Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі

Жиырмасыншы ғасырдың басындағы қазақ ойшылдарының көзқарастары терең демократиялық және гуманистік сипатта болды. Олардың шығармаларында жалпыадамзаттық маңызға ие философиялық мәселелер — адамның болмысы мен еркіндігі, өмірдің мәні, дін мен еркіндіктің арақатынасы, т.б. мәселелердің де көтерілгенін атап айтуымыз керек. Қазақ ойшылдары адам бойындағы даралық қасиетке ерекше мән берді, кез келген кісіге қайталанбас жаратылыс жұмбағы ретінде қарады, адам мен ұлттың тарихтағы рөлін дұрыс бағалай білді. Философиялық мәселелерді ізгілік пен қараулық аясында қарастырып, дүниетанымдық ойларын этикалық бояумен астастыра бейнеледі.
Дәл осы кезеңде ғұмыр кешкен ең көрнекті қазақ ақындарының бірі Мағжан Жұмабаев поэзия аспанын өзінің құдай берген жарқын талантымен ерекше шұғылаға бөледі. “Өлеңнің тілге жеңіл, құлаққа жылы тиюін Абай да іздеген, — деп жазады Жүсіпбек Аймауытов өзінің 1923 жылғы “Мағжанның ақындығы туралы” деген мақаласында, — Абай да сөздің ішін мәнерлеп, тонын сұлу қылуға тырысқан, бірақ дыбыспен сурет жасауда, сөздің сыртқы түрін әдемілеуде Мағжанға жеткен қазақ ақыны жоқ... Олай болса, ақындық жүзінде Абайдан соңғы әдебиетке жаңа түр кіргізіп, соңына шәкірт ерткен, мектеп ашқан күшті ақын Мағжан екенінде дау жоқ”.
Ал қазақ халқының тағы бір кемеңгер перзенті Мұхтар Әуезов 1927 жылы “Еңбекші қазақ” (қазіргі “Егемен Қазақстан”) газетінің сауалдарына қайтарған жауабында “Мағжан — мәдениеті зор ақын... заманнан басып озып, ілгерілеп кеткен ақын болады... Сондықтан бүгінгі күннің бар жазушыларының ішінен келешекке бой ұрып, артқы күнге анық қалуға жарайтын сөз Мағжан сөзі. Одан басқамыздікі күмәнді, өте сенімсіз деп білемін” деп жазады.
Бұдан біз көзі тірісінде-ақ Мағжан Жұмабаев жырларының қазақ халқы, тек қазақ халқы ғана емес-ау, бүкіл түркі әлемі зиялы қауымының санасы мен сезімін жаулап алып, аймақтық, тіпті, әлемдік мәдениеттегі ерекше құбылысқа айналғанын байқаймыз. Шынымен-ақ, Мағжан шығармаларында айтылатын қағидалар мен ойлар, ақын жүрегін мазалаған толғаныстар бүгінгі таңда, бір ғасырға жуық уақыт өтсе де, өз мәнін жойған жоқ. Керісінше, уақыт озған сайын ұлттық, ұлыстық, жалпыадамзаттық -
        
        Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі
Жиырмасыншы ғасырдың басындағы қазақ ойшылдарының көзқарастары терең
демократиялық және гуманистік сипатта ... ... ... ... ие ... ... — адамның болмысы мен
еркіндігі, өмірдің мәні, дін мен еркіндіктің арақатынасы, т.б. мәселелердің
де көтерілгенін атап ... ... ... ... адам ... даралық
қасиетке ерекше мән берді, кез келген кісіге қайталанбас ... ... ... адам мен ұлттың тарихтағы рөлін дұрыс ... ... ... ... пен ... аясында қарастырып,
дүниетанымдық ойларын этикалық бояумен астастыра бейнеледі.
Дәл осы кезеңде ғұмыр кешкен ең көрнекті қазақ ... бірі ... ... аспанын өзінің құдай берген ... ... ... ... ... тілге жеңіл, құлаққа жылы тиюін Абай да іздеген,
— деп ... ... ... ... 1923 ... ... ... деген мақаласында, — Абай да сөздің ішін ... ... ... тырысқан, бірақ дыбыспен ... ... ... ... ... Мағжанға жеткен қазақ ақыны жоқ... Олай болса, ақындық жүзінде
Абайдан соңғы ... жаңа түр ... ... ... ... ... ... ақын Мағжан екенінде дау жоқ”.
Ал қазақ халқының тағы бір кемеңгер перзенті Мұхтар Әуезов 1927 жылы
“Еңбекші ... ... ... ... ... ... ... “Мағжан — мәдениеті зор ақын... заманнан басып озып,
ілгерілеп кеткен ақын болады... Сондықтан бүгінгі күннің бар ... ... бой ... ... ... анық қалуға жарайтын сөз ... Одан ... ... өте сенімсіз деп білемін” деп жазады.
Бұдан біз көзі ... ... ... ... ... ... қазақ халқы ғана емес-ау, бүкіл түркі әлемі зиялы қауымының санасы ... ... ... аймақтық, тіпті, әлемдік мәдениеттегі ерекше құбылысқа
айналғанын байқаймыз. Шынымен-ақ, Мағжан шығармаларында айтылатын қағидалар
мен ойлар, ақын ... ... ... ... таңда, бір ғасырға
жуық уақыт өтсе де, өз мәнін жойған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... проблемалар қатарында
алдымыздан қайта шығып отыр. Ал оның жырларындағы ... ... - ... ... ақынды сан түрлі сезімге түсірген
жағдайлардың әлеуметтік мәні зерттеушілер назарынан тыс қалып ... ... ... сөзімен айтсақ, “Мағжан сыршылдығымен,
суретшілігімен, сөзге еркіндігімен, тапқыштығымен ... ... ... ... нәзік үнді күйімен, шерлі, мұңды зарымен
күшті”. Оның өлеңдері “әлде өкіндіреді, әлде ... әлде ... ... әлде ... әлде ... береді”.
Ақынды алғашқы өлеңдерінен бастап, соңғы демі үзілгенше туған
халқының, ... ... ... ... мәдениетінің, жалпыадамзаттың тағдыры
толғандырады. Ес білгеннен ... ... ... кең ... даланы
тамашалап, еркін өскен, елінің өткен даңқты тарихы мен ертегі-аңыздарын
құлағына құйып ер ... ... ... әуелгіде, өршіл ұлттық ... асып ... ... өзім де — ... қара ... де — ... ... от — менен
Жалынмын мен жанамын
Оттан туған баламын”.
Ақынның “от” деп отырғаны — халықтың ... ... ... ... ... ... ... рухын көтеру арқылы ғана бодандықтан құтылуға,
ел тәуелсіздігіне қол жеткізуге, тіпті, әлем халқына өз ... ... деп ... ... ... ... зар,
Мен — Күн ұлы, көзімде күн нұры бар.
Мен келемін, мен келемін, мен келем,
Күннен ... ... ... ... бұл — ... ... құрлығын ат тұяғымен дүбірлеткен, алыс-жақын
ұлыстарға мәдениет пен шаруашылықтың жаңа тәсілдерін үйреткен, ... ... ... ... ... ... кенжелеп қалған өлке
перзентінің аспандағы айды алам деп секірген тарпаңдығы емес. Бұл — ... ... биік ... ... сол рух ... бір дүр сілкінсе,
армандаған азаттыққа жеткізеді, әлемдік өркениет көшінің алдыңғы легіне
қайта ... ... деп ... ... ... да мақсатты
әрекеті
Мағжан ақын болса, халықтың тарихи зердесін оятып, ұлттық намысы мен ұлттық
рухын сілкіндірудің қажеттігін, ортақ мүдде жолында ... ... ... ... әлемдік өркениеттік қауымдастық қатарына бәсекеге қабілетті
болып қосыла алатынын осыдан бір ғасырға жуық ... ... ... ... айналдырып, айта алған. Және туған халқының сол ... ... ... қалған тұрмыс-тіршілігін көре отырып, осылай жасаған:
“Ұйқы басқан қабағын,
Бастыра киген тымағын,
Жалқаулықты жар көрген.
Жүрген ескі заңымен,
Алдындағы малымен,
Бірге жусап, бірге өрген.
Алаш деген елім ... ... ...
Сол елімді сүйемін!”, — деп суреттейді ақын сол замандағы ... ... ... ... Ақын ... не ... жатқанымен шаруасы жоқ,
“алдындағы малымен”, “ескі заңымен” қоңырқай тіршілік ... ... ... қана ... оның ... болашағының жарқын болатынына сенеді.
Оның сол жарқын болашаққа тезірек жетуі үшін ... да, ... да ... ... сүю, ... деңгейге дейін көтерілу, туған халқының мүддесі үшін
құрбандыққа ... ...... ... ... ... ұрпаққа арналған “Педагогика” оқулығында ол: “Өзінің елін ... ... ... тілемей, ізгілік тілеу, пайда келтіріп, зиян келтірмеуді”
әрбір адамның ... ... ... атап ... ... бас ... қазақ зиялыларының ұлы шоғырын
топтастырған ортақ мұрат — бодандық ... ... елін ... жаңа ... сананы қалыптастыру, өзге өркениетті елдер қатарына
қосу болғаны белгілі. Мағжан да осы мұратты жүзеге асырудың ... ... ... да, ... да ... ... ... құр қалмайық,
Отырайық жиылып, оңдалайық.
Мың жылғы өткен қумай ата заңды,
Өнерден кем қалмайық, ... ... біз ... қала ... оңды ... ... алсақ”, —
деп, отырықшы тұрмысқа көшіп, қала салуды елді, ... ... ... ... ... бір жолы ретінде ұсынады. Сондай-ақ:
“Ескіше тұрып егеспе,
Заман — түлкі, тазы ... ... құр ... — деп халықты сауданың тілін білуге, қазіргі
тілмен айтқанда, нарықтық экономика ... ... ... Ал ... ... ... ... балаң қолына,
Малды аяма оқу-білім жолына.
Өнер алып, басқалармен қатар бол,
Қосыл бірдей азаматтың тобына!” — деп, ... ... ... ... ... ... өнер-білімнен, жас ... өзге ... ... түсе алатындай етіп тәрбиелеу ісінен іздейді.
Мағжан Жұмабаев — тек бір ... ішкі ... ... ... ... Дана ақын ойы ... кең ... жоғары көтеріліп,
бүкіл әлемді шарлап кетеді:
“Адамзат баласына енді ... ... ... ... ... жаман-дағы
Күштісі әлімжеттік қылғаннан соң,
Дүние де жақсылықтан аман-дағы”.
Адамзат қауымындағы Мағжан заманында болған негізгі қайшылықтар бір ... де ... ... жоқ. Керісінше, жиырма бірінші ғасырдың басында олар
әлдеқайда күрделене түскен сыңайлы. Бұл әлемде ... мен ... бай ... қалай бейбіт қатар өмір сүре алады? Күштінің әлсізді жем қылуы, ... ... өз ... ұстауы өзгермейтін заң ба әлде? Бүгінгі
жаһандану заманында талай елдің алдында ... ... ... ... ... ... да толғандырыпты. Ол, міне, мынау:
“Күшсіздер де тырысып, қатар болсын!
Дедім де ... мен ... ... ... ... ... болады”? Әрине, өзін-өзі дамыту, содан ... ... ... ... ұлыс бірлігі туралы “он ойланып, жүз толғанған” қазақ ақыны
бірте-бірте әлемдік ... ... ... ... ... үн ... Адамдардың жаппай пайда қууы, өнер-білімнің
өзін пайда табудың, біреуге зорлық жасаудың құралына айналдыру — ... ... жол ... ... сол ... ... ... ойлауға негізделген Батыс өркениеті ақынды қатты шошындырады.
Шығыс философиясындағы сезімдік таным ... ... ... руханилыққа
басымдық беру дәстүрі Мағжанды қатты қызықтырған. ... ... ... дәл осы ... нұры деп есептейді ақын.
“Көп білем деп бөлуге,
Көп күлем деп өлуге
Жақын қалды Күнбатыс...
Қысық көзді Күншығыс,
Болсын соңғы бұл жүріс.
Күнбатысқа жүрелік...
Гүл қылайық ... ... ... есігін ашалық.
Мұндарларды адасқан,
Айырылып естен шатасқан
Күншығыстың жолына
Салайық, шетсің демейік,
Аямайық көмейік
Күншығыстың нұрына...”
“Таспен атқанды, аспен ат” деп, ... ... өзін ... ... ... алуға болатынына сенетін қазақ халқының ұлы ... ... ... ... ... әлемді меңдеген “өзімшілдік” дертін ... ... ... ғана жеңу ... ... ... бәрі ... жүрген “түркішілдік” идеясы, яғни түркі
халықтарының рухани және мәдени бірлігін жырлауы, ... ... ... ... мойның бұрып,
Алтай, Орал бойында тұрған түрік.
Аты да, заты да жоқ, ... ... ... іріп-шіріп...” — деп, сонау замандарда ықпалымен жарты
әлемді қалтыратқан түркі ... ... ... ... соң,
әркімге бодан болып ... ... ... ... ендігі әлемдегі
күштілермен теңесудің бірден-бір жолы сол бірлікті қалпына келтіру деп
біледі:
“Япыр-ай, ... па ... ... ... ... оқтан?!
Түріктің жолбарыстай жүрегінен,
Шынымен қорқақ құл боп жаудан бұққан?!
Шарқ ұрып ерікке ұмтылған түрік жаны,
Шынымен ауырды ма, бітіп халы?!
От ... ... ... ма
Қайнаған тамырдағы ата қаны?!
Бауырым! Сен о жақта, мен бұ ... қан ... атқа ... па құл боп ... ... ... ата ... алтын таққа”.
Алтай – түркі халықтарының бір алтын бесігі, өз тарихында мың өліп, ... ... пана ... ... бара ... тәуелсіз елдігін сан мәрте
қайтадан қалпына келтіруге қуат берген құтты мекен. Кезінде сақтар ... да, ... де, ... ... хан да сол ... ... ... жаулап алған. Мағжан ақын да сол даңқты оқиғаларды түркі ... ... ... қатар болғымыз келсе қайта бірігейік” деп жар
салады.
Ақынның бұл ұлы ... ... ... ... әлем ... түркі
халықтарының жаңа тәуелсіз мемлекеттері пайда болғаннан кейін ғана жүзеге
аса бастағаны белгілі. Түркі халықтарының ... ... ... ... ... қарым-қатынастарының даму қарқыны жаман емес, тек тіл-
көзден сақтасын дейік.
Қазір қырықтан аса ... ... ... барлық түркі жұртының әрбір
баласы үшін жер бетінде ыстық та, ... екі ... бар. Оның бірі ... ... ... ... екіншісі — Түркістан. Мағжан өзінің
“Түркістан” поэмасында былай дейді:
“Түркістан — екі дүние ... ... — ер ... ... ғой,
Тамаша Түркістандай жерде туған,
Түріктің тәңірі берген несібі ғой”.
Шынында да, Түркістан екі дүниенің — Шығыс пен Батыстың рухани ... ... тек қана ... жеке ... емес, барша түркі баласының санасына
мықтап орныққан түсінігі. ... дәл осы ... жеке ... барша
түркі жұртын ислам біліміне, сопылық іліміне ұйытқан, бұдан кейінгі танымы
мен түсінігін қалыптастырған, ... үш ... өз ... қылуетке түсіп,
Хақ дидарын көруді, яғни дүниенің ақиқатына ... ... ... ұлы піріміз
Қожа Ахмет Ясауи тұрған. Себебі, дәл осы қалада ақтық аманаттары орындалған
аруақты ... ... ... ... ... ... ... алыс-жақын көршілерін қалтыратқан
әміршілеріміз, кең байтақ еліне көз ... ... ... ... ... батырларымыз бақилық орнын тапқан. Түркістанның пәни
жалғаннан бақи дүниені жалғар қасиетті ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мағжан Жұмабаев жайлы мәлімет11 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығы27 бет
«Едігелік» идеологиясының мәні5 бет
Батырлар жыры5 бет
Идеология және билік12 бет
Мұхтар Әуезов қазақ әдебиетінің негізін салушы4 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь