Есімдіктер

Мазмұны:
1. Есімдіктердің мағыналары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1
1.1. Жіктеу есімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.2. Сілтеу есімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.3. Сұрау есімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.4. Өздік есімдік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
1.5. Жалпылау есімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.6. Белгісіздік есімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
1.7. Болымсыздық есімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
3. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
        
        Мазмұны:
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тілінде нақтылы-жақты сөйлемдер 1 және 2-жақ тұлғасындағы есімдіктер
арқылы көрініс табады. Мен, сен, біз, сіз есімдіктері бастауыш ... ... ... белгілілік мәнінде жұмсалады, себебі аталған
есімдіктер сөйлеу актіне қатысушыларды білдіріп, ең ... ... ... ... Бірінші жақ тұлғалы есімдік сөйлемде ... ... сол ... ... жіктеу есімдіктер белгілілік мәнінде ғана
жұмсалады: Мынадай сұрапыл кезде бұл ... ... ... емес, мен кеттім,
бұл топан басылған күні сатармын (Ә.Кекілбайұлы, Кек. 69-б.). Мен ... ... ... ұстауға ырзамын, мырзам, мен сенен қалмаймын, мені
алып кет, әйтпесе мен өлемін! - деп безектеді (Ж. Аймауытов. Шығ. ... ... ... есімдіктерімен салыстырғанда, бірінші жақ тұлғалы
есімдіктер жиі түсіп қалатынын байқауға ... Бұл 1-жақ ... ... ... ... ... прагматикалық
ерекшеліктеріне байланысты болса керек. Себебі олар түсіп ... да, ... мәні ... ... ... бар деп ... көре тұра ... жеткен соң түспеді уысыма
Қолымды мезгілінен кеш сермедім.
Бұл махрұм қалмағыма кім жазалы
Қолымды дөп сермесем, өстер ме едім.
Адамның бір қызығы - бала ... ... жек ... - деп ... өлең ... ... ... келгенімен, өлең жолдарының соңындағы бірінші жақ ... ... "мен" ... мәні ... тұр. Сол ... тұтас сөйлем,
сөйленімдер белгілілік мәнінде, нақтылы-жақтық мәнде қолданылған.
Есімдіктер белгілілік және белгісіздік мәнін ... ... ... әлеуеті күшті лексикалық құралдар қатарына жатады.
Есімдіктер мағыналық ... ... ... ... ... және белгісіздік мәнді білдіруде әрқайсысының өзіндік орны бар.
Мәселен, есімдіктердің бір тобы ... ... ... үшін ... бір тобы ... мәнді білдіру үшін қолданылады.
Түркі тіл білімінде есімдіктер ... ... ... ... ... тілі грамматикасында" да ... ... ... ... мен ілік ... не ... ... байланыстырады. Мысалы, А.Казембек: "Винительный
падеж заменяется именительным в том случае, если ... ... ... и не стоит ... ... ... [1, ... бұл ойын ... "Алтай тілі грамматикасында" сабақтастық
табады: "Винительный ... ... с ... когда им
обозначается предмет определенный, а без ... - ... ... [2, 142]. ... ... ... көрсеткіштері алмаса беретінін, бірінің орнына бірі
қолданылуы мүмкін екенін де ... Бұл ... ... ... ... ... ... ашық не жасырын келуін ... ... ... оформленного винительного падежа
весьма часто зависит от личного взгляда ... и ... ... ... ... ... ашық келуін сөзге логикалық
екпіннің түсуімен де байланыстырады: "Винительный падеж оформленный, т.е. ... ... ... ... тогда, когда речь идет о ... ... и ... когда говорящий, желая обратить на ... ... ... на нем в речи ... [4, ... ... категория ретінде танып, оның
ерекшелігі туралы былай дейді: ... ... ... ... ... ... опыта и, таким образом, известно нам, такое имя ... ... и в ... ... дополнения употребляется с
показателем винительного падежа. Если предмет нам сообщается впервые и мы о
нем до ... ... не ... то ... считается грамматически
неопределенным и в ... ... ... не ... показателя
винительного падежа" [5, 3].
Табыс септігінің белгілілік/белгісіздік мәнін білдірудегі қызметі туралы
Э.В.Севортян ... ... ... ... ... считается
грамматически определенным (для говорящего и слушающего) после того, как
оно впервые ... в ... ... ... не ... ... ... было предметом нашего опыта и познано ... ... ... ... ... дополнения
представляет собой особый случай, его обособления от сказуемого" [6, 89-
90].
Дж.Киекбаев белгілілік/белгісіздік категориясын ... ... ... ... "Что ... ... о том, что ... имени
связана с опытом говорящего, то этот момент целесообразно перенести в ... так как ... ... или ... ... и ... времени глагола во многих урало-алтайских языках
именно связано с ... ... [7, ... Жіктеу есімдіктері
Жіктеу есімдіктері – тұлғалық жағынан алып қарағанда ... ... мен (< ... сен (< ... ол (< о-л) жікткеу есімдіктерінің ме,
-се-, о- және –н дыбысынан ... ... ... қазір ешбір
ғалым шек келтірмейді. Бұл сөздердің құранды сөздер екені, ... ... ... ... ... ... би, си есімдіктерімен салыстыра
қарағанда анық байқалады.
Ғалымдар арасында монғол және манжұр-тұңғыс тілдеріндегі бі, чі, ... ... ... ... мен, сен есімдіктеріне қарағанда кейін
пайда болған формалар деп қарау дағдысы бар. Г.И.Рамстедт те осы ...... өте ерте ... тарихи дәуірде түсіп қалған болу керек
дегенді айтқан. Г.Д.Санжеев те мақұл көреді. –н ... ... ... сонымен қатар түрік тілдерінде де тұрақсыз боп келетіні ... ... н в ... ... также принадлежит к числу
неустойчивых и часто ... в ... ... ... ... с монгольским языками», -деп жазған болатын. Сөйтіп бирлен, билен,
илен шылауының бирле>биле>иле сияқты н дыбысынсыз да ... ... ... ... ... ... татар тілінде таба боп қолданылатынын
және қарачай-балқар тілінде –ман (-мін) жіктік жалғауының «мен ... ... ... ... ... ... есімдіктерінің көпше түрі біз, сіз, сөздері де бі-, сі-
және –з морфемасынан құралады. Бұл – з ... ... ... ... түрлі гипотезалық пікірлер бар.
Біріншіден, біз, сіз есімдіктері би-си (>биз) және ... ... ... тұрады деген пікір. Бұл пікірді алғаш реет Бётлингк
айтады да, оған В.В.Радлов пікірлес болады. Осы ... ... ... ... ... ... деп жазады: «Можно и ... ... ... biz и ... + si = biz «я – ты - ... + si = siz «ты – ты - ... біз, сіз ... – з морфемасы жұптық мағыналы
(двойственное число) білдіретін көрсеткіш болған деген пікір. Бұл пікірді
қолдаушы ... бірі ... ... ... miz // biz және ... бір кездерде жұптық мағынада қолданылған сөздер деп, көрсете келе,
морфологиялық ... ... ... деп, köz, omuz, ... ikiz сөздерімен
салыстырған болатын.
Бұл – з морфемасын А.Н. ... та ... ... білдіруші
көрсеткіш деп таниды. Мысалы, 1948 жылғы «Өзбек тілі ... ... ... ... – з ... в ряде ... выражающих
преимущественно парные части тела: куз - «глаза», оғи - ... ... икки - з) ... ... и ... - деп ... ал ... кездегі
грамматикаларында –з ... ... ... білдіруші
(двойственно-множественный) формант деп көрсетіп жүр. Осы ... ... де ... ... ... В.Банг, Л.Лигети сияқты бір ... біз, сіз ... –з ... ... ... білдіруші
ерекше бір көрсеткіш деген пікірді айтқан. Бұл ... ... 1940 ... грамматикасында: «...биз и сиз разлагаются на би-з
и си-з и представляют собою особое ... ... с ... –з ...» – деп ... Ал 1948 жылғы грамматикасында – з
аффиксы жайлы: «...он является архаичным показателем множественности», ... ... ... - з ... жеке бір ... ... сөз ... да,
кейіннен фонетикалық өзгерістерге түсу негізінде тек түбір морфемаларға
қосылып қолданылғанда ғана белгілі бір ... ... ... ... Осы ... алда ... -з морфемасының толық түрі ... ... ... ... ... пікір деп ойлаймыз. Өйткені –з
морфемасының фонетикалық өзгеріске түсу негізінде сі ... ... ... сіз ... қазіргі түрік тілдерінде қандай формаларда
қолданылуында сенімді ... ... ... ... ... Мысалы, бұл сөздер қазақ, қырғыз, ноғай, қарачай-балқар, караим,
гагауз, ... ... біз, сіз; ... ... ... ... ұйғыр тілдерінде биз, сиз; татар тілінде без, сез; башқыр тілінде
без, һез; тува, ... ... ... піс, ... шор тілінде пис, силер
және ойрат тілінде бис, слер болып қолданылады.
Бұған қарағанда, қазақ тіліндегі – з морфемасы алғаш бис, піс, ... –с ... онан соң без, һез ... –з ... ең
соңында біз,сіз дегендегідей –з түріне түсіп, -сі>-с>-з>-з жүйесімен келіп
қалыптасқан деп айтуға болады.
Оның үстіне, -з ... ... ... сі ... дегенге сі
сөзінің негізгі түбірге үстемелейтін мағынасы да дәл ... ... бі ... сі ... осы ... ... ... мағынаны
аңғаруға болмас еді. Ал, бұл сөздерге сі ... ... ... болсақ,
бі-сі және сі-сі болып, І жақтық бір ғана кісі емес, ІІ жақтық тағы ... ... ... еді. Сол ... ІІ жақ сі ... тағы да ... үстемеленгені көрінер еді. Олай болса, бұл бі мен сі ... ... ... ... ... ... ... ұғымның орнына екі кісіні
көрсету, екі адамды білдіру мәні ... ... ... еді. ... осы ... ғалымдардың – з ... ... ... ... ... ... ... әбден-ақ орынды сияқты.
Сіз есімдігі қазіргі қазақ тілінде ... ... ... ... ... ... құрмет еткен адамдарға ізет есебінде қолданылатын жеке
ұғымдағы сөз түрінде саналады. Бірақ бұған қарамай, сіз ... ... ... ... қолданылғаның көреміз. Мысалы, ҮІІ-ҮІІІ ғасырлардан
қалған ескерткіштерде сіз сөзі көптік мағынада қоданылған. Сол сияқты түрік
тілдерінің ескі қолжазбаларының бірі ... ... ... сіз ... ... сөз ... көрсетіледі. Бұған қосымша, сіз сөзі тіпті
қазірдің ... де ... ... ... ... ... сиз,
азербайжанда сиз, қарачай-балқарда siz, ... сіз ... ... ... Сілтеу есімдіктері
Қазақ тіліндегі сілтеу есімдіктері де – түгелдей туынды түбір сөздер. Олар
негізінде байырғы сілтеу ... ... ... және ... мен –н дыбысының әр қилы формаларда бірігуі арқылы ... Бұл ... алғы ... түрі қазақ тілі
және басқа да түрік туыстас тілдердегі міне ... мине ... ... муна ... бына ... ... ... мі-, ми-, ме-,
ма- және ма-, мо-, му-, бы- сияқты ... ... ... ... ... ... арасында талас тудырмайтын ... ... Сол ... ... ... да қазақ тілі және өзге де
түрік туыстас тілдердегі әні ... әнә ... ане ... ана (а-н-а)
сөздерінің ә//а сияқты түпкі түбірлерімен тектес екендігі күмән ... ... Бұл ... ... ... і//а түрлерінде
кездесетіні белгілі.
Ош//уш тұлғасы жайында пікірлер жұйесі әлі де бір ізге келе ... Ол ... ... екі ... ... ... ... Ф.Г.Исхаков ош//уш морфемасын ол//ул сөздерімен тектес деп ... ... бұл ... пен ... сілтеу есімдіктерін ұштастыру әлі де
болса ойлана түсуді, олардың ... ... ... ... ... ... бір ... алшақ және қарама-қарсы жататындай
негізгі белгілеріне көз ... ... ... ... ететін сияқты.
Екінші пікір ош//уш тұлғасын «өз» ... ... ... ... Бұл пікір А.Н.Кононовтың «Қазіргі ... ... ... ... ... ... Элемент ұш, уш, по-видимому,
следует сопоставить со словом уз «сам», «свой», - ... ... ... ... ... ... талдай көрсетсек
мынадай болып келмек.
1. Бұл сілтеу есімдігі байырғы сілтеу мәнді бі// бä тұлғасы мен ... ... ... Бұл ... ... ... ізін ескі
ескерткіштерде кездесіп отыратын бу ол сияқты қолдану дағдысынан өте айқын
көруге болады.
2. Ол ... ... о (і//ә) және –л ( ... ... ... ... кеп қалыптасқан дегенді айтады.
Ал, М.рясянен оны ... ... ... (окончание звательного
падежа) деп таныса, В.Банг а Иран ... ... болу ... ... ... ... алып қарағанда, бұл келтірілген пікірлердің
көбіне қосылуға болмайтын сияқты. Мысалы, ... ... міне ... ... ... (-е) мына ... мынау (мын-а-у), әне (ән-е),
ана (ан-а), анау (ан-а-у), сонна (сон-а), сонау (сон-а-у), түнеу ... ... ... ... ... ортасында және қане (қан-е)
сұрау есімдігінің соңында да кездесіп ... ... ... өзі-ақ ол
тұлғаны одағай не үндеу элементі немесе шақыру септігінің ... ... ... емес ... ... ... В.М.Насилов тапа, апа, gana
сөздерін талдағанда, ондағы тұлғалар жүйесін та-па, а-па, ga-na сияқты ... ... бұл ... ... ап-а, gan-a ... ... ... әне есімдіктері – тек таза сілтеу мәнде ғана қолданылып,
өзгеріске де түспейтін, ... көне ... ... ... ... оның құрамындағы сілтеу есімдігі –е де қазіргі кезде қолданылатын
сілтеу есімдіктерінің ерте кездерде қолдану ... көне бір ... ... ... ... ... келгенде, міне (міні) сілтеу
есімдігі мін (< бул) және –е (-і) тұлғаларынан құралған сөз ... ... < ... Мына ... міне сөзі сияқты мын және –а ... ... ... Мына ... ... ... айталық, караим,
құмдық, алтай тілдерінде бына; ... ... ... шор, қырғыз
тілдерінде мына, өзбек, ұйғыр тілдерінде манна боп келеді.
Мына сілтеу ... ... мын және –а ... жайында
алда міне сөзін талдауда толық айтылды. Мына сөзі ... міне ... қана ... бар бір ... ... ... Мынау есімдігі мына (< мын-а) және –у ( манав > ... ... ... ... > анав > ... ... ... сөздеріндегі –у мына, ана ... ... ... ... болған деген болатын. Бұл пікір А.Н.Кононовтың
грамматикасында да кездеседі. Ал, ... ... ... ... ... танаву сілтеу есімдігінен пайда болған деп ... бұл ... ... екі ... ... өзіншебір пікір
ұсынды, яғни мынау сөзі манна//мына ... - бу ... ... ... «вот ... ал анау сөзі ана «вон» - ... ... ... тот» жолымен қалыптасқан деді.
Бұл мәселе жөнінде Н.К.Дмитриевтің пікірі өзгеше. Н.К.Дмитриев башқыр
тіліндегі бынау, анау есімдіктерін бындағ, андағ > бын-нағ, ... > ... ... ... ... болған деп көрсетеді. Сонда сөздің соңындағы –у
сын есімнің –дай (-дағ) ... ... ... болып шығады. Бұл пікірді
Т.М.Гарипов қостады.
Ал, қазақ тілі мамандарының ішінде оны –ау шылау деп ... ... ... Ә. ... ... анау есімдіктері мына, ана сілтеу
есімдіктері мен ... –ау ... ... ... ... ... ... келтірілген пікірлердің ішінде
В.М.Насиловтың пікірі орынды айтылған сияқты. Өйткені бұл пікірді тек ... ... ... ... ... ... ... өзбек тіліндегі анову
сөзіндегі ву, қырғыз тілінің Октябрь ... ... ... ... ... ву ... ... де немесе манав,
мынав, анав сөздерінде ықшамдала қолданылған –в ( ... > ту ... мен анау (< ... ... ... ... бұл түрі ұйғыр тілінде ғана
танаву, таву ... ... ... таву ... ... сөзінен
қысқарған форма есебінде көрсеткен.
Бұлардан өзге сілтеу есімдіктерінің мінеки (< мі-не-ки), әнеки (< әне-
ки) сияқты формаларда қолданылатын түрлері де бар. бұл ...... ... көбіне сөйлемнің соңында не оқшауланып, одағай
түрінде қолданылатын сөздер.
1.3. Сұрау есімдіктері
Сұрау есімдіктері де – ... ... ... ... ... кім? не? қай?
сөздері ескі көне сұраулы ... де, өзге ... – осы ... әр ... ... ... ... сөздер. Сонда сұрау есімдіктерінің құрамы
мынадай болмақ.
1. Кім? сөзі кі- және –м ... ... Кім? ... ... ... ... қарақалпақ, өзбек тілдерінде ... ... ... ... ... тілдерінде кім; татар, башқыр, хакас,
шор, ... ... ... кім; тува ... кым түрінде қолданылады.
Кім? сөзінің шығу тегі және оның ... ... ...... ... ... Ол ... тюркологияда мынадай пікірлерді кездестіруге
болады.
Біріншіден, кім сөзін кі- және –м ... ... ... ... да, -м ... –ма, -ме ... ... тектес деп тану. Бұл
пікірді қолдаушы ғалымдар В.Котвич, Г.И.Рамстедт былай дейді: ... ... с –т ... в ... Kim, тув. qym, шор. käm чув. kam ... jem «что», jemjemä «что за, какого рода» общетюркск. nämä, тат.
nimä» . Бұл пікірді ... та ... кім ... монғол тіліндегі küm-ün ... ... ... ... ... ... деп қарау.
Біздің – ойымызша, кім сөзінің кі- ... қай (< қан) ... ... ... ... ... ... ең алдымен, қазақ ... ... кәні боп ... ... түбір тұлғаларындағы қ//к
дыбыстарының кім мен қай сөздеріндегі қ//к дыбыстарымен ... ... ... ... оған ... ... және ... тілдерінде кім сөзінің
қай (< қан) сарынымен хан «кто?» түрінде айтылуы бұл ойды толықтыра түседі.
Мұндағы а//ә//і ... ... ... ... ... ... Алтай
және түрік туыстас тілдерге тән заңдылық.
Кім сөзіндегі –м дыбысының шығу төркінін дәлдеп айту қиын. Бірақ оның
кі- түпкі түбір ... адам ... ... ... ... ... Ол ұғым
кі- түпкі түбір тұлғаға үстейтін н дыбысының мағынасына мүлде қарама-қарсы.
Егер қа- ... –н ... ... қан > қай ... ... ... ... мәнді сөз болып шығады да, егер –м ... ... кім ... адамға ғана қойылатын субстантивтік мәнді сөз
болып шығады.
2. Не? сөзінің әуелгі формасы нен, яғни нäң ... ... ... болу керек. Мұндай ... ... ... және ... ... ... ... нендей сөзінің құрамынан ... ... ... салар тілінде нäң сөзі күні бүгіннің ... ... ... ... ... қолданылып отырғанын көреміз. Нен тұлғасының
соңғы н ... ... ... ... ... ... ... форма, образовавшая из основы не-н-дей, где
–н субстантивирующий ... ... по ... ... форм ... и словоизменения (напр., склоняемые в
локальных падежах формы имен с ... ... 3-го ... ... Одан әрі нен ... шығу ... жайында –н элементін бөліп
алып: «Возможно, что ... –н ... ... ... с аффиксом
родительного падежа местоимения не или с аффиксом принадлежности 3-го ... ... ... историческим слово с самостоятельным значением «тело,
вещ» (ср. кк. Нень, немее, нема, теме, не), а ... ... ...... нечто, что?» (ср. кк. не?), с одной стороны, и ... ... же ...... ... или ... субъекту
владения» (ср.кк. аффикс родительного падежа), - с другой», - ... сөзі ... ... ... нә, ... ... тілдерінде нä;
түрік, құмық, ноғай, қарақалпақ, қазақ, ойрат, алтай тілдерінде не; ... ... ни; шор ... ноо, тува ... чуу ... башқыр тіліндегі нәмә сөзі туралы: «Нәмә? (что?) ... ... как так ... ... ... ... ... сущест вительным в значении «предмед, вещ» ... уже ... в ... местоимение. Этимологически нәмә,
возможно, разлагается на два ... На эту ... ... то
обстоятельство, что в некоторых тюркских языках нәмә звучит, как нимә», ... ... нәмә ... нә және мә ... ... ... М.Рясянен nämä сөзін nä-mä етіп бөлшектейді де, -mä тұлғасын ... деп ... ... ... ... ... айтылған. Мысалы, автор
былай дейді: «Местоимения нәмә, немее, нима, нимә, ниме употребляемое ... ... ... в ... ... повидимому, являются сложными
словами, исторически ... из двух ... 1) ... и ... мен ... ... ... означающего «что»».
3. Немене? сөзі немее (-ғар>-
ған боп қалыптасқан. 2) Барыс септік ... ... н ... ... ... бұл негізінде оғар>оға>оған дегенге тура ... 3) ... ... н және ғ ... орын алмасуы, яғни онға>оған боп
қалыптасу.
-ғар арғы ... ... ... қысқарған деген пікірде екі түрлі
жағдай бар: 1) -ғар қосымшасын ғару ... ... деу; 2) ... ... ... пайда болды деу. Бұл екі пікірдің алғысын
толық мақылдауға болады. Өйткені ... ізі – ескі ... бас тап ... ... ... ... қазіргі айтылу
нормасынан да көптеп кездесетін дағдының бірі.
Біздің ойымызша, барыс ... ... ... ... формасынан
шықпаса керек. Бұл формаларды тілдің даму процесінің бір кезеңінде бірқатар
пайда болып, күні бүгінге дейін қатар өмір сүріп келе ... ... ... жөн ... ... деп айтуымызға осы екі формадан жеке-жеке салаға
бөліне өрбіп тараған ... ... ... ... ... ... ... бар екені берік тиянақ бола
алады.
Сонда, қазіргі ... бар ... ... және барлық
ғалымдардың ең көне форма деп ... ... ... бір ... сияқты варианттары болуы да мүмкін. Бұл варианттар бертін келе
екі түрлі бағытта ықшамдалып,
-ғару//-ғары > -ғар
-ғану//-ғаны > -ған
деген ... ... ... ... да ... Олай ... -ғар ... формасы да барыс септігінің көне жалғауларының бір түрі есебінде
танылуы шарт.
Септеу ... ... бір ...... ... і, ... ... болуы. Көмектес септігі хакас тіліндегі минінень,
синінень, анынань; ойрат тілндегі мени-ле ... ... ... ... (ол-ло//ол-ла) және қазақ тіліндегі менімен, сенімен, онымен дегендерден
өзге түрік туыстас тілдерде ... ... ... тұлғалық құрамы ме-ні-мен, ми-ні-нен, ме-ни-
ле деген сияқты жеке бөлшектерден тұрады. Ондағы ме-, ми- дегендер – ... да, -ні, -ни ... – бір ... толық түрде қолданылған
–нің морфемасының фонетикалық ... түсе ... ... ... -мен, ... -ле ...... септік жалғаулары. Олар –
ертеде толық ... ... ... ... ... сияқты жолдармен пайда
болған қосымшалар.
Көмектес септігінің ... бұл ... мен ... тұлғалары ескі қолжазбалар мен ескерткіштерде мәнің бірлә (КВ, 11,
63; В, 33; МК, 1, 190, 194, 234, 352), аның ... (МК, 1, 235, 238, ... білә (МК, 1, 244, 266) ... боп өте жиі ... отырады. Сол сияқты
ауыз әдебиеттерінің нұсқаларына кездесетін «меніңменен», «сеніңменен»
сияқты көмектес септік жалғауының түрлері де ... ... ... ... бесінші ерекшелік – ол есімдігінің соңғы ... ... ... қабылдауда н дыбысына айналуы. Бұл мәселе ол
сөзінің түпкі төркінімен байланысты сөз болуды қажет етеді. Мысалы, ол ... ... ан, ... ... ... кездеседі. Ал, қазіргі
түрік тілдерінің біразында андағ, ондағ және ... ... ... ... ... формаларда ан, он түрінде қолданылады. Ол сөзінің бұлайша
ан түрінде, яғни ... ... н ... ... оның мен, ... ... л дыбысы бір кездерде н түрінде қолданылған деген ойға
тоқталуды мақұлдайды. Н және л дыбысының ... ... ... ... ... ... ... да тән ортақ заңдылық.
Қорытынды:
Есімдіктерді тануда ғалымдар арасында бірқатар пікірталастар ... ... Ю.А. оны ... ... жатқызса, Крушельницкая
К.Г. коммуникативті-синтаксистік категорияға, Алехина М.И. ... ... ... И.И. оны ... ... ... ... Тілдік семантикаға деген қызығушылықтың артуы, ... ... де ... жүйе ретінде қарастырып, есімдіктер мәндерін сан
қырлы сипатын анықтауға жол ашып отыр. Есімдіктер мәні ... ... ... ... ... ... ... мән беріледі, себебі
оның нысанға қатысы, ... ... т.б. ... сөйленістің
белгілілік деңгейі анықталады. Есімдіктер мәндерінің жиынтығы ... ... ... ... есімдіктердің құрылымы өте күрделі. Ол имплицитті
(морфологиялық, ... ... ... ... және ... көрініс табады. Тіл фактілерін функционалдық ... ... ... ... ... құралдарды бір категория
(белгілілік/белгісіздік ... ... ... ... ... ... референтті категория ретінде қарастыру есімдердің
мәніне ғана ... ... емес ... ... ... және ... емес контекстерге, сөйлеуші мен тыңдаушының орнына,
олардың аялық білімдеріне назар ... ... ... ... ... және ... ... тексеру
есімдіктер сияқты инвариантты мәнді анықтауға да ... ... мәні ... ... ... сөйлесушілердің аялық білімінің
нәтижесінде туындауы да ... ... ... ... К.Г. ... задание предложения и способы ее
выражения // Учебное пособие по сопоставтиельной грамматике ... –М., 1978. –125 ... ... А.В. ... морфологических категорий, –Л., 1976. –255с.
3. Химик В.В. Категория субъективности и ее выражение в русском ... 1990. –С. ... ... А. Тіл ... ... "Ана ... ... б.
5. Омарова А. Қазақ тіліндегі нөлдік морфеманың функционалды және
семантикалық аспектісі. Филол. ғыл. докт. дисс.–Алматы, ... ... ... ... ... ... и ... П.М.Мелиоранский. СПб. Часть І‚ 1894‚ Часть ІІ‚ 1897. –15 ... ... ... ... ... тарихынан», Алматы,1966.
8. Маманов Ы. Қазақ тіл білімінің мәселелері. –Алматы: "Арыс", 2007.
–488 б.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын-қазақ тілдеріндегі есімдіктер және орын алмастырушы сөздер61 бет
Есімдіктердің мағыналық топтары51 бет
Есімдіктердің синтетикалық тәсіл арқылы жасалуы27 бет
Қазақ тілі сабағында есімдіктерді оқыту әдістері33 бет
Қытай тіліндегі сұраулы есімдіктердің қайталануы.2 бет
«Китаб муқаддима» ерекшеліктері173 бет
Ағылшын тіліндегі есімдік және олардың атқаратын қызметтері24 бет
Есімдік8 бет
Есімдік туралы8 бет
Етістікті мектепте оқыту38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь