Қазақстан Республикасындағы Ұлттық валютаның қалыптасу және бекітілу мәселелері

І тарау: Валюталық қатынастардың теориялық негіздері

1.1 Ақшаның шығу тегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.7

1.2 Валюталық жүйелер және валюталық қатынастардың
механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.10

1.3 Валюта ресурстарын қалыптастыру және пайдалану ... ... ... ... 11.17

ІІ тарау: ҚР валютасы . теңге.

2.1 Теңгенің шығу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17.19

2.2 Теңгенің қалыптасу кезеңдері мен даму мәселелері ... ... ... ... ... ..20.21

2.3 Теңгені тұрақтандыру әдістері мен нышандары ... ... ... ... ... ... 21.29

Қорытынды

Қосымша
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Экономика және қаржы институты
Т.Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті
«Экономика кафедрасы»
Курстық жұмыс
ТАҚЫРЫБЫ:«Қазақстан Республикасындағы ... ... ... және
бекітілу мәселелері»
Орындаған
Тексерген:
Астана – 2006ж.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
І тарау: Валюталық қатынастардың теориялық негіздері
1. Ақшаның шығу
тегі...................................................................
...........3-7
1.2 Валюталық ... және ... ... ... ... қалыптастыру және пайдалану................11-17
ІІ тарау: ҚР валютасы - теңге.
2.1 Теңгенің шығу
тарихы......................................................................
.17-19
2.2 Теңгенің қалыптасу кезеңдері мен даму
мәселелері......................20-21
2.3 Теңгені тұрақтандыру ... ... шығу ... ... заманда пайда болған. Олар тауар өндірісінің дамуындағы
бірде – бір шарт және өнім ... ... ... – бұл сату ... үшін ... еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны
өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар ... ... ... ... ақшаның пайда болуындағы объективті
алғышарттарды ... ... кез – ... зат тауар бола алмайды. Егер
(нақты еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз ... ... ... немесе
қоғам тарапынан мойындамаса, онда оны дайындауға ... ... ... ... ... тауарлық формаға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті
шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу ... ... ... ... ... бойынша айырбас құны ретінде көрінеді.
«Айырбас құн тауардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өз ... ... ... ол ... ... ... ... бір тауардың басқа бір тауарға
кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас құнның жай ... ... ... (1 ... = 5 құмыра, 1 қой = 1 қап бидай және т.б.).
Тауар ... ... ... ... ... жиіленді. Жалпы
тауар массасының ішінен барынша жиі айырбасталатын тауардың ... ... жай ... ... ... өте бастады. Мысалы, бидайдың
етке, майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін болды.
Тауар ... ... ... неғұрлым жиі айырбасталатын
тауар – барлық басқа тауарлардың бір – ... ... ... ... ... Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі формасынан
жалпы құндық формасына жасырын түрде өту ... ... оның рөлі ... нық бекітілмеген еді. Біртіндеп жалпы құндық эквивалент ... бір ... ... ... ... және осы ... ақша деп
аталынды. Құнның жалпы құндық формасы ақша формасына айналды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму ... ... ... немесе ресімделінбеген ақша формасын, әр ... ... ... тауарлы – шаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады.
Бір халықтың өзінде әр ... ... және әр ... ... ... әр түрлі эквиваленттер болды. Сонымен, ... ірі ... ... мал ... ... ... мал (ірі ... құралына айналды. Олардың белгілі түрлері табиғи – климаттық
жағдайларға байланысты нақты сол ... ... ... ... ... – жылқы, сиыр және қой; ал шөл және шөлейт аудандарда – түйе;
тундрада – бұғы ... ... ... ... ... ... жалпы
эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы нақты дәлелдер әр ... ... ... ... ... ... кездеседі. Гомердің көне Троя батырлары туралы поэмасында
өгізді құн өлшемі ретінде ... ... ... Осы ... ... ақшаларда «өгіз» деген атау ойып өрнектелініп ... ... сөзі ... ... ... ... сөзінен шыққан.
«Рупа» («мал») сөзі үнділердің ақша бірлігінің атауы «рупия» ... ... ... да ақша ... ... ... ... де «мал»
деген атауға ие болды. Ярослав Мудрый 1018 жылы былай деген «біздің ... ... 4 кун, ... 10 ... және боярлардан 18
гривенен тұрады». Ол кездегі қазынашы ... ... ... ... орны ... ұстайтын орын» деп аталынды.
«Капитал» сөзінің шығуы да малменен байланысты, өйткені ескі герман
тілінде бұл сөз мал басы санының көптігін ... ... ... иесінің
байлығын көрсетті.
Солтүстік халықтары ең бірінші тауар ретінде айырбас үшін жүнді
пайдаланды. Ежелгі скандинавтар ... ... әр ... ... сатып алу
барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды (үкі, түлкі және т.б.).
Құс ... ... ... ... ал аң ... Солтүстік Америка
халықтарында жалпы құндық ... ... ... Жүн ... ... және Памир аудандарында кең көлемде ... ... ... ... ... ... – саттық жасауы
барысында жүн ең басты құралдардың бірі болды. Ежелгі Русь елінде жүн ақша
жүйесінің бүгіні ... ... 1610 жылы ... ... ... ... 5450 руб. күміс пен 7000 руб. жүн табылды.
Жылы теңіздердің жағасын мекендеген тайпалар айналыс құралы ретінде
бақалшақ (раковинді) ... ... ... ... ... ... сақталынды, бұлар: чангос, цимбис, бонгез, хайква және т.б.
Көлемі түймедей ақшыл – қызғылт бақалшақ Кари көптеп ... ... ... ... ... Үнді ... ... Үндіқытайда,
Африканың Шығыс жағалауларында, Цейлонда және Филиппин ... ... ... ... ... үнділердің белдіктерінде бақалшақ
ақшалар құстардың, жыртқыш аңдардың келбет – кескінін көрсете өрнектеліп,
былғары белдіктерге көрік ... ... ... ... ... ... ... Каролин және Соломон аралдарында айырбас
құралы ретінде пайдаланылды.
Бақалшақ ақшалар тауар ақшалардың ең бір ... ... ... ... ... ... ... өмір сүре отырып, олар ешқандай
өзгеріске ұшыраған жоқ. ХХ ғасырдың 70-жылдарының ... ... ... тұрғылықты тұрғындарының ақша ... ... үш ... ең арзаны – қара түсті (курила), ақ ... ... ...... ... (ронго) пайдаланылды.
Әлемде әр түрлі «экзотикалық» ақшалар болған. Каролин аралдары
тобына кіретін Яв ... осы ... ... феи ақша айналысында қызмет
етеді. Олардың формасы дөңгелекше тас түрінде келе отырып, диірменнің тасын
еске түсіреді. Мұндай ... ... ... ... ал ... ... ... Сауда мәмілесі орындалғаннан кейін сатушы феяға
бұрынғы иесінің белгісін өшіріп, өзінің белгісін соғады.
Юлий Цезарь патшалығының ... ақша ... ... ... бір құлдың құны үш сиыр, алты бұзау, он екі қойға теңестірілді.
Өнер мен жер ... ... ... ... ... бірігушілік, біркелкілік мінездемелері бар
эквиваленттер ... ... Бұл аз ... өсімдік өнімдері – зәйтүн майы,
күріш, кофе, какао, құйма түріндегі тұздар, т.б.
Жалпы эквивалент ретінде ... да ... ... Ежелгі
Спартта, Жапонияда, Африкада темір, мырыш, қорғасын, мыс, күміс, алтын
түріндегі ақшалар пайдаланылды. Рим императоры ... ... және ... ... корольдары мырыш ақшаларды құйды. Қытайда және ... мыс ақша ... ... XVII ... ... Америкада
(Массачусетс штатында) ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелекшелер қолданылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар – ... ... және т.б. ... ... кең ... ақша ... жүйесі нақтылана түсті.
Кейін келе металдардың арасында басты роль алтын мен күміске өте
бастады, өйткені олар жалпы эквивалент үшін аса ... ... ... металдар бұған дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып
шығарып тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл ақшалар тауар ... ... ... ... ... таға, шеге, шынжыр және т.б. ... ... ... ... Грек ... ... «драхма» «бір уыс шеге» деген
мағынаны ... Мыс ... ... құмыра, қалқан түрлерінде
айналыста болды. Күміс және алтын ақшалар ... ... ... ... б.э. ... ХІІІ ... ... көрсетілген құймалар пайда
бола бастаған. Осындай себепке байланысты көптеген ақша ... ... ливр ... фунт), марка (жарты фунт) салмақ бірліктері атауымен
аталады. Алғашқыдағы белгілі массасы бар формасыз ... ... ... әр ... ... ... ... бар металл ақшалар ауыстыра
бастады.
Монеталардың пайда болуы – ақшаның құрылуындағы соңғы кезең ... ... және ... ... механизмдері
Халықаралық валюталық қатынастар – бұл ... ... ... мен ... ... ... ... және
дүниежүзілік шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын
қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері – ... ісі ... ... ... болған. Олардың келесі даму кезеңдері Лиондағы
«вексель ... мен ... да Орта ... ... ... ... онда есеп ... вексель арқылы жүргізілді.
Халықаралық қатынастардың одан әрі дамуы өндіргіш ... ... ... ... ... ... бөлінісінің
тереңдеуімен байланысты болды.
Халықаралық валюталық қатынастар материалдық өндіріс саласына,
сондай-ақ бөлу, ... және ... ... ... ... ... делдал болады.
Валюталық қатынастар жағдайы ұлттық және дүниежүзілік ... ... ... елдер арасындағы күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың дамуы шамасына байланысты
валюталық жүйе құрылды. Экономикалық тұрғыдан ... – бұл ... ... ... ... ... ... – экономикалық қатынастар жиынтығы; ұйымдық – ... ...... бір ... – экономикалық формация шегіндегі
валюталық қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік – ... ... ... ... ... ... ... ұлттық,
дүниежүзілік, аймақтық.
Басында елдегі ұдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық
ресурстарды ... және ... ... ... жүзеге
асыруға көмектесетін валюталық – экономикалық қатынастардың жиынтығы
ретінде ұлттық жүйе ... ... ...... ... ... ... шаруашылық байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи ... және ... ... ... ескере отырып ұлттық
заңдылықтармен бекітілген, ... ... ... ... – құқықтық формасы. Ұлттық валюталық жүйе елдің ақша жүйесінің
бір бөлігі бола отырып, өзінше дербес және ұлттық ... шыға ... ... ... ... ел экономикасындағы сыртқы экономикалық
байланыстардың даму дәрежесімен анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе мен ... ... даму ... және мемлекетаралық келісім - шарттармен бекітілген ... ... ... ...... ... ... ажырамастай байланысты. Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйелердің
мұндай ... ... ... ... ... ... міндеттері, қызмет етуі және реттеу шарттары, жекелеген елдер
экономикасын және ... ... ... етуі әр түрлі болып
келеді. Дүниежүзілік валюталық жүйені ұлттық жүйемен ... ... ... ... ... және ... мемлекетаралық
валюталық реттеулерде және валюталық саясатты шоғырландыруда негіз болатын
ұлттық банктер болып ... ... ... ... – құқықтық ұйымдастыру
формасы жетекші елдердің мүдделігімен және дүниежүзілік аренадағы күштердің
орналастырылуымен, өндірістің және ... ... ... және ... ... жүйе арасындағы байланыс пен
айырмашылықтар, ... ... ... ...... және дүниежүзілік валюталық жүйелердің
негізгі элементтері
|Ұлттық валюталық жүйе ... ... жүйе ... ... валюта |1. ... ... ... ... |
| ... ... ... валютаның айналым дәрежесі |2. Валюталардың өзара айналымдылығының шарты |
| |3. ... ... ... ... ... ... валютаның паритеті |4. ... ... ... ... ... ... ... тәртібі |регламентациясы |
| |5. ... ... ... ... ... ... өтімділік |мемлекетаралық реттеу |
| |6. ... ... ... реттеу |
|6. Валюталық шектеудің болуы немесе | ... |7. ... ... ... құралдарын |
|7. Халықаралық несиелік айналыс |пайдаланудың біртұтас ережесі ... ... ... ... ... |8. ... есеп ... ... ... ... ... есеп ... |формаларының біртұтастығы ... |9. ... ... нарықтар және алтын|
|9. Ұлттық валюталық нарық пен алтын ... ... ... режимі |10. ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын |асырушы халықаралық ұйымдар ... және ... ... ұлттық | ... | ... ... валюталық жүйе ұлттық валютаға – елдің ақша бірлігіне
негізделген ... ал ... ... жүйе – бір ... ... ... немесе халықаралық есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта – халықаралық төлем және резерв құралы ... ... ... үшін ... ... ... ... қызмет
ететін, валюталар бағамын реттеу мақсатында валюталық интервенция жүргізуде
пайдаланылатын алдыңғы қатарлы елдердің айырбасталған ... ... ... ... ... алудағы алғышарттар:
- дүниежүзілік өндірісте, тауарлар мен капитал экспорттарында
елдердің билік ету ... ... ... ... ... бар ... – банктік мекемелердің
дамыған торабы;
- басқа елдерде оған ... ... ... ... ... ... еркін айналымдығы және валюталық шектеуліктің
болмауы.
Резервтік валюта мәртебесі эмитент – елдің экономикасын ... ... ... осы ... тұрақтылығын қолдап отыру
қажеттігі, сауда және ... ... ... ... ... қатар, ұлттық валютаны резервтік дәрежеге көтеру ұлттық
шаруашылық үшін төлем балансының ... ... ... автоматты
түрде пайызсыз және ... ... ... алу ... ... ... бірқатар артықшылықтар береді.
Халықаралық есептік ақша бірлігі – валюталық паритет пен валюталық
бағамды ... ... ... мен ... ... ... ... ретінде пайдаланылатын валюталық бірлік. Қазіргі ... ... ... ... ету үшін қажетті дүниежүзілік
несиелік ақша ... ... ... ... ... және ... ... халықаралық экономикалық қатынастарын
дамытуда орталықтандырылған ... ... ... және ... ... экономикалық байланыстарды қаржылық ... ... ... Сыртқы экономикалық қызметтің ырықтануы ... ... ... ... кәсіпорындардың меншігінде болады. Алайда
халықаралық қатынастарға мемлекеттің ... және ... ...... үшін бүкіл ел ауқымында да, ... ... ... ...... құрылымдар деңгейінде де ортақтандырылған
валюта қорлары құрылады.
Мемлекеттің мемлекеттік емес сектордың валюта ресурстары ... ... ... ... ... ... бұл: меншік құқығының және өзге құқықтардың валюталық
құндықтарға ... ... ... ... ... ... ... құралдарын
қаражат ретінде пайдалануға байланысты мәмілелер; ... ... ... тәсілмен елге немесе елден әкелу/әкету және жөнелту; ... ... ... мен ... құны ұлттық валютада көрсетілген
бағалы қағаздар мен төлем құралдарына меншік құқығы мен басқа құқықтардың
ауысуына байланысты резиденттер мен ... ... ... ... ... және капитал қозғалысына байланысты
операцияларға бөлінеді.
Ағымдағы операцияларға мыналар жатады:
• тауарлар мен қызметтерге төлем мерзімі ұзартылмаған ... ... ... үшін ақша ... ... – импорт мәмілелері бойынша 180 ... ... ... ... байланысты есеп айырысуларды жүзеге
асыру;
• 180 күннен аспайтын ... ... беру және ... депозиттер, инвестициялар, қарыз және өзге де операциялар
бойынша ақша ... және ... ... тағы ... ... ... ... жатпайтын ақша аударымдары, оған қоса гранттар,
мұрагерлік сомалардың ... ... ... және өзге ... қозғалысына байланысты операциялар мыналарды
қамтиды:
инвестициялар;
жылжымайтын мүліктің және басқа да құқықтарына төленетін ... ... ... ... ... – импорттық мәмілелер бойынша
кредит беру және алу.
Валюталық ... ... ... қызметтер көрсету,
капиталды инвестициялау, халықаралық, мемлекеттік және коммерциялық ... ... ... ... ...... ... қозғалысы,
дипломатиялық және басқа органдарды ұстау, шетелдік іссапарлар, туризм,
халықтың миграциясы, мемлекетаралық ... ... ... ... және сыртқы экономикалық қызметтің басқа түрлері
кезінде жасалады.
Елдегі ... ... ... ресурстардың түсу көздері
болуы тиіс, сондықтан сыртқы экономикалық қызметтің аталған ... ... ... ... ... одан ... ... қаржы ресурстарының құрамды бөлігі болып
табылады және ұқсас ... ... ... ... ... субъектілердің ресурстары) болып
бөлінеді.
Мемлекеттік валюта ресурстары мыналардың есебінен қалыптасады:
экономиканың мемлекеттік секторының – кәсіпорындарының, ұйымдардың,
компаниялардың, фирмалардың, қоғамдардың және т.т. өнімін, ... ... ... ... түскен түсім – ақшадан;
тауарлар мен жүктердің кеден ... ... ... ... ... ... төлейтін салықтардан, бонустардан, роялтилерден түсетін
түсімдерден;
валюталық заңды бұзғаны үшін шетелдік валютада ... ... ... ... және ... ... ... депозиттерді
орналастырудан түсетін түсімдерден, сондай-ақ шетелдегі ... ... ... ... ... ... ... халықаралық және мемлекетаралық
қаржы ұйымдарының кредиттері мен қарыздарынан;
валютадағы гранттар мен тегін көмек түріндегі түсімдерден.
Валюталық ресурстар ... ... ... ... мәселелерді орындау үшін немесе жалпы мемлекеттік
ресурстардың бір бөлігі ... ... ... мүмкін. Бұдан басқа,
биліктің жергілікті органдары валютаны валюта рыногінде сатып ала алады.
Мемлекеттің уәкілетті органдары мен оның ... ... де ... ... сатып алушылар бола алады.
Мемлекеттің валюта ресурстары былайша пайдаланылады:
1. Ұлттық банк: ... ... - ... ... ақша
айналысын қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттің стратегиялық жоспарларымен
анықталатын, реттелетін деңгейде ұлттық бағамын қолдап ... ... ... ... ... ... ... министрлігі: қарыздар туралы келісімшартпен белгіленген
уақытта ... ... өтеу ... ... жабу ... ... ... үшін жарналар төлеу; елшіліктердің, консулдықтардың,
өкілдіктердің және басқа елдердегі осындай органдардың жұмысын қаржыландыру
үшін;
3. ... ... ... ... – тауарлар мен көпшілік
қолды бұйымдарды импорттау жөніндегі орталықтандырылған сатып алуды
қанағаттандыру ... ... ... органдары – коммуналдық шаруашылықтың,
өндірістік емес сфераның қажеттіліктерін, ... ... ... халықтың түрлі ... ... ... барлық нысандары компанияларының, фирмаларының және
ұйымдарының валюта ресурстарының негізгі көзі ... ... ... ... – ақша болып табылады. Бұрын ... ... ... бір бөлігін кәсіпорын салықтар мен кеден баждарын ... ... ... оның ... ... бойынша сатуға, ал бір бөлігін
уәкілетті банктер арқылы Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... міндетті болатын. Қазіргі кезде заң жүзінде
белгіленген салықтар мен баждарды ... ... ... ... ... ... қалады және иегердің немесе құрылтайшының қарап
шешуі бойынша жұмсалады.
Экспорттық өнім өндірмейтін шаруашылық жүргізуші ... ... ... оны ... ... ұлттық валютаны айырбастау
жолымен сатып ... ... ... ұйымдық – құқықтық түрлердің
шаруашылық органдары валюта қорларын көбейте ... ... ... ... ресурстарын
қалыптастырудың келесі көзі – банктердің валюта кредиттері. Өнім ... ... ... ... ... ... бар, ... аймақты,
жалпыұлттық шаруашылықты дамыту тұрғысынан маңызды ... ... ... ... ... қатысатын компаниялар, фирмалар үшін шетел
банктерінен алынған кредиттері ... ... ... алады;
Қазақстанда мұнай практика коммерциялық есеп қағидатын дамыту қажеттігімен
және қарыз қаражаттарын тиімді ... үшін ... ... ... ... бірте – бірте шектеліп келеді.
Өндірістің осыған ұқсас бағыттарын ... үшін ... ... ... ... ... орталықтандырылған валюта
ресурстарынан бөлінуі мүмкін.
Үлестік негіздерде әрекет ететін шаруашылық жүргізуші субъектілер
үшін (акционерлік, бірлескен, ... ... ... ... ... құрылымдары қатысушыларының валютадағы қосымша салымдары
есебінен жетуге болады.
Валюта қаражаттары түсімдерінің ... ... көзі ... ... арбитраж органдары белгілеген ... ... ... ... сақтық органдары тарапынан болатын
валютадағы сақтық ... ... үшін ... ... ... бөлу ... ... қаражаттары басқарудың жоғарғы буыны
тарапынан ... ... ... ... ... ... бұл
деңгейінде валюта қорларын жасау кезінде).
Валюта ресурстарының аталған көздерінің қаражаттары жиынтығында
шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... бұл ... ... ... және әлеуметтік дамуының әр ... ... ... ... ... ... бағыттары
мыналар болып табылады:
1. Дүниежүзілік рыноктерде жұмыс істейтін ... ... ... ... ... алмастыратын өнім өндіруді ұйымдастыру немесе мұндай
өнімнің қолданыстағы өндірісін ұлғайту; бұл мақсаттарды жүзеге асыру үшін
валюталық ... ... ... – жабдық, саймандар, материалдар,
технологиялар, лицензиялар,ноу – хау сатып ... ... ... ... ... ... ... мамандары шақырылады,
кадрларды оқытады.
3. Валюталық кредиттерді және оларды пайдланғаны үшін пайыздар
өтеу;
4. Мамандандырылған сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... жөніндегі қызметтері үшін комиссиялық
сыйақылар төлеу;
5. Капиталға қатысу ретінде шетелдік ... ... және ... ... ... қағаздарын сатып алуға жұмсау;
6. Сыртқы экономикалық ... ... ... ... үшін ... өсімпұлдар, өтемақылар төлеу;
7. Ішкі қажеттіліктерді қамтамасыз ету үшін ұлттық валютаны сатып
алу;
8. Ұйым ұжымдарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін тұтыну және
мәдени – ... ... ... ... дәрі – ... ... пен ... сатып алу (белгіленген нормативке
сәйкес).
Иегерлердің ... ... ... ... бойынша қаржы
ресурстарының басқаша пайдалануы да мүмкін.
Заңды тұлғалар өздеріне қарасты валюта қорларын дамудың: өндірістік
инфрақұрлымының, ... ... ... ... ғылыми
зерттеулер жүргізудің және ғылыми ... ... ... ... ... ... ... маркетингтік
зерттеулерді қаржыландырудың және т.т. ... ... ... ... құқылы.
Ұлттық валюта
Қазақстан егемендік алып, мемлекеттік рәміздерін түгендеп жатқан
тұс. Ол кезде «Жеті» деп ... ... ... ... қауымдастығын
басқаратынмын. Суретші Ағымсалы Дүзелханов осында вице – ... ... ... ... ... ... қатысып, бақ сынап көруге
бекінгенбіз. Солай өзімізше ... ... ... бірнеше
эскиздерімізді ұсындық. Бірақ жолымыз болмады. Әйтсе де ... ... ... ... ... бір ... соң ... одан шығып
кетуің қиын екен. Өзім сондай әсерде жүрдім.
Ол кез елімізде саяси ... ... ... шағы ... ұлттық валютасы болуы керектігі жөнінде жиі айтылатын. ... де ой ... ... әріптесім Ағымсалы Дүзелханов екеуіміз қазақтың
ақшасын қиялымызда туғызып, ... ... қызу ...... ... ... ... сериясына біраз бас
қатыруға да тура келді. Тарихи тұлғалар мен қазақтың ... ... ... ... ... - ... ... жүргенде Қазақстан
дизайнерлер одағының басшысы Тимур Сүлейменов хабарласып, ұлттық валютаның
дизайнын бірлесіп ... ... ... ... ... ... болғандықтан ізденісімізді өз бетімізше дербес жалғастыра
берсек пе деп те ойладық. ... ... келе жеке ... ... ... ... ... өзге елдердің ақшасынан кем түспеуін ойлап,
Тимур ... ... ... ... Оған ... ақша белгісінің
қандай болуы керектігі жөнінде өзім әзірлеген тұжырымдаманы тапсырдым.
Біздің бірлескен жұмысымыз осылай басталды.
Медеуге ... ... ... ... ... Тимур
Сүлейменов, Ағымсалы Дүзелханов, Ғабжалелов және мен қағаз, ... алып ... Ақша ... ... ... ... ... деп батыл айтатын, ақыл беретін адам да, қолға ... ... ... ... де ... Бірақ бойымызда энтузиазм күшті
еді. Бізді демеген, алып шыққан сол энтузиазм ғой ... ... кей ... ішіп – ... тамағымыз да таусылып, ешкімге керегіміз жоқтай
болып қалатынбыз.
Ақыры еңбегіміз зая кетпеді. Эскиздеріміз қабылданып, «теңге» деген
атауға ие болған ... ... ... ... ... ... және ... фирмасына әкеліп эскиздерімізді көрсеткенде ондағы
мамандарға суреттер ұнағанымен, олар ... ... ... ... ... бедерлеу, бояуларын айқындау, микротексттерді қайта жазу, т.б.
толып жатқан ... сол ... ... ... ... төл ... басылып шығып, бояуы кетпеген банкноттар алғаш
қолға тигенде оған дейінгі қиналысымыздың бәрі ... ұмыт ... ... ... ... ... ұшақпен елге жеткізумен жалғасты. Біздің
жұмысымыз осымен бітті ғой деп жүргенде теңге енгізілерден ... ... бір күні түн ... ... ... банкке жинады. Көңіліміз
алаңдаулы, бірдеңені бүлдіріп қойдық па деп. Жоқ, олай емес ... ... ... ... ... керек болыпты. Бұл тапсырма да тез
орындалды.
Одан ... ... ... ... ... екен деп ... ... жүрдік. Күндер өте берді... Сөйтіп жүргенде Қапшағай маңындағы бір
ауылға жол түсіп, дастарқан басында отырғанбыз. ... ... Үй ... ... ... еді. ... Қазақстанның ұлттық валютасы –
теңгенің енгізілетіндігі жөнінде халыққа арнаған ... оқып ... Бір ... құттықтап мәре – сәре болдық та ... ... ... отырған,
кезінде баспада бірге қызмет істеген жолдасым Ерлан Сатыбалдин ... ... ... ... бірі ... ... отыр», деп
желпіне арқамнан қақты. Мен осынау абыройлы ... ... ... ... ... ... бері де ұлттық валютамыздың жаңа номиналдарын шығаруға қатысып
келемін. Сөйтсе де теңгеміз ... ... ... кездегі қуаныштың орны бөлек
еді. Ол мәңгі тарқамайтын әсер сияқты.
Теңге – тәуелсіздік тұмары
- Ұлттық валюта енгізу - әр ... ... ... рет ... Қазақстан да осындай есте қаларлық қуанышты сәтті бұдан он жыл бұрын
- 1993 жылғы 15 қарашада бастан ... ... ... – теңгенің
енгізілуімен Қазақстан ... ... мен ... жаңа ... ... кезеңі басталды. Бұл соған дейінгі жүргізілген қиын да
жауапты жұмыстардың нәтижесі екендігі белгілі. Осы істің басы – ... ... сіз де ... ғой. ... ... ... теңгенің
енгізілуі қарсаңындағы елдің экономикалық жағдайына, Ресеймен ... ... ... ... бір еске ... ... 1991 жылы тәуелсіздік алғанымен, нақты экономикалық
тұрғыдан алғанда, ол әлі де ... сол ... ... ... рубль аймағында
қалған болатын. Инфляцияны ауыздықтауға, ... ... ... ... ... мен ... ... рыногын ырықтандыруға
барлық күш – жігер ... ... 1991 жылы ... ... 11 ... инфляция деңгейі 147,1 %-ға дейін жоғарылады, ... ... ... 13 % ... ... Қазақстан Үкіметі бұрынғы кеңестік ... ... бойы ... ... және мәдени байланыстарды
ескере келе, ... ... ... қалу ... деп ... ... тиісті
шаралар қабылдады. Сонымен қатар Қазақстан ұлттық валютаны ... ... ала ... ... ... ... шілде – тамыз айларында Ресейдің өз валютасын енгізуі
Қазақстан мен ... ... ... шын ... ... алып ... Ресей рубльдерінің жаңа үлгісін енгізу туралы ... ... жиі ... ... ... Сонымен қатар
республикаға кеңестік рубльдің бақылаусыз көптеп келуі инфляцияның шарықтап
өсуіне әкеліп соқты. ... ... ... өз валютасын енгізуге
мәжбүр болды.
- Банкноттардың ... ... ... ... тарихи
тұлғаларды таңдау да жеңіл шаруа болмаған шығар, жалпы теңгенің дүниеге
келу ... ... ... ... ... ... ... дейін теңгенің дизайнын жасау
бойынша ұзақ айлар бойы ... ... ... тура ... ... (таньга)
атауының шығу тарихы бар – ерте дәуірде Қыпшақ аумағында айналыста болған
күміс монета ... ... ... ... ... суретші – дизайнерлер тобы жасады.
Қызу пікірталас нәтижесінде банкноттардың бет жағына Қазақстанның
мәдени мұрасын ... ... ... ... ... ... ал
сырт жағына табиғат көріністері мен архитектуралық ескерткіштердің
кескіндерін салу жөнінде ... ... ... бет ... ... және ғалым әл – Фарабидің,
Сүйінбай ақынның, композитор және күйші Құрманғазының, ағартушы, ... ... ... ... ақын әрі ойшыл Абай ... ... және ... ... Әбілқайыр мен Абылай ханның
бейнелері салынды. Кейбір ... ... ... табу үшін көп ... тура ... дизайнер Тимур Сүлейменовтың айтуы ... ... өз ... ... жоқ бола ... және ... ... технологиясын меңгерместен өзінің ұлттық валютасының дизайнын
өз бетінше әзірлеуге кіріскен ... ел ... таң ... ... ... суретшілерінің көркемдеу идеяларын
полиграфиялық жақтан іске асыруына ... Олар ... ... ... ... ... ... алды.
Қорғау элементтерінің жиынтығы пайдаланылатын техникалық тәсілдер,
орындалу күрделілігі жағынан Қазақстан теңгесі қолданылып жүрген ең ... ... ... ... ... ... күніне қарай өзімізде ... ... ... ұсақ ақша ... ... ... ... тиын шығарудың бекітілген дизайны болған жоқ, Үкіметтің
комиссиясы мақұлдаған ... ... ғана ... ... мен ... жөніндегі жұмыс қатар жүргізілді. Мемлекеттік маңызы бар тапсырыс
барынша қысқа мерзімде және жоғарғы полиграфиялық деңгейде ... ... ... ... ... ... ... фирмасы жоғары деңгейде жүзеге асырды (ол ең жақсы экспорттық
өнім ретінде Ұлыбритания королевасынан «Алтын белгі» алды).
- Теңге енгізілгеннен ... ... ... оның ... біршама
тұрақты ұстап тұрудың мүмкін болмауы сізде оған дейінгі ... ... ... күмән туғызбады ма?
- Иә, шынын айтсақ, ұлттық валюта енгізілгеннен кейін алғашқы екі
жыл біздің еліміз үшін өте қиын ... ... ... ... ... ... (бағаларды ырықтандыруға және өндірістің құлдырауына
байланысты инфляцияның жоғары ... ... ... ... ... ... ... валютасына сұраныстың
өсуіне, ал ізінше, бағамның өсуіне әкеп соқты. Теңгені енгізуге қатысты
есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ете
алатын барлық негізгі факторлар есепке алынды. Алғашқы кезде теңге ... деп ... ... ... ... 1994 жылы кәсіпорындардың
сәтсіз жүргізілген өзара шаруашылық есеп беруі сияқты өкінішті ... ... ... ... ... ... біршама қиындатты.
Енгізілген кезден бастап алғашқы 7 айда теңге 8 есе ... ... ... ... АҚШ ... ... ... қарқыны едәуір баяулады. Мәселен, егер 1995 жылы теңгенің бағамы
17,9 %, 1996 жылы – 15,4 % ... ... 2001 жылы ... ... 5,17 %, ал 2002 жылы – 3,25 % ... ... ... қарамастан мен теңгені енгізу қажеттігіне
және дайындық жұмысын жүргізудің дұрыс екендігіне бір сәт те ... ... ... өзі де ... іс - ... ... ... теңге – ТМД-дағы анағұрлық тұрақты валюталардың бірі.
- Теңгенің осы он ... ... ... ... бөліп
қарастыруға болады және олардың басты сипаты қандай?
- Мен теңгенің тарихын мынадай кезеңдерге бөлер едім.
1 – ... ... ... ... ... және ... қалыптасуы (1993 – 1996 жылдар).
1995 жылдар аяғында – 8,2 % ... ЖІӨ өсу ... ... қарамастан, осы кезеңнің аяғында инфляцияның деңгейін 60,3 %-ға
дейін төмендеуге қол жетті.
1993 жылғы қарашада теңгенің енгізілу ... ... ... ... ... дәрежеде реформаланған болатын екі деңгейлі банк жүйесі
жұмыс істеді, барлық мамандандырылған банктер акционерлік ... ... ... ал ... ... ... банктің бірқатар функциялары
берілді. Бұл өз ... ... және ... ақша – ... ... ... жеңілдетті.
Банк секторын сауықтыру жөніндегі шараларды жүргізу ... – 1996 ... ... ... ... деңгейдегі банктердің саны
204-тен 101-ге дейін азайды.
2 – кезең. Экономиканы тұрақтандыруға қол жеткізу және банк ... ... ... (1997 – 1999 ... ... ... нәтижесі 1999 жылы ЖІӨ-нің
2,7 % өсуі ... ... 17,8 % ... және нақты жалақы
индексінің 13,1 % жоғарылауы болды.
Банк секторын шоғырландыру және ... ... ... ... жалпы санының 55-ке дейін азаюына ықпал ... ... ... ... ... ... бастап Қазақстан рыноктық қатынастар негізінде
құрылған және ұзақ мерзімді перспективаға есептелген үш деңгейлі зейнетақы
жүйесіне көшті.
3 – ... ... ... ... ... ... қарқынды
дамыту және барлық қаржы секторының халықаралық стандарттарға көше ... ... ... ... өсуі ... 3 ... 33 %-ға жуық ... ... ... даму ... ... әлемдік лидерлердің бірі
болуына мүмкіндік жасады. 2003 ... 9 ... ... өсу 8,6 ... 3 ... ... ... жылдық деңгейі 13,2 %-дан 5,9%-ға
дейін біртіндеп төмендеді. Инфляция 2003 жылдың 10 ... (2002 ... – 2003 ... қазаны аралығында) 4,2 % болды.
Инфляция қарқынының баяулауы Ұлттық банкке ... ... ... тәуелсіздік алған күннен бері ең төменгі деңгейге - 7
%-ға дейін төмендетуге мүмкіндік берді.
Банк секторы қаржы жүйесінің ең ... және тез ... ... болып
табылады. Бүгінгі күні Қазақстанның банк секторын ... ... ... ... ТМД ... ... ең реформаланған, қаржылық
тұрғыдан тұрақты және тез дамып келе жатқан банк секторы деп танып отыр.
Қазіргі уақытта ... 36 банк ... ... оның үшеуі
мемлекеттік. Қазақстан Даму банкін, Эксимбанкті және Қазақстанның Тұрғын үй
құрылыс жинақ ... ... ... банктер жеке банктер болып
табылады.
Банк жүйесінің тұрақтылығы нығая түсуде. Оның ... ... ... ... 1,4 ... ... АҚШ долларын құрайды. ТМД елдері
ішінде бір банкке келетін меншік ... ... ... ... орында (43 млн. АҚШ долл.).
Соңғы 3 жылда банк жүйесіндегі депозиттер 5,1 млрд. астам ... ... 3 есе, ал ... ... ... еместерді
есептегенде) – 2,1 млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе ... ... ... ... алуы ... ... қызметін едәуір жандандыра түсуге мүмкіндік берді. Соңғы 3 жылда
банктердің экономикаға кредиттері 5,9 ... АҚШ ... ... 4 ... ... 22 %-ы). Қазіргі кезде банк ... 57 %-ға ... ... экономиканың нақты секторына орналастырылды.
- Ұлттық банктің міндеті ұлттық валютамыз – ... ішкі ... ... ... ... ... Осы арада оқырмандарға түсінікті
болуы үшін сыртқы және ішкі тұрақтылық ... нені ... ... ... ... ... қалай қол жеткізіп отыр?
- Ұлттық валютаның ішкі тұрақтылығы инфляция қарқынының төмен
болуының ... ал ... ... – айырбас бағамының
тұрақтылығымен сипатталады. Инфляцияның ... ... қол ... және сол ... ... өсуге жағдай
жасайды. Айырбас бағамының тұрақтылығы инфляциялық күтулерге және ішкі
қаржы рыноктарының тұрақтылығына оң ... ... ақша ... сұраныстан едәуір артуы бағалардың
өсуіне, яғни инфляцияны ... әсер ... ... ... банк ақша ... ... құралдарын пайдалана отырып, экономикаға ақшаның түсуін
реттейді. Мысалы, ақша ... тыс көп ... ... ... ... ... ... қағаздардың бір бөлігін сатып, ... ... Ақша ... ... түскен кезеңдерде қайталама
рынокта айналыста жүрген мемлекеттік бағалы қағаздардың бір ... ... ақша ... ұлғайтады.
Ақша – кредит саясатының негізгі құралдары ашық рынок операциялары
– бағалы қағаздарды сату және сатып алу ... ... Олар ең ... ... ноттар шығару және өтеу арқылы жүргізіледі. Сонымен бірге,
Ұлттық банк вексельдерді қайта ... ... ... ... ... және ... ... банктердің қысқа мерзімді өтімділігін
қолдау үшін банктерге қысқа мерзімді кредиттер (күндізгі және ... ... ... ... ... банк ... ... байланысты,
екінші деңгейдегі банктерге кредиттер сирек берілетін ... ... ... ... ... сипатта болады және Ұлттық
банктің қысқа мерзімді инфляциялық күтулерін көрсетеді.
Банк жүйесінде ... ... ... құралы тікелей және
кері РЕПО операцияларын жүргізу болып табылады. ... бұл ... ... ... ... ... ... құралдар болатыны
күтілуде.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ... ... 1 ... ... ... енетін соңғы өзгерістерге сәйкес, Ұлттық
банктің негізгі мақсаты бағалардың тұрақтылығын ... ету ... ... алдағы уақытта инфляция бойынша бағдарларды ... ... ... банк теңгенің айырбас бағамы ... ... және ішкі ... рыногында теңгенің айырбас
бағамының алыпсатарлық секірістерінің алдын алу қажет ... ғана ... ... ... оны қалыптастыруға араласпайды.
- Қазақстанда банк саласын реформалау нәтижесінде оның жүйесі банк
қызметінің халықаралық стандарттарына сай жұмыс ... Ал ... ... ТМД ... банк ... ... озық ... Бұл
деңгейге қалай жеттік? Болашақта да бұл ... ... ... беруі үшін
не істелуде?
- Ұлттық валютаның ... ... ету ... ... ... ... кейін Ұлттық банк 1995 жылы ... ... ... ... кең ... жұмысына кірісіп кетті. Коммерциялық банктерді
қадағалауды күшейтуге, сенімділігін арттыруға және әлемдік стандарттарға
қол жеткізуге баса ... ... ... ... бағдарламаларын
орындау нәтижесінде банк жүйесі экономиканы ұзақ мерзімге инвестициялау
үшін ресурстар ... ... ... ... ... күні ... банк ... ТМД-дағы ең жедел дамыған болып
табылады. Банктердің жиынтық меншікті капиталының баламасы шамамен ... АҚШ ... ... ... – 10,5 ... АҚШ ... жетті.
Банктер активтерінің 60%-на жуығы экономикаға ... ... ... банк ... банк қызметінің негізгі
халықаралық стандарттарына сай келеді. 2003 жылдан бастап біздегі ... ... есеп ... ... ... бойынша жұмыс
істейді.
Жуырда қабылданған Қаржы секторын ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға
жақындату мақсатында оны жетілдіру айқындалған.
- Ұлттық валютамыз жөніндегі әңгімеге ... ... 1, 3, 5, ... 50 ... ... ... алынып тасталуына
байланысты оларда бейнеленген тарихи тұлғалар да (әл – Фарабиден
басқалары) көзден ... ... ... ... бейнесі металл
теңгелерге түсіруге болмас па екен?
- ... ... 100 ... ... ақша ... ... шығаруға байланысты Құрманғазы, Сүйінбай, Шоқан Уәлиханов,
Абылай хан және Әбілхайыр хан ... бар ... 100 ... ... ... ... ... бірқатар аса
көрнекті тарихи тұлғалар мерейтой күндеріне орай ... ... ... мерейтойлық және ескерткіш монета
беттеріне бейнеленді және мұндай бейнелену жалғастырылуда.
Қазір түрлі номиналдардың тарихи тұлғалар ... ... және ... ... ... жүр. ... ақын ... Абай Құнанбаевтің, ақын Жамбыл Жабаевтің туғанына 150 жыл, Қазақстан
Ғылым ... ... ... Қаныш Сәтбаевтің, жазушы Мұхтар
Әйезовтың, қазақ әдебиетінің классигі Сәбит Мұқановтың, жазушылар ... ... ... ... 100 жыл ... ... және ... ... шығарылды.
Ұлттық банк банкноттар мен монеталардың дизайнын оның барлық
өлшемдерін әлемдік ... ... ... ... ... ... ... түсуде. Жақында Қазақстан Республикасы
Президентінің Жарлығымен ... ...... теңгесінің банкноттары
мен монеталары дизайнының тұжырымдамасы бекітілді.
- Теңгенің ... ... ... ... ... және ... экономикадағы жағдайдың тәуір екендігін көрсетеді. Осы ... ... ... болжам жасауға болады?
- «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға енгізілген
соңғы өзгерістерге сәйкес Ұлттық ... ... ... – 2004 ... ... ... ... бағалардың тұрақтылығын
қамтамасыз ету болады. Сондықтан Ұлттық банк бағдарды инфляция бойынша ғана
белгілейтін болады.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... қолдау үшін теңгенің өзгермелі айырбас бағамының
режимін сақтау ниетінде, ол ақшаға сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... банк теңгенің айырбас
бағамы бойынша бағдарларды белгілемейді және ішкі валюта рыногында теңгенің
айырбас бағамының алыпсатарлық секірістерінің ... алу ... ... ғана
барынша аз қатысатыны болмаса, оны қалыптастыруға араласпайды.
Валюта бағасын ... ... ... ... ... ... беретін
валюта бағасын төмендету процесі экономикалық шешімдер қабылдауда маңызды
рөл ойнайды.
4%-і пайыздың ставкасымен біз бүгін ... 96 ... ... ол сома бір жылдан соң бір долларға өседі. Осыдан келіп, бір ... ... бір ... ... ... ... уақытта тек 96
цент құрайды. Екі жылдан кейін төленетін бір ... ... ... ... 92 ... ... ... ұқсастықты күрделі пайыздардың кез
келген кестесі көрсетеді, яғни жылдығы 4%- тік ставкамен ақшалай сома ... ... екі ... артық көбееді. Мұндай жағдайда қазіргі ... ... ... бір ... ... табыстың нарықтық құны қандай ... Оның ... ... құны 50 ... аз болып шығады.
Дүниежүзілік банк
Бреттон – Вудскінің институттар деген атпен жалпыға ... ... мен ... ... қор ... әлемдік
экономикалық және қаржылық тәртіптің бүкіл құрылымын қолдайтын, ... ... ... ... ... бір болуы кездейсоқтық емес.
Халықаралық ынтымақтастық саналы түрде, бұл екі ... ... ... ... ... ... Бір ... ХВҚ мен Дүниежүзілік
банктің көптеген ұқсастық белгілері бар. Бұл екі ұйым да ... ... ... ... ... 180 ... ... арқылы
басқарылады. Екі институт та экономикалық мәселелермен шұғылданады ... ... ... ... ... экономикасының кеңеюіне және нығаюына
өз күштерін ... Екі ... де штаб – ... ... ... бойы олар бір ... ішінде орналасқан болатын, қазірдің
өзінде, бір көшенің қарама – қарсы жақтарында болса да, ... ... да ... ... ... ... жиі алмасып отырады,
кейде бірлескен семинарлар мен кеңесулер өткізеді, жұмысшылар кездесулерін
ұйымдастырады. Банк мүшелері міндетті түрде ХВҚ ... ... ... ... С. – ... ... ... 2002ж.
Әубәкіров Ә.Я., Б.Б.Байжұмаев, Ф.Н.Жақыпова, Т.П.Табеев – «», Алматы «Қазақ
университеті», 1999ж.
Осипова Г.М. – «Экономикалық теория ... ... ... ... 15 қараша, 2005 жыл. /1 – 2 беттер/

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншіктің құқықтық37 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Сөйлеу әрекеті онтогенезі: лексикалық мағынаның шығуы мен дамуы162 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Қазақстан Республикасындағы сайлау технологияларының даму ерекшеліктері117 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстандағы кеңестік мәдениет ошақтарының қалыптасуы78 бет
Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау27 бет
Ұйымдарды басқарудың методикалық және экономикалық негіздері73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь