Құқықтың әлеуметтік нормалар жүйесіндегі орны

Жоспар:

1. Кіріспе.

2. Негізгі бөлім:
2.1. Әлеуметтік нормалар кұқықтык норманың дамуына
2.2. Құқықтың әлеуметтік нормалар жүйесіндегі орны

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе.
Құқық дегеніміз — мемлекет белгілеген немесе санкциялаған жал-пыға бірдей міндетті мінез-құлық ережелерінің (нормаларының) жүйесі, олар арқылы қоғам мен жеке тулғалардың аса маңызды мүдделері жүзеге асырылады.Құқықты анықтаудың нормативтік және кең ауқымды амал-тәсілдері бар.
Нормативтік амал-тәсілдер тұрғысынан құқықты анықтағанда аса маңызды белгілер ретінде мыналар ерекшеленеді: құқық нормала-рының мемлекеттік-ерікті, нормативтік, шартты анықталған және биліктік сипаттары.
Кең ауқымды амал-тәсілдер тұрғысынан құқықты анықтаған кезде аса маңызды белгілер ретінде мыналар ерекшеленеді: міндетті мінез-құлық ережелерінің өзара пайдалылығы, олардың әділдігі; құқықтық қатынастарға құқық ұғымына әлі шартты түрде бекітілмеген нормаларды енгізу, қолдану; құқық пен заңдарды бөлу.
Құқық қоғамдық қатынастарды реттеу мен тәртіпке келтіруде маңызды рөл атқарады. Құқық қағидаттары — оның мән-маңызын айқындайтын және білдіретін негізгі бастаулар. Құқықтың негізгі қағидаттарына: құқық теңдігі, құқықтар мен міндеттердің бірлігі, гуманизм, әлеуметтік әділеттілік, демократизм жатады.
Құқық функциясы дегеніміз қоғамдық қатынастарға құқықтың ықпал етуінің негізгі бағыттары. Құқық; функциялары ішінара ішкі және сыртқы болып екіге бөлінеді. Ішкі (жалпы) функцияларға мыналар жатады: саяси-экономикалық, әлеуметтік, тәрбиелік. Сыртқыларға (заңдық) мыналар жатады: реттеуші және қорғаушы. Құқықтың реттеушілік функциясы арқылы мінез-құлық ережелері белгіленеді және олардың жүзеге асырылуы үйлестіріледі. Құқықтың қорғаушылық функциялары аса маңызды қоғамдық қатынастарды қорғауға (сақтауға) бағытталады. Қорғаушылық функциялары негізінде ең алдымен мінез-құлықтық рұқсат етілмейтін ережелер жатады корпоративтік нормалар, әдет-ғұрыптар, құқық нормалары және мінез-құлықтың басқа да ережелері ерекшеленеді. Морал нормалары дегеніміз — ізгілік пен зұлымдық, әділет пен әділетсіздік, ар-ождан және т.б. тұрғысынан алып қарағанда қоғамда қалыптасқан мінез-құлық ережелері. Корпоратмвтік нормалар дегеніміз — мемлекеттік емес ұйымдар қабылдаған шешімдерде, ережелерде және басқа құжаттарда белгіленген мінез-құлық ережелері. Әдет-ғұрыптар — тұрғындардың етене тұрмыстық сұраныстары болып келетін және көп рет қайталануы себепті қалыптасып кеткен мінез-құлық ережелері. Құқық нормаларын барлық басқа әлеуметтік нормалардан мыналар ерекшелейді: нормативтік құқықтық акт түріндегі шартты анықтылықтығы; мемлекеттің мәжбүр етушілік күшімен қамтамасыз етілген әлеуметтік қатынастардың барлық субъектілері үшін жалпыға бірдей міндеттілік; мінез-құлықты құқықтылық немесе құқықсыздық тұрғысынан, заңдылық немесе заңсыздық тұрғысынан бағалау.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995.
2. Жоламанов Қ.Д., Мұхтарова А.Қ., Тәуекел ев А.Н. Мемлекет және құқыт теориясы. А., 1998,1999 ( на казахском языке).
3. Жоламан Қ.Д. Мемлекет және құқық теориясы. Нұр-пресс,Алматы,2007 ж.
4. Сапаргаливе Г.С. Заң терминдерінің сөздігі. Алматы.: «Жеті жарғы», 1996ж.
5. Сапарғалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы: «Жеті жарғы», 1997.
        
        Тақырып: Құқықтың әлеуметтік нормалар жүйесіндегі орны
Жоспар:
1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім:
2.1. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... нормалар жүйесіндегі орны
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе.
Құқық дегеніміз — мемлекет белгілеген немесе санкциялаған ... ... ... ... ... ... олар ... мен жеке тулғалардың аса маңызды мүдделері жүзеге асырылады.Құқықты
анықтаудың ... және кең ... ... ... ... ... құқықты анықтағанда аса маңызды
белгілер ретінде ... ... ... ... ... ... ... анықталған және биліктік сипаттары.
Кең ауқымды амал-тәсілдер ... ... ... ... ... ... ретінде мыналар ерекшеленеді: ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарға
құқық ұғымына әлі шартты ... ... ... ... қолдану;
құқық пен заңдарды бөлу.
Құқық қоғамдық қатынастарды реттеу мен ... ... ... ... ... қағидаттары — оның мән-маңызын айқындайтын және білдіретін
негізгі бастаулар. Құқықтың негізгі қағидаттарына: құқық теңдігі, ... ... ... гуманизм, әлеуметтік әділеттілік, демократизм
жатады.
Құқық функциясы дегеніміз қоғамдық қатынастарға құқықтың ықпал етуінің
негізгі бағыттары. Құқық; функциялары ішінара ішкі және ... ... ... Ішкі ... ... ... жатады: саяси-экономикалық,
әлеуметтік, тәрбиелік. Сыртқыларға (заңдық) мыналар жатады: реттеуші және
қорғаушы. ... ... ... ... ... ... және олардың жүзеге ... ... ... ... аса маңызды қоғамдық қатынастарды қорғауға
(сақтауға) бағытталады. Қорғаушылық функциялары негізінде ең ... ... ... ... ... жатады корпоративтік нормалар, әдет-
ғұрыптар, құқық нормалары және ... ... да ... ... ... дегеніміз — ізгілік пен зұлымдық, әділет пен
әділетсіздік, ар-ождан және т.б. тұрғысынан алып ... ... ... ... ... ... ...
мемлекеттік емес ұйымдар қабылдаған шешімдерде, ережелерде және басқа
құжаттарда белгіленген мінез-құлық ... ...... ... сұраныстары болып келетін және көп рет қайталануы себепті
қалыптасып кеткен мінез-құлық ... ... ... ... басқа
әлеуметтік нормалардан мыналар ерекшелейді: нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... күшімен
қамтамасыз етілген әлеуметтік ... ... ... үшін
жалпыға бірдей міндеттілік; мінез-құлықты құқықтылық немесе құқықсыздық
тұрғысынан, заңдылық немесе заңсыздық тұрғысынан бағалау.
2.1. ... ... ... норманың дамуына
Әлеуметтік нормалар кұқықтык норманың дамуына, ... ... зор әсер ... ... ... Жаңа ... ... алдымен көп жылдар
әлеуметтік нормалар саласында ... ... ... ... мемлекеттік
заңға айналады. Заңды, жаңа норманың жобасын ... ... ... да ... ... көп әсер етеді. Заң қабылданып, оны орындау
процесінде де көп жылдық әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста дамып,
өзгеріп, жаңарып нығайып отырады. ... бұл ... ... ... ... ... дамиды.
Өмірлік тәжірибеден қалыптаскан норманы моралдык норма дейді. Бұл
нормалар ... ... ... ... ... ... не жаксы -
не жаман, не дұрыс - не бұрыс деген ұғымды ... ... ... ... пен ... ара қатынасы өте күрделі процесс. Ол процесс ... ... ... ... бірлесуі, дербестігі. Енді осы
компоненттерге жеке-жеке тоқталык:
1. Құкык пен моралдың бірлігі:
- екеуі де әлеуметтік нормаға жатады;
- ... де бір ... ... сол ... ... үлес ... ... де бір мүдде-максатты орындауға катысады;
- екеуі де адамгершілікті, әділеттікті, теңдікті, бостандықты жақтайды.
2. ... пен ... ... кұкыктық нормаларды мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... ... қоғам, ұйым қабылдауы керек.
Сонда ғана ол ... ... ... береді;
- құқыктык норма ерікті орындалмаса, еріксіз орындалады. ... ... ... ... ... ... кұқықтык норма заң немесе заңға тәуелді нормативтік акті болып
бекітіледі. Моралдық норма ешкандай ... ... ... жауапкершілік болады. Моралда жоқ т.б.
3. Құқық пен моралдың өзара ... олар ... ... ... корғайды;
- бірлесіп тәрбие жұмысын жүргізеді;
- бірлесіп инабаттылыкты, парасаттылықты, дамытады ... ... пен ... ... ... ... ... жақтаса, мораль этиканы, эстетиканы корғайды;
- құқыкта тыйым салу болса, моралда ... ... ... кұпия жұмыс жүргізуге, іс-әрекет жасауға рұксат берсе. Мораль
бұл ... ... ... ... ... ... түрлерімен де қарым-қатынаста,
байланыста, олар бір-біріне күнделікті ... ... ... пен ... - ... көне ... тәжірибеден өткен
коғамға пайдалы нормалар, олардың біразы ... ... ... ... кұкыктарына көптеген нормалар кірді. Азаматтық қоғамның
көптеген қарым-катынастарын ... ... ... пен ... ... нормаларға жан-жакты көмек көрсетіп отырады.
Біраз нормаларды кабылдап, мемлекеттік күші бар ... ... ... пен ... - әр ... әр ... ... салт-
дәстүрлері болады. Мемлекет пен құкық оларға үнемі көмек көрсетіп, ... ... ... ... Әр ... салт-дәстүрінің дамуына, мемлекет
пен кұкық әртүрлі барлық жасайды.
Құқық пен ... ... - ... ... ... ... ... мүшелерінің
арақатынастарын реттеп-басқаратын нормалар. Ол нормалар азаматтық қоғамның,
мемлекеттің экономикалык, әлеуметтік, ... ... ... көп ... Олар ... ... көшпілігінде бірлесіп жұмыс жүргізеді.
Құқық пен діни нормалар - Діни ... ... ... ... ... адамгершілікте тәрбиелеуде өте зор ... ... ... ашық өмір ... ... ... ... отыр.
Діни мекемелер заңды тұлға болуға кұкысы бар, діни ... ... ... ... ... ... ... барлығына Қазақстан
Республикасының Конституциясы Заңды түрде мемлекетпен бірге ... ... ... құруды - негізгі міндетіміз деп жариялап
отыр.
Егерде кұқықпен басқа ... ... ... ... ... болса өзара келісімге келіп, ... ... ... ... Екі ... ... алып дұрыс, әділ
шешімін табуға міндетті. ... ... ... ... ... ... бостандығы және қоғамның мүдде-максаты болуға тиісті.
Техникалық нормалар - адамдардың табиғатпен, техникамен дұрыс қатынас-
байланыс жүргізу ... ... ... ... ... техникалық нормалардың маңызы өте зор. Табиғатпен байланыста,
қоғамның барлық саласында техникасыз өмір жок. ... ... ... ету ... ... ... күттірмейтін
мәселелерінің ең күрделісі.
Техникалык нормалардың түрлері: кұрылыс жұмысында ... ... ... ... техника колдану нормалары; үй-
жабдығындағы техника нормалары т.б. ... ... ... ... барлык түрінде жеке-жеке колдану ережесі болады, соны
жаксы окып білу ... ... ... ... ... ... біліп,
сактау керек. Экологияны жақсартуға үлес косу керек.
Техникалык нормалар "адам - ұжым", "адам - ... ... - ... - ... "адам - техника" т.б. арасындағы ... ... ... бұл қатынастарды жан-жақты зерттеп, техникалык
нормалардың коғамдағы атқаратын рөлін аныктап, ... ... ... ... отыру заңгерлердің негізгі міндеттерінің бірі. Бұл
проблема казіргі ғылыми-техникалық прогресс дәуірінде құкыктың ең ... ... ... ... ... ... деген кұқықтың бұл жүйесін ... ... ... бұл ... шеңбері өте кең, коғамның барлык
саласындағы қарым-катынастармен байланысып ... ... ... мен ... ... нормативтік актілер, оның өзі бірнеше түрге бөлінеді:
өндірістік, ауыл-шаруашылык, әскери, т.б. техникалык нормалар.
2. ... ... ... ... да ... ... ... Экологиялык техникалық нормалар.
4. Табиғат, адамды қоршаған ортаны корғайтын техникалык нормалар.
5. ... ... ... ... ... ... сактау бағытындағы техникалык нормалар.
7. Мемлекеттік органдарда, ... ... ... ... нормалар.
8. Адамның еңбегін жеңілдететін, қорғайтын нормативтік актілер.
Міне, қоғамның осы ... ... ... ... рөлі жылдан-жылға карқынды түрде өсуде. Осыған сәйкес техникалык
нормалар да ... ... ... ... бұл ... ... ... дамып қоғамның барлық саласын, бағытын ... ... бұл ... сапалы дамыту үшін құқыктык нормаларды уакытында
қабылдап, оның бұл бағыттағы ... ... ... ... етеді.
Құқыктың маңызы, рөлі, әсері, нормативтік актілер аркылы ғылыми-
техникалық, технологиялық, экологиялық процестің сапасын ... ... ... ... ... Бұл үшін мемлекет техникалық,
технологиялык, өндірістік, санитарлы-гигиеналык нормаларды, ережелерді
қабылдап, оларды ... ... ... ... ... беруі
керек. Стандарт - заттың (техниканың) нормативтік сапасы мен сипаттамасы
туралы мемлекет бекіткен ... акт. Осы ... ... ... ... ... отырады.
Техникалык норманың күрделі саласы - табиғатты қорғау нормалары.
Адамды, ... ... таза ... оның ... ... зиян келтірмеу,
экологияны жақсарту ғаламдық проблема. Сондықтан, ... ... бұл ... зор ... бөліп, осы бағыттағы нормативтік
актілерінің сапасын жаксартуда. Біріккен Ұлттар ... да (БҰҰ) ... ... ... алып ... ... екінші маңызды саласы - халықтың денсаулығын
сақтау. Осы бағытта мемлекеттер көп ... ... ... ... азық-
түліктің, дәрі-дәрмектің, медицинада ... ... ... ... ... ... рухани сана-сезімін, білімін
көтеру т.б.
Қазіргі заманда ... ... ... ... тек ... ... ғана ... емес, сонымен бірге бұл
ғаламдық проблемаға әлеуметтік ... ... ... және ... ... үлес қосуы керек. Бәрі бірігіп ғылыми-техникалық норманы,
стандартты т.б. ... ... ... ... ... ... реттеу заңдық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуді білдіреді құқықтық реттеу
әдістері бірыңғай ... ... ... реттеуді жүзеге асыратын
амал-тәсілдер ретінде ерекшеленеді. Құқықтық ... ... ... ... ... ... ... қатынасты берік ұстау, билік пен
бағыныштылық), мұны пайдаланған кезде бір тараптан билік ... ... ... екінші тараптан — оның ерік-жігерін орындауға міндетті
құқықтың ... ... ... етеді;
2) диспозициялық (автономиялық, үйлестірушілік, тепе-теңдік), мұны
пайдаланған кезде ... ... ... субъектілер өз қалаулары бойынша
қққықтар мен міндетгерді белгілейді, өзгертеді және тоқтатады. Құқықдың
бастаулары деп ... ... ... ... материалдық жағдайлары,
ғылыми тұрғыда— осы ... ... ... ... ... нормалардан
тұратын тарихи құжаттар ұғынылады. Шартты-заңдық ... бұл ... ... ... ... Құқық нармалары регінде: құқықтық
әдет-ғұрыптар, заңдық прецедент, нормалық келісім-шарт, ... ... ... Құқықтық әдет-ғұрып дегеніміз — мемлекетпен
рұқсат етілген және ... ... ... Заңдық процедент —
мемлекеттің нақтылы мәселе бойынша, осыған ұқсас мәселелер ... ... ... үшін үлгі ... және құқық нормасы ретінде мойындалған
шешімі. ... ... ... ... ... ... ... ол екі жақтың келісімге келуі нәтижесінде құқықтық норма мазмұнына ие
болады. Нормативтік құқықтық акт— құкық ... ... ие, ... ... ... ... ... актілер заңдылықты және
заңға бағынышты болып ішінара екіге бөлінеді.
Құқық мемлекет сияқты, қоғам дамуының белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... нормалардың пайда болуы
белгілі бір әлеуметтік топ үшін нысандарға мүлік ету және ... ... ету ... ... ... көмегі
арқылы аталған әлеуметтік толтың сұраныстары қанағаттандырылып, мүдделері
жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... ... бір кезеңде аса маңызды әлеуметтік нормаларды, оларды
құқықтық нормаларға айналдыра ... ... ... ... бірге
құқықтың және нормаларын аныктау бойынша жұмыс жүргізеді.
2.2. Құқықтың әлеуметтік нормалар жүйесіндегі ... ... ... ... шын ... бар ... рас. бірақ
ол әлі "буржуазиялық құқы", басқа құқықтар сияқты теңсіздікті белгілейді.
Қай Құқық болмасым ... әр ... ... ... мөлшерде болады,
шын мәнісінде бірдей ... ... тен ... Сондықтан "құқық
теңдігі" теңдікті бұзу және әділетсіздік. Мұндай тенсіздік ... және ... ... бұрыннан болған. Ал адамдар
басқалармен қатар өз бөлігінде қоғамдық нәтиже үшін қызмет жасаған ... ... ... ... қалады, өйткені өзінің физикалық не
психикалық жағдайларына байланысты тең Құқықтағы қоғамдық ... бола ... және оның ... ... ... байланысты мынандай қорытынды ... ... - ... қоры үшін ... ... бірдей еңбек сіңірсен де бірсулері шын
мәнісінде көп ... ... ... баи түседі. Оның барлығын
болдырмау үшін, құкық ... тең ... ... ... ... ... теңсіздігін есептеу керектігі уағыздалды.
Маркстің идеяларын анықтай отырып Ленин былай деп жазған: "коммунистік
қоғамның бірінші фазасында ... ... ... ... ... ... яғни ... күштердің қатынасына сай экономикалық
төңкерістің жеткен мөлшеріне байланысты. "Буржуазиялық ... ... ... ... ... біледі, ал социализм оларды қоғамдық
меншіктілікке ... және осы ... ғана ... ... ... ... ол өзінің басқа бөлігінде қалады: еңбекті бөлудегі реттеуші
және Қоғам мүшелерінің арасында табысты ... ... ... ... ... коммунізмнің бірінші фазасында
(капптализмді құлатқаннан кейін) ондай "жетімсіздік" қашып құтыла алмайтын
құбылыс, себебі қажетті ... ... ... "буржуазиялық
құқықтан" басқа нормалар жоқ болғандықтан адамдар Құқықсыз қоғамға жұмыс
істеуді тікелей менгере алмайды. ... ... ... егер ... ережелерді орындайтын болса: "әркімнің қабілеттілігіне қарай,
әркімге қажеттілігіне қарай", яғни адамдар, ... өмір ... ... ... ... ... дәрежеде үйренгендіктен, олардың
еңбектері соншалықты өнімді болады, әрі өз ... ... ... ... ... ... тұжырымдамалардың негізінде құқықтың
пайда болуын, оның қызметі және еріксіз жойылуы (өшуі) ... ... ... жүзілік қоғамдардың ғылымында, тәжірибесінде мемлекеттік-
құқықтық өмірдегі, әлеуметтік және экономикалық факторлардың құқықтың пайда
болуындағы және ... ... ... ... ... ... бұл
проблемалар басқа жағынан, басқа көзқарастарға сай қаралады. Егер марксизм-
ленинизм құқықта ерікті бекітуді және экономикалық үстем ... ... ... ... ... салалардың өкілдері өздерінің ... пен ... және ... пен жеке ... ... ... түсініктері бойынша, құқықтық реттеуде таптардың қарама-
қайшы мүдделері ... ... ... ... әр ... мүдделеріне және
қажеттіліктеріне сай адам алады.
Таптық экономикалық теория, қоғам таптарының ... ... ... өмірін тежейді (мемлекет сияқты). Оларша, құқық - тарихи ... ... ... тек оның белгілі даму кезеңі ғана. Таптардың
жойылуына байланысты ол ... ... ... ... ... ... бойынша, құқық -мемлекеттен
шығатын құбылыс, толығымен оның ... ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет теориясымен қайшы келеді,
себебі, ол құқықтық шығармашылықта оның рөлін жоққа шығармайды, ... ... ... заңға оның үстінде тұрмай бағынуының қажетті екенін
мойындайды.
Маркстік теорияның сөзсіз жетістігіне ... ... ... және ... ... ... ... мүмкін емес - деген
қорытындысы дәлел болады. Оның құқықты түсінуі топтық қоғаммен ... ... ... ғана ... ... адамның табиғи құқығын және
оның ... ... ... ... ... қатынасушы екендігін
жоққа шығарушы.
Қазіргі ғылым және қоғам дамуындағы тәжірибе дәлелдегендей өркениетті
қоғамда Құқық мемлекеттің ... ... ... қарайды, оның құрылысын
және қызмет нысанын белгілейді, қоғамды біріктіру мақсатында тұрақты түрде,
обьективті құралдарға сай ... ... ... ... өмір ... ... ... еріктерін қамтамасыз ететін қажетті
құрал ретінде көрінеді. Адамгершілік, діни, ұлттық және басқа факторлар
құқықтың реттейтін ... ... ... ... ... нұсқайды,
көп жағдайда бағытын белгілейді. Соған байланысты, құқықтың экономикамен
қамтамасыз етілуі "бағынышты ... ... ... ... ... оған қоса экономикалық фактор ретіндс көрінеді.
Құқық және экономика. Құқық пен экономиканың қарым-қатынастары қоғамдық
даму заңдылықтарына бағынады. ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттеуге және әр түрлі меншік
формаларын қорғауға, өндірушілердің ... ... ... ... ... түрде туады (мысалы, меншік ... ... ... ... ... ... ... формадағы
экономикалық қатынастар жәй ғана қажеттілік емес, ол ... ... де ... және ... ... ... экономикалық
процестер тетігінің маңызды компоненті ретінде кіреді.
Құқық және саясат. Құқық пен ... ... ... ... ... ... және оның қоғамдағы саяси ұйымы
болғандықтан. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... мемлекет саясатына сай болуы қажет (заң шығаратын
және ... да ... ... ... айтамыз).
Саяси талаптар құқыққа тек сол жағдайда айналады, егер жалпыға бірдей
мемлекет қорғайтын нормаларды ... ... ... ... ... Егер ... өзі, референдум арқылы заң актілерін ... ... ... сипат алып, қоғамдық қатынастарды реттеудегі
жалпы міндеттіліктің нормативтік ... ... ... институт ретінде мемлекетпен бірдей пайда болады. Көп
жағдайда олар, бір-бірінің тиімді әрекеттерін қамтамасыз ету үшін ... ... сол ... ... та ... өмір сүре ... билікті ұйымдастырады, нағыз мемлекеттің саясатын жүргізетін ... ... ... заңды нормаларды белгілейді, қолданады,
кепілдік береді. Тек мемлекет органдары ғана ... ... ... ... ... сай заңды жаза қолданады.
Құқық тарихи жағынан, таптық құбылыс ... ... ... ... үстем таптың еркін және мүддесін қорғады.
Егер ғұрып адамдардың сезімінде, тәртібінде ұсталса, құқық нормалары
көпшілікке белгілі жазбаша дайындағаннан ... ... ... күрделілеу реттеуші, себебі, онда тыйым
салудан басқа рұқсат беру және ... ... ... ... соның
негізінде қоғамдық қатынастарды әр түрлі деңгейде тәртіпке келтіруге
мүмкіндік туады. Құқықтың пайда ... - ... ... ... ... ... ... алғашқы қауымдық нормалардың
оларды реттеуге ... аз ... ... көп жағдайда үш негізгі жолдармен құрылды:
1)мононормалардың(алғашқы ... ... ... ... ... мемлекеттен рұқсат беріліп бекітілуі:
2) мемлекеттің құқықтық шығармашылығы ... ... ... ... ... жасалуы - нормативтік актілер (заңдар, қаулылар т.с.с);
3) прецеденттік құқық, соттардың нақты шешімдерінен ... ... ... ... ... ... сондай істерді шешуге
үлгі ретінде қабылдануы).
Құқықтың нысанына (шығуына), құқықтық нормалардың ... ... ... ... шығу ... ... ... сыртқы көрініс
нысандарын белгілеу үшін қолданылатын арнайы құқықтық атау.
Құқықтың жалпы қайнар ... заң ... ... арнайы
мемлекеттік құжаттар жатады. Мысалға, заң, президенттің қаулысы, үкіметтің
қаулысы, жергілікті өзін-өзі басқаратын органдардың шешімі, сот тәжірибесі.
Көрсетілген ... ... ... ... шыққан тәртіптілікті
сақтау ережесі кіреді. Бұл ережелер құқықтық нормаларда бекіп, ... ... ие ... ... нысандарына мыналар жатады: құқықтық әдет-ғұрып,
заңды прецедент (сот тәжірибесі), нормативтік-құқықтық акт.
1. Құқықтық ғұрыптар. Құқықтық ... ... ... ... ... ... ол ертеден қалыптасып, ұзақ жылдар ... ... ... қарым-қатынастары, сонысына байланысты
тұрақты норма ретінде бекітілгсн. Мемлекеттің ... ... ... ... ... тек ... ... сай ғұрыптар болған. Рұқсат
берілген ғұрыптар жалпыға бірдей міндетті сипаттағы тәртіп ... ... ... ... құралы әлеуметтік
нормалар: құқық нормалары, мораль ... ... ... нормалары,
әдет, салт – дәстүр және ритуал нормалары.
Әлеуметтік нормалар – бұл ... ...... және ... ара ... ұйымның қызметін реттейтін ережелер.
Оның белгілері:
1. Әлеуметтік нормалар адамдардың мінез – құлқы ... ... Олар ... бір адамдардың ұжымы, м. пікірі бойынша адамдардың
мінез – құлқы қандай ... ... Бұл ... оған ... өз ... ... ... нормалар – бұл жалпы сипаттағы мінез – құлық ережелері.
Оның жалпы сипаты бір ... ... ... ... ... ... – бұл қоғамдағы міндетті мінез – құлық
ережелері. Құқықтық ... ғана ... ... басқа да әлеуметтік
нормалар, оларды қолданатындарға міндетті. Қажетті жағдайларда әлеуметтік
нормалардың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік нормалар елеулі қоғамдық қатынастарды
реттеуші болып, адамдардың мінез – құлқына белсенді әсер етеді.
Әлеуметтік нормалардың әр ... ... олар ... ... ... – бұл ... ... және қорғайтын мінез –
құлық ережелері.
2. Мораль нормалары – бұл қоғамдағы адамдардың жақсылық пен зұлымдылық,
әділеттілік пен әділетсіздік, қадір қасиет, ар – ... ... ... ... ... және ... ... немесе ішкі сенім
негізінде қорғалатын мінез – құлық ережелері.
3. Қоғамдық ұйымның нормалары – бұл ... ... ... және бұл ... жарғысымен көзделген қоғамдық әсер ету шаралары
көмегімен қорғалатын мінез – ... ... Әдет ... – бұл ... ... рет ... ... әдетіне байқалған белгілі бір қоғамда қалыптасқан мінез – ... Салт – ... ... – адамның өмір сүруінің белгілі ... ... ... ... ережелерді қолдаумен пайда болған
тұрақты мінез – құлық ережелері.
6. Ритуал нормалары - әр ... ... ... ... ... ...... ережелерін анықтайтын және моральдік әсер ... ... ... Олар ... ... некені қиған кезде
қолданады.
7. Діни, саяси, отбасылық, іскерлік нормалар.
Құқық әлеуметтік нормалардың ... ... ... ... ... ... отырады.Олар қоғамның,объективтік даму
процесінің талабына сәйкес қалыптасты.Құқықтың түсінігіне және ... ... сан ... түсінігі,санқырлы мазмұны бар деуге болады.Ол
қоғаммен бірге диалектикалық даму процесінде болғандықтан оның ... ... ... ... құқықты зерттегенде бір-екі
қырынан мазмұнын анықтап әр түрлі ... ... ... ... саяси шындық,әділеттік деді,орта ғасырдың
ғалымдары құқық діни норма,Ж.Ж.Руссо құқық ... ... ... ... бәрі ... ... ... өмірі мен тығыз
байланыста дамиды:олардың бостандығын қалыптастырады,мінез- құлқына,іс-
әрекетіне ... ... жан- ... әсер ... іске ... ... жағдай,қамқорлық жасап
қорғайды.Адамдардың жекелік ... және ... ... ... ... ... ... негізгі құрал;құқық қоғамдағы
бостандықты,әділеттікті теңдікті, адамгершілікті қалыптастыратын негізгі
құрал;құқық мемлекеттік ... ... даму ... даму бағыттарын анықтап отыратын негізгі
құрал;құқық қоғамдағы заңдылықты ... ... ... ... ... мемлекеттің ішкі-сыртқы істердегі егемендігін қамтамасыз ететін
негізгі құрал. Құқық –қоғамның экономикалық ... ... ... ... мәні ... мен ... ... қоғамның
экрнрмикалық,мәдени-рухани сипатына
Соңғы жылдары дүние жүзі қауымдастықта тыныс тіршілік еткен ... ... ... ... құштарлық арта түскендігін анық
байқауға болады. Бүкіл адамзат тарихын, оның әр ... ... ... ... және ... ерекшеліктері, тәжірибиелерімен
жетік танысу, оқып ... ... ... мен ... идеясына
негізделген құқықтық, демократиялық мазмұндағы мемлекет құруға кеңінен жол
ашады. Себебі адамзат тарихында болған мемлекеттердің саяси құрылымдары ... ... ... ... ішкі қозғалысының даму диалектикасын
зерттеу, оқып үйрену—тиімді басқару ... ... ... ... және ... мүддесіне сай құқықты қабылдауға тікелей мүмкіндіктер
береді.
Мемлекет және құқықтың пайда ... ... даму ... ... ... ... сана, құқықтық мәдениет, құқық жүйесі, құқық
бұзушылық, мемлекеттің формалары, сот билігі сияқты көптеген категориялық
ақпаратты ... орай ... ... ... ілімдер мен тұжырымдамаларда құқықтың жалпы даму бағыты,
ішкі қозғалысының ... ... ... ... табуда. Зерттеу объектісі
мынандай мәселелерді шешуді талап етеді:
– жаһандану заманында құқықтың даму бағыттары қандай;
– ұлттық мемлекет құруда ... ... ... енгізу
мәселесі;
– құқықтың реттеу функциясының мүмкіндіктерін арттыру, тиімді болудың
тетіктерін жасау;
– адам құқын аяққа ... ... ... ... ... жол ... құқық бұзушылықпен күресудің жаңа тұжырымдамасы мен теориясын
қалыптастыру, оны ... ... ... ... ... әлеуметтік нормалар жүйесіндегі алатын
орны мен оның әлеуметтік нормада көрініс ... ... алар ... ... ... ұсыныстарды өзіндік айырмашылықтарын ерекшелей
отырып анықтаудан көрінеді.
Құқық адамдардың өмірімен тығыз байланыста дамиды: олардың ... ... ... ... ... ... әсер етеді, мүдде-мақсаттарының іске асуына қолайлы жағдай, ... ... ... ... ... және қоғамық қарым-қатынастарын
реттеп, басқарып отырады. Осы тұрғыдан алсақ, құқықтың мазмұны, ... ... ... басқарудағы құқықтық нормалардың ішкі тұрақты, сапалы мәні,
маңызы. Бұл түсініктемеде құқықтың құндылығын, ... ... ... Бұл ... ... ... ... Құқық қоғамды
реттеп басқарудағы негізгі құрал; құқық қоғамдағы әділеттікті теңдікті,
адамгершілікті қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... бір кезеңінде қоғамдық
қатынастар негізінде қалыптасқан әлеуметтік топтар мен жеке адамдар ... ... ... ... ... үш ... 1) ... маңызы бар іс-әрекеттерге ынталанудан шығады (максат, ой-
арман, рухани ... т.б.); 2) ... бір ... ... ... ... ... тәртіптің түрі мен шегін көрсетеді; 3) коғамдық
ұйғарымның (санкцияның) негізі болуы керек.
Әлеуметтік нормалардың мәнін ... ... ... үшін, ең алдымен,
оларды коғамның тарихи дамуының жемісі деп ... ... ... ... ... мен ... нормалардың арасындағы байланыстың өте
күрделі диалектикалық сырын ашып, қоғам ... ... ... ... ... ғылыми дәйектілікпен дәлелдеп берді. Әр түрлі қоғамдык
экономикалык формациялардың өздеріне тән әлеуметтік нормалары ... ... ... мен ... ... ... Бір коғамдык-экономикалык ... ... ... ... кейбір компоненттерінің өзгеріп отыруына қарамастан,
тарих сахнасына шыққан жаңа ұрпақтар оны дайын күйінде қабылдап, болашақ іс-
әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... саланы қамтып, олардың жиынтығы сол қоғамдағы әлеуметтік
нормалардың тұтас ... ... ... ... ... ... міндеттерін аткару үшін,
олардың негізгі компоненттері қоғамның белгілі бір даму кезеңіне сәйкес
келуі ... ... ... ... бір ... ... әлеуметтік
норма мен қоғамдык практика туғызған ... ... ... ... ... әсіресе діни нормалар мен адамдардың күнделікті
іс-әрекеттерінен айкын көрінеді. Кең түрде алғанда ... ... ... ... және ... ... саяси, діни,
эстетикалык кағидалар және ұйымдастыру-техникалык ... ... ... ... ... ... ... Жеке
адамдардың әлеуметтік нормаларды қабылдап, ішкі сенім-ниетіне айналдыруы ... ... ең бір ... ... нормаларды қабылдауға бейімдеу жолдарының бірі - нормаларды
саналы түрде меңгеру, бұл процестің екінші ... жағы - ... ... ... ... ішкі ... ... дағдысына
айналдыру. Тарихи қалыптасқан әлеуметтік және ... ... ... жаңа ... қатынастарды жетідіруге, болашақ адамдардың
санасының қалыптасуына ықпалын тигізеді.
Қоғамдағы әлеуметтік тәртіптің дамып нығаюына ... ... ... ... ... ... ... тигізіп жатады. Оларды үш топка
белуге болады:
- ... ... ... ... ... ... ... халықтың миграциясы, адамдардың өмір ... ... ... ... енім ... т.б.;
- нормативтік актілердің ерікті түрде жақсы орындалуы;
- ... ... ... ... ... ... катынастарды
реттеп-басқаратын нормаларды төрт топка бөледі:
- табиғи нормалар - ғылыми тұрғыдан зерттеліп, тәжірибеден еткен
ұсыныстар. ... ... ... ... деп те ... ... еткен, тексерілген техникалык және табиғи ережелер,
инструкциялар;
- әлеуметтік нормалардың кепшілігі осы топка жатады;
- кұкыктык нормалар.
Қоғамдағы кептеген карым-катынастарды ... ... ... ... - ... ... Олар ... дағдарыска ұшырамай, біркелкі
дұрыс дамуын камтамасыз етіп ... Бұл ... ... ... көне ... адам ... бірге өмір сүріп, диалектикалық
процесс арқылы дамып, нығайып келеді. Әлеуметтік нормалар арқылы ... ... ... ... ... ... ... Сол аркылы
коғамның өзгеруі, жаңаруы прогрестік жолмен дамып жатады.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық ережесі. Жеке адамдар ұжымдар, ... ... осы ... ... өмір сүруге, жұмыс жасауға тырысады.
2. Әлеуметтік нормалар - қоғамдык дәрежедегі ... бұл ... ... ... бар азаматтардың, барлық ұйымдардың негізгі ... ... ... сынына душар болады, жауапкершілікке
тартылады.
3. ... ... - жай ғана ... ... ол ... міндетті
түрдегі ереже. Ерікті түрде орындалмаса еріксіз орындалуға тиіс ереже. Бұл
қасиет қоғамның ... ... даму ... ... қалыптасқан нормалар.
Міне, осы көрсетілген белгі-нышандары, ерекшеліктері арқылы әлеуметтік
нормалар қоғамды ... ... ... ... ... ... нормалардың негізгі түрлері:
- құқық нормасы;
- моралдык нормалар - ... ... ... ... ... ... т.б. ... саяси нормалар;
- эстетикалық нормалар;
- коғамдык ... ... ... ... ... - ... көне дәуірден қалыптаскан жақсы
қасиеттері мен жаксы ... ... ... - әр ... әр халыктың өздерінің
ерекшеліктерінен калыптасатын дәстүрлері болады. Мысалы: той ... ат ... ... тарту, кыз қуу т.б. дәстүрлері;
- діни, имандылык, инабаттылық нормалар.
Осы ... ... ... келе - ... ... өмір ... деп ... әлеуметтік норма - қоғамдағы адамдардың, ұйымдардың,
ұжымдардың ара катынасының, іс-әрекетінің, мінез-тәртібінің ережесі.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... тығыз
байланыста дамиды. Себебі, олар бір экономикалык ... бір ... бір ... ... бір ... бір мүдде-мақсатты
қорғап, дамытады.
Әлеуметтік нормалардың мазмұнын екі тұрғыдан түсіну керек: біріншісі -
қоғамдық мүдде-максатты ... іске ... ... ... - жеке
адамдардың мүдде-максатын корғау, ... ... Бұл ... ... ... ... норма болмайды. Әлеуметтік нормалардың өмірге
келу себептері қоғамның объективтік даму процесінде жаңа ... Бұл ... ... Сол арқылы жаңа құқықтык норма
кабылданады. Бұл субъективтік процесс.
Сонымен, әлеуметтік норма - қоғам ... ... ... тәртібінің ережелері мен оларды реттеп-басқару нормалардың
жиынтығы.
Құқұқтык нормалар әлеуметтік нормалардың ең күрделісі, ең көлемдісі, ең
маңыздысы. Құқық адамзаттың ... және ... ... ... ... баянды етілетін, қоғамдық қатынастарды реттейтін нормалар
жүйесі.
Көне заманнан ғалымдар кұқықтың мәні мен мазмұнын ... ... сан килы ... ... Оның түсінігі мен мәнін анықтаудың үш
пікірін айтуға болады: 1) нормативті тұрғыдан қарау бойынша - ... ... ... деп ... 2) ... ... ... бойынша
- құқықты реттелетін ... ... ... деп ... ... ... ... бойынша - кұкыкты бостандык пен ... ... ... және ... ... карағанда ол өте кең
түсінік болып, оған кұкык ... ... ... сана, кұкыктык
катынастар да жатады. Құқыктың үш тірегі бар: коғамның материалдык ... және ... ... өмір ... өндіріске, коғамның
экономикалык жағдайына байланысты. ... ... ... ... ... оны ұйымдастыру, оның дамуына кажетті жағдай жасау керек. Бұл ... ... ... өте зор ... ... ... ... кұкыктың
өзі де өзгереді, дамиды, өндірістік қатынастарды реттеуге бейімделеді.
Құқык нормаларының ... ... ... ... ... ... үшін, талаптарын орындау үшін мемлекет түрлі әдістермен ... ... Егер ... нормалардың талаптары орындалмаса, бұзылса,
мемлекет кінәлі жеке және заңды түлғаларға тиісті шаралар колдана алады.
Сөйтіп, ... ... ... күшіне сүйеніп, жүзеге асырылады.
Құкыктың тірегі, оның күш-куаты, абыройы- ... тағы бір ... - ... ... өзі де ... ... реттейтін күш, бірақ оның талаптары заң емес.
Имандылыктың ең күшті құралы - ... ... ... ... тыйым салады, кінәлі адамдарды жауапқа ... ... нәр ... ... ... ... имандылык талаптарға
сәйкес келсе, соғұрлым олардың, ... да, ... да ... ... ... ... аркылы мемлекет имандылық, талаптарына ресми
мағына береді, соның нәтижесінде қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... ... кең. Құкықтың белгі-
нышандары;
1. Құқұқ жазылған нормалардан тұрады. ... ... ... ... ... ... нормаларды коғамдык ұйымдар
қабылдайды. Нормативтік ... - ... ой ... қоғамдык өмірін
тәртіптеу, соның нәтижесінде белгілі ережелерге бағындыру.
2. Құқық әділдік және ... ... ... ... ... ... Тек бостандық болса ғана адам лайықты өмір
сүре алады. Әділеттік ерте ... келе ... ... ... және ... Құқықты бейнелейтін объектілері болады. Олар - билік, мемлекет,
қоғамдағы ... ... ... демократия солар арқылы жүзеге
асырылады.
4. Құқықтың формалды ... ... ... ... ерекше қасиетке ие болады. Ол формалды анықтылық. Оның ... бір ... ... Бұл ... ... не ... болады, нені болмайтындығын білуіне ыңғайлы, колайлы.
5. Құқыктык нормалар қоғамдағы катынастардың ... ... ... ... ... үлесі аз.
6. Құқықтык нормалардың орындалуы ерікті-еріксіз түрде жүргізіледі.
Баска нормалар тек ерікті түрде орындалады.
Қорытынды.
Құқыққа әр ... ... оның ... ... ... ... ... есебінде бөліп қарауға мүмкіндік еді. ... ... емес ... ... құқық мынандай
формалды белгілермен сипатталады:
Біріншіден, құқықтық нормалар мемлекетпен ресми ... ... ... нормалардың басқа түрлері мемлекеттен шықпайды.
Олар не қоғамдық ... ... не ... ... ... ... арқылы пайда болады, ... ... ... сіңісіп
кетеді (моралдік нормалар, әдет-ғұрып нормалары, дәстүрлер).
Екіншіден, құқық нормалары қажетті ... ... ... ... ... Егер ... нормаларының талабы еріктерімен
орындалмаса, мемлекет заңды жауапкершілікті қолданады. Басқа сөзбен ... ... ... ... ... ... оны орындататын қажетті шараларды қолданады (тәртіпке шақыру,
әкімшілік, қылмыстық). Сонымен, мемлекет ... ... ... ... ... етеді. Егер, құқықтық емес әлеуметтік нормалар
бұзылса, ол ... ... ... ... мөлшері қолданылады, оны
қоғамдық ұйымдар, еңбек ұжымдары, адамдар жасайды. Мемлекет тек ... сай ... ... ... ал ... ... ... қорғалмайды.
Үшіншіден, құқық белгілі мемлекеттің аумағындағы өмір сүретін
тұрғындардың бәріне ... ... ... ... ... Құқықтық
емес әлеуметтік нормалар тек тұрғындардың бөліктеріне міндетті: қоғамдық
ұйымдардың, кәсіби ... ... және ... да ... ... ... жалпы және жекелеген азаматтардың еркін
олардың үйлесімді қарым-қатынастарын көрсетеді. Басқа әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қосылымдағы адамдардың
ерікті мүдделерін айқындайды. .
Көрсетілген құқық белгілері қоғамдық қатынастардың ... жеке ... ... ... ұйымшылдықты және қоғамдағы
тәртіпті қамтамасыз етеді.
Сонымен, құқық ... ... ... - ... жүйесі, олар
мемлекетпен белгіленеді, ... ... ... және ... ... есепке ала отырып, қоғамдық қатынастарды мемлекеттік реттеуші
ретінде көрінеді.
Құқық әр түрлі ... ... ... ... ... ... мәдениетпен, дінмен.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995.
2. Жоламанов Қ.Д., Мұхтарова А.Қ., Тәуекел ев А.Н. Мемлекет және ... А., ... ( на ... ... ... Қ.Д. Мемлекет және құқық теориясы. Нұр-пресс,Алматы,2007 ж.
4. Сапаргаливе Г.С. Заң ... ... ... ... ... ... Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы:
«Жеті жарғы», 1997.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Халықаралық құқық нормаларын қалыптастырудағы халықаралық ұйымдардың орны мен ролі81 бет
Әлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқық нормаларының алатын орны24 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
Сот билігі туралы66 бет
Конституциялық құқық. Құқықтық норма73 бет
Халықаралық құқық және мемлекеттердің заңдарын унификациялау мен гармонизациялау проблемалары44 бет
Қазіргі кездегі құқықтың жалпы сипаттамасы35 бет
ҚР азаматтық заңнаманы құрайтын заңдар мен нормативтік актілер48 бет
Құқық жүйесі түсінігі және мәні23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь