Әлемдегі және Қазақстандағы жұмыссыздық деңгейі
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Әлемдегі және Қазақстандағы жұмыссыздық деңгейі
Қуанова А.Е., Раева А.М.
Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті
Барлығымыз білетіндей, экономикалық дамудың маңызды көрсеткіштерінің бірі болып әлем елдеріндегі жұмыссыздық деңгейі келеді. Осы экономикалық көрсеткіштің негізінде елдің қаншалықты қауіпсіз екендігі, әлемнің ең дамыған елдерінің рейтингінде қандай орын алатындығы туралы қорытынды жасауға болады. Кейбір жағдайларда жұмыссыздық деңгейі бойынша мемлекеттегі өмір сүру деңгейін бағалауға болады.
Алдымен жұмыссыздықтың басты себептерін қарастырайық. Бірінші себептерінің бірі - құрылымдық жетілдіру. Яғни қазіргі таңда технологиялар күннен-күнге дамып келе жатқаны бәрімізге мәлім. Және осы жаңа технологиялар уақыт өте келе адам еңбегін толығымен немесе жартылай алмастырып келе жатыр. Келесі себеп ол - маусымдық. Мысалға алатын болсақ қыс мезгілінде ауыл шаруашылығымен айналысатын мамандар аса көп қажет емес. Сонымен қатар экономиканың циклдік сипаты. Мысалы, дағдарыс кезінде көптеген өндірістік кәсіпорындардың жабылуы аясында жұмыссыздық күрт артады. Сондай-ақ демографиялық фактор. Еңбекке қабілетті халықтың тез өсуі жұмыс орындарының тапшылығына алып келеді, яғни елде тілек білдірушілер саны артты, бірақ жұмыс орындарының саны бұрынғы деңгейде қалды. Осының барлығы жұмыссыздық деңгейіне себепші болып отырады.
Енді әлем елдеріндегі жұмыссыздық деңгейіне келетін болсақ, қазіргі таңда, өкінішке орай жұмыссыздық пайызы нөльге тең ешбір мемлекет жоқ. Бірақ сонда да әрбір мемлекет осы көрсеткіштерді төмендетуге тырысады. Қазіргі әлем елдеріндегі 2021-2022 жыл аралығындағы жұмыссыздық деңгейі ең жоғары елдерді келесі кестеден көруге болады [1].
Кесте 1. 2021-2022 жылдардағы жұмыссыздық деңгейі жоғары елдер [1].
Мемлекет
Жұмыссыздық деңгейі
Босния и Герцеговина
32.62%
Ангола
31.80%
ОАР
29.10%
Свазиленд
22.90%
Лесото
23.50%
Иордания
19.00%
Ливия
17.30%
Македония
16.60%
Греция
16.40%
Көріп отырғанымыздай, жұмыссыздық деңгейі ең көп болып отырған ел Босния мен Герцеговина болып тур. Онда бұл көрсеткіш 32.62%-ға тең. Көптеген сарапшылар бұл елдегі жұмыссыздықтың негізгі себебі Еуропалық Одақпен еркін сауда туралы келісімге қол қою деп сендіреді. Осының салдарынан елдегі кәсіпорындардың басым бөлігі дағдарысқа ұшырап, адамдар жұмысқа орналаспай қалды.
Оңтүстік Африкада жұмыссыздықтың жоғары деңгейі еңбекке деген сұраныстың төмендігі және білімнің болмауы. Греция 2008 жылғы дағдарыстың арқасында жоғары деңгейге жетті, ол әлі де шыға алмай отыр.
Қалған елдер еңбек нарығының дұрыс реттелмеуіне, жұмыс орындарының азаюына, дағдарыс пен тұрақсыз экономикалық жағдайға байланысты жұмыссыздықтың жоғары көрсеткішінен шыға алмауда. Төмендегі кестеден қазіргі таңдағы жұмыссыздық деңгейі ең төмен елдерді көруге болады [1].
Кесте 2. 2021-2022 жылдардағы жұмыссыздықтың деңгейі ең төмен елдер [1].
Мемлекет
Жұмыссыздық деңгейі
Сингапур
2.30%
Кувейт
2.17%
Вьетнам
2.15%
Макао
1.90%
Мьянма
1.60%
Таиланд
1.00%
Лаос
0.60%
Беларусь
0.20%
Камбоджа
0.10%
Катар
0.10%
Қарап отырғанымыздай, Катар әлемдегі жұмыссыздық деңгейі ең төмен мемлекет болып келе жатыр. Оның қасына көрсеткіші бірдей болып тұрған Камбоджа бар. Негізінен Катар елі осындай көрсеткішке мұнай мен газды сатудан түскен табыстың арқасында қол жеткізді деп есептеледі. Сонымен қатар қара алтын мен газды белсенді экспортай отырып, Катар өзінің экономикасын жақсы дамытып, көптеген жұмыс орындарын құрды. Ал Камбоджаға келетін болсақ, ондағы жұмыссыздықтың төмен деңгейде болуының себебі белсенді дамыған туризм мен жеңіл өнеркәсіпке байланысты. Келесі Тайланд пен Мьянма негізі экономикалық жағынан жақсы дамыған мемлекеттер. Тайландтың экономикасы тауар экспортына бағытталған, ал Мьянманың экономикасы минералдарды экспорттауға бағытталған.
Енді, еліміздегі ресми статистикаға сәйкес жұмыссыздық жағдайы, бір қарағанда, басқа посткеңестік елдермен және алыс шетелдермен салыстырғанда салыстырмалы түрде қолайлы: соңғы 3 жылда оның деңгейі 4,8-5,0 % дәлізінде тұрақтанды, ал АҚШ-та, мысалы, флуктуация дәлізі кеңірек - 3,9-7,4%, ал дамушы елдерде жұмыссыздық деңгейі тұрақты түрде 10%-дан асуы мүмкін. Алайда жағдай соншалықты оңды емес [2].
Сурет 1. Еліміздегі жұмыссыздық деңгейі [2]
Суреттен көріп отырғанымыздай, Қазақстандықтардың едәуір бөлігі өзін-өзі жұмыспен қамтығандар санатына жатқызылған, ал олардың қызметі мен табысының сипаты мүлде басқаша. Оларға компания иелері де, ... жалғасы
Қуанова А.Е., Раева А.М.
Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті
Барлығымыз білетіндей, экономикалық дамудың маңызды көрсеткіштерінің бірі болып әлем елдеріндегі жұмыссыздық деңгейі келеді. Осы экономикалық көрсеткіштің негізінде елдің қаншалықты қауіпсіз екендігі, әлемнің ең дамыған елдерінің рейтингінде қандай орын алатындығы туралы қорытынды жасауға болады. Кейбір жағдайларда жұмыссыздық деңгейі бойынша мемлекеттегі өмір сүру деңгейін бағалауға болады.
Алдымен жұмыссыздықтың басты себептерін қарастырайық. Бірінші себептерінің бірі - құрылымдық жетілдіру. Яғни қазіргі таңда технологиялар күннен-күнге дамып келе жатқаны бәрімізге мәлім. Және осы жаңа технологиялар уақыт өте келе адам еңбегін толығымен немесе жартылай алмастырып келе жатыр. Келесі себеп ол - маусымдық. Мысалға алатын болсақ қыс мезгілінде ауыл шаруашылығымен айналысатын мамандар аса көп қажет емес. Сонымен қатар экономиканың циклдік сипаты. Мысалы, дағдарыс кезінде көптеген өндірістік кәсіпорындардың жабылуы аясында жұмыссыздық күрт артады. Сондай-ақ демографиялық фактор. Еңбекке қабілетті халықтың тез өсуі жұмыс орындарының тапшылығына алып келеді, яғни елде тілек білдірушілер саны артты, бірақ жұмыс орындарының саны бұрынғы деңгейде қалды. Осының барлығы жұмыссыздық деңгейіне себепші болып отырады.
Енді әлем елдеріндегі жұмыссыздық деңгейіне келетін болсақ, қазіргі таңда, өкінішке орай жұмыссыздық пайызы нөльге тең ешбір мемлекет жоқ. Бірақ сонда да әрбір мемлекет осы көрсеткіштерді төмендетуге тырысады. Қазіргі әлем елдеріндегі 2021-2022 жыл аралығындағы жұмыссыздық деңгейі ең жоғары елдерді келесі кестеден көруге болады [1].
Кесте 1. 2021-2022 жылдардағы жұмыссыздық деңгейі жоғары елдер [1].
Мемлекет
Жұмыссыздық деңгейі
Босния и Герцеговина
32.62%
Ангола
31.80%
ОАР
29.10%
Свазиленд
22.90%
Лесото
23.50%
Иордания
19.00%
Ливия
17.30%
Македония
16.60%
Греция
16.40%
Көріп отырғанымыздай, жұмыссыздық деңгейі ең көп болып отырған ел Босния мен Герцеговина болып тур. Онда бұл көрсеткіш 32.62%-ға тең. Көптеген сарапшылар бұл елдегі жұмыссыздықтың негізгі себебі Еуропалық Одақпен еркін сауда туралы келісімге қол қою деп сендіреді. Осының салдарынан елдегі кәсіпорындардың басым бөлігі дағдарысқа ұшырап, адамдар жұмысқа орналаспай қалды.
Оңтүстік Африкада жұмыссыздықтың жоғары деңгейі еңбекке деген сұраныстың төмендігі және білімнің болмауы. Греция 2008 жылғы дағдарыстың арқасында жоғары деңгейге жетті, ол әлі де шыға алмай отыр.
Қалған елдер еңбек нарығының дұрыс реттелмеуіне, жұмыс орындарының азаюына, дағдарыс пен тұрақсыз экономикалық жағдайға байланысты жұмыссыздықтың жоғары көрсеткішінен шыға алмауда. Төмендегі кестеден қазіргі таңдағы жұмыссыздық деңгейі ең төмен елдерді көруге болады [1].
Кесте 2. 2021-2022 жылдардағы жұмыссыздықтың деңгейі ең төмен елдер [1].
Мемлекет
Жұмыссыздық деңгейі
Сингапур
2.30%
Кувейт
2.17%
Вьетнам
2.15%
Макао
1.90%
Мьянма
1.60%
Таиланд
1.00%
Лаос
0.60%
Беларусь
0.20%
Камбоджа
0.10%
Катар
0.10%
Қарап отырғанымыздай, Катар әлемдегі жұмыссыздық деңгейі ең төмен мемлекет болып келе жатыр. Оның қасына көрсеткіші бірдей болып тұрған Камбоджа бар. Негізінен Катар елі осындай көрсеткішке мұнай мен газды сатудан түскен табыстың арқасында қол жеткізді деп есептеледі. Сонымен қатар қара алтын мен газды белсенді экспортай отырып, Катар өзінің экономикасын жақсы дамытып, көптеген жұмыс орындарын құрды. Ал Камбоджаға келетін болсақ, ондағы жұмыссыздықтың төмен деңгейде болуының себебі белсенді дамыған туризм мен жеңіл өнеркәсіпке байланысты. Келесі Тайланд пен Мьянма негізі экономикалық жағынан жақсы дамыған мемлекеттер. Тайландтың экономикасы тауар экспортына бағытталған, ал Мьянманың экономикасы минералдарды экспорттауға бағытталған.
Енді, еліміздегі ресми статистикаға сәйкес жұмыссыздық жағдайы, бір қарағанда, басқа посткеңестік елдермен және алыс шетелдермен салыстырғанда салыстырмалы түрде қолайлы: соңғы 3 жылда оның деңгейі 4,8-5,0 % дәлізінде тұрақтанды, ал АҚШ-та, мысалы, флуктуация дәлізі кеңірек - 3,9-7,4%, ал дамушы елдерде жұмыссыздық деңгейі тұрақты түрде 10%-дан асуы мүмкін. Алайда жағдай соншалықты оңды емес [2].
Сурет 1. Еліміздегі жұмыссыздық деңгейі [2]
Суреттен көріп отырғанымыздай, Қазақстандықтардың едәуір бөлігі өзін-өзі жұмыспен қамтығандар санатына жатқызылған, ал олардың қызметі мен табысының сипаты мүлде басқаша. Оларға компания иелері де, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz