Қазақстандағы салық жүйесiнің жалпы сипаттамасы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I ТАРАУ САЛЫҚ ЖҮЙЕСIНІҢ ЭКОНОМИКА ДАМУЫ ҮШІН МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ
1.1 Салық экономиканың қызмет етуінің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... ... ... 5
1.2 Салық механизмі және салық салудың қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3 Салық салу жүйесінің негізгі элементтері мен салық салудың
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14


II ТАРАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САЛЫҚ ЖҮЙЕСIНІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Еліміз экономикасында салық жүйесiнің қалыптасып және дамудағы беталысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.2 Қазақстан Республикасындағы жаңа салық жүйесiнің жалпы құрылымы мен ондағы салық түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.3 Салық жүйесін мемлекеттік үйлестіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
.

ІІІ ТАРАУ ҚАЗАҚСТАННЫҢ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІН ҚҰРУДЫҢ КЕЗЕҢДЕРІ
3.1 Салық жүйесін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
        
        ЖОСПАР:
КIРIСПЕ
.................................................................................................................3
I ТАРАУ САЛЫҚ ЖҮЙЕСIНІҢ ЭКОНОМИКА ДАМУЫ ҮШІН МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ
АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ
Салық экономиканың қызмет етуінің ... ... ... ... және салық салудың
қағидалары......................................7
1.3
----
Салық салу жүйесінің негізгі элементтері мен салық ... ... ... ... ... ... ... экономикасында салық жүйесiнің қалыптасып және дамудағы
беталысы
................................................................................................................16
Қазақстан Республикасындағы жаңа ... ... ... ... ... ... түрлері
....................................................................................20
Салық жүйесін мемлекеттік үйлестіру……………………….…………...24
.
ІІІ
====
Тарау Қазақстанның салық жүйесін құрудың ... ... ... жолдары ……………...........………………….27
ҚОРЫТЫНДЫ
...................................................................................................33
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
...................................................................34
КIРIСПЕ
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы егемендік алып, дербес
мемлекет болған және белсенді түрде рыноктық ... ... ... ... ... орын ... ... және дербестігін алған кез-келген
мемлекетке тұрақты, әрі күшті қаржылық база қажет.
Дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай нарықтық
экономика жағдайында ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Салықтар біздің өмірімізде бұрыннан үйреншікті жағдайға
айналған. Олар күрделі бюджеттік мәселелерді шешудің
негізгі ... ... ... ... ... табыс
салығы да маңызды рол атқарады.
Салық – нарықтық қатынастардың құрамды бөлiгi және мемлекеттiк
саясатты ... ... ... Бұл орайда салықтың
әлеуметтiк-экономикалық мәнiн түсiне бiлудiң, оның
iс-әрекет ... ... ... ... Қазақстан
экономикасын тиiмдi және тұрақты дамыту мақсатымен салық
жүйесiн неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың ... ... көре ... маңызы зор.
Бұл жұмыс Қазақстанға, оның салық жүйесіне, қалыптасқан
салықтық ... мен ... ... ... мәселелері
мен қиындықтарына, негізгі салықтық көрсеткіштерге және
салықтың елдегі экономикалық ықпалына арналады.
Салық салу кез келген ... ... ... және әлеуметтік даму жолындағы бірден-бір
негіздемесі. Салық – қоғамның таптарға бөлінуіне және
мемлекеттіліктің қалыптасуына байланысты,
Қоғам дамуының тарихында көз салар ... ... ... өмір ... ... ... ... үшін белгілі ақшалай сома қажет. Ал,
бұл сома – салықтың көмегімен жиналады.
Бұл жұмыстың мақсаты - салық салу жүйесінің теориялық негізін
саралап, оның ... ... ... ... ... ... барысын бақылау болып табылады.
Салық жүйесі – реформаланып жатқан экономиканың ең ... ... де ... Ол ... ... ... ... бөлшегі. Бүгінде салық қоғам алдында тұрған келелі
міндеттерді шешуге бағытталған кешенді жүйелік
реформалардың ажырамас бөлігі болуы керек. Салық
саясатының ... ... ... ... ... күрделі мәселені шешу қажеттілігіне кезікті.
Оның негізі сол, бірденнен ... ... ... ескеру қажет: салық саясаты мемлекеттік
және жергілікті бюджеттердің табыс бөлігін ... ... ... экономика дамуын ынталандыру үшін аударылатын
қаржылардың ставкалары барынша төмен ... ал ... ... ... қарапайым болуы керек.
Салық жүйесінің кемшіліктері де жоқ емес, олар - салық санының
көптігі, ставканың ... тыс ... ... ... шешу ... салық кодексі, нормативтік
құжаттарына өзгертулер, толықтырулар енгізіліп, салық
салу жүйесіне ... ... ... ... мол ... түсімін ұйымдастыруға
жағдайлар жасалынуда және реформаланып отырған
экономиканың келелі мәселелерін шешуге салық
саясатының қосар үлесі арттырылуда.
Сондықтан мен курстық жұмысымның ... ... ... ... ... ... деп ... тақырыпты орындаудағы мiндеттерiм келесiдей:
Салықтың жалпы экономикалық мәнiн ашу;
Салық салудың негiзгi элементтерi мен оның ... ... ... ... ... ... салу қағидаларын жан-жақты қарастыру;
Қазақстан Республикасының салық жүйесiнiң қалыптасуы мен ... оны ... ... атап өту;
2002 жылғы жаңа Салық Кодексi бойынша енгiзiлген ... ... ... атап өту және салық түрлерi мен оның
ерекшелiктерiне тоқталу болып табылады.
I ТАРАУ. ... ... ... ... ҮШІН МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ
АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ
1.1Салық экономиканың қызмет етуінің құрамдас бөлігі ретінде
Салықтар мемлекеттер пайда болуымен бiрге пайда болды. ... ... ... ... ... ... ... және жаңаруымен қабаттаса жүредi.
“Салық” ұғымы әр түрлi экономикалық ... әр ... ... ... ... ... ... бюджет қорына белгiлi
бiр көлемежәне белгiлi бiр уақытта ... ... ... ... ... мемлекеттiк бюджетке заңды және жеке
тұлғалардан белгiлi бiр мөлшерде және мерзiмде түсетiн
мiндеттi төлемдер болып табылады. Салықтар – ... ... жеке ... ... ... ... орталықтандырылған қаржы көздерiн
құруға байланысты туындайтын қаржылық қатынастарды
сипатайтын экономикалық категория. Салықтардың
экономикалық мәнi мынада:
Бiрiншiден, салықтар шаруашылық жүргiзушi ... мен ... ... ... бiр ... ... ... субъектiлер мен халық табысының
белгiлi бiр мөлшерiн мемлекет үлесiне жинақтап, жиынтықтардың
қаржылық ... ... ... шығу тегi ... ... ... ... сүруi мен дамуының негiзгi қаржылық көзi болып табылады.
Мемлекет құрылымының өзгеруi, оның құрылуымен, жаңаруымен бiрге
қалыптасады. әрбiр мемлекетке өзiнiң iшкi және ... ... үшiн ... бiр деңгейде қаржының көздерi керек екенi
белгiлi. Ал салықтар болса осы мемлекет ... ... көзi. ... ... ... дамытуға,
ынталндаруға және экономиканың маңызды, дамуды қажет ететiн
салаларына қолдау құралы ретiнде пайдаланылады.
“Салық” ұғымы әр түрлi экономикалық әдебиеттерде әр түрлi
қарастырылады. Негiзiнен көптеген ... ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр уақытта түсетiн мiндеттi төлем
ретiнде қарастырылады.
Салықтардың мәнiн толық түсiну үшiн олардың экономикалық
маңызын түсiну ... Ал ... ... ... ... қызметiне тiкелей қатысты.
Сонымен, салықтардың жалпы экономика дамуында атқаратын
келесiдей үш ... ... ... ...... ... ... қызмет
деп аталады. Бұл салық қызметi арқылы мемлекеттiк бюджеттiң
кiрiс бөлiмi құрылып, ... ... ... ... салықтар мемлекеттiк бюджеттiң кiрiсiн топтастыра
отырып, әлеуметтiк, әскери, қорғаныс, қоршаған ортаны
қорғау және тағы ... да ... iске ... ... ... ... ... мемлекеттiк
бюджетiндегi салықтық төлемдердiң үлесiн келесi 1-шi
кестеден және оның су динамикасын 1-шi ... көре ... ... ... ... келе, қазiргi кезде
елiмiздiң бюджетiнiң кiрiс көзiнiң 90%-ы салықтардан тұратыннын
көруге болады. Ел экономикасы дамып, мемлекеттiк бюджеттiң
кiрiс көзi ұлғайған ... ... ... де өсiп
отырғаны байқалады. Себебi, салықтың экономикалық
табиғаты өндiрiске байланысты. Өндiрiс бар жерде табыс
та бар, одан ... ... да бар. ... ... ... ... өз ықпалын тигiзiп,
өндiрушiлердiң ынтасын арттыруға жағай жасауы қажет.
Кесте ... ... ... бюджетiнiң жалпы кiрiсiндегi
салықтық түсiмдердiң үлес салмағы1
Мемлекеттiк бюджет кiрiсi ... ... ... ... ... ... ... қызметкер
6- қызметкерБарлығы
20062 338, 0
94,5Төленетiн жалақы
мөлшерi (тенге)50000
40000
60000
20000
100000
30000300000
20072 887 ,9
81,645000-нан асатын
мөлшер5000
15000
5500075000
20084 034, 4
69,9 Дерек көз: www.skytec.kz
Таблицада ... ... тек үш ... ғана
45000 тенгеден артық жалақы алады, ал жалақы қоры бойынша
компания 75000 тенгеден әлеуметтiк ... ... ... ... өз ... ... көтергенде
айтарлықтай қосымша шығындарға ұшырайтын болады. Сонымен мұндай
өзгерiстер компаниялар үшiн өте тиiмдi болып табылады, ал
мемлекет ... ... ... екен?
Бұл сұраққа жауап беру үшiн алдымен әлеуметтiк салықты төлейтiн
және төлемейтiн ... ... ... ... ... ... болатын жалақылары бар компаниялардың
көпшiлiгi әлеуметтiк салықты төлемейтiндер. Әлеуметтiк
салықты ... ... ... ... ... ... ... салық салу
базасының ауқымын азайту арқылы жүргiзуге болады. Әлеуметтiк
салықтың салынатын базасы жалақы қоры ... ... ... ... қоры мөлшерiн азайту қажет. Ол
үшiн ең жоғарғы әлеуметтiк салық салынатын жалақы қорын
анықтау қажет және ... ... тек сол ... ... ... салық салыну қажет, ал ондай
мөлшерден артық жалақыға кампаниялад ... ... ... ... ... әлеуметтiк салық салынбайтын
бiр адамға шаққандағы жалақы мөлшерi 45000 тенге болатын болса,
онда жалақы қоры 300000 тенгенi құрайтын компания ... ... өз ... ... әлеуметтiк жалақы
төлейтiн болар едi. Егер осы өзгерiстi енгiзе отырып,
республикада қызмет атқарып отырған компаниялардың
барлығына дұрыс түсiнiктеме жүргiзiлсе, бұл өзгерiстен
мемлекеттiк бюджет үшiн ... ... ... ... ... әлеуметтiк салық төленбейтiң деңгей 45000
тенге шамасында алынған, бұл мөлшер бiрiншiден елiмiзде
қалыптасқан орташа жалақы мөлшерi 15000 ... үш ... ол ... сөз, ... ... ... компаниялардың
жалақы қоры республика бойынша айтарлықтай өзгерiстерге
ұшырамайды. Қазiргi таңда республика Призидентiнiң
басшылығымен ... ... ... 26 ... ... ... ... Сонымен әлеуметтiк салықтар
бойынша аталған өзгерiстердiң нәтижесiнде мемлекетке,
компанияға, әсiресе елiмiздiң азаматтарына келер пайда
айтарлықтай болар едi.
Республикада өмiр сүрiп отырған жалақылары төмсн ... ... ... ... ... болады. Мысалы, салық
заңында жеке тұлғалардың табыстарына қолданылатын
шегерiмдердiң мөлшерi барлық жеке тұлғалар үшiн
бiрдей- бiр айлық есептеу көрсеткiшi деңгейiнде және ... ... ... көрсеткiшiнен төмен табыс табатын немесе
мүлдем табысы жоқ әрбiр жанұя мүшесi үшiн бiр ... ... ... ... ... рұқсат
етiледi. Яғни жалақы мөлшерi 45000 тенге болатын және
жалақысы 4500 тенгенi құрайтын жеке тұлғалардың
табыстарына қолданылатын шегерiмдердiң шамасы бiрдей.
Бұл әрине әдiлдiкке жатпайды, ал ... ... ... ... ... алдыңғы орынға ие болу
қажет.
Шын мәнiнде жалақылары бiр-бiрiнен өте алшақ жатқан ... үшiн осы ... ... ... әр ... болады. Жалақысы ең төменгi деңгейге
жақынырақ болатын тұлғалар үшiн табысқа қолданылатын
шегерiмдердiң ролi елеулi болып табылса, ал жалақылары
орта деңгейден жоғары ... үшiн ... бары ... не, бәрiбiр. Тәжiрибе жүзiнен қарайтын болсақ, жергiлiктi
салық комитеттерi жеке тұлғалардың табысына қолданатын
шегерiмдердiң дұрыс және заңды болуын қадағалау үшiн,
кәсiпорындардан ай сайын ... ... ... ... де ... ... ... талап ете алады. Шынында да ай сайын кез келген
жанұяда қандайда бiр өзгерiстер болып жатуы әбден мүмкiн.
Осындай объективтi және ... ... ... ... ... ... ... Бiрiншi, жеке тұлғаға
қолданатын шегерiмдердiң мөлшерiн өзгерту және оны тек табысы
төменгiлерге ғана қолдану, екiншi, табыс салығынан ең төменгi
жалақы алушыларды босату.
Қолданылып ... ... өзi өте ... болғандықтан, бiр
айлық есептеу көрсеткiшi ешкiмге де айтарлықтай көмек бола
алмайды. Сондықтан жеке тұлғалардың табыс салығына
қолданылатын шегерiмнiң мөлшерi кем ... ең ... ... ... ... ... қазiргi таңдағы ең
төменгi жалақы 4500 тенгенi құрайтын болса, осындай
мөлшерде жалақы алатындар мүлдем табыс салығынан
босатылады ... ... ... және ... деңгейдегi мөлшерде жалақы алатындар
үшiн қолданылатын шегерiмдердi қысқарту қажет. Егер
Қазақстандағы орташа жалақы 15000 ... ... онда осы ... ... ... бiр айлық ең
төменгi жалақы деңгейiнде шегерiм қолданып, ал әрбiр
табысы төмен немесе мүлдем жоқ жанұя мүшелерi ... бiр ... ... ... ... жөн. ... жеке ... үшiн, яғни, орташа
жалақыдан жоғары табыс табушыларға ешқандай
шегерiмдердi қолдану қажет емес.
Сонымен, егер республикамыздың салық жүйесiндегi ... ... ... салығына осындай
өзгерiстердi енгiзетiн болсақ, табысы өте төменгi
дәрежедегi азаматтарымызға едәуiр көмек жасаған ... ... ... ... ... ешқандай да зардап
шекпейдi, керсiнше, табыс орташа деңгейден ... ... ... ... ... ... ... арқасында мелекетiмiздiң бюджетiнiң кiрiс
жағы ұлғая түспек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қораты келе, салықтар дегенiмiз ... ... ... ... ... ... бiр мөлшерде және мерзiмде түсетiн
мiндеттi төлемдер болып табылады. Салықтар – шаруашылық
жүргiзушi субъектiлердiң, жеке ... ... ... ... ... ... көздерiн құруға
байланысты туындайтын қаржылық қатынастарды сипатайтын
экономикалық категория.
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңiнде салық салу саясатының
негiзгi бағыттары - салық жүйесiн құру және оның ... ... ... ... ... механизмiн iске асыру.
Салық салудың әдiстерi мен жолдары, салық салудың негiзгi
қағидалары, салық салуды ұйымдастырут салық механизмiне
жатады.
Салық ұғымы мен салық жүйесi ұғымы ... ... ... түсетiн салықтардың, алымдардың, баждардың және
басқа да төлемдердiң жиынтығы және олардың құрылуының
формалары мен әдiстерiнiң жиынтығы ... ... ... ... ... ... негiзделедi. Салық
жүйесiн мемлекет пен заңды тұлғалар арасындағы қаржы
қатынастары анықтайтын салықтар, салық механизмi
яғни, салық салу әдiстерi мен ... ... ... мен ... ... ... ... қызметi
органдарының жиынтығын құрайды. Салық жүйесi мемлекет
қаржы көздерiн жасаудың ең негiзгi ... ... ... ... қайта құруға, өндiрiстiң ұлғайып дамуына және
саяси әлеуметтiк шаралардың толығымен iске асуына мүмкiндiк
туғызады. Елiмiздегi ... жаңа ... ... ... 1-шi ... ... ол iске қосыла бастады. Бұл
салық кодексiнде Қазақстан Республикасында қолданылатын
салықтар мен бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi
төлемдер, атап ... 9 ... 13 ... 9 ... ... баж, 4 ... алым ... Салықтар
экономикада маңызды экономикалық категория болып
табылады. Ұлттық табысты қайта бөлу факторы ... ... мына ... жүзеге асырады: бөлу
жүйесiнде пайда болатын қателiктердi жоюға мүмкiндiк
туғызады, адамдардың экономикалық әрекеттерiн
ынталандырады, мемлекеттiң ... ... ... iске ... ... етедi, өнеркiбi
маңызды және шағын бизнес, инновациялық салаларды
мемлекеттiк қолдауды жүзеге асырады, қоғамдағы
әлеуметтiк орта ... ... ... ... мен ... ... орындау барысында алдыма қойған
мақсаттарым мен мiндеттерiмдi толық орындай келе, салық
жүйесiнiң ұлттық экономика дамуындағы орнының ... ... ... ... жеттi. Әсiресе салықтық қатынастардың
дамуы ендi ғана рыноктық қатынастарға өтiп, дамудың тиiмдi
жолына түсудiң бағыт-бағдарын ... ... және ... ... ... ... қолдау саясатын
жүзеге асыруда салықтық жүйенiң, оның қызмет ету механизмiнiң
орны маңызды екендiгiне көзiм жеттi.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қазақстан Республикасының “Салық және ... ... ... мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. – Алматы, 2002ж.
Черник Д.Г. Починок А.П. Основы налоговой системы: ... для ...... Финансы, Юнити, 1998. – 422с.
Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы:
- 2003. – 131 ... Б.Ж. ... ... ... ... ... 1997 ... Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448
бет.
Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., ... Б.Ж. ... ... ... Рауан, 1995.
Худяков А.И., Наурызбаева Н.Е. Налог: понятие, элементы,
установление, виды. Алматы: - ТОО Баспа, 1998 – ... В.Д. Ли В.Д. ... курс ... ...... ... ... 2001. – 285с.
Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784
с.
Статистический ежегодник. Алматы. – 2004г.
Финансы Республики ... ... ... Алматы,
2004г.
“Халықты жұмыспен қамту туралы” Қазақстан Республикасының 2001
жылғы 23 қаңтарындағы заңы // Егемен Қазақстан, 2001 ж, 30
қаңтар.
Статистический ежегодник. ...... ... // ... и права Казахстана,
2008 г. № 10. – 2-11 ... ... 2004 ж., № ... ... ... банкінің статистикалық
биллютені/қаңтар 2008.
Статистикалық жылдық басылым -2008ж 1-тоқсан.
Қаржы. ... оқу ... ... оқулық, Қ.Қ.Ілиясов,
С.Құлпыбаев, Алматы, 2005 жыл.
19. . « Жалпы экономикалық теория ». Оқулық. Ө.Қ. Шеденов, Е.Н.
Сағындықов, Б.А. Жүнісов, Ү.С. ... Б.И. ... ... ... ... Ө.Қ. ... - Ақтөбе, «А -
Полиграфия», 2004ж
20. «Основные социально-экономические показатели» // Банки
Казахстана, №3, 2008 г.
21. ... ... ... в Казахстане» // Бердибек
Сапарбаев, РЦБК, №4, 2007 г.
22. Журнал. Экономика и права Казахстана, 2006 г. № 5, 6, 8, ... ... ... көз:www.minfin.kz
Салықтардың екiншi маңызды қызметi ол реттеушiлiк қызмет.
Реттеушiлiк қызметi салық механизмi арқылы iске
асырылады. Оның iшiндегi негiзгi тетiктер салық
ставкалары мен ... ... ... реттеудiң
тетiктерi тек қана өндiрiстiң дамуын реттеп қана қойиай,
сонымен қатар ақша және баға саясаты, шетелдiк
инвесторларды ынталандыру, шағын және орта
кәсiпкерлiктi дамыту және ... ... ... бар ... мен ... ... ... қажет болып табылады. Әрине салықтық реттеу
тетiктерi тиiмдi ... ... үшiн ... ... ... ... және саясаттармен тығыз
байланыста болуы қажет.
Бюджет-салық саясаты – мемлекеттiк бюджет жағдайын, салық
салуды және мемлекеттiк шығындардың өзгерiсiн ... ... ... ... ... ... жұмыспен толық қамтылуды, төлем балансының
тепе-теңдiгiн және экономиканың өсуiн қамтамасыз ету
мақсатында жүргiзiледi.
Ынталандырушы бюджет-салық саясаты (қазыналық экспанция) – ... ... ... ... ... циклдiк құлдырауды
жою мақсатын қояды. Мұны жүзеге асыру үшiн мемлекет шығындарды
өсiрiп, салық ставкасы мөлшерiн төмендету арқылы немесе
бiрiктiрген, құрастырма шаралар ... ... ... ... оның ... салық ставкаларының деңгейiн
зерттеген ғалымдардың тұжырымдары мынаны дәлелдейдi:
Егер төленетiн салық мөлшерi ... ... ... ... ... онда ол ... тоқтап қалуыа әкелiп
соқтырады. Себебi, рыноктағы кәсiпорындар өздерiнiң
өндiрiс шығындарын жаба алмай қалады.
Ешер салық мөлешi салық төлеушi табысының 45-50%-ы аралығында
болса, онда жай ... ... ... ... ... ... ... табысының 35-40%-ы мөлшерi
аралығында болса, онда ұлғаймалы ұдайы өндiрiске әкеледi.
Қазақстан Республикасында корпорациялық ... ... ... ... 30%, а ... ... оырндары
үшiн ол шама 10% ғана болып отыр.
Шаруашылық субъектiлер мен халықтар табысының бiр бөлiгiн
мемлекеттiң орталықтандырылған қаржы көздерiне айналдыру
салықтардың ұдайы өндiрiстегi ... ... ... ... негiзгi қызметi ол
бақылаушылық қызметi, яғни салықтық бақылау.
Салықтардың бақылаушылық қызметi арқылы салық
механизмiнiң қызмет етуiнiң тиiмдiлiгi бағаланады,
қаржы ресурстарының қимылына баылау iсi ... ... мен ... ... ... жолдары қарастырылады.
Салықтық бақылауды тиiмдi жргiзу арқылы салықтық тәртiптi
қатаң сақтау, салық төлеушiлердiң ... ... ... мен ... ... және уақтылы бюджетке төлеп
отыруы қамтамасыз етiледi.
1.2 Салық механизмі және салық салудың қағидалары
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңiнде салық салу ... ... - ... ... құру және оның ... қызмет
етуiне мүмкiншiлк беретiн салық механизмiн iске асыру.
Салық салудың әдiстерi мен жолдары, салық салудың негiзгi
қағидалары, салық салуды ұйымдастырут салық ... да бiр ... ... бiрнеше тетiктерi мен
элементерi болады. Сол сияқты салық механизмi де белгiлi
бiр салық элементтерiнен тұрады. Салық салу ... ... ... ... ... ... оклады;
Салық жеңiлдiктерi;
Салық төлеу мерзiмi мен тәртiбi;
Салық төлеушiнiң және ... ... ... ... ... төлеуiн бақылау;
Салықтық жазалау шаралары.
Салық механизмiнде өзара байланысты элементтерден ... ... Оны ... ... көре ... ... ... негізгі элементтерiне жеке-жеке тоқталып
өтсек:
Салық төлеушi немесе салық субъектiсi – салықты және бюджетке
төленетiн басқа да мiндеттi төлемдердi төлеу ... ... бар ... Қазақстанда салық төлеушiлерге:
Резидент және резидент емес заңды тұлғалар;
Қазақстан Ресубликасының азаматтары, шетел азаматтары және
азаматтығы жоқ адамдар болып табылады.
Сурет-1 – ... ... ... ... – заң ... ... салық салуға негiз
болатын табыс, мүлiк, қызмет көрсету, ақшалай операциялар
және т.б. көптеген тауарлық-материалдық ... көзi – ... ... табыс. Салық салынатын табыс
жылдық жиынтық табыс пен шегерiмдердiң айырмасы ретiнде
анықталады.
Салықтың негiзгi базасы мыналар болып табылады:
Табысқа салынатын салық. ... ... ... ... ... табыс салықтары жатады;
Тауарларға салынатын салық. Олар қосылған құнға салынатын
салықтар және кеден баждарын ... ... ... Оған жер ... ... ... және басқалары жатады.
Салық ставкасы – бiр өлшем бiрлiгiнен алынатын салық мөлшерi.
Ставкалар тұрақты немесе пайыз нысанында ... ... ... ... регрессивтiк
және пропорционалдық болып бөлiнедi. Прогрессивтiк салықтар
салық салынатын табыстың өсуiне сәйкес ұлғайып отырады.
Пропорционалды ... ... ... салынатын
табыстың мөлшерiне байланыссыз тұрақты пайызбен
тағайындалады. Регрессивтi салық ставкасы – салық
салынатын табыс мөлшерiнiң өсуiне қарай салық ставкасының
төмендеуi.
Тұрақты салық ставкасы ... ... ... ... сома түрiнде белгiленедi.
Салық өлшем бiрлiгi – есептеу үшiн берiлген салық щбъектiсiiнң
өлшем бiрлiгi.
Салық оклады – салық төлеушiнiң белгiлi бiр ... ... ... ...... сәйкес салық төлеушiнiң бiртiндеп
немесе салық төлеуден босатылуы. Салық жеңiлдiктерiне
салықтан толық босатылатын, салық салынбайтын минимум,
шегерiстер, салық ... ... ... ... ... ... ... Салық төлеушi шегерiмдердi жылдық
жиынтық табыс алумен байланысты шығыстарды растайтын
құжаттары болған кезде жүргiзедi.
Салық төлеу мерзiмi – салықтар мен басқа ... ... ... төлеу тәртiбi – белгiленген мерзiмде салықты төлеген
кезде алдымен бюджетке қандай салықтар төлеу керек екенiн,
яғни төлеу кезiндегi белгiлi бiр ... ... ... құқытары:
Қолданылып жүрген салық және бюджетке төленетiн басқа да
мiндеттi төлемдер туралы салық заңдарындағы өзгерiстер
туралы салық қызметi органдарынан ... ... ... ... ... өз ... қорғау және
оны өзi, не өз өкiлi арқылы бiлдiру;
Салық бақылауы нәтижелерiн алу;
Салық бақылауы нәтижелерi ... ... және ... ... да ... ... есептеу мен төлеу жөнiндегi салық
қызметi органдарына түсiндiрме табыс ету;
Жеке шотынан салық мiндеттемелерiнiң орындалуы ... есеп ... ... ... ... ... Кодексiнде және Қазақстан Республикасның басқа да заң
актiлерiнде белгiленген тәртiппен салықтық тексеру актiлерi
бойынша ... және ... ... ... ... ... ... жасау;
Салық құпиясының сақталуын талап ету;
Салық салуға қатысы жоқ ақпарат пен құжатарды табыс етпеу.
Салық төлеушiнiң мiндеттерi:
Салық мiндеттемелерiн дер ... және олық ... ... ... органдарының анықталған салық заңдарын
бұзушылықтарды жою туралы заңды талаптарын орындау,
сондай-ақ қызметтiк мiндеттерiн ... ... ... ... ... ... ... қызметi органдары лауазымды адамдарының
салық салу щбъектiсi және салық салумен байланысты объект болып
табылатын мүлiктi тексеруiне жол беру;
Салық есептiлiгi мен құжаттарды ... ... ... ... ... жасаған немесе қызметтер көрсеткен кезде
тұтынушылармен ақшалай есеп айырысуды фискалдық жады ... ... ... ... ... пайдаланажәне
тұтынушының қолына бақылау чегiе бере отырып жүргiзу.
Салық ... ...... ... ... ... ... мен басқа да мiндеттi төлемдердi есептеу
дұрыстығын және олардың уақтылы төлену мәселелерi бойынша
заңды және жеке тұлғаларды ... ... ... басқаруды
тек қана салық қызметi органдары жүзеге асырады.
Салық салу қағидалары:
Салық механизмiнiң қызметi белгiлi қағидаларға сүйенiп iске
асырылады. Қазақстан Республикасының Салық Кодексi ... ... ... ... жүргiзiлуiн талап етедi:
Мiндеттiлiк қағидасы бойынша салық төлеушi салықтық мiндетiн
толық және белгiленген мерзiмде орындауы ... ... ... ... ... бюджетке
төленетiн төлемдер мен салықтар нақты болуы тиiс.
Әдiлеттiлiк қағмдасы бойынша Қазақстан Республикасында салық
алу жалпыға ... және ... ... жеке ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасы аумағында жалпыға
бiрдей салық жүйесi қолданылады.
Жариялылық қағидасы бойынша салықты рететушi нормативтiк
құқықтық кесiмдер ресми басылымдарда жарық көрiп
отырады.
Бюджетке түскен соң ... ... ... ... ... ... болып бөлiнедi.
Жалпы салықтар бюджетке тскен соң, жалпы мақсаттарға жұмсалады.
Оған коммерциялық табыс салығы және қосылған ... ... ... ... ... соң, ... ала белгiленген нақты шараларға
жұмсалады. Мысалы, көлiк құраладыона салынатын салық жол
қорын ... ... ... салу ... ... ... ... және жергiлiктi болып
бөлiнедi.
Табысқа салынатын салықтар салық төлеушiнiң кез келген салық
салынатын ... ... ... алынады.
Тұтынуға салынатын салық салық төлеушi тауар немесе қызмет
құнын төлеген кезде төлейдi. Оған қосылған ... ... пен ... ... салу ... бағалау дәрежесiне қарай салықтар нақтылы
және дербес болып бөлiнедi.
Нақты салықтар – салық төлеушiнiң салық салынатын ... ... ... салынады. Оған жер салығы және мүлiк
салықтары жатады.
Дербес салықтар – салық төлеушiнiң салық салынатын объектiсiнен
алатын табыс мөлшерiне байланысты салынады. Оған ... ... жеке ... ... ... салу ... механизмiнiң қызметi белгiлi
қағидаларға сүйенiп iске асыралады. Мысалғы, ҚР Салық
Кодексi салық iсiн мынадай қағидаларға негiзделген.
-мiндеттiлiк қағида бойынша салық төлушi ... ... ... белгiленген мерзiмге орындалу тиiс
-нақтылық қағидасы бойынша ҚР бюджетке төленетiн төлемдер мен
салықтар нақты ... ... ... бойынша ҚР салық салу жалпыға бiрдей және
мiндеттi боладды, жеке туүрдегi жеңiлдiлiк жасауға рұқсат
етiлмейдi
-бiртұтастылық қағидасы бойынша ҚР аумағында жалпыға ... ... ... ... ... салықты реттеушi нормативтiк құқықтық
кесiмдер ресми басылымдарда жарық көредi.
Салық iсiн тиiмдi ұйымдастыру мақсатында салықтарды белгiлi
тпотарға бөлiп жiктеймiз. Салықтарды мынандай ерекшелiк
белгiлерi ... ... салу ... ... ... салу ... байланысты,
Экономикалық ерекшелiгiне байланысты,
Салық салу объектiсiн бағалау дәркжесiне қарай,
Салық салу объектiсiне қарай салықтар тiкелей және жанама болып
екiге бөлiнедi.
Тiкелей салықтар тiкелей ... ... ... салынады.
Тiкелей салықтарға мынандай салықтар жатады.
Корпарациялық табыс салығы
Жеке табыс салығы
Жерсалығы көлiк құралдарына салынатын ... тағы ... ... ... төлейдi.тауар немесе қызмет бағасына
алдын ала салық енгiзiлгендiктен, iс жүзiнде оны бюджетке
салушы аударады. Жанама салықтарға мыналар жатады:
Қосылған құнға салынатын ... ... соң ... ... қарай салықтар
жалпы және арнайы болып жiктеледi.
Жалпы салықтар бюджетке түскен соң, жалпы мақсатта
жұмсалады.Оған корпарациялық табыс салығы, қосылған
құнға ... ... және тағы ... салықтар бюджетке түскен соң, алдын ала белгiленген
нақты шараларға жұмсалады. Мысалы, көлiк ... ... жол ... ... ... Салық салу
органына байланысты салықтар жалпы мкмлекеттiк және
жергiлiктi болып бөлiнсе, экономикалық белгiсiне қарай
табысқа салынатын салық және тұтынуға салынатын салық болып
жiктеледi.
Табысқа ... ... ... ... кез-келген салық
салынатын объектiсiнен түсетiн табысынан алынады. Олардың
салынатына мына ... ... ... ... пайдаға
салынатын салық .
Тұтынуға салынатын салықты салық төлеушi туар немесе қызмет
құнын төлеген кезде төлейдi. Оған қосылған құнға салынатын
салық пен акциздер ... ... салу ... ... қарай салықтар нақтылы және дербес болып
бөлiнедi.
Нақтылы салықтар ... ... ... ... ... белгiсiне қарай салынады. Оған жер салығы, мүлiк
салығы жатады.
Дербес салықтар салық төлеушiнiң салық ... ... ... ... ... ... Оған
корпарациялық табыс салығы, жеке табыс салығы
жатады. Мемлекеттiк бюджет түсiмдерiнiң ең басты көзi-
салықтар. Өнеркәсiбi ... ... ... ... 90 ... Салықтың негiзгi
түрлерiне табыс сатығы, одан басқа қоғамның құқықты
мүшелерiнiң табыстарына, корпорация пайдаларына салынатын
салықтар. Өндiрiстiк бiрлестiктер, кәсiпорындар, капитал иелерi
өздерi жариялаған ... ... ... төлейдi. Салық
мәлiмдемесi салық төлеушiлердiң өз табыстарының мөлшерi
туралы хабары, ал жалдамалы еңбек адамдарынан салық жалақы
төлегенде ұсталады.Табыс салығын алу белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... базасы жасалады, салық төлеушiлердiң
саны артады, мемлекеттiң шоғырландырылған жалпы
қаржы-қаражаттары көбейедi. ... ... ... ... бiр ... ... ... ставкаларының көптеген түрлерi бар. Егер
табыстың көлемiне байланнысыз салық ... ... ... олар ... ... ... ставкалар табыстың өсуiмен көбейсе, онда прогрессивтi,
үдемелi ставкалар болғаны. ... ... ... ... мысалы, автомашинаға оның құнына қарамастан
салынатын қатаң ставкалар кездеседi. Салық салу ... ... ... ... соғыс кезiнде пайда болған
корпарациядан алынатын салық. Салық акционерлiк қоғамның таза
пайдасынан алынады, яғни ... ... ... ... ... ... амортизация, табиғи кендердiң азаюы,
қайырымдылық қоры төлемдерi және тағы басқа шығындар.
Көптеген елдерде корпарация пайдаларына салық салу ставка
пропорциялары арқылы жүредi. Салық салу ... ... ... салу деген де бар. Ол пайданың белгiлi
мөлшерден артық болуына байла- нысты салынады. Мұндай
шара ... ... ... ... ... кездерiнде қолданылады. Табыс салығының қатарында
мүлiк салығы және ... ... ... ... ... да ... Бiрiншi жағдайда салық мүлiктiң құнына
қарай әрбiр адамнан және заңды тұлғалардан алынады. ... ... ... ... ... ... сату,
сатып алуынан түскен табыстардан алынады. Тiкелей салықтарымен
қатар жанама салықтар да маңызды рөл атқарады. Олар тауарлар
немесе қызмет ... ... ... Бұл ... ... төлейдi. Қаржы ресурстарын бюджетке
шоғырланудың басты құралы тiкелей салықтар, алайда жанама
салықтардың да рөлi кемiген жоқ. ... ... үш ... ... ... ... ... және кеден салығы. Бұлардың
iшiндегi ең бастысы- акциздер. Олар тауар бағаларына
немесе қызмет көрсету тарифтерiне қосылады. Әрбiр ... ... ... халық тұтынатын тауарларға,
транспорт, байланыс, тұрмыстық қызмет көрсету түрлерiне
салынады. Фискальды, монопольдi салық мемлекеттiң
монопольдi өндiретiн тауарларына салынатын ... ... ... ... ... бұлардың
қатарында темекi бұйымдары, алкогольдiк iшiмдiктер,
сусындар, тұз және тағы басқа болуы ... ... ... түсiмдерi әдетте мемлекеттiк бюджетке,
бiраз бөлiгi жергiлiктi үкiметтiң бюджетiне түседi. Жанама
салықтардың қатарына кеден, баж ... ... ... ... шекарадан әрi-берi өткенде төленетiн
салықтар. Кеден салығының механизмi арқылы мемлекет белгiлi
тауарлардың ... ... ... өзiнiң iшкi рыногын
шетелдiк бәсекеден қорғайды. Қазiргi мемлекеттiң финанс
жүйесiнде маңызды рөлдi орталық үкiметтiң салықтарымен ... ... ... да ... ... ... меншiк салықтары, әр түрлi жанама салықтар.
Жергiлiктi әкiмшiлiктiң қажеттiлiктерiн өтеуге өз
салықтары жетiспегендiктен көптеген ... ... ... ... ... беруi үшiн
сомалар бөлiнедi.
1.3. Салық салу жүйесінің негізгі элементтері мен салық салудың
түрлері
Бюджеттік немесе қазыналық ... ... ... ... талдап жасау;
бюджетті қарау;
бюджетті бекіту;
бюджетті бақылау;
бюджеттің орындалуын қадағалау;
бюджеттің орындалуы туралы есеп беруді бекіту
«Бюджеттік жүйе туралы» ҚР заңында ... ... ... ... бекітілген:
Республикалық бюджетке мыналар түседі:
1) республикалық бюджет табыстары, бұған қаржы қорларына, арнайы
экономикалық аймақтардың қорларына аударылатын сомалар
кірмейді. Республикалық бюджет ... ... ... ... және ... да ... төлемдерден
түскен түсімдер;
б) салықтық емес түсімдер;
в) капиталмен жасалған операциялар ... ... ... ... ... жеке ... ... мемлекеттерден түскен
ресми трансферттерден түскен сомалар;
3) республикалық бюджеттен бұрынырақ берілген несиелер бойныша
борыштарды өтеу;
Жергілікті бюджеттер Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... республикалық бюджет туралы Заңмен
үйлестіріледі. Осынау заңдармен сонымен бірге, бюджетке түсетін
салықтық, салықтық емес және өзге де ... ... ... ... мен ... да міндетті
түсімдер «Бюджеттік жүйе туралы» ҚР Заңында белгілінген
ереже бойынша түседі.
Салықтардың экономикалық мазмұны бір жағынан, шаруа ... ... мен ... екінші жағынан,
мемлекет қаржысын жасақтаумен айналысатын мемлекеттің өзара
қарым-қатынасына негізделеді. ... - ... ... ұғым-түсініктерінің бірі. Сондықтан да, оның мәні
мен мазмұнын, халық шаруашылығы үшін берер ... ... ... - заңды және жеке тұлғаның бюджетке немесе бюджеттен тыс
қорға салатын міндетті жарнасы. Бұл ... ... ... ... ... заң ... сәйкес жүзеге
асырылады.
Жекелеген салықтар мемлекеттік экономикалық тетігіндегі
салықтың ролін ... ... ... және ... ... ережелерімен
мазмұндалады. Салықтық типтік белгілерінің бүкіл
жиынтығы үш топқа бөліп қарастыруға болады: олар ... ... және ... ... ... ... - ... көрсетуші басқару органдары,
салықтың мақсатты жұмсалуы (салықпен жабылатын
шығыстардың құрамы), берілген жеңілдіктердің
мақсаттылығы (салық төлеушінің таңдауына берілген қаржы
салу саласы) жатса, ... ... ... ... ... ... салық салынып отырған табыс, мүлік және
т.б., салық ... көзі - қор ... ... қоры, салықтың
базасы - салық салынатын сома, салық ставкасы, ... ... - ... сәйкес салық төлейтін тұлға кіреді.
Әр салықтың өзіне төмендегі элементтер кіред:
Салық субъекті немесе салық ... - ... ... ... ... заңды немесе жеке тұлға;
Салық тасымалдаушысы - салық төлеу жөніндегі шығасыны тартатын
заңды немесе жеке тұлға;
Салық нысаны - ... ... ... не зат: ... ... ... ... өзі осынау нысаннан туындап
жатады, мысалы, табыс салығы, мүлік салығы, қосымша құнға
салық, тағысын ... көзі - ... ... ... ... (жалақы,
пайыз рента).
Салық салудың масштабы –салық өлшемінің негізіне қойылатын
бірлік; өнеркәсіптік салықта бұл кәсіпорынның айналымы
немесе табысы, жұмысшыларының немесе ... ... ... немесе ол үшін төленетін ақы болуы
мүмкін.
Салық салу бірлігіне - нысан өлшемінің бірлігі, яғни, табыс
салығы ... - ... ... ...... жер
салығы бойынша - гектар, акр және т.б. өлшенеді.
Салық ставкасы салық салу бірлігінің көлемін көрсетіп, пайыз
түрінде есептеледі.
II ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып және
дамудағы беталысы
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы егемендік алып, дербес
мемлекет болған және белсенді түрде рыноктық экономикаға
өту ... ... ... елеулі орын алады. Өзінің
тәуелсіздігін және дербестігін алған кез-келген
мемлекетке тұрақты, әрі күшті қаржылық база қажет.
Дамыған елдердің тәжірибесі ... ... ... ... ... ... негізі шаруашылық
субъктілерден және халықтан жиналған салық болып табылады.
Салық ұғымы мен салық жүйесi ұғымы тығыз байланысты. Мемлекетте
алынатын салық түрлерiнiң оны құру мен ... ... ... ... ... ... ... әдетте
мемлекеттiң салық жүйесiн құрайды.
Салық жүйесiн мемлекет пен заңды ... ... ... ... ... салық механизмi яғни,
салық салу әдiстерi мен тәсiлдерi, жолдары, салық заңдары
мен салыққа қатысты кесiмдердiң, салық қызметi органдарының
жиынтығын құрайды. Салық ... ... ... ... ең негiзгi құралы болуымен қатар, ел
экономикасын қайта құруға, өндiрiстiң ұлғайып
дамуына және ... ... ... ... ... ... туғызады.
Қазақстан Республикасының салықтық қатынастардың дамып, салық
жүйесiнiң дамуын төрт кезеңге бөлiп қарастыруға болады.
1 кезең, (1992 1995 жж.) – жаңа салық жүйесiнiң ... ... ... және iске ... ... (1996-1998 жж.) – жаңа нарықтық экономика талаптарына
сай келетiн салық жүйесiн ... ... ... жж.) – ... ... ескерiлуi арқылы
салық жүйесiне өзгерiстер мен толықтыруларды енгшiзу, салық
жүйесiн одан әрi жетiлдiру:
4-кезең, (2001-2004 жж.) Жаңа салық кодексi қабылданып, iске
қосылды және ол ... ... да өз ... ... ... 1991 ... 25 ... Қазақстан Республикасындағы Салық жүйесi
туралы Заңға тәуелсiз салық жүйесiн құрудың ең алғашқы
бастамасы болып табылады. Бұл ... ... ... ... бiрi ... ... ... елде көптьеген өзгерiстер болды және экономиканың
дамуына көптеген құбылыстар, атап айтқанда меншiктiң
көптеген түрлерiнiң дамуы, ... ... ... ... ... негiзде жүргiзiлуi және т.б. құбылыстар iске
аса бастады. Осы алғашқы Заң бойынша Қазақстан
Республикасында 42 салық түрi қызмет еттi, ... ... ... ... ...... ... төленетiн жергiлiктi салықтар мен алымдар – 11;
жергiлiктi салықтар мен алымдардың 18 түрi.
Бұл салықтардың негiзiн табыс салығы, пайдаға салынатын салық,
қосылған ... ... ... ... салығы, жер салығы және
т.б. салықтар құрады.
Салық iсiн тиiмдi ұйымдстыру мақсатында салықтарды белгiлi
топтарға бөлiп жiктеймiз:
Салық салу объектiсiне байланысты;
Қолданылуына ... салу ... ... ерекшелiгiне байланысты;
Салық салу объектiсiн бағалау дәрежесiне қарай;
Салық салу объектiсiне қарай салықтар тiкелей және жанама
салықтар болып бөлiнедi.
Тiкелей ... ... ... ... ... ... ... мынадай салықтар жатады:
корпорациялық табыс салығы;
жеке табыс салығы;
жер салығы;
көлiк құралдарына салынатын салық және т.б.
Жанама салықтарды тұтынушы төлейдi. Тауар немесе қызмет
бағасына алдын ала ... ...... ... ... аударады. Жанама салықтарға мыналар
жатады:
Қосылған құнға салынатын салық;
Акциздер;
Аталмыш ... iске ... ... ... ... Республикасы Президентiнiң 24.04.95 жылы
қабылдаған “Салық және бюджетке төленетiн басқа да төлемдер
туралы” Заң күшi бар Жарлығы табылады. Ол заң 1995 жылдың ... ... iске ... Соның нәтижесiнде бұрын қызмет
еткен 42 салық түрiнiң орнына 11 салықтар мен алымдар
қызмет етеiн болды. Бұл ... ... ... ... жүйесi нарықтық қатынастар талабына бiршама бейiмделiп,
халықаралық тәжiрибеге мейлiнше жақындатылады.
1999 жылы салық жүйесi 5 рет қайта күрделi өзгерiстерге ұшырады.
Осыған орай 2000 жылы 1 ... ... ... 17 ... мен ... түрлерi
қызмет еттi.
4-шi кезеңде, яғни 2001 жылдың 12 ... Жаңа ... ... 2002 ... 1-шi ... ... ол iске ... Бұл салық кодексiнде Қазақстан Республикасында
қолданылатын салықтар мен бюджетке төленетiн басқа да
мiндеттi төлемдер, атап ... 9 ... 13 ... 9 ... 1
мемлекеттiк баж, 4 кедендiк алым белгiлендi.
Жаңа Салық Кодексi 2002 жылдың 1-шi қаңтарынан Қазақстанда
мынадай ... ... ... ... ... салығы;
қосылған құн салығы;
акциздер;
жер қойнауын пайдаланушылардың салықтар мен арнайы төлемдерi;
әлеуметтiк салық;
жер салығы;
көлiк құралдары ... ... ... Кодексiндегi 13 түрлi алымдарға:
заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
жеке кәсiпкерлердi мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
жылжымайтын мүлiкке құқықтарды және олармен жасаған ... ... үшiн ... ... және ... жоғары құрылғыларды
мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
механикалық көлiк құралдары мен тiркемелердi мемлекеттiк
тiркегенi үшiн алым;
теңiз, өзен кемелерi мен шағын көлемдi кемелердi ... үшiн ... әуе ... ... ... үшiн ... құралдарын мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
автакөлiк құралдарының Қазақстан Республикасының аумағы арқылы
жүру алымы;
аукциондардан алынатын алым;
елтаңбалық алым;
жекелеген ... ... ... құқығы үшiн лицензиялық
алым;
телевизия және радио хабарларын тарату ұйымдарына радиожилiк
спектiрiн пайдалануға рұқсат беру үшiн алым.
Салық Кодексiндегi төлемақыларға:
жер учаскелерiн пайдаланғаны үшiн ... ... ... су ... ... ... ортаның ластанғаны үшiн төлемақы;
жануарлар дүниесiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
орманды пайдаланғаны үшiн төлемақы;
ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды пайдаланғаны үшiн ... ... ... үшiн ... ... су ... ... үшiн төлемақы;
сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшiн төлемақы.
Қазақстан Республикасы салық жүйесiн басқару Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... ... қызметi органы Қазақстан Республикасы Қаржы
Министрлiгi Салық Комитетiнен және облыс, Астана,
Алматы қалалары, ... мен ... ... ... ... ... ... салық орындарына басшылық жасауды
жүзеге асырады. Салық орындарының бiрiншi басшыларын қызметке
уәкiлеттi мемлекеттiк органдардың бiрiншi басшасы
тағайындалады.
Елiмiздегi салық қызметi органдары келесiдей қызметтер
атқарады:
салық Кодексiне ... ... ... ... ... ... ... салық мiндеттемелерiнiң туындауы,
атқарылуы және тоқталуына байланысты түсiнiктеме беру;
салықтық бақылауды жүргiзу;
Қазақстан Республикасы заңнамасында бекiтiлген талаптарды
сабақтай отырып салық төлеушiнiң ... ... ақша ... ... бухгалтерлiк
кiтаптарды, есептердi, сметаларды, қолма-қол ақшаларды,
бағалы қағаздарды, есеп айырысуларды, декларацияларды және
өзге де құжаттарды тексеру;
Салық төлеушiден есептелген және төленген салық және ... ... да ... ... ... ... ... жасалатын мiндеттi зейнетақы жарналары
тураы құжатты талап ету;
Салықтық тексеру барысында салық заңдылықтарын бұзушылықтарды
растайтын құжаттарды тәркiлеу;
Қазақстан Республикасы Үкiметi бекiткен тiзбе бойынша ... ... ... алу:
Банктерден және банктiк операциялардың жекелеген түрлерiн
жүзеге асыратын ұйымдардың салық төлеушiнiң банк
шоттарының нөмiрiн, ондағы ақша ... мен ... ... алу және ... салу iсiн ... және iске ... негiзгi
жұмыстарды аудан бойынша салық комитеттерi жүргiзедi
десек артық болмайды. Аудан бойынша салық ... ... ... ... ... ... ... Бұл бөлiмнiң негiзгi
қызметтерiне келесiлердi жатқызуға болады:
Салық төлеушiлердiң есебiн жүргiзу;
Салық ... ... ... ... төлеушiлерге салық заңнамаларын түсiндiру;
Есеп құжаттарын, декларацияларды қабылдап, олардың дұрыс
жасалғанын камералық тексеру;
Патент беру және т.б. ... ... ... Бұл ... ... ... жатқызуға болады:
Құжаттық тексерулер жүргiзу;
Кәсiпорындардың жабылуына байланысты тексерулер ... ... ... ... ... ... ... жүргiзу арқылы патент құнының дұрыстығын
тексеру және т.б.
Салықтарды ерiксiз өндiру бөлiмiнiң негiзгi қызметтерi
келесiдей:
Салық төлеушiлердiң ... ... ... ... ... есеп ... салықты өндiрiп алу туралы үкiм
шығару,
Салықтан қарызы бар ... ... ... ... ... тәркiленген мүмлiктi сатып, бюджетке
кiрiс түсiру;
жекелеген салық төлеушiлерге фискалдық жады бар ... ... ... ... ... жасауын тексеру.
4. Құқықтық қамтамасыз етудiң негiзгi мақсаттарына келесiлердi
жатқызуға болады:
салық комитетiн Заңдармен, нұсқаулықтарме, өзге де заңнамалық
кесiмдермен ... ... ... ... ... ... ... мүддесiн
қорғау және т.б.
5. Ұйымдастыру-бақылау қызметiнiң бөлiмiнiң негiзгi қызметтерi:
Салық комитетiнiң iс жоспарын жасау және оны iске ... ... ... ... жұмыстары;
жоғарғы органдарға мәлiметтер беру;
мәлiметтер алмасу және т.б.
Ақпаратпен қамтамасыз ету және есеп ... ... ... ... ... ... төлеушiлердiң жеке шотын ашу және жүргiзу;
1-Н есебiн ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы жаңа салық жүйесiнің жалпы
құрылымы мен ондағы салық түрлері
Еліміздің жаңа Салық Кодексiне ... 2002 ... ... ... мынадай салықтар енгiзiлдi:
корпорациялық табыс салығы;
жеке табыс салығы;
қосылған құн салығы;
акциздер;
жер ... ... ... мен ... төлемдерi;
әлеуметтiк салық;
жер салығы;
көлiк құралдары салығы;
мүлiк салығы.
Мұндағы қосылған құнға салық пен акциздер жанама салықтарға
жатады. Ал қалған салықтың жетi түрi ... ... ... ... Ендi осы ... ... және ... тоқталып өтейiк:
Жанама салықтардың iшiндегi ең маңыздысы 1992 жылы енгiзiлген
қосылған құнға салынатын салық – ҚҚС болып табылады. Салық
төлеушi мемлекетке оны ... ... ... щшығысының
орнын бағаны көтеру жолымен толықтырады және салықты төлеудi
сатып алушыға ауыстырады. Салық салу объектiсi материалдық
шығындарсыз өндiрiлген өнiм (амортизациясы бар таза ... ... ... құн ... ... қосылған өнiмге
кешендi шығындар, мысалы, жарнамаға жұмсалатын және басқа
бiрқатар шығындар қамтылуы мүмкiн.
Демек, бұл салықтың ерекшелiгi – оның ... ... ... ... ... түсiм-ақша емес, тек салық салынатын
айналым мен салық салынатын импортты қамтитын қосылған
құн болып табылатындығында. ҚҚС ... ... ... ... ... ... ... экономикалық одағының 17
елiнде пайдаланылады. Бұл салықтың артықшылығы мынада:
бiрiншiден, ол жаңа құн жасалынған орын бойынша салық
төлеушiлердiң үлкен тобынан алынады; екiншiден,
төлеушiлер үшiн де ... ... ... және ... өзгеруiне, төлеушiнiң қаржылық ахуалына, инфляция
деңгейiне қарамастан мемлекет бюджетiнiң кiрiстерiн
қалыптастырудың сенiмдi және тұрақты базасын
қамтамасыз етедi. ҚҚС қазiргi кезде Қазақстан
Республикасының ... ... аса ... бiрi болып саналады. 2004 жылы мемлекеттiк
бюджет кiрiстерiнiң жалпы сомасында бұл төлемнiң ... ... ...... ... және сатып алушы төлейтiн
тауарларға салынатын салық. Акциздердi өзiнiң
айрықшалықты ерекшелiктерiне қарай монополды ... ... мен ... сұранымы болатын тауарларды
өндiрушiлер төлейдi. Акциздер көрсетiлген қызметтерге ... ... ... ... ... және ... ... пайызбен
және заттық нысандағы өлшем бiрлiгiне абсалюттiк сомада
белгiленедi. ҚР-ның Мемлекеттiк бюджетiндегi акциздердiң
үлесi 2004 жылы 3,5%-ды ... ... ... Бұл ... Ұлттық банк пен
мемлекеттiк мекемелердi қоспағанда Қазақстан
Республикасы резидент заңды тұлғалары, сондай-ақ
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ре2спубликадағы көздерiн табыс алатын бейрезидент-заңды
тұлғалар төлейдi. Арнаулы салық режимiн қолданушы заңды
тұлғалар – шағын бизнестiң субъектiлерi, ... ... ... – ауыл ... ... кәсiпкерлiк қызметтiң жекелеген түрлерi
корпорациялық табыс салығын төлейдi.
Корпорациялық табыс салығын салу механизмi заңды тұлғалар
салықты есептеу, төлеу ... алу ... мен ... ... ... ... ... бұл механизм заңдамаға сәйкес мынаған саяды.
Салықты табыс алатын заңды тұлғалар, ... ... ... ... ... қызметтен
алатын табыстары бойынша коммерциялық емес ұйымдар да,
бюджет ұйымдары да төлейдi.
Корпорациялық ... ... ... ... ... ... табады:
Мыналар – салық салынатын табыс, төлем көзiнен салық ... және ... ... ... ... мекеме
арқылы жүзеге асыратын бейрезидент-заңды тұлғаның таза табысы
корпорациялық табыс салығы салынатын объектiлер болып табылады.
Салық салынатын жылдық жиынтық табыс пен ... ... ... ... ... ... заңнамалы түрде белгiленген
шегерiмдер арасындағы айырма ретiнде айқындалады. Жылдық
жиынтық табыс салық заңнамасына сәйкес түзетiлуге тиiс.
Резидент-заңды тұлғаның ... ... ... салық кезеңi
iшiнде Қазақстан Республикасы мен одан тыс ... ... ... ... ... ... ... мекеме арқылы жүзеге асыратын бейрезидент-заңды
тұлғаның жылдық жиынтық табысы салық заңнамасына сәйкес
анықталып, оған тұрақты мекеменiң қызметiне байланысты
табыстардың барлық түрлерi ... ... ... ... ... ... мына
төмендегiлердi қоса, салық төлеушiнiң табыстарының
барлық түрлерi қамтылады:
Корпорациялық ... ... ... ... ... ... ... мекеме арқылы жүзеге асырған
қызметiнен алынған таза табысына 15%-дық мөлшерлеме бойынша
салық салынады. Таза табыс деп есептелген корпорациялық ... ... ... алып ... салық салынатын табысты
айтады.
Жеке табыс салығы мемлекеттiк бюджеттiң кiрiстерiiнң басты
көздерiнiң бiрi және де басқа салықтарға қарағанда
халықтың өмiрiне ... әсер ... ... бiр түрi
болып табылады.
Осы табыс салығын төлеушi болып салық жылы ... ... ... бар ... ... ... азаматтары және азаматтығы жоқ
тұлғалар табылады. Әрбiр салық төлеушiлер табыс салығын
өздерi тұрған жерi бойынша төлеудi жүзеге асырады. Жеке табыс
салығын салу ... ... ... ... салық салынатын табыстар;
төлем көзiнен салық салынбайтын табыстар;
Салық төлеушiнiң төлем ... ... ... ... ... ...... жұмыс берушi есептеегн
салық шегерiмдерi сомасына азайтылған табыстары төлем
көзiнен салық салынатын табысы болып табылады;
Бiр жолғы төлемдерден алынатын табыстарға салық салу;
Жинақтаушы ... ... ... ... ... орын ... ... ұтыстар түрiндегi табыстардан;
Стипендиялар – бiлiм беру ұйымдарында оқып ... ... ... ... және ... қызметкерлерiне төлеуге
арналған ақша сомасы табыс көзiнен салық салынатын
стипендия болып ... ... ... ... ... ресурстарды,
пайдалы қазбаларды, жер қойнауын пайдалануға байланысты
бiрқатар төлемдер бар. Оларды шартты түрде ... ... ... ... үшiн ... ... ... бiр топқа
бiрiктiруге болады.
Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдерi
мыналарды қамтиды:
Үстеме пайдаға салынатын ... ... ... ... ... (қол ... ... табу)
роялти;
өнiмдi бөлу бойынша Қазақстан Ресупбликасының үлесi.
Бонустар – жер ... ... ... ... ... және жер ... пайдалануға жасалған
келiсiмшартта белгiленген мөлшерлерде және тәртiппен
ақшалай нысанда төленедi.
Роялти - пайдалы ... ... және ... ... ... процесiнде жер қойнауын
пайдаланк құқығы үшiн төлемдер. Ол ақшалай немесе заттай
нысанда ... ...... ... ... бiрi. ... ... берi бұған дейiн қолданылып келген әлеуметтiк
қорларға: зейнетақы, мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру,
мiндеттi медициналық сақтандыру, халықты жұмыспен қамту
қорларына аударылатын ... ... ... ... ... ... ... ақы төлеу қорының 28% мөлшерiнде белгiленедi.
Әлеуметтiк салықтан ... ... ... ... ... 17-19% құрайды.
Қазақстан Республикасының резидент заңды тұлғалары шетелдiк
заңды тұлғалардың филиалдары мен өкiлдерi, сондай-ақ
Қазақстанда қызметiн тұрақты атқаратын мекемелер ... ... ... жеке ... ... ... әлеуметтiк салық төлеушiлер
болып табылады.
Жер салығы. Республикадағы жер қатынастары саласындағы
өзгерiстер Қазақстан ... жер ... ... Жер ... ... Жердi
пайдалану және иелену үшiн төленетiн ақы жер салығы ретiнде
қарастырылады. Бұл салықтың мақсаты – жердi ... ... ету және ... сақтау, құнарлығын арттыру,
жергiлiктi аймақтардың әлеуметтiк-мәдени дамуы үшiн
қажеттi шараларды iске асыру үшiн бюджетке түсетiн
табыстарды қалыптастыру болып табылады.
Жер ... ... ... ... ... сондықтан бұл
жергiлiктi өкiмет орындарының аталған салықтыы жинауға
мүдделерiн арттырады.
Жер салығын төлеушiлер – меншiгiнде немесе тұрақты
пайдалануында жер учаскесi бар заңды тұлғалар,
олардың филиалдары және ... ... ... жеке ... ... мөлшерi жер учаскесiнiң саласына, құнарлығына,
орналасу аймағына және сумен қамтамасыз ету мүмкiндiгiне
қарай анықталады және жер иесi мен ... ... ... байланысты болмайды.
Салық салу объектiсiне қарай мүлiкке салынатын салық тiкелей
салықтарға жатады. ... ... ... ала
отырып, салық мүлiктiң құнына тiкелей салынады.
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... басқару құқығында салық объектiсi бар заңды
тұлғалар мен меншiк құқығында салық салу объектiсi бар жеке
кәсiпкерлердiң мүлiктерiне ... ... ... ... ... тұлғалар мен жеке кәсiпкерлер үшiн негiзгi
құралдар мен материалдық емес активтер салық салу объектiсi
болып табылады.
Көлiк құралдарына салынатын ... ... ... ... салу
объектiлерi бар жеке тұлғалар және меншiк, шаруашылық жүргiзу
немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектiлерi бар
заңды тұлғалар, ... ... ... ... ... органдарда мемлекеттiк тiркеуге жататын және есепте
тұрған көлiк құралдары, ... ... ... ... ... ... Жүк көтергiштiгi 40 тонна және
одан да асатын карьерлiк автосамосвалдар, мамандырылған
медициналық көлiк ... ... салу ... болып
есептелмейдi.
2.3. Салық жүйесін мемлекеттік үйлестіру
Салық тәжірибесінде салық салудың үш тәсілі бар:
Бірінші тәсіл - кадастрлық ... ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша жіктелетін:
жер, табыстар сияқты типтік нысандардың тізімі және ол
нысанға салық салудың ортаға табысын белгілейді.
Екінші тәсілге тоқталсақ, бұл салықты заңды ... ... ... ... ... ... есепшілері ұстап отырады. Бұл тәсіл бойынша, табыс
салығы, яғни, жалақысы салығы төленіп отырады. Салықты
мемлекет мен ... ... ... буын ... ... ... мүмкіндігін азайтады.
Үшінші тәсіл – салық төлеушіні салық органдарын декларациялар
төлеу тәсілімен, яғни, көріп отырған табыстары туралы ресми
мәлімдеме құжаттарын беру жолымен ... ... ... бірі - ... ... ... экономика жағдайындағы мемлекеттік үйлестіру екі
бағыт бойынша жүргізіледі:
Сауда-ақша қарым-қатынасын үйлестіру, яғни, мемлекет рыноктағы
субъектілердің өзара іс-қимылын анықтайтын нормативтік
актілерді, заңдарды шығарады - бұл ... ... еш ... ... адам ... ... әсер ... қызметтерін белгілі бір бағытқа бағыттау әдістері.
Нарық жағдайында ... ... ... барынша
азаяды да, материалдық мүдделілік мен экономикалық
мәжбүрлеудің үйлесім жүйесі ғана қалады.
Осылайша, нарық экономика мен мемлекеттік бюджетті толықтыру
жүйесі қаржылай-экономикалық жолмен, пайыздық ставкалар,
ссудалық ... және т.б. ... ... ... салудың үйлесімді жүйесімен жүзеге асырыралады екен.
Ал, бұл жүйеде ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды, субъектіні қысып-қанамай,
керісінше, өндірісті ынталандыруы керек. Салық
ставкаларын, жеңілдіктерді, айыппұлдарды пайдаланып,
салық салудың ережесін өзгерте отырып, ... ... ... ... ... ... жағдай жасайды.
Мемлекет салық ставкаларын өзгерте отырып, қаржы ағыны мен
тауар ағындарының жекелеген элементтері үшін қосымша
ынталандыру ... ... ... ... көп ... мемлекеттің үйлестіруші
қызметімен іліктес болып келетіндіктен,мемлекет салықтың
көмегімен қаржы салымдарын, шаруашылық белсенділікті мақсатты
түрде жандандырып, жаңа жұмыс орындарын құра алады.
Ал, мемлекеттік ... ... ... басқа
үлестіруші немесе бөлуші қызметі де бар. Үлестіру қызметтің
маңызы сол, салықтың көмегімен бюджетте халық шаруашылық
проблемаларын, мақсатты бағдарламаларды шешуге ... ... ... ... қаржыларды ұзақмерзімдік салымдарға,
қорларға, инвестициялайды, өндіруші салалар мен халықтың
әлеуметтік мұқтаждықтарына ... ... және оны іске ... ... ... және қайта
үлестіру қатынасы орын алады. Ал, мемлекет осы күрделі
үрдісті басқарады. Өркениеттің даму тарихы ... ... ... ... ... тиімді және белсенді пайдаланған жағдайда
ғана, алға жылжу мүмкін.
Ал, мемлекеттік бақылау қызметіне келер болсақ, ол ... ... ... ... ... ... Бақылау функциясын жүзеге асыру
салық ережесіне байланысты, ал, бұл өз кезегінде, ... дер ... ... ... салықты төлеп
отыруына негізделеді.
Ал, әлеуметтік қызметтің құрамдас бөлігі - белгілі бір тауарлар
мен қызметтерге салық салуға деген әдістерде көрінетін
әлеуметтік-тәрбиелік мәнге негізделеді. Атап ... ... және ... ... ... ... енгізе отырып, әлеуметтік-мәдени сала
мекемелеріне жеңілдіктер береді. Оның себебі,
алғашқылардың салық төлеуге жағдайы жетіп, кейінгілердің
жағдайлары жоқтығында ғана ... ... ... ... ... әлеуетін арттырып, қоғамның
адамгершілік сауалаттылығын нығайтуға тырысады.
Өткен ғасырларда мемлекеттік шаруашылықта мемлекеттік және
мүліктік баж салықтары ... ... ... ... ... ... ие ... келген салықтардың бүгінде
күнге-күнге мән-мазмұны артуда. Салықтық басымдылық мазмұны
мәдениеттің дамуымен және халықтың сұранысымен тығыз
байланыста. Біз А.А.Исаевтың “салық дегеніміз -
мемлекеттік және ... ... ... ... жабу үшін қызмет ететін жеке шаруашылықтың міндетті
төлемдері” деген пікірімен келісе аламыз.
Мемлекет бізден салықты ... ... ... ... да ... ... ... белгілеп, оны орындамаған жағдайда
мемлекеттік мәжбүрлеуге, тіпті, қылмыстық жауапкершілікке
тартуға құқылы. Мемлекеттіліктің негізін құрушылардың бірі
Бенджамин Франклин айтпақшы: “Өмірде екі ... ... ... ... үшін бұл ... “өмір мен өлім мәселесі” десе де
болғандай, себебі, салық жүйесі шаруашылықтың рыноктық
жүйесінің маңызды тетігі болып табылады. Командалық
экономикада ... ... ... ... ... ... ... болатынбыз, сондықтан да, біздің еліміздің
нарықты экономикасының қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... Қазақстанның өзінің салық жүйесі қалыптасып
үлгергені айғақты факті. Бірақ та, оны әлі жетілдіру және
дамыта түсу ... ... дәл осы ... ... ... ... қызу пікірталасқа негіз болып отыр.
ІІІ тарау. Қазақстанның салық жүйесін құрудың кезеңдері
1994-95 жылдары – жаңа ... ... ... бірінші кезеңі
болса, 1996-198 жылдары - екінші кезең болды.
1994-1995 жылдары жаңа ... ... ... ... ... іске ... жылы ... жаңа салық заңнамасын қабылдар алдында
Қазақстанда күрделі ахуал қалыптасты. Ол кезде,
кәсіпорындардың 60 пайызға ... ... ... Банкрот кәсіпорындар тізімінде ірі бірнеше
кәсіпорындар тіркеліп, жаппай борыштар, мемлекеттік
бюджеттің жетімсіздігі орын алды, себебі ... ... ... жаңа ... кодексін қабылдай отырып алдына бірнеше
мақсат қойды: Кереғарлықтар мен қарама-қайшылықтарды
оңтайландыру; Республика бойынша cалық жүйесін
біртұтастандыру:
Салық қатынасы тәжірибемен шыңдалып отыр. Сондықтан да,
биыл,2003 жылы ... жаңа ... ... ... бойы
бастан кешкен тәжірибелердің нәтижесі іспетті. Жаңа кодекс
бүлкі әлемде қабылданған құқықтық көрсеткіштерге негізделген
және біздің экономикамызға нарықтық қатынасқа тезірек
бейімделуге мүмкіндік беретін ішкі ... ... ... ... ... жауап береді.
3.1. Салық жүйесін жетілдіру жолдары
Қандай да болмасын мемлекеттiң салық жүйесi негiзiнен екi
қызметтi атқарады. Бiрiншiсi ... ... ... ... ... ... қызмет ешкiмдi де
алаңдата қоймайды себебi кез келген мемлекеттiң өмiр сүру
үшiн қаражаттың қажеттiлiгi өте ... ... ... ... мейлiң мемлекеттiң немесе кәсiпкерлердiң болсын, аса
қызықтыратын мәселесi болып табылады. Баршамызға белгiлi
таразының екi жағы бар, ... ... ... ал ... еркiн
кәсiпкерлiктi ұстағандардың мүдделерiнен шығады.
Қазақстандағы салықтардың атқаратын реттеушi қызметiне кеңiнен
тоқталсақ, оның оншалықты өз атына сәйкес келе бермейтiн
жақтарын байқауымызға болады. Салықтардың ... ... ... шарттарға жауап беруi қажет:
мемлекеттiк бюджетке түсетiн кiрiс мөлшерiнiң белгiлi
бiр ... ... ... және ... мен жеке ... ... ауыртпалығын реттестiру.
Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi даму стратегиясында болашақтағы
мемлекетiмiздiң негiзгi байлық көзi шикiзатты, соның iшiнде ең
бiрiншiден мұнайды экспорттау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... бiрi
шикiзатты экспорттаушыларға салынатын салықтардың
тиiмдiлiгiн арттыру болып табылады.
Үкiмет басшысының хабарлағанындай, 1999 жылдың қорытындысы
бойынша, мұнайды ... тек ... ... ... бюджетiмiзге 500 миллион АҚШ доллары
шамасындағы қаржы түспей қалған. Мұндай көлемдегi
қаржы республикалық бюджетiмiздiн төрттен бiр бөлiгiндей
мөлшерiн құрайды. Егер бұл көрсеткiш тек қана ... орын ... ... онда ... бүкiл
шикiзатын экспорттаудан түспей қалған қаражаттың мөлшерi
қандай болар екен?
Осындай көлеңкелi экономиканың келеңсiз әрикеттерiнен
елiмiздегi күнделiктi тұрмыстық қажеттiлiктерге аса зәру
болып отырған ... ... көп ... ... ... ... салынатын базаның кемуiне, экспорттаушы емес
экономиканың басқа салаларында қызмет ... ... ... салық салық ауыртпалығы арта
түсуде. Аталған кемшiлiктердi жою үшiн, ең алдымен салық
заңына жаңадан өзгертулер енгiзу аса ... ... атап ... жаңадан қабылданған салық
кодексiнде айтарлықтай өзгерiстер енгiзiлмеген, демек
жiберiлген кемшiлiктер алдағы уақытта да жiберiлуi мүмкiн.
Әрине енгiзiлген өзгерiстер ... ... және ... ... ... iске асуы ... ... төлеушiлер үшiн салық
жүйесiнiң ең болмағанда үш-бес жылға дейiн тұрақты болып
қалуы аса маңызды шарт ... ... ... ... бұлай болу әрине мүмкiн емес, әсiресе жалпы iшкi
өнiмнiң мөлшерi дүниежүзiлiк бағаға тәуелдi жағдайында бұл
өте қиынға соғады.
Жер ... ... ... ... ... ... ... екенiн ескере отырып, оларға
салынатын табыс салығына прогрессивтi ставканы енгiзген
дұрыс болар едi. Егер ... ... ... ... ... болып қалыптаса, онда осындай
шикiзатты экспорттаушы кәсiпкерлер бағаның ... ... ... ... ... Бұл ... ... қазiргi салық заңына кәсiпорындардың iшкi пайда
нормаларына сәйкес үстеме пайда салығы арқылы алып ... ... ... ... ... ... iшкi ... анықтау кезiнде оның мөлшерiне әр түрлi себептер
мен субъективтi жағдайлар әсер етуi мүмкiн, ... ... ... қарастырып, отыру қажет, өйткенi
шикiзаттың әлемдiк бағасын күн сайын өзгерiстерге
үшырауы мүмкiн.
Аталған кемшiлiктердi жою үшiн шикiзатты өндiрушiлерге
салынатын табыс салығының ... ... ... ... шикiзаттың сатылу уақытындағы қалыптасқан
әлемдiк бағасы мен шикiзатты өндiру мен тасмалдауға кеткен
шығындардың айырмасына ауыстыру ... Бұл ... ... ... ... ... ... уақыттағы
қалыптасқан әлемдiк баға алынып отыр? Оған себеп,
кез келген шикiзатты ... ... ... ... кәсiпорындар сатылу бағасын жасаған
келсiм шарттарында төмендетiп жазып, сөйтiп табыс мөлшерiн
азайтып көрсетуi әбден мүмкiн, ал белгiлi бiр уақытта
қалыптасқан ... ... ... ... ... және оның ... тексеру онша қиынға соқпайды.
Сонымен қатар шикiзаттың өзiндiк құны мен тасымал шығынын
анықтау кей жағдайда тұрақты болып қалады. Бұл арада
экспорттаушы кәсiпорындардың ... ... алуы ... мәселен, Қазақстан шикiзаты сапасының
төмендiгi. Шын мәнiнде туындайтын қайшылықтарды реттестiру
қиын емес.
Егер экспортталатың шикiзаттың ... ... кұрт ... онда ... қалай шешiлмек деген сұрақтың қойылуы
сөзсiз. Оған жауап беру үшiн, мұндай ... ... ... ... ... ... Егер әлемдiк бағаның
төмендеуiне қарамастан шикiзатты экспорттау елiмiз үшiн
аса маңызды болып қала берсе, онда өндiрушi кәсiпорындарға
мемлекет тарапынан көмек ... аса ... ... ... шикiзатты экспорттаушылар үшiн көмектi табыс
салығының ставкасы төмендеген сайын пропорционалды ... ... ... ... ... Мұндай әрикет
шикiзатты өндiрушiлер мен экспорттаушылар үшiн едәуiр
көмек болар едi. Әрине, салықтай көмектiң белгiлi бiр шегi
болуы тиiс, егер ... ... ... ... бiр ... ... кететiң болса, онда мұндай
шикiзатты өндiрудi тоқтату қажет болар едi.
Қазақстан жағдайында халыққа комуналдық ... ... жеке және ... ... үшiн ... ... ... көрсету көптеген қиыншылықтарға
алып келуi мүмкiн. Мысалы, инвестиция жасаған компания
саладан өз қаржысын алып, пайда нормасы жоғары болатын
салаға ауысып кетуi әбден мүмкiн. ... ... үшiн iшкi ... ... ... ... ... 20-25 пайызға дейiн көтеруге болады.
Мемлекеттiк кiрiс министрлiгi мен монополияға қарсы
комитет монополиялық кәсiпорындардың осылайша белгiленген
пайда мөлшерiн дұрыс сақталуын қадағалап ... ... ... едi. ... ... ... бюджетке түсетiн кiрiс түсiмiнiң ұлғаюымен
бiрге Қазақстандық тұтынушылар үшiн монополиялық
кәсiпорындарының қызметтерi арзанырақ түсетiн
болады. Қорыта айтқанда, монополиялық кәсiпорындар ... ... ... ... ... ... ... пайда мөлшерi еш өзгермейдi.
Мемлекет тарапынан болатын мұндай әрикет нарықтық қатнастарға
ешқандай кедергi ... ... бұл ... ... ... ... әрикетiнiң бiр жолы
болып саналады.
Аса бiр ойландыратын мәселенiң бiрi- жеке тұлғалардың табысына
салынатын салықтардың мөлшерi. ... ... ... атқаратын жеке тұлғалардың жалақыларына екi түрлi:
табыс салығы және әлеуметтiк салық салынады. Сонымен қатар
мiндеттi ... ... он ... ... қорына
аударылады. Мәселенiң жайын жалақыны төлейтiң заңды
тұлғалар жағынан қарайтын болсақ, онда жалақы үлестiру
барысында кәсiпорындардың қосымша қаржыға шығындалуын
байқаймыз. Жалақы қоры неғұрлым ... ... ... ... салықты көп төлейдi. Бұл қызметкерлердiң
еңбек ақысын көтеруге кәсiпорындар мүдделi емес деген сөз.
Қазақстан салық жүйесiнде орын алып ... ... ... ... өз қызметкерлерiнiң жалақы мөлшерiн
көбейтуiн ынталандыру тұрмақ, керсiнше бұл ... ... ... ... ... ... ... Мәселе тек
әлеуметтiк салық ставкасының жағарлығында ғана болып отырған
жоқ, сонымен қатар бұл салық салынатын ... да ... ... ... ... ... ... 4-12 пайыз
аралығында болып отыр, оны тек компаниялардын өздерi ғана
емес, жалақы ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк салықтың ауыртпалығынан
құтылғанымен, жалақы төлеушi компанияларға үлкен
ауыртпалық жүктелiп отыр. Себебi жылдық жалпы жалақы қоры
орташа есеппен алғанда ... ... 40-70 ... ал осы ... ... ... салық ставкасы 26
пайызды құраған болса, кәсiпорындар өз пайдасының 18
пайызына дейiнгi мөлшерiн мемлекеттке әлеуметтiк салық
тұрде төлеуге мәжбүр болады екен. Бұған 30 ... ... ... табыс салығын қосатын болсақ,
компанияларға жүктелетiн салық ауыртпалығының жоғары
екендiгiн көруге болады.
Тәжiрбиеде көрсеткендей, компаниялардың ... ... ... ... белгiлi жолдарын
пайдаланып, салық комитеттерiне шын жалақы қорының тек
30-40 пайыздайын ғана көрсетуде. Әрине,салықтарды толық төлеп
жүрген кәсiпорындар да жеткiлiктi және ондайларға көп ... ... Осы ... ... ... ... ... 1, компания қызыметкерлерінің жалақы мөлшері

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қр-да жинақтаушы зейнетақы қорының қаржылық ресурстарын басқару66 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесі және оның элементтері35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь