Метрологияның даму тарихы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Метрологияның даму тарихы
Өлшемдердің барлық түрлерін, уақытты және т.б. аударуға арналған. адамзатқа көлемді, салмақты, ұзындықты, уақытты және т.б. анықтау үшінәртүрлі өлшемдер жүйесін құру қажет болды. Сондықтан метрология практикалық қызмет саласыретінде ерте заманда пайда болған.
Метрология тарихы парасаттың, өндіргішкүштердің, мемлекеттілік пен сауданың даму тарихының бір бөлігі болып табылады, оларменбірге жетіліп, жетілдірілді. Ресейде Ұлы Герцог Святослав Ярославовичтің тұсында үлгілі шара - князьдің алтын белбеуі қолданыла бастады. Үлгілер шіркеулер мен монастырларда сақталды. Новгород князі Всеволод кезінде жыл сайыншараларды салыстыру тағайындалды, орындамағаны үшін жаза қолданылды - өлімжазасына дейін.
Иван Грозныйдың 1560 жылғы Двинская жарғысында сусымалы заттардың көлемін - сегізаяқты сақтау және тасымалдау ережелеріреттелді. Алғашқы көшірмелер Мәскеумемлекетінің, храмдар мен шіркеулердіңтапсырыстарында болды. Ол кезде шаралардықадағалау және оларды тексеру жұмыстарыПомерная лашығы мен Ұлы Кеденнің бақылауымен жүргізілді.
Метрология ғылым және тәжірибелік қызметоблысы ретінде орта ғасырларда пайда болды. Бірақ ол, адамның өлшеулердегі қажеттіліктеріпайда болғанда көне ерте кезде бастау алды. Алғашқыда олар жай есептеулерге апарылды. Арақашықтық қадамдармен, садақпен атумен, жолдағы күндермен өлшенді. Уақыт тәулікпен, ай фазаларымен және жыл мезгілдерімен өлшенді. Заттардың саны данамен, дюжинамен, қораппен, баулармен өлшенді.
Өндіріс пен тауар алмасудың пайда болуыменөлшем бірліктеріне деген қажеттілік туды. Алғашқыда мұндай бірліктер ретінде астық дәндері(гран), бұршақ (карат), қолдың саусағыныңұзындығы (дюйм), аяқ өкшесі (фут) қолданылған. Уақыт өте келе өлшем бірліктері дәлірек жәнеәртүрлі бола бастады, олардың арасындаарақатынас орнатылды, бірте-бірте әр мемлекеттіңжәне халықтардың өздерінің ұлттық өлшембірліктері қалыптасты.
Көне орыс тәжірибесінде өлшеудің негізгі жүйесіретінде көне египеттік өлшем бірліктері қызмететті, ал олар, өз кезегінде, Көне Греция мен Рим тәжірибесінен алынған болатын. өлшеудің әржүйесі, дәуіріне байланысты, өзініңерешеліктерімен, ұлттық менталитетіменерекшеленген.
Көне Ресейде ұзындықтың негізгі өлшем бірліктеріпядь және шынтақ (локоть) болған, сонымен қатар, пядь негізгі көне Ресейлік ұзындық өлшемі және олересек адамның үлкен саусағы мен сілтеуішсаусақтарының ұштарының арасындағыарақашықтықты білдіреді. Содан кешірек басқабірлік - аршин пайда болған кезде пядь (14 аршин) бірте-бірте қолданыстан шыға бастады. Шынтақ(локоть) өлшемі Вавилоннан келген және олшынтақтан бастап қолдың ортаңғы саусағыныңұшына дейінгі ара қашықтықты білдіреді. Табиғи өлшемдер де ежелгі шығу тегіне ие. Олардыңішіндегі ең біріншілері - ол уақыт өлшемдері. Астрономиялық бақылаулар негізінде ежелгівавилондықтар жыл, ай, сағат өлшемдерін бекітті. Нәтижесінде Жердің өз өсінің айналасынан айналуорташа периодының 186400 бөлігі секундтар дегенатауға ие болды. Метрологиялық қызмет әлі пайдаболмағанына қарамастан үлгілік өлшемдердіңқолданылуы және олардың шіркеулер мен монастырьлерде сақталуы, сонымен қатар, өлшемқұралдарын жыл сайынғы тексерулері туралымәліметтер бар. Осылайша, ұлы князь Святослав Ярославичтың (1070 ж.ж.) алтын белбеуі ұзындықтың үлгілік өлшемі қызметін атқарған, ал Новгород князі Всеволодтың (1136 ж.) жарлығында сауда таразылары мен шаралары лас айласыз қадағалау, әркімге салмақ салу... деп жазылған. Жарғыны бұзушы тіпті өлім жазасына кесілугедейін жазаланған. Ең маңызды метрологиялыққұжат Ивана Гроздныйдың (1550 ж.) Двиндықграмотасы болып табылады, онда себілетінзаттардың - осьминдердің жаңа өлшем түрлерінсақтау және өткізуді бекітеді. Оның мыс үлгілерікөсемдерге сақтауға таратылған. Осы өлшемдерденқалалық помещиктерге клеймендік ағашкөшірмесін жасау, ал олардан өз кезегіндекүнделікті қолданысқа ағаш үлгілірін жасау қажетеді. Үлгілік өлшемдер Мәскеулік мемлекеттіңбұйрықтарында сақталған. Осылайша, Иван Гроздный кезіндегі өлшемдердің бірлігінқамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесін жәнемемлекеттік метрологиялық қызметтерді құрудыңбасталуы туралы айтуға болады. Сауданың дамытужәне сыртқы экономикалық байланыстардыкеңейту өлшемдерді нақтылауды ғана емес, сонымен қатар, олардың заморскелік өлшемдермен сәйкестігінің, айырмашылықтарының өлшемдерін бекіту жәнеөлшемдер унификациясы мен бақылау-тексерушілік қызметті нақтырақ ұйымдастырудыталап етті. Петр жүргізген қайта құрулар нәтижесінде, флотта және кеме құрастыруда кеңіненқолданылған ағылшын өлшемдері - фунт жәнедюйм айналымға енгізілді. Есептеулерді жеңілдетуүшін орыс және шетел өлшемдерінің арақатынасымен өлшемдерінің кестесі жасалған болатын. Кейбір метрологиялық орталықтар ерекшеленебастады. Коммерц-коллегия сауда саласындағыметрологиялық қызмет көрсетулердің жәнеөлшемдердің біртұтастығының сұрақтарыменайналысты. Адмиралтейст-коллегиясы бұрыштыөлшейтін жабдықтардың, компастардың жәнесәйкес өлшемдердің қолданылуының дұрыстығынқадағалады. 1725 жылы негізі қаланған Петербург ғылымдар академиясы бұрыштық өлшемдерді, уақыт және температура өлшемдерін қайтажаңғыртумен айналысты. 1736 жылы Сенаттыңшешімі бойынша таразылар мен өлшемдерКомиссиясы құрылды. Комиссия ұзындықтыңбастапқы өлшемі ретінде мыс аршинын және ағашсаженьді дайындады, сұйық заттар өлшемі ретіндемәскеулік Каменномостск ауласының шелегіқабылданды. Алтынмен қапталған қоладандайындалған кір (гирь) салмақтың орысөлшемдеріның бірінші ретті үлгісі (мемлекеттікэталон) ретінде заңмен бекітілген. Бұл фунт жүзжылға жуық мерзімде мемлекеттегі жалғыз эталон болып қала берді.
XVIII ғасырдың аяғында Еуропада өлшемдердіңбіртұтас халықаралық жүйесін құру туралы идея тарады. Бұл идеялардың дамуы 1796 жылыФранцияда өлшемдердің ондық метрлік жүйесіндайындау мен қабылдауға әкелді. Ұзындық пен салмақтың өлшемдерінің платиналық протатиптері - метр мен килограмм дайындалды. Өзінің айқынбасымдықтарына қарамастан, метрлік жүйеқиындықпен енгізілді, отандық метрологияға көпеңбек сіңірген Д.И. Менделеевтің өзі оны патшалық басқару шарттарында Ресейдің метрлікжүйесіне енгізе алмады. 1899 жылдан бастап олескіресейлік және британдық (дюймдік) жүйелерқатарында факультативті қоланылды. Мұндайжағдай өнеркәсіптің дамуын тежеді, сыртқыэкономикалық және ғылыми байланыстардықиындатты.
Өлшемдердің және таразылардың халықаралықметрлік жүйесін енгізу туралы Декрет РСФСР Халық Комиссарларының Одағымен 1918 жылықабылданды. Декретті шығару отандықметрологиянығ дамуындағы нормативтік сатыныңбасталуын білдірді. Осы сәттен бастап метрология облысындағы маңызды, одан кейін маңызытөменірек бекітулер нормативтік актілермененгізілді.
Ғылым мен техниканың дамуымен жаңа өлшемдержәне жаңа өлшем бірліктері, ең алдымен, фундаментальді және қолданбалы метрологияныжетілдіру қажет бола бастады.1960жылдың қазанында өлшемдер мен таразылар бойынша ХІБас конференциямен СИ Халықаралық бірліктержүйесі қабылданды.1983 жылы метрдің жаңаанықтамасы қабылданды: бұл вакуумде1299792458секунд бөлігінде жарықтың өтетінжолының ұзындығы. Енді метрологиялық ережелертұрғысынан метр секундқа тәуелді.1988 жылыхалықаралық деңгейде электр бірліктер мен шамаларын өлшеу облысында жаңа константтар,ал 1989 жылы жаңа Халықаралық тәжірибелік темпертуралық шкала МТШ-90 қабылданған болатын.
Фундаментальді және қолданбалы метрологияның дамуымен қатар заңнамалық метрологияныңқұрылуы жүзеге асты. Заңнамалық метрология - бұл өлшемдердің біртұтастығын және өлшеуқұралдарының біртүрлілігін қамтамасыз етугебағыттылған, өзіне өзара байланысты және өзарашартталған жалпы ережелер, талаптар мен нормалар кешенін қосатын метрологияның бөлімі. Заңнамалық метрология тәжірибеге Мемлекеттік метрологиялық қызмет, мемлекеттік басқару органдарының және заңды тұлғалардыңметрологиялық қызметтері арқылы енгізілетінзаңдар мен заңнамалық ережелер арқылыметрологиялық қызметті мемлекеттік реттеуқұралы қызметін атқарады. Заңнамалықметрологияның облысына құралдардың типтерінсынау мен бекіту, олардың тексерісі ... жалғасы
Өлшемдердің барлық түрлерін, уақытты және т.б. аударуға арналған. адамзатқа көлемді, салмақты, ұзындықты, уақытты және т.б. анықтау үшінәртүрлі өлшемдер жүйесін құру қажет болды. Сондықтан метрология практикалық қызмет саласыретінде ерте заманда пайда болған.
Метрология тарихы парасаттың, өндіргішкүштердің, мемлекеттілік пен сауданың даму тарихының бір бөлігі болып табылады, оларменбірге жетіліп, жетілдірілді. Ресейде Ұлы Герцог Святослав Ярославовичтің тұсында үлгілі шара - князьдің алтын белбеуі қолданыла бастады. Үлгілер шіркеулер мен монастырларда сақталды. Новгород князі Всеволод кезінде жыл сайыншараларды салыстыру тағайындалды, орындамағаны үшін жаза қолданылды - өлімжазасына дейін.
Иван Грозныйдың 1560 жылғы Двинская жарғысында сусымалы заттардың көлемін - сегізаяқты сақтау және тасымалдау ережелеріреттелді. Алғашқы көшірмелер Мәскеумемлекетінің, храмдар мен шіркеулердіңтапсырыстарында болды. Ол кезде шаралардықадағалау және оларды тексеру жұмыстарыПомерная лашығы мен Ұлы Кеденнің бақылауымен жүргізілді.
Метрология ғылым және тәжірибелік қызметоблысы ретінде орта ғасырларда пайда болды. Бірақ ол, адамның өлшеулердегі қажеттіліктеріпайда болғанда көне ерте кезде бастау алды. Алғашқыда олар жай есептеулерге апарылды. Арақашықтық қадамдармен, садақпен атумен, жолдағы күндермен өлшенді. Уақыт тәулікпен, ай фазаларымен және жыл мезгілдерімен өлшенді. Заттардың саны данамен, дюжинамен, қораппен, баулармен өлшенді.
Өндіріс пен тауар алмасудың пайда болуыменөлшем бірліктеріне деген қажеттілік туды. Алғашқыда мұндай бірліктер ретінде астық дәндері(гран), бұршақ (карат), қолдың саусағыныңұзындығы (дюйм), аяқ өкшесі (фут) қолданылған. Уақыт өте келе өлшем бірліктері дәлірек жәнеәртүрлі бола бастады, олардың арасындаарақатынас орнатылды, бірте-бірте әр мемлекеттіңжәне халықтардың өздерінің ұлттық өлшембірліктері қалыптасты.
Көне орыс тәжірибесінде өлшеудің негізгі жүйесіретінде көне египеттік өлшем бірліктері қызмететті, ал олар, өз кезегінде, Көне Греция мен Рим тәжірибесінен алынған болатын. өлшеудің әржүйесі, дәуіріне байланысты, өзініңерешеліктерімен, ұлттық менталитетіменерекшеленген.
Көне Ресейде ұзындықтың негізгі өлшем бірліктеріпядь және шынтақ (локоть) болған, сонымен қатар, пядь негізгі көне Ресейлік ұзындық өлшемі және олересек адамның үлкен саусағы мен сілтеуішсаусақтарының ұштарының арасындағыарақашықтықты білдіреді. Содан кешірек басқабірлік - аршин пайда болған кезде пядь (14 аршин) бірте-бірте қолданыстан шыға бастады. Шынтақ(локоть) өлшемі Вавилоннан келген және олшынтақтан бастап қолдың ортаңғы саусағыныңұшына дейінгі ара қашықтықты білдіреді. Табиғи өлшемдер де ежелгі шығу тегіне ие. Олардыңішіндегі ең біріншілері - ол уақыт өлшемдері. Астрономиялық бақылаулар негізінде ежелгівавилондықтар жыл, ай, сағат өлшемдерін бекітті. Нәтижесінде Жердің өз өсінің айналасынан айналуорташа периодының 186400 бөлігі секундтар дегенатауға ие болды. Метрологиялық қызмет әлі пайдаболмағанына қарамастан үлгілік өлшемдердіңқолданылуы және олардың шіркеулер мен монастырьлерде сақталуы, сонымен қатар, өлшемқұралдарын жыл сайынғы тексерулері туралымәліметтер бар. Осылайша, ұлы князь Святослав Ярославичтың (1070 ж.ж.) алтын белбеуі ұзындықтың үлгілік өлшемі қызметін атқарған, ал Новгород князі Всеволодтың (1136 ж.) жарлығында сауда таразылары мен шаралары лас айласыз қадағалау, әркімге салмақ салу... деп жазылған. Жарғыны бұзушы тіпті өлім жазасына кесілугедейін жазаланған. Ең маңызды метрологиялыққұжат Ивана Гроздныйдың (1550 ж.) Двиндықграмотасы болып табылады, онда себілетінзаттардың - осьминдердің жаңа өлшем түрлерінсақтау және өткізуді бекітеді. Оның мыс үлгілерікөсемдерге сақтауға таратылған. Осы өлшемдерденқалалық помещиктерге клеймендік ағашкөшірмесін жасау, ал олардан өз кезегіндекүнделікті қолданысқа ағаш үлгілірін жасау қажетеді. Үлгілік өлшемдер Мәскеулік мемлекеттіңбұйрықтарында сақталған. Осылайша, Иван Гроздный кезіндегі өлшемдердің бірлігінқамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесін жәнемемлекеттік метрологиялық қызметтерді құрудыңбасталуы туралы айтуға болады. Сауданың дамытужәне сыртқы экономикалық байланыстардыкеңейту өлшемдерді нақтылауды ғана емес, сонымен қатар, олардың заморскелік өлшемдермен сәйкестігінің, айырмашылықтарының өлшемдерін бекіту жәнеөлшемдер унификациясы мен бақылау-тексерушілік қызметті нақтырақ ұйымдастырудыталап етті. Петр жүргізген қайта құрулар нәтижесінде, флотта және кеме құрастыруда кеңіненқолданылған ағылшын өлшемдері - фунт жәнедюйм айналымға енгізілді. Есептеулерді жеңілдетуүшін орыс және шетел өлшемдерінің арақатынасымен өлшемдерінің кестесі жасалған болатын. Кейбір метрологиялық орталықтар ерекшеленебастады. Коммерц-коллегия сауда саласындағыметрологиялық қызмет көрсетулердің жәнеөлшемдердің біртұтастығының сұрақтарыменайналысты. Адмиралтейст-коллегиясы бұрыштыөлшейтін жабдықтардың, компастардың жәнесәйкес өлшемдердің қолданылуының дұрыстығынқадағалады. 1725 жылы негізі қаланған Петербург ғылымдар академиясы бұрыштық өлшемдерді, уақыт және температура өлшемдерін қайтажаңғыртумен айналысты. 1736 жылы Сенаттыңшешімі бойынша таразылар мен өлшемдерКомиссиясы құрылды. Комиссия ұзындықтыңбастапқы өлшемі ретінде мыс аршинын және ағашсаженьді дайындады, сұйық заттар өлшемі ретіндемәскеулік Каменномостск ауласының шелегіқабылданды. Алтынмен қапталған қоладандайындалған кір (гирь) салмақтың орысөлшемдеріның бірінші ретті үлгісі (мемлекеттікэталон) ретінде заңмен бекітілген. Бұл фунт жүзжылға жуық мерзімде мемлекеттегі жалғыз эталон болып қала берді.
XVIII ғасырдың аяғында Еуропада өлшемдердіңбіртұтас халықаралық жүйесін құру туралы идея тарады. Бұл идеялардың дамуы 1796 жылыФранцияда өлшемдердің ондық метрлік жүйесіндайындау мен қабылдауға әкелді. Ұзындық пен салмақтың өлшемдерінің платиналық протатиптері - метр мен килограмм дайындалды. Өзінің айқынбасымдықтарына қарамастан, метрлік жүйеқиындықпен енгізілді, отандық метрологияға көпеңбек сіңірген Д.И. Менделеевтің өзі оны патшалық басқару шарттарында Ресейдің метрлікжүйесіне енгізе алмады. 1899 жылдан бастап олескіресейлік және британдық (дюймдік) жүйелерқатарында факультативті қоланылды. Мұндайжағдай өнеркәсіптің дамуын тежеді, сыртқыэкономикалық және ғылыми байланыстардықиындатты.
Өлшемдердің және таразылардың халықаралықметрлік жүйесін енгізу туралы Декрет РСФСР Халық Комиссарларының Одағымен 1918 жылықабылданды. Декретті шығару отандықметрологиянығ дамуындағы нормативтік сатыныңбасталуын білдірді. Осы сәттен бастап метрология облысындағы маңызды, одан кейін маңызытөменірек бекітулер нормативтік актілермененгізілді.
Ғылым мен техниканың дамуымен жаңа өлшемдержәне жаңа өлшем бірліктері, ең алдымен, фундаментальді және қолданбалы метрологияныжетілдіру қажет бола бастады.1960жылдың қазанында өлшемдер мен таразылар бойынша ХІБас конференциямен СИ Халықаралық бірліктержүйесі қабылданды.1983 жылы метрдің жаңаанықтамасы қабылданды: бұл вакуумде1299792458секунд бөлігінде жарықтың өтетінжолының ұзындығы. Енді метрологиялық ережелертұрғысынан метр секундқа тәуелді.1988 жылыхалықаралық деңгейде электр бірліктер мен шамаларын өлшеу облысында жаңа константтар,ал 1989 жылы жаңа Халықаралық тәжірибелік темпертуралық шкала МТШ-90 қабылданған болатын.
Фундаментальді және қолданбалы метрологияның дамуымен қатар заңнамалық метрологияныңқұрылуы жүзеге асты. Заңнамалық метрология - бұл өлшемдердің біртұтастығын және өлшеуқұралдарының біртүрлілігін қамтамасыз етугебағыттылған, өзіне өзара байланысты және өзарашартталған жалпы ережелер, талаптар мен нормалар кешенін қосатын метрологияның бөлімі. Заңнамалық метрология тәжірибеге Мемлекеттік метрологиялық қызмет, мемлекеттік басқару органдарының және заңды тұлғалардыңметрологиялық қызметтері арқылы енгізілетінзаңдар мен заңнамалық ережелер арқылыметрологиялық қызметті мемлекеттік реттеуқұралы қызметін атқарады. Заңнамалықметрологияның облысына құралдардың типтерінсынау мен бекіту, олардың тексерісі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz