Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағының жалпы сипаттамасы

ЖОСПАР:

1.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

2.Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағының жалпы сипаттамасы ... 5

3.Ерекше қорғалатын аймақтағы табиғи мен зоологиялық саябақтар,
табиғат ескерткіштері мен ботаникалық бақтардың бір.бірінен ерекшкліктері және қазіргі жағдайы мен болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... .6

4.Қазақстандағы қорықтардың қазіргі жағдайы, олардың табиғат қорғау ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

5.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

Қолданалған әдебиттер тізімі
Кіріспе
Халық санының өсуіне байланысты барлық негізгі табиғи бірлестіктердің бөліктері бастапқы түрде сақтап қалудың маңызы артып отыр. Тек адам қолымен өзгертілмеген бірлестіктер болғанда ғана адамның жасаған өзгерістерінің нәтижелері туралы қорытынды жасап, оларды болдырмауға мүмкіндік туады.
Кез келген мемлекеттің ерекше қорғалатын территорияларды құрып, дамыту стратегиясы негізгі екі міндетті орындалуын қамтамасыз етуі тиіс:
1. оның территориясындағы барлық негізгі географиялық аймақтар мен өңірлердің табиғи эталондарының барынша толық көрсетілуі;
2. жүйелі топтастырылғын деңгейдегі биологиялық ресурстарды, топырақты енгізе отырып, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін және микроорганизмдерді сақтау.
Мұны арттыру үшін ең дұрыс шара қорықтар мен ұлттық парктерді ұйымдастыру болып табылады.
Табиғатты қорғаудың маңызды формаларының бірі – ерекше қорғауға алынған территориялар. Осындай территориялардың түрлері көп: қорықтар, қорғалымдар, мабиғи ескерткіштері, ұлттық және табиғат саябақтары, ботаникалық бақтар, биосфералық резерваттар.
Қорықтар – табиғатты қорғаудың бір түрі. Қазіргі кезде қорықтық территориялар жер шарының шамамен 1,6 – 2,0 % -тын құрайды. Дүние жүзіндегі ең ірі ұлттық саябақ Гренландияда. Оның ауданы шамамен 7 млн. га; Ботсванадағы Орталық Калахари резерваты: 5,3 млн, га; Вуд-Баффало (Канада) – 4,5 млн. га; Үлкен Гоби қорығы (Монғолстан) – 4 млн. га.
Қазақстанда екі ұлттық бақ құрылған: Баянауыл және Алтынемел.
Қорықтар – толық қорғаудың жетілдірілген түрі, себебі, оған табиғи комплекс кіреді де, табиғат ресурстарын шаруашылыққа пайдалануға рұқсат берілмейді. Белгілі бір шаруашылық жұмыстарын жүргізе отырып, табиғаттың ерекше объектілерін қорғауға алынған жүйені ұйымдастыру түрі– қорғалымдар болып табылады.
Табиғи тіршілік ортасын қорғайтын категориалардың біріне табиғи (ұлттық) саябақтар жатады.Олардың негізгі міндеті- халықты реакциалық қамтамасыз ету.
Табиғи тіршілік орталарын қорғаудың әр түрлі формалардың ішінен қорықтардың орны ерекше.Себебі, қорықтар алуантүрлілікті қамтамасыз ететін маңызды звено болып табылады. Бірақ ХХ ғасырдын екінші жартысында «қорық- өзгермеген табиғаттың эталоны» деген принцип бұзылып отыр. Атмосфераның өндірістік улы қосылыстармен, радиациялық ластану, олардың тасымалдануы, біздің планетамыздың кез келген бөлігіне міндетті түрде әсер етеді.
Табиғат – адам баласының тіршілік тынысы әрі таусылмас қазынасы. Адам табиғаттың туындысы ретінде біте қайнасып, өміріне қажетті азық қорын алады. Алғащқы адамдар табиғат ресурстарын тұрпайы күйінде пайдаланып келді. Бертін келе, саналы түрде шаруашылықпен айналысып, өсімдіктерді баптап өсіріп, жануарлардың кейбір түрлерін қолға үйретті.
Адам баласының саны артқан сайын табиғат байлықтарын пайдалану еселеп өсті. Енді бос жатқан жердің, судың иесі табалып, одан әрі жермен оның байлығы үшін талас-тартыс өрбіді. Осының бәрі табиғатқа бұрын соңды болмаған шығын әкелді. Алғашында табиғат қорлары сарқылмайтын сияқты көрінгенімен, бірте бірте оның қоры таусыла бастағаны адам баласы сезіне бастайды. Мысалы, дүние жүзіндегі орман қоры 40 млн. км.2 деп есептесек, оның соңғы 150 жыл ішінде 35%-ті кесілген екен. Кейін адамзат қауымдастығы табиғатты қорғау қажет екенін түсіне бастады. Ол үшін табиғат қорларын есепке алып, оларды тиімді пайдалану керектігін ұғынды. Табиғат қорғау туралы маңызды құжаттар қабылданып, оның ғылыми негіздері қаланды.
Табиғат қорғау дегеніміз – тірі (өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі) және өлі (топырақ, су, атмосфера, жер қойнауы, климат т.б.) табиғатты қорғау, тиімді пайдалану және қалпына келтіру жөніндегі шаралар кешені. Табиғат қорғауға ғылыми тұрғыдан бағытталған халықаралық, мемлекеттік және қоғамдық ауқымдағы іс-шаралар жатады.
Табиғат қорғаудағы негізгі мақсат – оның байлығын тиімді пайдалана отырып, болашақ ұрпаққа қаз қалпында жеткізу. Ол үшін, біз табиғи қорларын жете білуіміз қажет.
Соңғы жылдары елімізде табиғат қорғау мәселеіне үлкен мән берілуде. 1997 жылы 15 шілде де «Қоршаған ортаны қорғау туралы», ал 1997 жылы 6 тамызда «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» заң қабылданып, оларды жүзеге асыру жөнінде игі істер атқарылуда. Елімізде ерекше қорғалатын аумақтарға: мемлекеттік қорықтар, мемлекеттік ұлттық табиғи саябақтар, республикалық мәні бар табиғат ескерткіштер, табиғи қорықшалар (заказник), халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқаптар, зоологиялық, ботаникалық, дендрологиялық бақтар, экологиялық тұрғыдан ғылыми, мәдени және тарихи құнды табиғат нысандары жатады.
Қолданалған әдебиттер тізімі:
1. «Қазақстанның өсімдіктер әлемі» - Ғылыми басылым. – «Алматыкітап» ААҚ, 2004 ж.
2. Қазақстандағы жануарлар әлемі. – Ғылыми басылым. «Алматыкітап» ААҚ, 2003 ж.
3. Закон об особо-охроняемых территориях РК – Казахстанская Правда, 15.07.97
4. «Экология-9» - Ә. Бейсенова, Ж. Шілдебаев.
5. «Эколгия» - Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева.
6. «Эколгия және табиғатты тиімді пайдалану»-Ә. Бейсенова, А. Самақов, Т. Есполов, Ж. Шілдебаев.
        
        ЖОСПАР:
1.Кіріспе..............................................................
..........................................2
2.Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағының жалпы
сипаттамасы....5
3.Ерекше қорғалатын аймақтағы табиғи мен зоологиялық саябақтар,
табиғат ескерткіштері мен ботаникалық бақтардың ... және ... ... мен ... қорықтардың қазіргі жағдайы, олардың табиғат қорғау
ролі
.......................................................................
........................................17
5.Қорытынды.................................................................
..............................25
Қолданалған әдебиттер тізімі
\
Кіріспе
Халық санының өсуіне байланысты барлық негізгі табиғи ... ... ... ... ... ... ... отыр. Тек адам қолымен
өзгертілмеген бірлестіктер ... ғана ... ... өзгерістерінің
нәтижелері туралы қорытынды жасап, оларды болдырмауға мүмкіндік туады.
Кез келген мемлекеттің ерекше қорғалатын ... ... ... ... екі ... ... қамтамасыз етуі тиіс:
1. оның территориясындағы барлық негізгі географиялық ... ... ... ... ... ... ... жүйелі топтастырылғын деңгейдегі биологиялық ... ... ... ... мен жануарлар дүниесін және
микроорганизмдерді сақтау.
Мұны арттыру үшін ең дұрыс шара ... мен ... ... ... ... ... маңызды формаларының бірі – ... ... ... ... территориялардың түрлері көп: қорықтар,
қорғалымдар, ... ... ... және ... саябақтары,
ботаникалық бақтар, биосфералық резерваттар.
Қорықтар – табиғатты ... бір ... ... ... ... жер ... шамамен 1,6 – 2,0 % -тын құрайды. Дүние ... ірі ... ... ... Оның ... ... 7 млн. га;
Ботсванадағы Орталық Калахари резерваты: 5,3 млн, га; ... ... 4,5 млн. га; ... Гоби қорығы (Монғолстан) – 4 млн. га.
Қазақстанда екі ұлттық бақ құрылған: Баянауыл және Алтынемел.
Қорықтар – толық қорғаудың жетілдірілген түрі, ... оған ... ... де, ... ресурстарын шаруашылыққа пайдалануға рұқсат
берілмейді. ... бір ... ... ... ... ... объектілерін қорғауға алынған жүйені ұйымдастыру түрі– қорғалымдар
болып табылады.
Табиғи тіршілік ортасын қорғайтын ... ... ... ... ... ... ... халықты реакциалық
қамтамасыз ету.
Табиғи тіршілік орталарын қорғаудың әр түрлі формалардың ... орны ... ... ... ... ... звено болып табылады. Бірақ ХХ ғасырдын ... ... ... ... эталоны» деген принцип бұзылып отыр. Атмосфераның
өндірістік улы қосылыстармен, радиациялық ластану, олардың ... ... кез ... ... ... ... әсер етеді.
Табиғат – адам баласының тіршілік тынысы әрі ... ... ... ... ... біте ... өміріне қажетті азық қорын
алады. Алғащқы адамдар табиғат ресурстарын тұрпайы ... ... ... келе, саналы түрде шаруашылықпен айналысып, өсімдіктерді
баптап өсіріп, жануарлардың кейбір түрлерін ... ... ... саны ... сайын табиғат байлықтарын пайдалану еселеп
өсті. Енді бос жатқан жердің, судың иесі табалып, одан әрі ... ... үшін ... өрбіді. Осының бәрі табиғатқа ... ... ... ... ... ... қорлары сарқылмайтын сияқты
көрінгенімен, бірте бірте оның қоры таусыла ... адам ... ... ... ... ... орман қоры 40 млн. км.2 деп есептесек,
оның соңғы 150 жыл ішінде 35%-ті кесілген екен. ... ... ... ... ... екенін түсіне бастады. Ол үшін табиғат қорларын
есепке алып, оларды тиімді ... ... ... ... ... маңызды құжаттар қабылданып, оның ғылыми негіздері қаланды.
Табиғат ... ... – тірі ... әлемі мен жануарлар
дүниесі) және өлі (топырақ, су, атмосфера, жер ... ... ... ... ... пайдалану және қалпына келтіру жөніндегі шаралар
кешені. Табиғат қорғауға ... ... ... ... және қоғамдық ауқымдағы іс-шаралар жатады.
Табиғат қорғаудағы негізгі мақсат – оның байлығын тиімді пайдалана
отырып, болашақ ұрпаққа қаз ... ... Ол ... біз ... қорларын
жете білуіміз қажет.
Соңғы жылдары елімізде табиғат қорғау ... ... мән ... жылы 15 ... де ... ортаны қорғау туралы», ал 1997 жылы 6
тамызда ... ... ... ... ... заң ... ... асыру жөнінде игі істер атқарылуда. Елімізде ерекше қорғалатын
аумақтарға: ... ... ... ... ... саябақтар,
республикалық мәні бар табиғат ескерткіштер, табиғи ... ... ... бар ... ... ... ботаникалық,
дендрологиялық бақтар, экологиялық тұрғыдан ғылыми, мәдени және тарихи
құнды табиғат нысандары жатады.
Қазақстанның ... ... ... ... ... – бұл ... объектірлерін қорғаудың ең жоғарғы формасы. Қорық
аймағы аймағы шаруашылық ... ... онда кен ... мен ... жүргізу, аң-құс атып, балық аулау, шөп шабу мен мал жаю ... ... ... ... ... нұқсан келтіретін әрекеттерге
тыйым салады. Сонымен қатар, қорық жеріне улы химикаттар шашуға және ... ... мен ... ... ... Бір ... ... ұйымдастырылған жердің табиғаты, сол аймақтың ландшафтылы-
географиялық белдеуінің үлгісі, ретінде қорғалуы ... Бұл ... ... барлығы адам араласуысыз табиғи жағдайда ... оның ... ... ... Сол ... де қорықтарды соңғы
кездегі ашық аспан астындағы нағыз ... ... деп те атап ... ... ұзақ ... бойына Табиғат комплекстерін табиғи ... ... ... ... жылнамаларын» жүргізу сияқты алуан түрлі
жұмыстар жүзеге асырылады. Қорықтар тек саны азайып, жойылып кетуге ... ... мен аса ... ... ғана қамқорлыққа алынып
қоймай, сонымен қатар, өлкеміздің көрікті табиғат ландшафтылары, ... ... сол ... ... ... ... болашақ
ұрпаққа табиғат байлықтарын кемеліне келтіре көркейген қалпында табыс етуде
қорықтардың алатын орны ерекше.
Шындығында да, кең байтақ республикамызда ... ... ... ойландырмай қоймайды. Қазақстанда әр жылдары ұйымдастырылған «Ақсу-
Жабағалы» (1926), «Алматы» (1934), «Наурызым» (1959), ... ... (1968) және ... (1976), Үстірт (1984), Батыс
Алтай (1992), Алакөл (1992), Алакөл (1998) қорықтары бар.
Осы орайда Қазақстан қорықтары республикамыздың ... ... ... ... зор үлес ... отырғандығын айта кетпеске болмайды.
Ерекше қорғауғу алынған территориялар
Халық ... ... ... ... негізгі табиғи бірлестіктердің
бөліктерін бастапқы түрінде сақтап қалудың маңызы артып ... Тек ... ... ... ... ғана адамның жасаған
өзгерістерінің нәтижелері туралы ... ... ... ... ... ... ... қорғалатын табиғи территорияларды құрып,
дамыту стратегиясы негізі екі міндеттің орындалуын қамтамасыз етуі тиіс:
1) оның территориясындағы барлық негізгі ... ... ... табиғи эталондарының барынша толық көрсетілуі;
2) жүйелі топтастырылған деңгейдегі биологиялық ресурстарды, топырақты
енгізе отырып, өсімдіктер мен ... ... ... ... ... үшін ең ... шара қорықтар мен ұлттық ... ... ... ... ... формаларының бірі – ерекше ... ... ... ... ... көп: ... табиғат ескерткіштері, ұлттық және ... ... ... ... ...... қорғаудың бір түрі. Қазіргі ... ... Жер ... шамамен 1,6-2,0%-ын құрайды. Дүние жүзіндегі ең
ірі ұлттық саябақ Гренландияда. Оның ... ... 7 млн. га; ... ... ... 5,3 млн. га; ... (Канада) – 4,5 млн.
га; Үкен Гобий қорығы (Монғолстан) – шамамен 4 млн. га.
Қазақстанда екі ұлттық бақ ... ... және ...... қорғаудың жетілдірілген түрі, себебі, оған ... ... де, ... ... ... ... ... бір шаруашылық жұмыстарын жүргізе отырып, табиғаттың ерекше
объектілерін қорғауға алынған жүйені ... түрі – ... ... ... ... ... котигориялардың біріне табиғи
(ұлттық) саябақтар жатады. Олардың негізгі міндеті – ... ... ... ... ... ... әр ... формаларының ішінен
қорықтардың орны ерекше. Себебі, қорықтар алуан түрлілікті ... ... ... болып табылады. Бірақ, ХХ ғасырдың екінші ... - ... ... эталоны» деген принцип бұзылып отыр.
Атмосфераның өндірістік улы қосылыстармен, радиациялық ... ...... планетамыздың кез келген бөлігіне міндетті түрде әсер
етеді.
Арқар - ... ... ... ... ... Тарбағатай,
Алтайды, Сарыарқаны, Қаратауды, Қызылқұм шөлін) мекендейді. Республикада
Арқардың 6-түрі Алтай арқары, Қызылқұм арқары, ... ... ... ... ... Үстірт арқары кездеседі. Көбіне көгалды, шоқылардың
арасындағы далалы ... ... ... ... ... ... ... мен жазда таудың субальпілік белдеуіне қарай қоныс аударады. ... олар ... ... ... Негізінен, көде, бидайық,
қоңырбас, бетелге, қиақ, күйреуік, жусанмен қоректенеді. Жайылуға ... пен ... ... күндіз шығады. Арқар табиғи жағдайда 12-
14 жыл тіршілік етеді. Арқар – биік ... ... ... ... өте ... ... Осы ерекшелігі ескеріліп, Қазақстанда арқар мент
меринос қойды будандастыру арқылы қойдың ет пен жүнді мол ... ...... арқар – меринос қойы өсіріліп шығарылды. Республикамызда
қойдың жаңа тұқымдарын одан әрі жақсарту үшін будандастыру ... ... ... Арқар бағалы кәсіптік аң болғандықтан, оны аулауға тыйым
салынған.
ЗООЛОГИЯЛЫҚ САЯБАҚТАР
Біз табиғат жағдайлары ... ... ... ... ... түрі ... ... өттік. Осынау жануарлар
дүниесі өкілдерінің бәрін табиғи ... ... ... ... ... ... ... етене араласуы қиындаған
қазіргі жағдайда жер бетінде және туған өлкемізде мекендейтін түз ... ... ... ... ... ... сабақтар» арқылы мүмкіндік
туып отыр. Бүгінде «зоологиялық сабақ» ... ... бола ... жерде жануарлардың сирек кездесетін және жойылып кету қаупі бар түрлері
сақталып, олардың қорын ... ... ... биологиясын, мінез-
құлқын зерттеу, табиғат қорғау ісін насихаттау ... сан ... ... ... ... ... ... шамамен, 580 зоологиялық сабақтар
бааар. Олардың, әсіресе жойылып кету қаупі бар ... ... ... зор. ... ... және табиғи қорларды қорғау
одағының (ХТҚО) мәліметі бойынша, дүние жүзі сабақтарында ... ... ... ... 286 түрінің 170-і ... 80-ге ... ... ... ... ... ... жойылып
кеткен керқұлан зоологиялық сабақта ссақталып, өсірілген. Бұл тұяқты аң
дүние жүзінің 42 ... ... бар, ... саны 250-ге ... ... сабақ сонымен қатар амур жолбарысын, тайвань теңбіл ... қуйс ... ... ... кетуден сақтауда зор рөл атқарып
келеді.
Біздің республикамызда Алматы, ... және ... ... сабақ бар.
Алматы зоологиялық сабағы 1937 жылы 8 қарашада (Ұлы ... 20 ... ... ... ашылды. Алғашқыда шағын ғана
аймақта Қазақстан мен Орта Азия жерлерін мекендейтін елу шақты аң мен құс
түрі ... 40 ... жуық ... алып ... бұл ... ... ... тіршілік ететін жануарлардың 300-ден астам түрі бар. Олардың 31-і
халықаралық, ал 29-ы ... ... ... ... ... Түз
тағыларының барлығы мұнда өздерін еркін сезініп, өсіп-өні, көбейіп келеді.
Мәселен, 1979 жылдың жазда Юлька, ... атты ... ... ... ... ... ьұнда әр жылдары арыстан, амур ... ... лама және ... да ... ... ұрпақ берген еді.
Келешекте Алматы зоологиялық сабағының аумағы 150 ... ... ... ... ... осы ... жұмыстар істеліп келеді. Таяуда
балықтың 80-ге жуық ... ... ... ... аквариум және террариум
ашылды.
Алдағы уаытта аң-құстар мекендейтін бұл аймақта жерімізде ... ... ... ... және басқа да сиреп кеткен жануарлар түрі
қамқорлыққа алынып, олардың өсіп-өнуіне қолайлы жағдай жасау және ... ... ... ... ... ұштастыру Алматы зоологиялық
сабағының негізгі міндеті болмақ.
ТАБИҒИ САЯБАҚТАР
Көрікті ландшафтыларды, табиғи кешендерді ... бұл ... ... ... ... қолға алынып отыр. Мемлекеттік ұлттық табиғи
саябақтардың ... ... ... бар. Мұнда табиғатты қорғау
мен оның аясында ұйымдасқан түрде ... ісі ... ... Табиғи
саябақ аумағында адам аяғы баспайтын қорықтар аймағы мен ... ... Онда ... ... белгіленіп, турист соқпақтары, аялдамалар
мен ... ... ... ... ... 7 ... ұлттық табиғи саябақ бар.
Олар: Баянауыл, Алтынемел, Көкшетау, Іле ... ... ... ... ... ... сипаттама берейік.
Алтынемел ұлттық табиғи-тарихи саябағы. Ұлттық табиғи-тарихи
саябақтар – табиғат қорғауда едәуір орны бар, ... ... ... ... ... ... ... ерекше құнды табиғи-
тарихи объектілерді көп салалы пайдалануға және қорғауға арналған ... ... 1996 жылы 10 ... ... облысының Кербұлақ және
Панфилов аудандарының аумағында ұйымдастырылған. Ұлттық саябақ Іле ... ... Жер ... – 520 мың га. ... аумағында Жетісу
Алатауының сілемдері – Шолақ, ... ... ... ... ... ... ... Кіші Қалқан, Қату тау, Ақтау жоталары, Әйгілі Әнші
құм ... ... ... ... ... бар. Сақ ... Бесшатыр қорғанының маңызы зор. Әрі бұл жер Ұлы Жібек Жолы ... ... ... ... ... мен ... ... үнгірлер мен
тастарға бай. Қазақ халқының ұлы ғалымы, әрі саяхатшысы Шоқан Уәлихановтың
мұражайы да ... ... ... ... үйеңкі, тураңғыл, қызыл
тал, жиде, жыңғыл, сексеуіл, қылша т.б. ... ... ... ... ... ... – құлан, қарақұйрық, арқар,
тау теке, ... ... ... ... ... ... ... қоян;
құстардан – бүркіт, ... ... ... ... бұлдырық;
балықтардан – сазан, көксерке, ақмарқа, табанбалыш т.б. тіршілік етеді.
Омырқасыз жануарлар ... ... ... ... ... ... ... жабдықталған 17 қорықша бекеті жұмыс істейді. Орталығы – Басши ауылы.
Саябақтың жергілікті және шетелдік ... ... ... ... ... орны ... ... ұлттық табиғи саябағы. Павлодар облысындағы
Баянауыл ... ... ... қалу, туризмді реттеу және жаппай ... ... ... Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи ... ... ... ... ... (1985 ж). ... табиғи саябақ аумағы 50 мың га алаңды қамтиды.
Орталық Қазақстанның бұл оазисінің Сабындыкел, Жасыбай мен ... ... ... қөмкеріп жатқан жақпар тасты таулар, өсімдіктер
әлеміне өте бай. Мұндағы орманның дені – ... ... ... ... ... ... баршылық. Орман ішінде оқта-текте елік,
тау беткейлерінде арқар кездесіп қалады.
Қайталанбас көркі бар Баянауыл өлкесі табиғаттың ... жыл ... өссе ... ... ... демалыс орындары жылына 2
мыңға жуық адам демалып қайтады. Ал өз бетінше келіп ... саны ... асып ... ... ... ... тарапынан бұл аймақтың
табиғатына нұқсан келіп жатады. өрт шарпыған орман ... ... көл ... ... әлемі мен жануарлар дүниесі өкілдерінің
сиреуі талайдан ой салып келеді. ... ... ... ... ... да, демалып тынығушыларға да қолайлы жағдай туғызатын болды.
Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы. Соңғы ... ... де ... ... ... ... ұйымдастырылды. Таяу жылдары
ұйымдастырылған (1998 ж) бұл табиғи саябаққа жүктелетін ... ... ... ... табиғи еменін қалпына келтіру мен сақтау, экологиялық
зерттеу жұмыстары жүргізу, сонымен қатар халықтың ... ... ... мүмкіндік беру және тағиғат қорғаудың маңызын көпшілікке
насихаттау. ... ... ... 350,5 мың га аймақты қамтып жатыр.
Қарқаралы және Талды орман шаруашылықтары негізінде ... ... ... ... Қарқаралы аумағының біраз жері енеді. Қарқаралы
табиғи саябағының аумағында адам аяғы ... ... ... ... және Кент қорығы аймақары, Арқалық зоологиялық және Сарықұлжа
ландшафтылы қорықшалар ... ... ... ... ... ... Аталған жерлерде табиғатты тамашалау, оның ... ... ... ... ... отыр.
Өлкемізде Баянауыл, Қарқаралы сияқты «жер жаннаты» аталған ... ... ... ... ... бұзбай сақтауда табиғи саябақтардың алар орны
ерекше. Қорық сияқты саябақ ... де ... ... ... ... ... тура келеді. Сол себепті де табиғи ... ісі ... ... тап ... ... ... ... мүддесін сақтай отырып, мемлекеттік табиғи ... құру – ... ... ... ... ... даламызда бір кездері мекендеген, бірақ бертін ... ... ... ... ... керік т.б. көптеген
хайуанаттардың қазба қалдықтары мен ... көне ... ... реликті
өсімдіктер мен жануарлар – бұлар миллиондаған жыл бойы тіршілігін жоймай
сақталып, бізге жеткен табиғатымыздың тамаша ... ... ... ... ... және ... ... орасан зор. Өйткені
оларда жан-жақты зерттеу арқылы ғалымдарымызға жануарлар ... ... ... ... тарихынан, олардың эволюциялық даму жолынан
және табиғаттың басқа да небір ... ... ашу үшін ... ... ... ... ... табиғатымыздың мұндай баға жетпес байлығы – табиғат
ескерткіштерін қорғап, оны көркейтілген күйінде ... ... ... ... ... үшін асыл ... ескеркіштері саналатын алып мамонт пен қатар тіршілік еткен
ақбөкен, құлан, ... ... ... ... жануарларды қорғау,
олардың қорын молайту жұмыстарын жүргізу ісі бізде ... ... ... ... ... ... реликті өсімдіктер мен ертеде тіршілік
етіп, кейінннен жойылып кеткен жануарлардың қазба ... ... ... қатаң қорғауды керек етеді.
Қазіргі кезде елімізде республикалық маңызы бар 26 табиғат ескерткіші
бар. Олардың екеуі – Шарын ... ... мен ... ... ... ... ... ал ертедегі жануарлардың қазба қалдықтары шоғырланған
«қазқонақ» («гусиный перелет») атты ... ... ... ... орналасқан. Осы аталған табиғат ескерткіштерінің бастапқы екеуін
қорғап, оны күтімге алу жұмыстары Қазақстан Республикасы Орман ... ... ал ... ... сақтап қалу жауапкершілігі
Павлодар облыстың табиғат қорғау комитетіне ... ... ... ... ... шаған тоғайы Алматы облысы,
Ұйғыр ауданы аумағындағы Сарытоғай сайы арқылы ағып ... ... ... бойлап орналасқан. Бұл табиғат ескеркішінің қазіргі уақытта алып
жатқан жалпы жер ... – 3150 га, оның 4855 га 25 ... ... жатқан
орман-тоғай үлесіне тиеді. Мұнда шаған ағашының бірге жиде, Қарағаш және
басқада өсімдік түрлері күтімге алынған. ... 25-30 ... ... ... ... ... жоймайтын саялы шаған ағашы еліміздің оңтүстік
өзендері жағалауында едәуір көп кездеседі. Шарын шаған ... ... ... 5 ... жыл ... пайда болғаны көрінеді. Сондықтан
реликті шаған ағашының ең көп шоғырланған осы бір ... ... ... ... үшін орасан зор маңызы бар екендігі ескеріліп, 1964 ... ... ... жарияланып, қорғауға алынды.
Көптеген жылдар ішінде небір ... ... ... ... бұл тоғайдын жойылып кетпеуіне осы өзен жағалауының өзіндік ... ... бір ... ... ... да бұл ... ауа райы тоғай өсімдіктеріне, онда ... ... өсіп ... ... ... ... ... 20-100 м-ге
дейін жететін биік аңғары айналасындағы шөл даланың құрғақшылығынан ... ... ... ... ... ... ... ылғал сүйгіш шаған
ағашының нағыз шөл өсімдігі – ... мен ... өсіп ... ... ... өзі ... ағашының табиғаттың қолайсыз ... ... ... ... ... ... ... алынғанға дейін Шарын тоғайы
іргелес жатқан елді ... ... ... бойы ... ... етумен қатар, мал отарларының қыстағы ретінде де пайдаланылған.
Сонымен қатар шаған ағашының сапалы болуына байланысты ауыл ... ... ... ... мен ... да ... заттар жасау
үшін шикізат ретінде көп мөлшерде пайдаланылып келген.
Тек «табиғат ескерткіші» болып жарияланғаннан кейін ғана ... ... ... ісі ... ... қалпына келтіру шаралары жүзеге
асырыла басталды. Шарын өзенінің сол жақ жағалауы мен канал жүргізілгеннен
бергі уақыт ... ... ... өзеннен қиыршық тасты жерлерін
игеруге мүмкіндіік туды.
Табиғат ескерткіштерінің бірі – Павлодар қаласының ... Бұл ... ... ... ... әдебиеттері
беттерінен «Гиппарион хайуанаттары» деген атпен орын алып жүр. Ертеде кең ... ... ... ... жүрген, бірақ кейіннен жойылып кеткен
жануар сүйектерінің өте көп шоғырланған бұл жері Ертіс өзенінің жар қабақты
оң жақ ... 2 га – дай ... ... алып жатыр.
Басқа жануарларға қарағанда гиппарион ... ... ... бұл ... мамандар «Гиппарион хайуанаттары» деп атады. Үйір-
үйір ... ... және ... ... ... еткен 3 тұйяқты
гиппарион жылқысының 2 түрі белгілі. Біреуінің дене тұрқы қазіргі есектен
сәл ... ал ... ... жылқымен пара-пар болған.
Мұнда тіршілік еткен керік ... ... ... ... ... әрі ... ұзын ... келген. Бұл жерден мүйізтұмсықтардың,
тасбақалардың, құстар мен ... ... ... ... ... ... ... өкілдерінің арасына жыртқыш жануарлардың
сүйектерін де байқау қиынға түспейді.
Аталған табиғат ескерткіштеріне қарағанда Шыңтүрген шыршалары ... ... ... ... ... ... ол елді ... Іле Алатауының төрінен орын тепкен. Боскөл сайында орналасқан бұл
табиғат ескерткішінің алып жатқан жер ... 900 ... жуық ... ... ... орман үлесіне тиеді. Шыңтүрген шыршаларының ғылым үшін ерекше
маңызы бар екендігін ... ... ... КСР ... ... 1968 ... 3 қаңтарында бұл аймақ «табиғат ескерткіші» деп
жарияланып, ... ... ... ... ... ... жүктелген. Бір ескертерлік нерсе: осы аумақта ескерткіштің
маңызы жазылған, ... ... ... ... ... ... ішінде тазарту жұмыстары қолға алынбаған. Келешекте бұл табиғат
ескерткішін сол ... ... қалу үшін ... ... ... ... біріктірген жөн.
БОТАНИКАЛЫҚ БАҚ
Қалаларда ірі-ірі өнеркәсіп орталықтарында көгалдандыру ... ... ... ... ... пайдаланылатын өсімдітердің сан
алуан да әсем болуы сол ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстары, негізінен, ботаникалық
бақтарда жүргізіледі. Мұндай бақтар-бүгінде республикамыздың ... және ... ... да ... өсетін өсімдіктер әлемі
өкілдерін жинақтап, оларды зерттей ... жаңа ... ... ... ірі ... ... 5 ботаникалық бақ бар. Олар:
1. Алматыдағы Бас ботаникалық бақ
2. Ақтаудағы Маңғыстау эксперименттік ... ... ... ... ... бағы
4. Шығыс Қазақстан облысының Риддер қаласындағы Алтай ботаникалық бағы
5. Алматы облысының Бақанас ауылындағы Іле ботаникалық бағы
Олар ... жүзі ... ... ... ... ... және ... мәселелерді шешуге жұмылдырылған ... ... ... Ұлттық Ғылым Академиясының Бас
ботаникалық бағы 1932 жылы қарашада ұйымдастырылып, оған 108 ... ... ... ... оған ... көгалдандыру үшін қажетті
бағалы өсімдіктерді анықтап, оларды мәдени жолмен ... ... ... ... ... зерттей отырып,
өсімдіктердің жаңа түрлерін әкеліп, ... ... ... көбейту,
биологиялық ғылымның жетістіктерін, табиғат қорғау ісінің озық тәжірибесін
насихаттау ... ... ... еді. ... ... ... сай ... келе, бұл ботаникалық бақ ірі ғылым орталығына айналды.
1967 ... бері Бас ... ... ... ғылыми зерттеу
институттарының атқарып отырған жұмыстары дәрежесіне көтерілді.
Бас Ботаникалық Бақтың аумағында қазір өсімдіктердің 7 ... ... ... ... ... 1,5 ... ағаштар мен бұталар,
ал 4 мыңнан ... ... ... ... ... ... 700-ге жуық ... 1969 жылы ашылған өсімдікжайда тропикалық
және субтропикалық өсімдіктер жинақталған. Ботаникалық Бақ 70 ... ... ... ... мен ... ... мен Қиыр Шығыс, Солтүстік
Америка мен ... Азия ... ... ... ... экспозициялар
орналасқан.
Мемлекеттік қорғалымдар. Мемлекеттік қорғалымдар табиғаттың жекелеген
немесе бірнеше компоненттерін сақтап, ... ... ... және ... балансты ұстап тұру мақсатында құрылды. Қорғалымдар ландшафтық,
биологиялық, ... ... ... ... мүмкін.
Қазақстан қорықтары, олардың қазіргі жағдайы
Қазақстан қорықтары. Қазір ... ... ... ... ... 1926 жылы құрылған, ертеден келе жатқан қорық. Талас
Алатауының солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр (оңтүстік ... ... 73 мың га. ... ... ... ... жоқ. ... ерекшеліктеріне байланысты екі бөлікке бөлінеді. Бес өсімдік
белдеулеріне бір мыңнан астам өсімдіктер, құстардың-130 дан ... ... ... ... ... және т.б. ... Арал теңізінің солтүстік бөлігінде Барса-келмес аралында
орналасқан. 1939 жылы құрылған. ... ... 198 ... км. ... 130 дан ... өсімдіктердің түрлер кіреді. Жануарлар түрлері көп
емес. Сүтқұректілердің 6 түрі, амфибиялардың 2 түрі және құстардың 110 ... ... ... ... 1927 жылы ... ... ... құландар, құм сарышұнағынан басқалары аборигенді түрлер
болып табылады.
Наурызым. 1931 жылы ... ... ... ... ... Ауданы 100 мың га. Қорықта 151 құстардың, 25 сүтқұректілердің,
рептилиялардың 5 түрі, амфибиялардың 2 және балықтардың 8 түрі ... 1934 жылы ... ... ... ... ауданында
орналасқан. Іле Алатауының тау жотасының топырақ жабына альпілік ... бар ...... ... жатады. Өсімдіктердің 1300 түрінен
астамы кездеседі. Жануарлар әлеміне ... 200 ... ... ... 3 ... ... 16 және балықтардың 8 түрі кіреді.
Қорғалжын. 1958 жылы құрылған. Ауданы 237 мың га. ... ... ... ... ... Қорғалжын мемлекеттік қорықтық
аңшылық шаруашылығымен байланысты. Қорықта ғылыми-зерттеу ... Әсем ... ... ... ... фламинго
популяцияларының ұя салуыныңең солтүстік орны болып табылады. Су құстарының
табиғи езерваты ретінде маңызы зор.
Марқакөл. 1976 жылы ... 71 мың га ... алып ... ... мың ... ... көлі алып ... территориясына Азутау жотасының солтүстік ... ... тау ... ... кіреді. Марқакөл ойпатының өсімдіктер жабыны
өте бай және алуан түрлі. Оның құрамында ... ... ... ... ... түрі ... ... дүниесі де өте бай, құстардың 332 түрі
мекендейді, олардың 125 түрі ұя ... ... өзен мен ... көлінің арасында территорияда
орналасқан. Ол Қазақстанның төрт оңтүстік облыстарының территориясына
кіреді.
Қаратау ... ... ... ... ... Арыс ... аудандарының территориясында орналасқан көлемі 150,6 мың га 1990
жылы ... ... ... ... ... ... ... қорығы
Қаратау тау жоталарының өте бай табиғатын қорғауға арналған. Мұнда
өсімдіктердің ... 1,5 мың ... ... ... ... саны ... ... тау жоталары республикада бірінші орныда
тұр.
Биосфералық қорықтар. Соңғы жылдары қорғауға алынған территориялардың
бір ... ... ... ... ... ... ... бастады.
Биосфералық қорық Жердің әр түрлі аймақтарының табиғи комплекстерінің
(био-геоценоздарының) эталоны болып табылады. Олар экожүйелерге жыл
бойы және ... ... ... мен ... ... ... ... үшін жақсы база болып табылады. Биосфералық ... ... ... ядросы), буферлік белдеумен интенсивті
шаруашылық белдеуінен тұрады. Аталаған белдеулердің ... бір ... және ... онша алыс емес ара ... ... ... қорықтар туралы концепцияны 1974 жылы ЮНЕСКО-ның «Адам
және биосфера» бағдарламасының жұмысшы тобы ... ... ... 1976 жылы ... 1995 ... ... оған 82 елде орналасқан 324
резерват кірді. 1983 жылы ЮНЕСКО мен ... ... орта ... ФАО, ... ұсынуымен Минск қаласында биосфералық ... ... ... ... ... ... жұмыс нәтижесінде
1984 жылы «Биосфералық қорықтар бойынша жұмыс жоспары» қабылданды.
1992 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Жердің жоғарғы форумында ... ... ... қол қойылды. Конвенцияның негізгі мақсаты
биологиялық алуантүрлілікті сақтау мен оның ... ... ... ... ... қорықтардың осы конвенцияның орныдалуға көмек
беруге мүмкіндіктері бар. ... ... мен ... ... ... бойынша Каракас қаласында ... ... ... және ... жаңа ... ... Мысалы,
«Кластерлік» және Транс шекаралық қорықтар. Биорезерваттардың ... ... ... ... ... Оның ... ... жүзеге асыруда.
Биосфералық қорықтар туралы Халықаралық конференция (Севилья, ... ХХІ ... ... ... ролі мен дамуының Севилья
стратегиясен ... ... ... ... 3 ... атқару керек:
• генетикалық ресурстарды, биологиялық түрлер, экожүйелер мен
пейзаждарды сақтауға бағытталған қорғау функциясы;
• тұрақты ... және ... ... көмектесу үшін даму
функциясы;
• зерттеу жұмыстарын қолдау үшін ...... ету ... ... ... білім беру, мамандарды
дайындау, жергілікті, ұлттық және ғаламдық сипаттағы іс-
шараларға байланысты мониторингті ... ... ... ... 3 элементтен тұруы қажет.
1. Қорықтық белдеу. ... ... ... ұзақ ... ... алынған территория. Онда ең
аз бұзылуға ұшыраған экожүйелерді бақылау, ғылыми-зерттеулер,
зиян келтірмейтін ... ... ... беру ... ... ... ... қорықтық белдеудің айналасында,
шектесіп жатады. Ол экологиялық қауіпсіз ... ... ... ... ... ... ... экотуризм,
қолданбалы және фундаменталды ... ... ... ... белдеу. Мұнда ауыл шаруашылық жұмыстарының кейбір
түрлері, тұрғын жерлер, осы территорияның ресурстарын тұрақты
игеру мен ... ... ... әр ... ... бірлескен жұмысы жүргізілуі мүмкін.
1996 жылы мамыр айында Алматыда биосфералық ... ... ... ... ... бойынша Қазақстандағы бірінші
биорезерват Қорғалжын қорығының негізінде түзілді. Олай ... ... жаңа рөл ... ... Олар тек осы ... өмір ... табиғатпен тепе-теңдікте болатын ортамен дамуға мүмкіндік беріп
қана қоймай, қоғамның қажеттіліктерін қамтамасыз етуге де ... ... олар ... ... дамудың мүмкіндігін көрсетеді.
Мемлекеттік табиғат ескерткіштері. Мемлекеттік табиғат ескерткіштеріне
айрықша немесе белгілі бір жерге тән, ... ... ... ... ... ... табиғат объектілері кіреді. Оларға:
ормандар, ... ... мен ... ... тау, ... ... жыныстар, үңгірлер, әсем жартастар және т.б. жатады.
Табиғат ескерткіштеріне, ... ... ... шығу тегі бар ... – ертеден келе жатқан аллеялар мен саябақтарды және ... ... ... ... ... узақ өмір ... келе ... да жатады. Бұл ағаштардың жылдық сақиналарын ... ... ... ... ... ауа ... өзгеруін,
астрофизиктер-жаңа жұлдыздардың пайда болу уақытын, физиктер – жердің
магнит өрісінің өзгерістерін ... ... да ... ... жатады. Африкада биіктігі 189
м, диаметрі 44 м болатын баобаб табылған. Секвойялардың биіктігі 100-110 м,
жасы 3-3,5 мың ... ... ... ... ... 42 м, диаметрі 9 м болатын емен ағашы ... Ұзақ өмір ... ... арша ... ... ... ... жылдан асады.
Оңтүстік Қазақстан облысының территориясында 39 табиғат ескерткіштері
орналасқан. Палеолит пен неолиттің материалдық және ... ...... ... адамдар орта ғасырларға дейін тұрып
келген. Дәубаба ... ... ... ... ең бірінші
жер асты мешіті орналасқан. ... ... ... ... ... ... ... (Төле би ауданы) және т.б. үңгірлерді
атауға болады.
Мемлекеттік қорғалымдар. Мемлекеттік қорғалымдар ... ... ... ... сақтау, қалпына келтіру, көбейту және жалпы
экологиялық балансты ұстап тұру ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қорық ұйымдастыру ісінің болашағы
Қазақсан Республикасы жерінде ұйымдастырылған мемлекеттік 9 қорық туған
өлке ... ... ... ... ... бар байлығымен
сақтап, көркейту тұрғысында табиғат қорғау ісіне зор үлес ... ... де, ... ... ұйымдастыру ісінде көп кейіндеп қалғандығы
байқалады. Осынау ұлан-ғайыр өлкеде тоғыз-ақ қорықтың ... ... де ... ой ... Оның ... бұл қорықтардың көлемі республика аумағының 0,3
пайызын алып жатыр. Бұл өте аз. Ал, ... ... ... ... бұл ... 1-2 пайызға тең көрінеді.
Республикада жер құнарын, орман мен тоғайдың әсем ... ... ... ... ... мен ... ... қымбат
қазынадай қастерлеп, қамқорлыққа алатын бірнеше мемкелеттік ...... күн ... ... ... ғылым акедимиясы мен Экология және
табиғат ресурстар министірлігі жанынан ... ... ... ... ... ... ... коммисия бүгнгі
республикамызда әр түрлі географиялық аймақтарды қамтитын 20 шақты ... ... ... ... ... ... ... келешекте ұлан-
ғайыр өлкемізде құрылатын қорықтармен таныстыра кеткеніміз жөн ... ... атап ... ... қорығы – «Қаршыға тауы» атты ... ... ... ... және Қарағанды облысының Осакаров ауданында
орналасқан. ... ұсақ ... ... ... ... ... мойыл, долана, қағайлы орман алқаптарын және осы аймақта
тіршілік ететін дуадақ, байбақ суыры, аққіс, аққалақ, арқар ... ... ... ... ... ... ... аумағы
150 мың гектардай болады.
Қаратау қорығы – Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... Оның аумағы 350 мың гектар жерді қамтиды. Бұл аймақ
табиғатының ... ...... тек осы жерге ғана тән ... 100-ге жуық түрі ... ... ... ... ... түрлері көп. Қаратау дәрілік ... ... ... ... ... дала немесе андасай қорығы – Қарағанды облысы Жаңа Арқа ... ... ... ... ... жерінде ұйымдастырылды. Бұл қорықтың
«Көк-ашық» (орталық Бетпақдала), «Шу-Іле» (Шу-Іле тауларының ... ... екі ... ... ... аумағы 230 гектар. Осы аумақта
шөлді-шөлейтті аймақтың шренк ... ... ... және дуадақ,
бүркіт, қарақұйрық сияқты өте сирек кездесетін фауна мен ... ... ... – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы мен ... ... ... ... төменгі ағысын, Қара иен Тәуіп сайларын,
Жаманкөл, Ақкөл, Қарасу атты тұзды көлдерді ... ... ... бар ... ... өңірінің бұл қорығы 2005 ... ... Оның ... көп ... ... ... ... ағып
өтеді және Шошқалы көлдер жүйесі жатыр) ... ... ... Бұл
қорыққы қара торғай,бозторғай, байбақ суыры сияқты хайуанаттар ... ... ... өсетін өсімдіктер дүниесі қамқорлыққа алынады. ... ... 40 мың ... ... ...... облысының Андреев және Сарқанд аудандарының
аумағындағы ... мен ... ... ... қамтитын брлады.
Барлығы 250 мың гектар аймақты бұл өлкенің табиғи кешені, «Қызыл ... ... ... ... қара ... сақалта сияқты хайуанаттар
қорғалады. Бұл қорықты да 2000 жылы ұйымдастыру ... ... іске ... ... – Алматы облысының Алакөл ауданында орналасқан. 120 мың
км ... ... ... ... ... сағасы, Сасықкөлдің шығыс
жағалауы, Ұялы ... ... ... және ... аралығындағы мойнақ
кіреді. Алакөл аралығында қорық ... ... ... ... ... су өсімдіктерінін, бұйра және қызғылт бірқазан, ... ... су ... мен ... ... ... қорғау мақсатында 1998 жылы
ұйымдастрылған Алакөл ... ... ... – су ... ... ішінде
реликті шағаланы қорғау.
Кент қорығы – Қарағанды облысының Қарқаралы ауданынң жерінде, 50 ... ... осы ХХІ ... басында отау тігетін болады. Орталық
Қазқстанның ұсақ шоқылы ... ... ... ... ... қара ... ... хайуанаттар өкілдерін қамқорлыққа алатын
болды. Қазіргі жобасы дайындалып жатқан ... ... ... ... осы Кент ... ... ... – Маңғыстау облысының Маңғыстау ... 300 ... ... ... Бұл қорық Қаражар мен ... ... ... және ... ... орын тебеді. Үстірт қорығына
жүктелетін міндет-қабылан, қарақал, қара ... ... ... қойы
сияқты өте сирек кездесетін аңдарды және ... ... ... ... да бұл ... ... ... Қорық 1984 жылы
ұйымдастырылған.
Қапланқыр қорығы да Маңғыстау облысының ... ... ... ... Бұл ... қорықтың шекарасы
Түркменстан мен Өзбекстан аймақтарына жалғасады. Оның көлемі 300 мың ... ... ... КСРО ... ... енген: бүркіт,
жұртшы, сабаншы, қабылан, қарақал, қарақұйрық ... ... ... ... болады. Шамамен 2005 жылы ұйымдастырылатын бұл ... зор ... ... ... ... Қазақстан облысы Зайсан ауданында
орналасқан ... ... ... ... сол жақ ... Май, ... және ... поселкаларының аралығындағы аймақ). “Бөкен құмдары”
филиалы ... ... ... ... ... 120 мың ... ... бұл қорықта Зайсан қазаншұңқырының шөлді аймағының өсімдіктер мен
хайуанаттар дүниесі ... ... ... ... 2000-2030 жылдарға жоспарланып
отыр. Ал, Алакөл мен Үстірт мемлекеттік қорық статусын алды.
Қорытынды
Қорыта келгенде, Қазақстан Республикасы бойынша 9 ... ... ... ... 44 ... 20 ... 2 ... 6
ұлттық парк және 24-тен астам табиғат ескерткіштері бар. Әрине, ... ... ... ... жерлер барлық жердің 3% ... өзі ... ... ... өз ... ... ... көрсетсе
керек. Дегенмен, республикамызда қорықтар ұйымдастыру соңғы жылдары ... ... ... ... жылдары Батыс Алтай мен Алакөл қорығының
ұйымдастырылуы, Алтынемел, ... ... Іле ... ... құрылуы осының айғағы болса керек.
Егеменді Қазақстан жері жарқын жылдары ... ... ... ... ... ... т.б. көптеген қорықтар мен ұлттық
парктердің отанына айналары сөзсіз.
Негізінен ... ... 10 ... бар: ... ... парктер, табиғи ескерткіштері, табиғат объектілері және
көп мақсатты қорғауға алынған жерлер.
Қазақстан жері жасыл ... ... мен ... ... дүниесі
өкілдеріне бай өлке. өздеріңізге ... ... ... ... ... ғана тән ... мен өсімдіктердің эндемикалық түрлері мен
қатар, сонау мұздану дәуірінен бері бізге ... ... және ... ... ... ... кеткен түрлері де аз емес. ... ... ... бар және ... кеткендер тізіміне ... ... 306 түрі ... ... ... ... де, олардың жерімізден
ғайып болып ... ... ... мол ... ... Бұл ... ... көптеген жолдары бар. Солардың ішіндегі ең тиімді жолы –
қорықтар мен ... ... ... мен ... ... ... ... мен хайуанат парктерін құру.
Қолданалған әдебиттер тізімі:
1. «Қазақстанның өсімдіктер әлемі» - Ғылыми басылым. – ... ... ... ... ... әлемі. – Ғылыми басылым. «Алматыкітап» ААҚ,
2003 ж.
3. Закон об ... ... РК – ... Правда,
15.07.97
4. «Экология-9» - Ә. Бейсенова, Ж. Шілдебаев.
5. «Эколгия» - Г.С. ... Г.Т. ... ... және табиғатты тиімді пайдалану»-Ә. Бейсенова, А. Самақов, Т.
Есполов, Ж. Шілдебаев.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Катон - Қарағай мемлекеттік ұлттык табиғи бағы4 бет
Қостанай облысының туризмі48 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Еңбекті қорғаудың түсінігі және қағидалары60 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Октябрьск мұнай кен орны89 бет
Солтүстік Қарамұрын кен орны106 бет
Азия – Тынық мұхиты аймағының мінездемесі9 бет
Алматы қаласының жаңа шекараларын бекіту мақсатында жүргізілетін топографо-геодезиялық жұмыстар29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь