Жыраулар әлеміне шолу жасау

ЖОСПАР:
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 ТАРАУ
ЖЫРАУЛАР ӘЛЕМІНЕ ШОЛУ ЖАСАУ.
1.1 Түмен сөздің түйінін бір сөзбен шешкен шешен, батыр, жырау өмірі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2 ТАРАУ
ТОҒАМАЛЫ ТОЛҒАУ МӘНІ.
2.1 «Шешеннен . сауға, мергеннен . сыралғы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.2 Жырау шығармаларындағы замана бояуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

ҚОРЫТЫНДЫ
3.1Қазтуғанның поэзиясы 15.ші ғасыр әдебиетінің жақсы үлгісі ретінде құнды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
        
        ЖОСПАР:
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................3
1 ТАРАУ
ЖЫРАУЛАР ӘЛЕМІНЕ ШОЛУ ЖАСАУ.
1.1 Түмен сөздің түйінін бір сөзбен шешкен ... ... ... ... ... ... ... – сауға, мергеннен – сыралғы»
......................................12
2.2 Жырау шығармаларындағы замана
бояуы......................................17
ҚОРЫТЫНДЫ
3.1Қазтуғанның поэзиясы 15-ші ғасыр әдебиетінің жақсы үлгісі ... ... ... 15 — 18 ... ... халық
поэзиясы. Сахарадағы рухани өмірдің ... ... көп ... ... ... ... тұрмыстық-қоғамдық өзгешелік сөз
өнерінің соны ... ... ... болған-ды. «Өнер алды – қызыл
тіл, ал тіл ... - өлең сөз » деп ... ... ... ... ... ... әлденеше ғасыр бойы қазақ әдебиетінің
жай ғана көшбасшысы емес, ең басты ... ... ... ... ... ... ... 15 ғасырдың орта шенінен бастап
қазақ халқының төл мәдениеті өркен жая ... ... ... ... қазақ халқының дербес әдебиеті қалыптасты. Жыраулық ... ... ... ... ... ... ... бай
рухани қазынадан қор алды, ежелгі ... ... тың ... жаңа ... қалыптастыру нәтижесінде кемелденді. Қазақ
әдебиетінің ортақ арнадан ... жоқ ... ... ... ... ... келісімді аңғару қиын емес. Жыраулық
поэзия сұлулық пен ... ... ... ... да ... ... да ... терең танымдық ойлар буырқанып, ... ... ... Онда өмір мен ... ... және
адам туралы толғанады. Қоғам, дін, этика, ... ... ... ... пен ... байлық пен кедейлік, о дүние мен бұ ... сан – ... ... ... философиялық туындылар жыраулық
поэзияның терең дүниетанымдық ... ... ... ... өкілдері, кезінде бүкіл Дешті Қыпшаққа даңқы кеткен ... Асан ... ... ... жаңа ... ... ғана
емес, көне мұраны жалғастырушылар деп те ... ... ... мен ... ... ... – ірі эпик, ерлік жырларын шығарушы жорық жырауы әрі ... ... ... ... жеткен толғаулары туралы және
де сол ... ... ... ... орны ... ... деймін.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты:
1.Қазтуғанның жеке өмірімен танысу.
2.Қазтуған шығармашылығын ... ... ... мән – ... ден қойып, қарастыру.
Курстық жұмыстың негізгі міндеті:
1.Қазтуған ... ... ... ... ... бояуын көрсете білу.
Курстық жұмыстың құндылығы: Қазтуған толғауларының қазақ ... ... ... жұмыстың өзектілігі: Қазтуған шығармаларын дәріптеп,
шыңына жеткізу.
Курстық ... ... Бұл ... ... ... бөлімінен, ал кіріспе бөлімі екі тараушадан тұрады; негізгі
бөлім екі ... және ... ... ... ... ӘЛЕМІНЕ ШОЛУ ЖАСАУ.
1.1 Түмен сөздің түйінін бір ... ... ... ... ... өмірі.
Қазақта небір даналар, парасаттылар, ел қорғаған батырлар, қара
қылды қақ ... ... ... болған. Кезінде жазба деректер
қалмаса да ... ... ... бұл ... ұмытпай,
ұрпақтан – ұрпаққа жеткізіп келеді. Әріде патшалық Ресейдің ... ... ... ... игі ... жалғанның
жарығына шығаруға мүмкіндік бермеді. Тек тәуелсіздікке қолымыз жеткеннен
соң бүгінгі ұрпаққа ел ... оның игі ... ... ... ... ... ... ... көпке тарап, әлемге мәшһүр
болуда.
Елге, ... ... ... жыраулар қазақ поэзиясының
болашақта ұмтылар бағыт-бағдарын, ... ... мен ... ... ... Асан ... туралы аңыздар ноғай қырғыз, ... да ... ... ... ... алшақтық жоқ деуге
болады. Асан ...... ... сөздердің, эпос толғаулардың
авторы. Ол ел ... ... ... ... Өз ... мемлекетті нығайту, елдің ... ... ... ... Осы орайда академик-жазушы ... ... ... ... ... Асан ... ... қарсылықтың
символындай сезді. Ел мұңын ... ... Асан ... ең ... ... да осыдан" деп атап көрсетті. Сахара
эпосын тудырушылардың бірі, ірі ақын ... ... ... ... әрі ... лирик болған Қазтуғанның (15 ғ.) ... ... ... ... ... ... болмыс
тіршілік өзін коршаған орта туралы түсінігін бейнелейді. Жырау қиялының
байлығы, суреттеу тәсілдерінің
5
кемелдігі мен ... сол ... ... ... биік ... ... ... Қазтуғанның ұлттық бояуы қанық
афоризмдерге ... ... бай ... ... ... таңдаулы
үлгілері қатарына жатады. ... ... ... ... пен ... ... ... әсер етті. Жорық жыршысы
болған Доспамбет жырау (1523 ж. о.) шығармаларынан ... ... ер ... ... кейпі көрінеді, оның асқақ рухы берік дәті,
өмірлік ... ... Ойлы да ... ... ... ... ғана емес, көркемдік ерекшеліктері ... ... да ... ... ... ең ... 19 ғасырдың 80-жылдарынан бастап
баспа бетін көре бастады. ... ... ең ...... ... ... (1465 — 1560). ... ұзақ өмірінде
Дешті Қыпшақтың төрт бұрышын түгел шарлаған, заманының бірінші ... ... ... ... ... жырау бүкіл өмірін ... ... Өз ... ... ... да шашбауын көтермейді
турашылдығынан танбайды. Жыраудың шағын көлемді шымыр ... ... ... — дала ... ... ... ... ерекшелігі, адамгершілік, ... ... ... ... ... мәңгі тұрақты ештеңе жоқ деп ... бір ... ... адам ... де өтпелі. Жырау осының бәрін
табиғат заңы деп ... ... ... қасиеттерді асқақтата
жырлайды. Жеке бас еркіндігін бәрінен ... ... ... ... ... қазақ поэзиясын көркемдеу тәсілдері, ... ... да ... байытты. Шалкиіздің ... ... 1875 ж. ... ... ... ... жарияланыпты. Жырау
мұралары ерте жиналуына байланысты бүгінгі күндерге ... ... ... ... ... ... ... және Доспамбет шығармалары ... ... ... ... өлең өлшемі көне ақындар шығармаларында және батырлар
жырында үш ғасырдан ... ... ... ... Қазақ халқы
ерлік күреске толы күн кешкен 17 ғасырдан біздің ... ... ғ.). ... (17 г.) ... ... ... Екеуінің де
өмір жолы Есім хан ... ... ... ... ... Жорық
жыршысы Марғасқа жырау Есім ханның бір орталыққа ... ... құру ... ... ... ... ... жырау ханға
қарсы ... ... ... ... Бұлардың бізге белгілі
толғауларынан 17 ғасырда ... ... ... даму ... ... Жиембет жыраудың толғаулары ең алғаш 1908 жылы ... ... ... ... ... ... ... баспа бетін көрді. 18 ғасырда ... ... ... кеңейіп идеялық-көркемдік тұрғыдан байи түседі. ... және ... ... ... ... ... қырғын
соғыстар мен жеңісті жорықтар саяси және қоғамдық өмірдегі өзгерістер — ел
өміріндегі елеулі оқиғалардың барлығы да ... ... ... ... ... Жоңғар басқыншылығына қарсы күрес ... ... ... (1675 — 1768) ... ... ... өз ... ... ... ... азат етер күнді аңсайды, исі қазақ
болып атқа ... ... ... соққы беруді армандайды, жұртшылықты
ерлікке үндейді жауға тайсалмай шабуға жігерлендіреді. ... ... ... сарындар ... ... ... бет-бейнесі, бағыт-бағдарын айқын
танытады. Осы кезеңде өмір ... ... ... (1706 — 1778)
мұрасындағы жетекші ... — сырт ... ... күресте көзге
түскен ел қорғаны батырларды ... ... ... ол әр ... ... өлеңдерге де көңіл бөлген. 18 ғасырдағы жыраулық
7
поэзияның көрнекті өкілдерінің бірі — Тәтіқара ... Ол көне ... ... ел ... ... істері туралы, отаншылдық идеяны
насихаттаптын ... ... ... ... ... ... ... жылдары ел аузынан ... ... ... ... 18 ... ... ... ең ...... ... (1668 — 1781). ... жырау өзінің ... ... ... үшін мәні зор ... ... Бұлардың ең бастысы — ел ... ту ету, ... ... ... болса да бітіспес күреске үндеу. Бұқар
жырау шығармаларынан жыраудың өзі өмір ... қилы ... ... ... ... жырау қазақ қауымы ежелгі тұйықтықтан
арылуға бет алғанын, көне ... ... ... бұзыла
бастағанын көреді, осының бәрі болашақта жүзеге асар ұлы өзгерістердің ... ... ... Атайда, жырау мұндай құбылыстардың көбін
ұнатпайды, оған ... ... ... ... халқының
болашағына күмәнданады. Енді бір топ өлеңдерінде Бұқар ... өмір ... ... және адам туралы толғалады. Табиғат бір ... ... ... Адам ... де сондай. Жырау адамның, оның мінез-
құлқының, салт-санасының өзгеруіне орай адам ... да ... ... меңзейді. Бұқар жырау шығармалары ғаклия толғаныстар, нақыл,
афоризмдер ... ... ... бай, ... бояуы ... ... ... ... ... ... тәсілдерін жете
меңгерген Бұқар жырау туындыларының өлең ... өте ... ... ... ... ... тарихы бар жыраулық поэзияның қорытынды
түйіні іспеттес болды. Бұдан ... ... ... ... ақындардың үлесіне көшеді. Бұқар жырау ... ... "Таң" ... (1925) жарияланғанымен ғылыми түрде
жүйеленіп зерттелуі 20 ... ... ... ... ... ... ... өкілдері — Көтеш (1745 — 1818) және Шал
ақын (1748 — 1819). ... ... ... ...... жыр ету, ... ... наразылық. ... ... ... ... жеткен мұрасы тақырып жағынан
алғанда біршама бай. Бұлар — дін, ... ... ... пен ... ... философиялық-дидактикалық үлгідегі туындылар,
тұрмыстық өлеңдер мен арнау жырлар. Екі ақын шығармаларынан да әлеуметтік
әуен ... ... ... ... ... ... тақырыпқа
біріктірілген 15—18 ғасырлардағы қазақ поэзиясы көне ... ... жаңа ... соны ... ... Осы ... ... және әдеби мұралары бүгінгі күндерге тамтұмдап болса ... ... ... сол ... ... бір шежіресін құрастырады.
Оларда ел өміріндегі елеулі оқиғалар, қоғамның ашы шындығы, халықтың әдет-
ғұрып, салт-санасы бейнелі тілмен ... ... ... Бұл ... ... ... ... дамып, халық поэзиясы ... ... ... біз ... ... ... біткеніміз
жоқ. Әлі де ... жете ... ... ... ... ... ... жақсыларымыз бен жайсандарымыз көп. ...... ... жерде Қазтуған бабамыздың өміріне тоқталсам. Қазтуған
Сүйіншіұлы 15-16 ... өмір ... ... жылы ... нақтылы
дерек жоқ. Қазтуғанның туып - өскен қонысы – Еділден бөліне
шығып, онымен жарыса ... ... ... ... ... ... қазіргі
Красный Яр қаласы тұрған маңайы. Көшпенді шонжарлар әулетінен ... ... ... ... ... ... ... түркі
тайпаларының рубасы көсемі, әскербасы батыры болады. Көне дәуірдегі
қазақ ... ең ... ...... ... ... ұзақ ... Дешті-Қыпшақтың төрт бұрышын түгел
шарлаған, заманының ... ... ... ... даңққа бөленгенжырау бүкіл
өмірін күрес үстінде өткізеді. Өз тұсындағы әміршілердің ешқайсысына да
шашбауын көтертпей, ... ... ... ... көңіл
пернесін дөп басар әсерлілігімен, көздегенін орып түсер өткірлігімен, аз
сөзге көп мағына сыйғызған ... сұлу ... ... ... қуатымен ерекшеленеді. Жыраудың ғасырлар көгінен өтіп, біздің
дәуірге жеткен шағын көлемді, шымыр толғауларынан көне ... ...... дүние танымы, адамдық табиғаты, мінез ерекшеліктері, моральдық,
этикалық қағидалары айқын ...... 15 ... ... ... бұлғақ
кезеңдерде оның кімдерді жақтағаны, не істегені ... ... ... ... өз ... ... ... Еділден ауып,
Қазақ Ордасының құрамына өткендігін білеміз. Сірә, бұл – қазақтардың
қазіргі ... ... ... және ... бөлігін түгелге жуық қайта
иеленіп, біршама күшейген шағы, яғни 1460-1480 жылдардың арасы болса керек.
Жыраудың ... ... ... ... ... сол ... қазақ халқында жазба әдебиет
қалыптаспаған кез.
Қазтуған өз ... өмір ... ата ... ... ел ... ... тақырыптағы сан алуан мазмұнды туындылардан құралған мол ... ... дені ... ... ... ... жырлары табиғат аясындағы ... ... ... ... орта ... ... бейнелейді. Жырау қиялының байлығы ,
суреттеу ... ... мен ... көне ... ... биік ... өзіндік сыйпатын танытады. Қазтуғанның
ұлттық бояуы қанық, афоризмдерге, көркем
10
тіркестерге бай, өр ... ... ... ... ... қатарына жатады.
11
2 ТАРАУ
ТОЛҒАМАЛЫ ТОЛҒАУ ... « ...... мергеннен - сыралғы».
Жыраулар поэзиясының дамып, өркендеуіне Қазтуған өнернама айрықша
әсер етті. Туған жерге ... ... ... отан сүйгіштік
қасиетін аңғартады.Қазтуған кезінде тек жыраулық ... ... ... қоса ол кісі ... ... да,
батыр да болған. Соған ... мен ... ... өр тұлғалы,
нағыз ер кейіпті, асқақ рухы ... ... ... ... ... Ойлы да ... ... толғаулары тақырыбы, мазмұны ғана емес,
көркемдік ерекшеліктері тұрғысынан алғанда да өте тартымды.
Жырау ... ... ... ... төс ... ... болар өзі туралы жыр да қалдырған.
Өзіне арнаған мадақ ... ... ... ... екі ... ... ... ұнымы сұлтандайын
жүрісті,
Адырнасы шай жібек ... ... ... қызыл тілдің шешені,
Ұстаса Қашағанның ұзын құрығы,
Қалайлаған қасты ... отты би ... ... ... бұта ... азы.
Бидайдың көл жайнаған жалғызы,
Бұлыт болған айды ашқан,
Мұнар болған күнді ашқан,
12
Мұсылман мен кәуірдің,
Арасын бұзып өтіп дінді ... ... ... поэзия! Бұл жолдар тек ... ... ... ... ... ғана түсінікті. Мұздай ызғарлы ауыр ... ... ... үшін өзін ... түсінігіндегі ең әулетті,
ең құрметті деген заттарға ... ... ... ... ұзын құрық, ақ
орданы сүйеп тұрған әшекейлі сырық, жас ... тал ... ... ... ... ... - алтын да, күміс те емес, алмас та
емес, бірақ ... да, ... да ... ... екшеліп
алынған образдар. Осы жолдардан Қазтуғанның жорықшы, ... ... көре ... ... ... ... эпосшы болғандығы да
аңғарылады. Ноғайлы цикліндегі жырлардың біразынан ... ... ... Бұл ... ... ... – қазақ эпосын
жасаушылардың бірі.
Бұлыт болған айды ашқан,
Мұнар болған күнді ашқан, ... ... ... білегінің күші қаншалық болғанын біз білмейміз,
ал ақындығына келсек, оның мұндай сөздеріді айтуға толық хақысы ... ... ... тола жыр, ... ... ... таза ... тұр. Шығармалары сақталмай, біздің заманымызға ... ... ... аңыз ... айналған ұлы жырау Кет – ... – Құл, ... ... ... ... айта алмаймыз. Бізге
шығармаларымен ... – осы ... ... ... жыраулық
поэзия қандай дәрежеде еді, оның туу, ... даму ... ... – бұл ... ... қарай, белгілі бір пікір айту
мүмкін емес. ... ... шөп ... ... ... де ... ... - өзі туа салмайды. Қазтуған нәр салған әдебиет –
13
әрине, көшпенділердің көне поэзиясы, ... ... ... нақыл сөзі, жыраулық ой ... ... биік көк ... қарға ұшырмас,
Ер қарауыл қарар деп,
Алыстан қара шалар деп.
Балдағы алтын құрыш болат,
Ашылып шапсам дем болар,
Сусыным ... ... ... ... ... тың ... мен қосым қалар деп.
Ақ дария толқын күшейтер,
Құйрығын күн шалмаған ... ... ... ... ... ... білдірмес,
Жамандар мазақ қылар деп, -
іспеттес жолдары жыраулық ... ... ... ең ескі ... Бұл ... ақыл ... кең тынысты жырау бой көрсетеді.
Алайда Қазтуғанның ақындық қуатын танытатын шығарма – оның ... ... ... Бұл ... ... ... қазақ поэзиясына азық
болған сурет, бейнелерді ұшыратамыз. Келесі бір тоғауында біз Қазтуғанның
өзінің жеке ... ... ... ... ала ... Яғни ... ... болсақ, Қазтуғанның әкесінің аты - Сүйінші ... аты – ... ... ... ... да ... алаң ... ордам қонған жұрт,
14
Атамыз біздің бұл Сүйініш
Күйеу болып барған жұрт.
Анамыз біздің Бозтуған
Келіншек болып ... ... мына ... ... ... кескен жұрт,
Кір-қоңымды жуған жұрт.
Қарағайдан садақ будырып,
Қылшанымды сары жүн оққа ... ... ... ... ... ерітер қаншама сезім жатыр десеңізші! Бұл
жолдарда ... ... ... ... бір күш бар ... .
Аңдап қарасақ өзгеше ештеңе жоқ, ... сөз ... ... ... ... ... ... бұл Сүйініш,
Күйеу болып барған жұрт,
Анамыз біздің Бозтуған
Келіншек болып түскен жұрт.
Адамға ең ыстық – ... ата – ... ... ... ... ... елі, жері. Сондықтан да Еділ қымбатты, сондықтан да ... ... кету ... емес. Жыраудың туған жерге деген ... жоқ, бұл ... ... ... емес ... ... анау ұш ... менің ордам қонған жер
Жабағылы жас тайлақ
Жардай атан болған жер,
Жатып қалған бір ... мың қой ... ... мен байы тең,
15
Жабағысы мен тайы тең,
Жары менен сайы тең,
Боташығы бұзаудай,
Боз сазаны тоқтыдай,
Балығы тайдай тулаған,
Бақасы қойдай шулаған...
Қазтуған поэзиясы – ... ... ... таза ... ... Бұл ... ... санасының қаншалық дәрежеде
болғандығын көрсетеді, оның өзін қоршаған, әлі адам қолы тимеген ... ... елес ... ... көз ... ... ... ақкөңіл номадтың қиялы өзінің ұшқырлығымен, кеңдігімен, сонымен
қатар, балаңдығымен бізді таң ... ... ... ... ... ... біз кішкене баланың құмнан соққан құрылысына қараған
үлкен ... ... ... ... ... ... ... Бұл ... ... бас ... ... ... Еділ ... айтылған:
Шырмауығы шөккен түйе таптырмас,
Балығы көлге жылқы жаптырмас,
Бақасы мен шаяны
Кежідегі адамға
Түн ұйқысын таптырмас, ... ... қас ... ... ғана ... мүмкін еді.
Сүйкімсіз шөп шырмауықтың қалыңдығы, адамға тыныш ұйқы ...... ... де жырауға соншалық ыстық. Туған жердің
қасиетінің бір ... ... ... біз ... ... ... ... таңырқап, демімізді ішке тартамыз. ... ... орта ... ... ... ... ... «Сөздігінде» келтірілген мына бір өлең де менің
16
осы пікіріме үндескелі ... суы ... ... қақ ... ... ... пенен
бақалар
Өсіп - өніп, көбейеді.
Қазтуғанның тамаша ... ... ... ... сен салдың,
Қайырлы болсын сіздерге
Менен қалған мынау Еділ жұрт,-
деп, Еділ бойында қалған түрік ... ... ... береке,
тыныштық тілеумен аяқталады.
2.2 Жырау шығармаларындағы замана бояуы.
Өзіміз тарих беттерінен ... он ... – он ... ... халқына қиын – қыстау кезең болған. Қазақ атырабына ... ... ... маза бермеген. Жерін, елін қорғаған ата – ... ... ... ... ... ... Сол болған оқиғалар келесі
ұрпақтың санасында жүрсін деп, тағы да ... ... ... Осы
толғаулар арқылы ғана біз ... ... не ... ... Тек сол ... ... ғана өз елімізді, ... ... және салт – ... ... ... толғауларынан біз сол айтылған сезімді бойымызға
сіңіре аламыз. Толғаулары аз ... да, көп ... ... ... ... « Салп – ... анау үш өзен » ... жырында,
біз Қазтуғанның өз туған жерін ... ... көре ... ... әр ... тұнып тұрған сүйіспеншілік. Осындай ... ... ... ғана ... отан ... ... бөлене
алады деп
17
ойлаймын. Енді осы толғауды толығымен әр тармағына тоқталайық:
салп - ... анау үш ... ... ... ... жер, ... жолдардан Қазтуғанның үш өзенді мекендегенін, ордасының санаулы
ғана болғандығын ... ... Ал мына бір ... жас ... атан ... ... ... бір тоқты
Жайылып мың қой болған жер,
Жабағысы мен тайы ... ... сайы ... біз , ... жыраудың өз жерін суреттеуін көре ... ... ... ... ... шұрайлылығын, кеңдігін, жасыл желекке
толылығын суреттеген. Және де Қазтуған ... тән ... мен ... ... алған. Дәл осы толғаудан көре
алатынымыз Қазтуған жыраудың ... ... ... ... ... ... ... ырғақты болып келеді. ... ... ... қолданып, аңырата сөз тастау тыңдаушыға ... ... ... Енді ақын теңеген теңеуге көз ... ... ... ... ... тулаған,
Бақасы қойдай шулаған,
Шырмауығы шөккен түйе таптырмас,
Балығы көлге жылқы жаптырмас,
Бақасы мен шаяны
Кежідегі адамға
Түн ұйқысын таптырмас.
18
Бұл ... ... ... ... әсем де, сұлу ... осы ... оқи отырып, Қазтуған ... ... ... еніп ... ... Көз ... нағыз
қазақ ауылы елестейді. Сағындырады, аңсатады. Сол бір әлемнен
кеткің де ... Ал осы ... ... ... ... менің Еділім,
Мен салмадым сен салдың,
Қайырлы болсын сіздерге
Менен қалған мынау Еділ жұрт! –
делінген.
Қазтуған адам тұлғасын ... ... жан ... ... өз басының суреті айтарлықтай айқын және реалистікпен көрсетілген.
Мысалы:
Бұдырайған екі шекелі,
Мұздай үлкен көбелі
Қара тұлымы сұлтан ... ... шайы ... оққа ... қойдың көсемі,
Сөйлесе қызыл тілдің шешені.
Ұстаса қашағанның ұзын құрығы,
Қалайылаған басты орданың сырығы,
Билер отты би соңы,
Би ұлының кенжесі,
Буыршынның бұта ... ... көл ... жалғызы,
Бұлұт болған айды ашқан,
Мұнар болған күнді ашқан,
Мұсылман мен кәуірдің
19
Арасын өтіп бұзып дінді ашқан
Сүйіншіұлы Қазтуған!!!
Бұл жолдардан ... тек ... ғана ... қана ... ... ... тұлғасы болғандығын аңғара аламыз. Алып ... ... өзін биге де ... ... ... ... біз
Қазтуған бабамыздың жан – жақты адам ... көре ... тән сөз ... ... ... де ... біз мына бір ... аңғара аламыз:
Белгілі биік көк сеңгір
Басынан қарға ұшырмас,
Ер қарауыл қарар деп,
Алыстан қара шалар деп; ... ... ... ... ... нағыз
қырағы екендігін көре ... ... ... ... айтқысы келгендей.
Ал мына бір толғаудан ... ... ... ... өмір сүргендігі.және де Қазтуған жырау қанша ұрпақ қалдырғаны ... ала ... ... оқ ... найза өндірген,
Тоғыз көлді торқалы
Темір болат сауыт киген.
Толғамалы жат ... ... оқ ... оқ торғауытты бөгеген
Тобылғыдан су тартқан
Жетпіс бесте жасы бар
20
Қабыршақты жайлаған
Ақсуды төмен бойлаған
Шағанға атын ... ... ... ... мәні де, сәні де ... – сауға, мергеннен - сыралғы » демекші, Қазтуған тоғаулары
әрдайым биіктерден көріне бермек.
21
ҚОРЫТЫНДЫ.
Қай халықтың болмасын әдебиетінің тууы және ... ... ... ... ... де ... бүгінгі биігіне, қазіргі
өрісіне бірер күнде жете салған жоқ. Талай асу, ... ... ... ... ... жүз ... бойы сан қилы ... оқиғалардың
сәулесін ... ... ... үн, ... бояу ... ... сипатта қалыптасты. Қашанда ел өміріндегі күрделі тарихи
оқиғаларға үн ... өз ... ... мәселелерін көріп отырды,
өткен күн, озған дәурен, көне ... ... ... ... халық жағынан
табылып, елдің бүгіні ғана емес, ... үшін де аса ... ... ... атқарды.
Қазақ – сөз қадірін өз қадірім деп ... ... ... де ... де, ... де, ... де сөзге сыйғызған жұрт. Тұла
бойдың тылсым сырын сыртқа жаяр, лып ... ... ... ... ой, ... – мұрат, мұң мен сыр – бәрі сыйған сиқыр сөздің ... ... ... – ақ ... ... сөз - самалдай
Қуатты сөз– ... атам ... Сол ... ... ... да ... жанға
жайлы тиіп, сан-қилы ойға батырады. Мен үшін де, ... ... ... ... ... толғаулары мәңгіге құнды болып қалмақ. Ол кісінің поэзиясы өзге
жыраулардан өзгеше. өзгешелігі ... ... ...... Сонысымен де адамды өзіне тартып алады. Жырынан табиғат иісі
аңқып тұрады. Және де бұл толғаулар ... ... ... ... ... ... өзінің "жанрлық белгі-сипаттары арқылы
ертеден-ақ жеке сала ... ... ... және ... ... ... ерекше. Көне дәуірлерден бері фольклорлық туындылармен өзектесе,
жарыса дамып келген бұл сала ... ... ... ... ... шежіресі ретінде ел тұрмысының сан алуан қырларын
қамтып, бейнелеуге әр кез елеулі үлес қосып ... ... ... ... ... ... өмір ... көркемдік тәсілдері мен белгілі бір тарихи кезеңде аренаға
шыққан, ғасырлар бойы ... ... келе ... ... ... стильдік ерекшеліктерінен де ... ... ... ... бір арнадан нәр алып келген Казтуған ... ... мен ... ішкі ... де өзіндік елеулі
өзгешеліктері бар. ... ... ... кеңдігіне коса,
сезімге құрылған лирикалық сипат басым болып отыр-са, сонымен қоса жыраулық
толғауларда ... ... әр ... ... мен заман жағдайын
сипаттайтындай ой-болжам, асқақ эпикалық үнге ... мән ... ... толғауы — әдебиетімізде өзіндік ... ... ... ... ... поэзиялық шығарманың бір түрі. Оның әр
шығармасынан ... ... ... ... ... бар ... тонның
ішкі бауындай жақын, үндес екендігін көре аламыз. Бізге ... ... ... аса бір ... ... де қиын ... таралғанын аңғарамыз. Қазтуған жырлаған суырып салма ... онға ... ... жеке адам ... ... да ... ... де дараланады. Мұнда ел, жер, халық
тағдыры, ... ... сөз ... Осы ... мұны эпикалық жырларға
көп ұқсатады.
Тоқсан ауыз ... ... ... айтататын болсам,
Қазтуған шығармаларында кір жуып, ... ... ... ... елге ... махаббат, отаншылдық сезімдер үлкен серпінмен сипатталады.
Жырау көбінесе -кешегі мен бүгінгі өмірді, өз басынан ... әр ... пен ... ... ... салыстыру
23
арқылы ой екшегенде, олардың ел мен ... ... ... де нақтылық мәнге ие болып ... ... ... ... да ... алаң ... атты ... толғауында
атасы Сүйініш пен анасы Бозтуғанның бірі ... бірі ... ... ... ... ... Еділін еске алып, тебірене
толғайды. Бұл — өз ... өз ... ... ... ... үлгісі деуге
тұрарлықтай асқақ жыр.
24
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... Бес ... жырлайды. Алматы 1989,1-том
2. Ай, заман – ай, заман – ай. Алматы 1991,1-том
3. Қазақ тілі мен әдебиеті,2005,№ 6
4. ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қалың теріні өңдеу түрлері6 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
XV—ХVIII ғасырлардағы қазақ әдебиеті12 бет
«Кеңістік» концептісіндегі жер-су атауларының вербалдануы3 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс34 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс беруі36 бет
Ақтамберді жырау33 бет
Ақын, жыраулар мұрасындағы арнау өлеңдер табиғаты65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь