Көл туралы түсінік

Жоспар.

Кіріспе

1 .Көл туралы түсінік
1 .1 Көлдердің пайда болуы
1 .2 Жер шарындағы ірі көлдер
1 .3 Қазақстандағы ірі көлдер

2 . Көл қазаншұңқырлары
2 .1 Көл түрлеріне анықтама, және олардың кезеңдері
2 .2 Көл қазаншұңқырларының геологиялық әрекеті
2 .3 Көлдердің қоректенуі, тіршілігі

3 .Су балансы, көл динамикасы

Қорытынды .
Кіріспе
Дүние жүзінде көлдер өте көп,бірақ олар территориясы бойынша
әркелкі орналасқан.Көлдердің пайда болуы үшін жер бедерінің
қолайлы және климаттық ылғалды болатындығынан мысалы:
қалып қоятын тұйық көлдер көп ол,Балқаш,сондықтан олардың суы
бірте-бірте тұзды немесе тұзы өте көп суға айналады.Көлдер жер
асты және жер беті ағынымен, атмосфералық жауын-шашын суы-
мен қоректенеді дей отырып, көл суында газдар, суспензиялар,көл
лиодтар, тұздар, йодтар болады.
Көлдер балық аулау, су транспорт, жер суару, электр стансия-
ларды сумен қамтамасыз етуге, шипалық пайдаланылады.
Кейде бұндай жағдай экологиялық апатқа әкеледі.
Ұзамай-ақ, Арал теңізінің тартылып маңайындағы аудандардың
экологиялық жағдайлары себеп. Ең басты себеп- Аралға құятын
Сырдария мен Әмудария өзендерінің аңғарларында суармалы егіс
көлемінің жөнсіз ұлғайтылуы, су режимін дұрыс сақтамау.
Атмасфераға зиянды заттардың шамадан тыс таралуы климат-
қада өз әсерін тигізуде , балалар өлім імен ересектер арасында
сырқаттану.Арал теңізінің экологиялық жағдайы бұл ғаламдық
проблема. Балқаш- Балқашқа құятын Іле өзенін Қапшағай су
қоймасына бұрынан бері көл суының деңгейі 2 метрге төмендеген.
Балқаш ластануда оған Балқаш комбинатының өндірістік қалдық-
тары көп зиян келтіруде. Әрбір пайдаланылған 59 миллион м
су тазартылмай қайта көлге ағызылуда. Көлдегі балық ауруға
ұшырап, жеуге жарамсыз болып отыр. Балқаш экологиясы
өзекті мәселе. Қазір де Арал- Балқаш қоры ашылды.
        
        Жоспар.
Кіріспе .
1 .Көл туралы түсінік
1 .1 Көлдердің пайда ... .2 Жер ... ірі ... .3 ... ірі ... . Көл қазаншұңқырлары
2 .1 Көл ... ... және ... ... .2 Көл ... ... ... .3 Көлдердің қоректенуі, тіршілігі
3 .Су балансы ,көл динамикасы
Қорытынды .
Кіріспе
Дүние жүзінде ... өте ... олар ... ... ... пайда болуы үшін жер бедерінің
қолайлы және климаттық ылғалды болатындығынан ... ... ... көлдер көп ол,Балқаш,сондықтан олардың суы
бірте-бірте тұзды немесе тұзы өте көп суға ... ... және жер беті ... ... ... суы-
мен қоректенеді дей ... көл ... ... суспензиялар,көл
лиодтар, тұздар, йодтар болады.
Көлдер балық аулау, су ... жер ... ... ... сумен қамтамасыз етуге, шипалық пайдаланылады.
Кейде ... ... ... ... ... Арал ... ... маңайындағы аудандардың
экологиялық жағдайлары себеп. Ең басты себеп- Аралға құятын
Сырдария мен ... ... ... суармалы егіс
көлемінің жөнсіз ұлғайтылуы, су режимін дұрыс ... ... ... ... тыс ... климат-
қада өз әсерін тигізуде , балалар өлім імен ересектер арасында
сырқаттану.Арал ... ... ... бұл ... Балқаш- Балқашқа құятын Іле өзенін Қапшағай су
қоймасына бұрынан бері көл ... ... 2 ... ... ... оған Балқаш комбинатының өндірістік ... көп зиян ... ... ... 59 ... ... ... қайта көлге ағызылуда. Көлдегі балық ауруға
ұшырап, жеуге жарамсыз болып ... ... ... мәселе. Қазір де Арал- Балқаш қоры ... ... ... ... бетіндегі жан-жағы тұйық үнемі және ауық-ауық ... ... ... ... жан-жақты зерттейтін ғылым тарауын (көл тану) немесе
мемнология ( грекше “мемнэ”-көл ,логос -ғылым ) ... ... ... мен ... ... Көлтану географиялық ғылымдарға жата-
ды. Ол гидрохимиялық, гидробиологиялық, ... ... ... ... ... ... ... фотолитрлік және аэрофото
түсіру сияқты дәл әдістер қолданылады.
Ғылыми көлтанудың алғашқы негізін ... ... ... А. ... қазақша атаулары: көл, қақ, ... сор, ... ... ... ... мол кең ... тарайды. Дүние
жүзіндегі барлық көлдердің ... ... км: Ең ... ... ... ойпатында ) : Солтүстік ... ... ... ... (69000 км ) ... Арал бұрын( 50000 км)
бұл күнде 1700 км -ден аспайды.Көлдер биік жерлерде, ... ... ... ... көлдер арасындағы ең биікте (3*12 м)
орналасқан. Алды жоталарындағы Титикака көлі, ал Өлі ... ... 35 м ... ... ... пайда болуы.
Қазақстанда көл- Қостанай маңында неолит қонысы.Осы жерден
неолит ... ... ... әсіресе шақпақ тастардан, квар-
циттерден, ... ... және ... ... садақ оғының ұшы, әр түрлі қырғыштар, призмалы және
қарындаш ... өзек ... ... ... пышақтар,
дән үккіштер, саз балшықтан күйдіріліп ... әр ... ... сынықтары табылды.
Қазақстан көлдерінің негізгі ерекшеліктеріне: таралуының өзіндік
сипаты, әр кезеңде пайда ... ( әр ... ) ... ... ... ... ... сан алуан түрлі болуы
және олардың көпшілігінің ағынсыз ... ... ... ... бойы Тұран және Батыс Сібір ойпаттарында, сондай-ақ
аласа таулы ... ... және ... ... аймақтарда да көп.
Көлдердің тереңдігі әр ... ... ... ... метр
болып келеді. Дүниедегі ең ... көл ... 1620 метр ... ... ... жер ... тұшы судың ең мол ... ... ... 23000 км . ... ... ... Байкал Каспий
теңізімен тең. Айта кетейік, бұл көл жер ... ... ... -25 ... ... бері ... келеді. Жайшылықта көлдер
жүз мыңдаған жыл ғана “ өмір сүреді” ... ... ... ... ... Мысалы “Көлдер
елі ” аталған Финляндияда 60000 көл бар. ... ... ... аталған бес көлінің жалпы ... км . ...... 80 көл ” деп әнге ... ... ... -45 мың км 48 262 көл бар. Сонымен Көл
деп--
жер ... суға ... ... ... байланысы жоқ, су
ал-
масуы ... ... ... мен ... ... анықтамаға сүйенсек, Каспий, Арал секілді ірі су ... ... ... ... қар суына толған сәл-пәл ойыстарды да көл-
дер қатарына жатқызуға болады. ... ... ... ... (су ... деп атайды. Шағын бөгендерді және су ... өсіп ... саяз ... ... ... ... ... пайда болуы қазан шұңқырға келіп құйылған судың
болуы
мөлшері жер үсті және ( жер асты ... ) адам ... ... ... және ... көп ... жағдайда жүзеге асады.
1.2 Жер шарындағы ірі көлдер.
Каспий ... ... ... ... орналасқан дүние
жүзіндегі ең үлкен болғандықтан, теңіз деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... суық, жазы құрғақ континентті ... 600 ... ... ... және ... ... өседі. Дүние жү-
зінде ауланатын бағалы бекіре тұқымдас балықтардың 82% ... ... ... маңызы зор. Теңізден натрий сульфа-
ты, ... ... ... ... ... ... ... Ералиев порттары арқылы ... -- ... ... ... ең ... көл. Оның қа-
заншұңқыры жарықта емес, платформаның ... ... ... ... көл онша ... емес ... тереңдігі ( 40 метр )
Найзағайдың жарқылдауына ұштаса соғатын ... ... ... ... ... ... ұзындығы 650 километрге созылады. Тұщы ... ... ең ... ... ... (1435) ... кейін қалады.
Жер шарындағы ірі көлдер.
| ... ... ... |Ең ... |
| |мың (км) ... |жері ( м) |
| | ... ( м) | ... ... |371 |28,5 |980 ... Азия | | | ... көл | |183,7 |393 ... ... ) |82,4 | | ... көлі |68 | | |
|( ... ) | |1134 |68 ... ... | |53 |70 |
|( ... | | | |
| |64.5 | | ... көлі | | | ... ... ) |59.6 |177 |228 ... көлі | | | |
|( ... ... |58 |177 |281 ... көлі | | | |
|( ... ) |34 |773 |1435 ... көлі | | | ... |31.5 |456 |1620 |
| ... көлі | | | |
|( ... ) |30.8 |472 |706 ... ... ірі ... көлі—Қазақстанның оңтүстік-- шығысында орналасқан
көл. ... ... – 18,2 мың ... Ұзындығы – 605 км, ең
тар жерінің ені –8 км. Суының деңгейі жыл ... ... ... Ең ... ... км. ... көліне Іле,Қаратал,
Ақсу, Лепсі, Аягөз өзендері құяды. Көлдің солтүстік жағалауы тік
сай – жыралар көп ... ал ... ... ... ... Алакөл, Қарақамыс, Кеңтүбек, аралдары--
Басарал, Тасарал. Көл әр ... ... ... ұсақ ... ... бай. ... 20-дан аса түрі бар. Көлде кеме қатына-
сы үзілмейді.
Алакөл—Балқаштың ... ... ... ... ... ... Алакөлге 15-тен астам шағын өзендер келіп құяды.
Жаға-
лауының ұзындығы—384 ... Көл ... бай, онда ... ... түрі ... Жағалауында өсетін қамыс пен шалғындық ... ... ... құстар мекендейді.
Еліміздің солтүстік аймағында ең ірі көлдер—солтүстік Қазақстан-
да сілеті теңіз, ... ... ... және ... ... ... деңгейінен 64,7 метр биікте жатыр.
Көлдің ... км, ... км, ... км, ... ... ... ... шағын шығанақты және түбекті келеді. Солтүс--
тік –шығыс жағасы тік ... , ... ... , ... ... келеді. Көлге үлкенді-- кішілі 19 өзен ... көлі ... ... ... ... 304 метр биіктікте ор--
наласқан. Көлдің ауданы—1161,5 километр , ұзындығы—14 ... ... км. Көл ... ... ... Жағасы жай--
паң. Нұра, Құланөтпес өзендері құяды. Суының ... ... ... ... ... бен Қорғалжын көлдерінің шаралары төрттік
дәуірде ... суға ... ... ... ... ... ... көптеген көлдері әсем табиғаты мен таза ... ... және ... орындар болып есептеледі.
Кейбір көлдердің табиғи қалпын сақтау үшін ... ... ... : ... Қорғалжын, Марқакөл.
Қазақстандағы ірі көлдер.
| Аттары ... ... ... |Ең терең |
| |( км) ... ( м) ... м) ... |18200 |342 |26 ... ( Талдықорған) |2650 |347.3 |54 ... ... |1162 |304.4 |8 ... теңізі (Көкшетау) |150 |6 |3 ... көл ( ... |136 |350.5 |5 ... ( Қостанай) |460 |102.9 |6 |
| ... ( ... | |1449.3 |21 ... ) |455 | | ... ... ... |306 |56.8 | ... теңіз ( Көкшетау) |267 |135.6 | ... ( ... |251 |28 |0.5 ... ( ... |206 |16 |13 ... ... қазаншұңқырларының қалыптасу сипаты қарай ... ... ... және ... сипаты көлдер болып
табылады.
Бөгелген көлдер өзен ... тау ... ... ... , ... басып қалған жағдайда пайда болады. Мысалы
Памирдегі Ескендір көл , ... Рица ... Бұл ... өзен аң--
ғарларының сұлбасын толық қайталаумен сипатталады. Бұл ... ... ... ... өзге ... ... , ... , Бұқтырма көлдері жатады.
Қазаншұңқырлы көлдердің пайда болуының себептері көп. ... ... ... , ... , ... ... және ... көлдер жатады. Мореналық ( мұздық)
көлдер мұздықтардың эрозиялық ... ... , ... ... , ... ... ... шегінісі (еруі)
кезінде көп мөлшерде тау жыныстарын (саз ... ... ... және ... ) тасымалданған. Және морена түрінде шөгін-
лер қалдырып отырған.
Мореналық көлдер ... ... ... болмауы себепті
пайда болған ойыстарда қалыптасқан. Олар әр ... ... ... ( ... , ... , ... т .б ) ... шұңқырлы көлдер
әсіресе ежелгі мұздық дәуір ... ... көп ... ... ... ... Көл ... анықтама ,және кезеңдері.
Тектоникалық көлдер жер ... ... ... зіл-
зала және басқа да ... ... ... ... ... , бұл ... терең , созылыңқы және ауданы үлкен болып
келеді . Бұл топқа ... , Арал , ... , ... , ... ... , Севан , Виктория , Танганика , Эри , Онтарио , Мичиган және
тағы ... да ... ... ... ... ... вулкандардың өңешіне (кратер) су толуы
арқылы қалыптасқан , сондықтанда сұлбасы дөңгелек , ... ... ... келеді . Камчаткада , Курил аралдарында тауларында
кездеседі.
Дефляциялық көлдер ... ... жер ... ұсақ ... ... ... әкетуінен пайда болған қазан шұңқырларда
қалыптасады. Әдетте олар көлемі кішігірім , саяз ... ... ... ... мен құм ... ... ... әк тас тау жыныстары тараған аумақтарда
қалыптасады , себебі әк тастар суда ... . Бұл ... ... , кішігірім кейде сұлбасы дөңгелек , ... ... ... . Көптеген карстық көлдер Солтүстік Даугава алабында ,
Еділ—Онега су ... , ... ... ... , Морий
Башқұрт Республикасында территорияларында кездеседі .
Мәңгі тоң таралған аудандарда термокорстық ... ... ... тоң ... немесе көмілген мұздық еруінен пайда
болған шұңқыр , ойыстарда ... . ... ... ... елінде көп . Суффозиялық—грунттық су ... ... ... айналған ескі арна , қарасу , теңіздік—теңізден бөлі-
ніп қалған шығанақтар , ... , ... ... ... үрлеу--
ден пайда болған шұңқырлар , бөгендер – жасанды көлдер.
Аралас текті көлдер жер ... ... ... ... ... отырады. Мысалы , көптеген тектоникалық ... ... ... ... ... ... . ... , Онега және Теле ... тегі ... ... ... да ... ... қатысқан процестер болуы ... ... ... ... бөген немесе су қоймасының көле-
мі ... ... ... әуіт , ... деп аталады .
Әдетте бөген өзен аңғарларында ... ... ... ... арналық өзен су қоймалары . Бұл бөгендер
созылыңқы , жіңішке болып келеді .
Көл ... ... ... ... ... ... айқын бола бермейді . Көлде өтіп жатқан ... , ... ... , ... , ... ... қатты ағынды
көлдің табанының бедерін , қазан шұңқырдың беткейлерін ... ... оның ... ... ... ... ... , уақыт өткен сайын көл қазаншұңқырының ... ... ... , көп ... , ал одан ... өсімдік басып
өледі .
Геологиялық тұрғыдан алып қарағанда ... ... ... ... , олар ерте ме , кеш пе ... ... даму келесі кезеңдерден тұрады : 1 )Жастық кезеңі --
қазаншұңқырдың ... ... ... сақталады . 2 ) есею
кезеңі – көлдің айналасында жағалық ... ... ... , ал ... ( саға ... ... , ... қазаншұңқырдың
табанының кейбір кедір-бұдырлықтары сақталады , су өсімдіктері
дамиды . 3) Кәрілік ... – көл ... ... және ... шөгінділермен қоршалып жатады , көлдің барлық бөлігінде
аллювиалдық ... ... , ... ... , жоғары шека--
расында орналасқан : біртіндеп бұзылуының арқасында жаға жарқа--
бақпен бітеді , яғни ... ... ... ... ... ... .
Жағалық қайраң – су асты террасосы түрінде болады . Ол ... ... ... ... ... . Қайраң түпкілікті тау жыныс--
тарын жуып—шаю ( ... ) ... де ... толқындар
әкелген бос борпылдақ тау жыныстарының шөгуі нәтижесінде
(жинақталу ) пайда болады . ... мен ... ... ... ... ... немесе литораль деп аталады .
Көлдің ... ... ... дейді , ол көп табанының ... , ... ... ... ... ... . ... мен
профундаль арасында өтпелі аймақты сублитораль деп атайды .
Сонымен бірге , көл ... ... өзен , ... ... ... ... ... көлдерді бөгет салу жолымен қосқан
жағдайда пайда болады . Оған ... ... ... ... үшін ... ... шұғыл құбылмалығымен судың кі--
рісі мен бөген суды шығындау ара қаттынасымен ... ... ... судың кірісі мен бөгендегі суды ... ... ... ... ... салу ... халық шарушылық объектілерінің
( ауыл ... елді ... , ... т .б .) су ... қалу
ай-
тарлықтай . Ең жоғары деңгейге дейін суға ... көл ... ... бір ... ... ... немесе көл табақшасы деп ат--
айды. Көл табанында жағалау және ... ... ... аймағында 3 зонадан тұрады : жаға , ... , және ... ... ... көлді қоршай орналасқан , әр ... ... ... беткей түрінде құрлықтың бір бөлігі . 4) Жағаның ... ... ... сану мен ( құру өлу ) ... -- ... ... саяздығы соншалықты , оның орталық табаны жаға--
лық ... мен ... ... және оған ... ... . ... су асты жағдайынан су бетілік ( батпақтық ) жағдайда
көшеді , яғни көл ... ... ... ... ... орналасқан және едеуір мол су мас--
сасы бар көлдер шабан ... әрі ... ... , ... ... ... ... шыдамды тау жыныстары-
нан болса .Ал , суы аз , шөлейт аймақтарда орналасқан ... ... бос тау ... ... көлдер жылдам ба--
тпақтанып ,жайылады . ... ... ... теле көл
36000 жылдан кейін, ... -30000 ... ... , ал ... ) -8000 ... ... ... толатыны анықталды.
2.2 Көл қазаншұңқырның геологиялық әрекеті ... ... әр ... ... және ... геологиялық про-
цестердің пайда болады (8,1-кесте)
Топтар мен типтердің атаулары ... ... ... ... ... ... ... Көп шұңқыры не көрсетілген
факторлардан үңгіленіп не алдынан тосқауыл бөгет түруынан пайда
болады.Кейде әр ... екі ... ... ... мүмкін .
Сонымен қоса адамның шаруашылық әрекетінен де бөгетті көлдер .
жасалады .Оларды анторопегенді ... ... ... ... ... ... ... мұз ,жауын-шашын,жер асты сулары --
мен толысады . Кейбір ... , Арал ... бір ... ... қалдық сулармен толады .
Көл суының ащы-тұщылығы алдымен оның маңындағы ... ... ... . ... мол , ... шамалы
өңірлерде көл апаны өзен , мұздық , атмасфера ... ... ... ... 5 ... аз ... .
8.1—кесте.
Көл шұңқырының пайда болуына байланысты
жіктелуі ... тегі ... ... ... ... ... ... , кальдерлік , гей--|
| | ... , ... |
| ... |Опырылу , құлау ... |
| ... ... , ... ... Экзогендік |Гравитациялық ... , ... , |
| | ... , лықсып—бөгеу . |
| ... ... ... , ... , |
| | ... |
| | |дық , ... |
| ... |Дефляциялық |
| ... ... |
| | ... |
| | ... |
| ... |Теңіз жағалық |
| ... ... , ... ... |Ұру ... ) , ... |
| ... | ... ... ... ... минералдануы артып , көл суы
қышқылтым (5-25 г/л) , ащы болады . ... , ... ... ... бір литр суда 280 ... , Өлі ... 260-310 ... ... ... тұз ... сай хлоридті , сульфатты , карбонат-
ты түрлерге ... де ... ... соларға тығыз байла--
нысты .Суда тұздармен қоса ағын ... ... ... ... әр ... ... ... , құмайт , темірдің сулы
тотықторы шөгеді .Тұщы көлді мен планктонды организидер қалды-
қтарынан ... ... ... заттар шөгеді . Көл шөгін-
ділерінің бір түрі -климат маусымына қарай пайдаболатын өте ... не одан да жұқа ... ... ... ... қауырт өсіп-өрбіп ,шөгінді қабаттар
солардың қалдықтарын толады . Жазғытұрым және күз байы ... мол ... жеке ... ағып ... минер -
алдануы арты , ас тұзы тұнады ,күз бен ... ... ... екі қабатты бір жылға теңеп санай келе қазірде ... ... ... ... ... ... жыл ... сүре-
мін ” білуге болады.
Көл суынан қозғалу жайына байланысты оларды – ... ... деп ... . ... ... көбіне өзен аңғарларын да
орын алады да өз ағыны өзен ... ... ... ... жел көтерген толқын да суды олай -бұлай айдайды ... көл ... ... ... ... шамалы. Ірі көл--
дердің әр тұсынын булануының айырмашылығына байланысты (мыс-
алы , ... ... және ... ... ) ағыс тууы ... . ... ... су тек бетінде ғана ауытқып, түп
жағ-
ында қозғалмай ... . ... ... органикалық қалдықтар ші-
ри бастады ,оттек ... , ... , ... ... ... жиналады. Ақырында көл шөгінідісі көбінесе қара , сұр
түсте
боялады.
Көлдің ... ... ... мен ... түбі
абразияға (латынша “абразия”-қырқу, қырыну, қыру) тап болады .
Қырқылып,мүжінген үгінділер көл ... ... ... ... келе ... шөгеді . Бұл жәйт көлдің аумағына , суының
қозғалу күшін , ... , ... ... ... .
Көл абразиясы суынын толқын ... ... . ... ... ... ... ... болады да оның
жағаны ... күші мол. ... ... толқын іліп алған
кес-
ектерді уатып , үгіп , қайраңдар , ... ... ... , көл
аброзиясы теңізбен салыстырғанда ... есе ... ... ... ... ... да онша емес. Жағаларының ... ... ... ... ... ...... және жағаның бұзылуынан
көлге түскен үзінділер әуел баста ... ... ... ... ... мен ағыс ... одан әрі ... бассейннің
түбіне жайылады .Содан соң көлдегі органогендік және ... ... , ... ... көл ... лайбалшық басым, уақ келеді. Суы
тұнық болуын байланысты өсімдіктер ... ... ... ... өте жақсы сақталады. Көбінесе
сұр түсті жыныстары өте жұқа , ... ... ... ... ... ... пішінді , линза тәрізді қабаттасу
байқалады .
Жиек қайраңдары ... ... мұз ... ... ... ), ... тамшыларының , жағада
жайылған жануарлардың іздерінің таңбалар ... ... ... ... өзен ... ойдымдарында
және аброзиясы мардымды ауқымды көлдерде басым кездеседі ... ... ... ... ... . Ірі ... ( малта
,
құм ) үкінділер өзен сағаларының ... су ... ... тік жар ... ... ... құмтіл ретінде шөгеді .
Айдынның барлық тұсына құмайт , лай ... келе оның ... . Егер ... ... ... бірсыпыра болса ,суы
мол болған жағдайда терригенді шөгінділері де ... ... ... , Іле ... ... ... жиегінде құлды атырау
қалыптасып , ол 1903-1929 жылдар арасында ... ... ... . ... көл қайраңдар бастайды .
Органогендік шөгінділер . Көл—батпақ суының ... және таяз ... ... ... дүние өріс алады .
Олар тереңдігіне байланысты бірнеше ... ... . Тура ... ... ... , қияқ әрі ... ... пен құрақ ,
тереңдеген
сайын шалаң , балдырлар жайлайды . Күз ... ... ... ... , су түбінде жүндей шуданады . Лаймен қоса олар
шымтезекке көшеді . Суда ... ... ... мен ... ... ... балқыған планктон жәндіктер тіршілік етеді де
олар да ... соң , ... ... су ... ... . ... оның ... шірітіп , битумды заттарға айнал-
дырады .
Ақыр ... ... ... қоңыр , алақанда май секілді жұм-
сақ сапропель ( грекше “сапрос ”--шірік , “ ... ) ... ... . ... ... құрамы : С—52-60% ,Н—6-7% ,
Ол пайдалы қазба , қыздырып айырғанда сакропельден ... газ ... , ... , ... ... . Ол тері , буын ... , мал ... де қосады . Сапропель қабаты жұқа 1-10 ... . ... ... ол ... көлінің оңтүстік-батыс
жиегінде , Алакөл шығанағында , ... ... ... бар . Диагенез соңында сапропельдер қою қоңыр түсті ,
тығыз , жеңіл , шыны ... ... ... , ... ... ... (шөл) көл ... арасында қосжақтаулы ,
бауыалқты малюскалар қалдықтарынан құралған ... ... ... . ... ... ... ... борпылдақ , қуыс-кемікті , жеңіл , ақ , сұр түсті диато-
мит ... ... ... ... . ... химиялық жолмен жаралатын
шөгіиділердің түрі ... не ... ... жеткен коллоид ерітнділерден темір
және марганец ... бай ... ... да онда ... ... ... 1-10 мм домалақ, бұршақ ... ... ... ... ішкі құрылыстарыының қауызындай коицентрлі қаб --
ыршақтардан тұрса оларды ... ... ... атайды.
Тропикті белдеулердің көлдерінде осындай домалақша алюминий ру--
дасы ... ... ... ... ... ... әр
түрлі тұздар -эвапориттер(ағылшынша-булану) шөгінді.Ерітіндісінің
концентрациясы өскен сайын әуелі карбанаттар(ізбестас,доломит,мергел)
(8.2-сурет ) сода -Na Co* 10 H O, ... ... So* 10 H O гипс CaSO *2H O, ... ), ең ... ас тұзы , ... хлориді шөгеді.
Осындай тұзды көлдерді , әсіресе ... ... ... , ... ) ... ... қоректенуі және тіршілігі.
Көл жер асты және жер беті ... ... ... ... ... ал оның суы жер беті және жер ... көлден ағып шығатын ағынның әсерінен және ауаға буланудан
азаяды . ... және ағып ... ... ... ... ағынды, ағынсыз болады.
Көл деңгейінің өзгеруі ... және ағып ... ... ара --
қатынасына байланысты болады да, көп жылдық , ... өзге ... ... ... .Көл ... ... шалқып- шегенуі, сейне
тағы басқа процестерге байланысты.
Көлге жиналған су ... ... ... оның ... ретеп
отырады. Көлдердің басым көпшілігінде желді әсерінен тұрақсыз ... туып ... ... су ... ... ... және ішкі толқуға байланысты. Көлде конвекциялық жә-
не ... ... ... ... ... ... көкшіл, жасыл, сары, кейде қоңыр (оргоникал-
лық қосындының мөлшеріне байланысты ) ... Көл ... ... әсерінен жылынады . Жылуды ең ... көл суы ... ... қабаттары сіңіреді де , су араласқанда жылу оның төмен-
гі ... ... . ... суық не ... ... көл температурасы жазда судың бетінен түбіне қарай тө--
мендейді ... ... , ... ... ... статифи--
кация жағдай байқалады ... ... мен ... көл ... ... қабаттарында тең келеді.
Субтропиктік және ... ... жыл бойы көл ... су ... ... ... төмендеп отырады .
Көл суында газдар , суспензиялар , коллоидтар , тұздар , ... . ... ... ... тұщы ... 1 г /л-ге дейін )
қуаң жерлерде тұзды , ... және ... көл ... ... ... ) басым болады .
Көл организимдері планктонға (баяу жүзетіндер ) , ... ... , ... ) және ... (көл түбінде өмір сүретіндер )
бөлінеді . ... ... ... органикалық заттар
құрайды , олардың көмегімен басқа организидер (автотрофты бак--
териялардан басқалары ) өмір ... . ... ... ... ... көлдер – эвтрофтық ( организидер мен ... бай ) ... ( ... ) және ... ( ... бай , бірақ
организимдерге зиянды ... ... көп ) ... ... ... көлдер өзінің эволюциялық процесінде шөгіндіге толып , өсім--
дік басып , ... ... ... ... ... .
Көл балық аулау , су транспорты , жер суару , өзен ағынын
реттеу,
электр ... ... ... ету , тұз ( ас тұзды ,сода ... ... алу үшін ... ... ... ... ... теңіздермен салыс--
тыруға болады . Тек ... ... мен ... кіші ... ... ... бұзушылық және жасампаздық қызмет атқарады: әр
түрлі шөгінді қабаттар ... ... ... ... , ... және ... ... бөлінеді .
Көл жағалауында ірі , салмағы ауыр бөлшектер , ал ... ... ... ... ортасына қарай) майда ұсақ бөлшектер көбейе
бастайды . Көл ... ... бай ... ... ... бірге органикалық қалдықтар аралас лайлы – сазды ... ) ... ... . ... ... көл ... ас ... ,
бор қабаттары және темір рудалары қатар пайда болады .
Батпақты көлдерде ... ... ... әсерін тигізе--
тін жағдайлар мына төмендегідей :
1 . Климаттық ( төмен ... ).
2 . ... .
3 . Жер асты ... жер бетіне көтерілуі .
4 . Көп ... ... ... ... – көп ... ... ... шөгінді жы--
ныстарға тез толып және ... ... ... ... болады . Өсімдіктердің шірінді қалдықтары қабатталып жи--
нала келе торф ... ... ... көп ... ... ... ... айналып , көмірлі кен
орындарын құрайды .
Көл шөгінділерінің өнеркәсіпте маңызы зор . Олардан әр ... ... , ... , ... , ... ... өндіріледі : сапропель , жа-
-
нар тақта тастар , диатомиттер қазылып ... ... ... ... шымтезек пен көмір таралады .
Көмір әдетте отек ... ... ... ... ... ... ... температура жағдайында пай--
да болады . Сонда өсімдік клеткасында ( С Н О ) ... ... ... , көміртек көбейе бастайды . Осыны “ көмірлену”
дейді . Сөйтіп , басында ... ... ( 67-78 ) С 5 % H 17 % ... ( 75-97 % C 2-3 % H 2-3 % ) ... ... артқан
сайын олардың қызу шығаруы да арта ... ... ... көмір қалыңдығы сантиметрден ... ... ... ... не ... түрінде қабаттасады . Таскөмір жер
үстінде девои кезеңнен бері пайда бола ... , ... зор ... ... ... , юро, памоги жүйелерінде мол кездеседі. Көм-
ірнеғұрлым көне болса , ... ... ... көл ... ... , жер ... , өзен ... реттеу ,
эле-
ктір станцияларын сумен қамтамасыз ету , тұз (ас тұзы , сода , ... және ... ... алу үшін ... ... ... құны сыйы .Су ... бұлағы , өндірістің дамуы үш-
ін қажетті ... бірі . Ол ... ... , ... ... ... етеді .Халық жиі орналасқан аудандарда су-
дың тапшылығы шаруашылықты өркендетуге және адам ... ... ... су ... ... ағын сумен ластауға қарсы
күрес жүргізілуде . Суды пайдаланыуға қатаң ... ... . Оны ... туралы арнаулы заң ... ... ... . Көл ... ауытқулары периодты және пе--
риодсыз сипатта болады . Біріншісі су балансы ... ... ... білдіреді , екіншілері қандай да ... ... ... ... болады .
Әсіресе түрлі климаттық ... үшін тән ... ... ... ... ... ... ауытқулары айқын білінеді .
Арктикалық және ... ... ... ... ... ... ... режимімен және еріген
суларының ағынымен анықталады . Бұл жағдайларда булану көл дең--
гейіне ... ... ... . Қыс пен көктемде деңгейдің төмен--
гі жағдайы , жазда оның ... ... және ... ... тән ... ... ... .
Артықша мол ылғалды континенттік климат жағдайларында қо--
ңыржай белдеу көлдері судың ең көп ... ... қар ... көктемгі максимум ) алады . Жаздың ... ... ... ... ... әкеп ... ( жазғы – күзгі минимум ) .
Күзде буланудың ... ... ... ... байла--
нысты деңгейдің көтерілуі байқалады ( күзгі максимум ) . ... ... де ... ... ( ... ... ... ) ең аз
мөлшерде болады ( ... ... ) . Көл ... ауытқу
амплитудасы 1 м-ден сирек артады .
Қоңыржай ендіктердің муссонды ... ... ... ... жазда және күзде ең жоғары деңгейімен
көзге түседі .
Қоңыржай ендіктердің ... ... ( дала және ... ... ... көл ... ... негізі көзі болып табылады ,
сондық--
тан да олардың деңгейі көктемде ... . ... ... булану нә--
тижесінде деңгейдің төмендеуі ... . Бұл ... ... ... ... ... қалады . Шөлейт қоңыржай ендік көлдері таудан
өзендер әкелген сумен қоректенеді де , ... ... ... ... ... .
Субтропиктік белдеуде көлдегі судың максималды мөлшері ,
қыста минималдысы жазда болады . ... ... ... ... ... ... , ... олар суға тапшы әрі
жазда кеуіп қалуы мүмкін .
Экваторлық белдеуде көл ... ... ... жауын-
шашынының режимімен анықталады . Екі максимум ( ... ... ... ) және 2 минимум ( ақпан – наурыз және қазан -қара-
ша ) ... ... . ... ... ... ... максимум бірлесіп кетеді , ... ... ... . ... бел-
-
деуде тұратын көлдр ... ... ... жергілікті
себептерге байланысты айырымдалуы мүмкін ... ... ... ... ... сәйкес кезеңділігі
бар ғасырлық және ғасырлық ішкі ауытқуларға ұшырайды . Осындай
ауытқулар ... ... , ... , Орта ... ... ... қадағаланады . Мұнда 20-25 және 45-50 жылдық
кезеңдер ерекше айқын ... ... ... динамикасы .
Ауытқу қозғалмай қалып отыратын бір ... ... ... ... ... ... , ... ( бұл нүктенің көлде--
нең қиындысында ) маңында сейш делінетін тұрғын толқындар ... ... . ... бір ... , қос ... , үш ... одан да көп болуы мүмкін . Он алты ... ... ... Сейш ... түп ... , ... конфигурациясы ықпал
етеді . Әдетте сейш биіктігі ... дм , ... ... 2-2.5 м ... жетеді . Ауытқу кезеңдері әр түрлі және
үл-
кен Каспий , Арал Эри ... ... ... жетеді .
Каспий көлінің батыс жағасында , мәселен , сейш ... үш ... , Азов ... 29 ... дейін .
Егер тереңдеген сайын судың ... ... ... , ішкі ... ... бола ... . ... ауытқуларға қатысатын судың бүкіл
массасын қамтып ритимді ағыс ... ... ... жел ( ... ) және су беті еңіс ... жағдайларда байқа--
латын ауырлық күшінің горизонталь құраушысы ағыс тудырады .
Көлдегі ағыстың ... мен ... су ... ... мен ... ... ... ықпал етеді . Желдік ағыс жағадан
қашықтағанда ғана ... ... . Жел ... жағадан желдің
өтіне қарай суды араластыра ... , жел ... ... жасай--
ды да желге қарама-қарсы ... су ... – ағын ... ... . ... ... бет ... ағын ағысы көлге су
құйылуының ... одан ... ағып ... ... ... ... . Егер келетін немесе кететін судың ... көл ... ... ... ... , ағыс бастауда немесе өзен
сағасында ғана нашар білінеді . ... көп ... ағып ... ағып шығуы көлде өзендегіге ... , ... аз ... тудыра алады . ... ағыс , ... , ... ... , су
қоймаларында бар . Өзен мен көл ... ... ... , ... ... ... және ... ағыс бо-
луы мүмкін
Көлде кез келген ағысқа үйкелес , ... ... , ... ... ... ... ... . Инверция күшінің ағыстың тек
шағын жылдамдығында ғана маңызы болады . ... ... ... ... ... үйкелес күші “жауып
кетеді ”.Үлкен көлдерде дөңгелек ағыстың ... жол ... ... ... ... сағат тіліне қарсы ) .
Қорытынды .
Қорыта келіп , көл ... – жер ... жан-- жағы ... және ... ауық суға толы ... айтады .
Көлдердің адам өмірінде ... ... өте зор . ... ... , суларды көптеп пайдаланылады . Көлдерде балық
шаруашылығы мен ... ... өте ерте ... бері ... ретінде
пайдаланып , адам өмірінде елеулі орын ... . Біз ... ... мына жағдайларға тереңірек көңіл бөліп кетік ... ... бері ... ... ... көп ... .
Көл шөгінділерінен минералдық және органикалық шикізат ... ... . ... кезде көл суы қалалық және ... ... ... ... . Денсаулығы нашарлаған
адамдарға арнайы көлдің ... ... ... . ... ... ... ... ( тұзы минералды) көлдер--
дің емдік маңызы өте зор . ... ... ... ... , ... , ... ішінде экологиясы қоғамда алатын
саяси өміріне көп тоқталдық . ... ... тең ... .

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көл туралы түсінік. Қазақстан көлдеріне жалпы сипаттама28 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
«Экономикалық ақпараттар жүйесінің қоғамдағы даму рөлі»5 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Агроландшафттық егіншілік жүйесі туралы жалпы түсінік8 бет
Айнымалылар, файлдар атауларын таңдау және оларға берілетін түсініктеме. Программалау стилі, деректерді енгізу және шығару18 бет
Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру73 бет
Ауаны ластанудан қорғау28 бет
Ақпаратты басқару жүйесінің жұмысы туралы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь