактикалық тұрғыдан ашуға ... ... ... ... ... П.И.Пидкасистый еңбектері арналды [21].
Қазіргі таңда жоғары мектепте жүріп жатқан түбегейлі өзгерістерге
байланысты СӨЖ-дің ... ... ... ... ... ... жүйесінде оны ұйымдастырудың кейбір ерекшеліктері мен ... ... ... ... және ... ... ... пен В.Оробинский, ... ... ... Қашықтықтан оқытудағы СӨЖ-ді ұйымдастыру мен оны
тиімділеудің психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... жұмысы - кез-келген пәнді оқуға өзіндік жұмыстың
орындалу әдістерінің қалыптасуына бағытталғанымен, бұл ...... оқу ... ... қалыптастырып, мәселелерді өзіндік шешуіне
оңтайлы шешімдерді қабылдауға, дағдарыстық жағдайлар- дан шығуға арналған.
Жоғары мектептің орта мектептен ең басты ... ...... ... және ... жеке ... ... табылады.
Педагогикалық-психологиялық тұрғыдан алсақ, өзіндік жұмыстың қай түрі
болса да, оның студенттердің оқу әрекетіне ... ... Ал ... ... ... ... ... қызығушы- лығын
тудыруын, олардың алдына мақсат қоя білуін, мақсатты шешуге жағдай ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Бұл өзіндік
жұмысқа байланысты оқытушыға ... ... ... енді ... әрекетіне байланысты мәселе-мақсатты әрекет ету, ... ... ... шешім қабылдау, нақты нәтижеге қол ... ... ... ... ... нәтижесінде студент өздігінен білім
алудың көзін ашады, кәсіби ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түрлері
баршылық болғанмен: біріншіден, оның мазмұнын ашу, ... ... ... ... өзіндік жұмысты ұйымдастыру әдістерін
жетілдіру, ... оны ... ... ... ... ... ... жетіспей келеді.
Кәсіби бағыттылығы әлі қалыптаспаған студенттің мұндай қиындыққа
кездесуі ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың үстірт орындалуына, оның мақсатын жете түсінбеуіне ... ... ... өзіндік жұмысты студенттің мүмкіндігіне қарай
даралап беру ... ... ... ... Бүкіл аудиторияға ортақ
жұмыс түрлерінің басым болуы осы кезге ... ... ... ... ... ... үстінде студенттер оқулықтар мен ... ... ... ... ... сабақта оны оқып
берумен шектеледі.
Өзіндік жұмыс өз бетінше іс-әрекет ... іске ... ... оқу іс-
әрекеті дегеніміз – бұл дидактикалық ұғым, ғылыми практикалық міндеттерді
өз ... қою, оның ... ... ... ... болжау және
анықтау, жеке тұлғаның өзін-өзі бақылауы, өзін-өзі ... ... ... ... ... ... қалыптасқан
жеке тұлғаның кіріктірілген білімі [19].
Ғылыми психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ұғымының бірмәнді анықталмағанын, оны
анықтауда әртүрлі тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... негізіне әр автор әртүрлі белгілерді алады. Оларды
тұтас қарастырғанда ғана маңызды, ... ... ... толыққанды анықтама
бола алмайды.
Студенттердің өзіндік жұмысына(СӨЖ) берген ... ... ... ... ... жұмысы– жоғары мектептің оқу үдері- ... ... ... ... және ... ... құралы
деп есептейміз. Ғылыми әдебиеттерде ол оқытудың құралы, оқу-ғылыми танымның
формасы, шығармашылық ойлау әдісі ... де ... ... ... көп ... оның ... ... қалыптастыруға бағытталған түрлерін, оны орындауға жұмсалатын
уақытты және нәтижесін айқындайтын критерилерін саралаудың да ... ... жеке ... ... ... өте көп, ... дәрістерге дайындық;
- семинар, лабораторияық жұмыстарға, сынақтарға, емтихандарға,
рефераттарды орындауға, курстық жұмыстарға дайындық;
- қорытынды кезеңде – дипломдық ... ... ... өзіндік жұмыс түрлерін әр түрлі тұрғыдан
қарастырып, төмендегідей жіктейді: 1) ұйымдастыру түрлеріне қарай: ұжымдық,
топтық, ... ... 2) ... ... ... ... және ... 3) логикалық ... ... ... және ... белгілерін айрықшалау, ... ... мен ... ... өз ... ... ... ұғымдарды анықтату және игергендерді жинақтау; ... ... ... фактілер арасындағы байланысты анықтату; 4)
іс-әрекеттің сипаты бойынша: репродуктивті ... ... ... ... және ... (шығармашылық) өзіндік
жұмыс; 5) танымдық үдерістегі қолдану ... ... жаңа ... және ... үшін ... ... білімнің негізіндегі өзіндік
жұмыстар; бекітуге бағытталған; білімі мен білігін жүйелеп, ... ... мен ... ... және ... ... арналған
өзіндік жұмыс түрлері; 6)оқытушы ұйымдастыратын СӨЖ–ді өткізілу уақыты ... ... ... ... ... сипатына, нәтижелеріне
бақылау жасау тәсілдеріне байланысты шартты түрде мынандай түрлерге бөлуге
болады: негізгі аудиториялық ... ... ... зертханалық жұмыс)
үстінде жүргізілетін өзіндік жұмыстар; жоспар бойынша жүргізілетін
кеңестер, ... ... ... мен ... ... ... орындалатын өзіндік жұмыстар; оқу және ... үй ... ... ... тыс студенттің өзіндік
жұмыстары; 7) студенттің өз ... ... ... ... ... еліктеу, жаттықтыру, шығармашылық, зерттеу ... ... ... мен ... ... ... дәрежесіне байланысты:
оқулықтармен, оқу әдебиеттерімен, анықтамалық әдебиеттермен ... ... ... шығарма және сипаттама беру, қадағалау, және басқа да
жұмыстар; 9) ЖОО-дағы оқу үдерісінің құрылымына ... ... ... ... және сабаққа дайындалудағы) және ... ... ... жеке ... мен бейіміне қарай міндетті оқу
жұмыстарынан тыс); 10) аудиториялық СӨЖ ... ... ... ... өзі ... дәлелдеу (мысалы, теореманы), дәрістің логикалық карта-
сүлбесін жасау, оқытушы сауалына ... ... ... ... сұрақтарға жауап даярлау.
Аудиториялық СӨЖ оқу жоспары мен оқу ... ... ... оқу ... ... оқытушының тікелей жетекшілігімен
дәрісте, семинарда, зертханалық жұмыстарда, коллоквиумдарда және ... тыс ... ... өзіндік жұмыс түрлері: дәріс
материалын қарау, конспектілеу, әдебиеттерді рефераттау, ... ... ... ... мен ... аңдатпа жазу,
глоссарий құрастыру, ізденіс-зерттеу ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүргізу, коллоквиумға,
практикалық және семинар сабақтарына дайындалу, ... ... ... мен ... жоба ... ... жоба, оқыту
бағдарламалары (жеке бөлімді/тақырыпты игерудің кезеңмен орындалатын оқу
жоспары), ... ... ... ... курс ... ... ... мен оны нәтижелі орындату оқытушы ... ... ... яғни ... ... дұрыс бағыт
беретін, сабақтың өне бойына оны ... іске ... ... кәсіби тұрғыдан шешуге талпындыратын басшылығы мен кеңесіне
тікелей байланысты. Қазіргі таңда бүкіл пәнге ... ... ... ... ... ... болса, студенттердің оқытушымен бірге орындайтын
жұмысының да ... ... ... күшейту мақсатына бағытталады.
Жалпы кредиттік жүйе бойынша білім беруге көшудің мақсаты- ... ... ... білімді молайтуына, оны тереңдетуге ... ... ... ... ... ... ... студенттің
оқу әрекетіне ене отырып, студенттің алдына мақсат қоя ... ... ... ... ... етуін, ойлауын, ой қорытуын, нақты ... ... ... ететіндігі белгілі.
Студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастыру педагогикалық пәндерді, оның
ішінде ... ... ... ... ... ... ... пәндерінің мазмұнын кіріктіре оқытуға негізделіп
отыр. Өзіндік жұмыстардың кәсіптік бағдарлылығын жетілдіру үшін осы ... ... ... үлкен мәні барлығын зерттеу жұмысымызда аша
көрсетуге тырыстық. ... ... ... ... ... ... ... алатын орны өте жоғары. Себебі, өзіндік ... ... түрі ... да, ол тек ... ... ... және ... қорытылады. Олай болса, студенттің жұмыс ... ... мен оның ... ... ... орын алады [18].
Өзіндік жұмысты орындау барысында жаңа технологияларды қолдана білуінде
де көп мән бар. ... ... ... орындау барысында олардың
педагогикалық көзқарастары, дүниетанымы, жұмыс атқарудағы дербестігі (
мақсатын өзі ... ... ... ... ... ... пайдалана
білу, өзін-өзі тексеру т.б.) оларды ... ... ... Бұл ... ... белсенділігі басым орын алуға тиісті.
Шығармашылықтың дамуына олардың педагогтік мамандыққа ... лығы ... көп әсер ... ... жұмыс істеуіне олардың бос уақытының
болуы да әсер етеді. Сондықтан да, ... ... ... тыс көп ... ... ... ... ең керекті және студенттке қосымша ұғым
беретін, кәсібіне қарай ... ... беру ... олардың
қызығушылығын төмендетпей, керісінше ... ... ... баса ... ... жөн.
Біз зерттеу жұмысымызға байланысты кәсіби бағыттылықты қалыптастырудың
моделін жасау кезінде ... ... ... ... ... ... да ... Себебі, қандай да жұмысты
ұйымдастырсақ та, алдымен оның формаларын анықтауға ... ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстар, педагогикалық
практика, пікір сайыс, дөңгелек үстел, бақылау жұмыстары ... ... ... да, ... ... ... орындалатын өзіндік жұмыс
түрлері әр түрлі.
Қорытынды
Еліміздің жаңа экономикалық жағдайында, адам өз игілігіне өзі ... тиіс ... ... ... ... жастар үшін ең бір өзекті мәселе
болып табылады. Зерттеулер мамандықты дұрыс таңдап алу ... де, ... да ... мәселелерін шешетінін көрсетіп отыр. Осы ... ... оның ... ұжымы, соның ішінде сынып жетекші ... ... ... Алдыңғы қатарлы педагогикалық практика кәсіптік бағдар
мәселесін шешуде сынып ... ... ... ... ... мен
әдістері бар екенін көрсетіп отыр.
Зерттеулер жоғары сынып оқушыларын ... ... ... ... ... мамандықты таңдағанын көрсетіп отыр.
Дегенмен, олармен жан-жақты жұмыс жүргізу ... де ... ... ... ... болу үшін ... ... сынып
жетекшінің жұмыс жоспары құрылып, оның орындалуы іске асырылуы қажет. Бұл
жұмысты мақсатты ... болу үшін ... ... ... ... ... ... таңдау жұмысында педагогикалық консилиумның, кештердің
даярланып, дұрыс өткізуінің көп пайдасы ... ... ... ... ... белгілі әдістерін меңгеріп,
қолдануы оқушылардың белсенділігін арттыратынын көрсетіп отыр. ... ... жаңа ... ... ... ... оның ... қоятын талаптарын оқушыларға жеткізу керек.
Жаңа міндеттер талабынан шығу үшін ... ... ... ... ... мен ... меңгере беруге тиісті.
Жоғары сынып оқушыларында дүниетанымдық ізденістер өмірлік ... ... ... өмірлік жоспарларында көбіне әлі
бұлыңғыр болады және ... ... әлі ... ... өзін ... рольдерде қиялдап елестетеді, олардың тартымдылық дәрежелерін
салыстырып өлшейді, бірақ өзі үшін ... ... ... алуға батылы
бармайды және ойға алғанына жету үшін көбіне еш нәрсе істемейді. ... ... ... таңдау қажеттігі соғырлым күшее ... ... ... ... ... мүмкіндіктердің ішінен неғұрлым
шынайы, әрі қабылдауға келетін бірнеше нұсқаулар біртіндеп ... ... ... таңдау керек болады.
Өмірлік жоспар, кең ұғым. Ол өзін жекелей анықтаудың бүкіл саласын-
моральдық ... өмір ... ... ... ... т.б. ... Көп ... тек жалпы түрде ғана ... ... ... үшін ... таңдау ең маңызды, шұғыл, ... іске ... ... ... болашаққа ұмтылған және тіпті
кейбір ... ... ойша ... ... бейім жасөспірім іштей
мектепті ауырлай бастайды, мектептегі өмір оған ... ... өмір ... әрі ... әрі біраз жүрексіндіретін басқа бір бай және шынайы
өмірдің босағасы секілді ... ... Ол ... бұл ... ең ... дұрыс таңдап алуына байланысты екенін жақсы түсінеді. Жасөспірім
қаншалықты жеңілтек және бейқам болып көрінгенімен, кәсіп таңдау-онық ... ... ... мен ... ... не ... біле ... оқушы
мамандықтың тіршілік құралы болатын кәсіп деп қарап, өзінің өмірлік ісі, өз
қабілеттерін барынша жүзеге асыра алатын ... ... ... ... ... ... ... өзін қызықтырған мамандықтардың нақты
қасиеттерін, оның жұмыс істейтін кісілерге қандай талаптар қоятынын және
өзінің ... ... әлі ... білетіні қиындық келтіреді.
Осыдан барып әлеуметтік және психологиялық ... ... ... ... ... ... бір ... тартылымдылық
себептері туралы сұрақтарына жауап бергенде жасөспірім жігіттер мен қыздар
бірінші орынға ... ... ... ... ... ... маңыздылығын және үшінші орынға жалақының мөлшерін қояды. Бірақ
оларға кәсіптің «шығармашылық сипаты» болып көрінетін нәрсе іс-жүзінде ... ... ... ... ... ғана болады. Атап айтқанда,
қызмет көрсету саласының кейбір кәсіптеріне әдетте көптеген жігіттер мен
қыздардың менсінбей-жқтырмай ... ... ... нақ ... қайталау ғана. Орта мектепті бітірушілердің көбі ... ... ... және жалпы алғанда, интеллектілік кәсіптерге
бағдарланады. ... ... ... мен ... ғана ... маман
жұмысшылар, шебер малшылар, кең профильді маман-практиктер де керек. Осының
өзінде алғашқыларынан гөрі сонңғылары анағұрлым ... ... ... оның кең ... кері ... болады және мұның өзі кәсіптің
беделдігімен бейнеленеді.
Реалистік емес, көтеріңкі талап-тілектер кейбір жанға ... ... ... ... ... бағдардың ойластырылған жүйесімен
қатар жоғары сынып оқушыларын ... ... ... іс ... ... маңызды тәрбиелік мәні бар.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Айтмамбетова Б, Бейсенбаева А. Орысша-қазақша педагогикалық сөздік.
Алматы, ... ... Ж.О. ... ... еңбегі және кәсіптік бағдар. Алматы,
1986.
3. Батышев С.Я. Профессиональная ... ... М., ... Голомшток А.Е. Выбор профессии и воспитание личности школьников.
5. Захаров Н.Н. Профессиональная ориентация школьников. М., 1988.
6. Иовайша А.А. Проблемы профориентаций школьников. М., ... ... Н.И. ... А.Д. Симоненко В.Д. Профессиональная ориентация
учащихся. М., 1992.
8. Платонов К.К. Цели и задачи профориентации. М., 1978.
9. Педагогикалық ... ... ... Чистякова С.Н. Основа профессиональный ориентаций школьников. М.,
1992.
11. Климов, Е. А. ... ... ... ... пособие для
профильной и профессиональной ориентации и профильного обучения
школьников. /Е. А. Климов – М.: ... ... ... ... 256 ...   М.: ... 2006, 256 ст
13. Чистякова С.Н. Профессиональная ориентация: организация и управление.
– М.: Педагогика, 1992.
14. Профессиональная ориентация молодежи/ А.Д. ... Н.И. ... ... и др. – М.: Высшая школа, 1992. – ... ... И.В. О ... работе в школе// Вопросы
психологии, 1989.- №5, с.158-163.
16. П.Н. Осипов. ... ... ... ... 2000.-
№4.- с.102-106.
17. И.Н. Захаров, Симоненко В.Д. Профориентация школьников. – М., - 1989.-
175с.
18. Павлютенков Е.М. ... ... ... 1983. – ... ... рекомендации. Составители: Кочеткова С.П., Швецова В.В.,
Красноярск .-1996.- с.44.
20. Климов Е.А. Личность, ... и ... ... и ... – М.: ... гвардия, 1982.-
116с.
21. Климов Е.А. Как ... ... – М.: ... 1990. – 159с.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы білім беретін мектептерде стандартты емес кәсіптік бағдар беру сабақтарын өткізу әдістемесі24 бет
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
Бухгалтерия мен шаруашылық субъектісі есебін ұйымдастыру құрылымы32 бет
Алабұға тұқымдасының кәсіптік түрлері6 бет
Арнайы пәндер оқытушыларының кәсіптік білімін жетілдіру формалары мен мазмұны22 бет
Басқару еңбегінің мәдениеті мен этикасы кәсіптік этика4 бет
Бағалы қағаздар нарығының кәсіптік қатысушылары22 бет
Бизнес және кәсіптік негіздері5 бет
Дене биомеханикасы туралы түсінік. Науқасты тасымалдауда кәсіптік қорғау. Науқастың әртүрлі функциональді қалыптары. Симс қалпы, Фаулер қалпы7 бет
Е.Бөкетов атындағы Карағанды Мемлекеттік Университетінде кәсіптік тәжірибе өту16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь