Медициналық биотехнологияның жалпы сипаттамалары
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Лекция 1
Медициналық биотехнологияның жалпы сипаттамалары
Негізгі сүрақтар:
1. Кіріспе.
2. Дәрі препараттардың биотехнологиялық өндірісі.
3. Медицинада пайдаланатын төменгі молекулалық заттар
- Витаминдер
- Аминқышқылдар
- Органикалық қышқылдар
Кіріспе.
Биотехнология - ағзада іске асатын биохимиялық процестер мен олардың механизмдері туралы білімді негізіне алған индустриялық технология.
Биотехнология микробиология, биохимия, молекулалық биология, биоорганикалық химия, биофизика, вирусология, генетика, иммунология, химиялық инженерияның ғылыми жаңалықтарына және электроника жетістіктеріне негізделінеді.
Биотехнология жетіктістерін, әдістерін, биотехнологиялық өнімдерін медицинада, ауыл шаруашылық өндірістінде, әр түрлі өнеркәсіптерде және экология-ғылымы мен айналысатын мамандар пайдаланады. Осыған байланысты биотехнология медициналық, ауыл шаруашылық, өніркәсіптік және экологиялық биотехнологияға бөлінеді. Медициналық биотехнология фармацевтикалық биотехнология және иммунобиотехнологияға бөлінеді.
Биотехнологияның дамуы аурулардың ерте кезеңінде диагностикасын жүргізуге, жұқпалы ауруларды емдеу үшін жаңа әдістерді жасауға, жаңа дәрілік препараттарды жасау мен алуға мүмкіндік ашады, табиғи ресурстарды және энергияның жаңа көздерін тиімді пайдалануға, экологиялық мәселелерді шешу үшін мүмкіндіктеді кеңейтеді.
Биотехнология жетістіктерін, әдістерін, биотехнологиялық өнімдерін медицинада, ауыл шаруашылық өндірісте, әр түрлі өніркәсіптерде, экологияда пайдаланады. Биотехнология зерттеулері мен алынған нәтижелерінің 70%-дан астамы фармацевтикалық және биомедициналық препараттарын алумен байланысты.
Бірінші биоинженериялық дәрі - генді-инженериялық әдіспен алынған рекомбинантты инсулин. Адам инсулинді кодтайтын генді бактерияға енгізіп, ақуыздық дәрілік препаратты өндірісте 1982 жылдан бастап көп мөлшерде алу мүмкін болды. Бірінші рекомбинантты вакцина В гепатитіне қарсы жасалды.
Қазірге күнде 100-ден астам рекомбинантты дәрілік препараттар мен вакциналарды медицина пайдаланады. Бұл препараттардың тиімділігі жоғары, қауіпсіздігі мен бағасы төмен.
Медициналық биотехнологияның негізгі бағыттары:
*аурудың түрін анықтау, яғни диагностикасы үшін,
*ауруды емдеу және жұқпалы аурулардың профилактикасын жүргізу үшін
мумкіндіктерді жасау.
Медициналық биотехнологияның негізгі мақсаты:
- биотехнологиялық әдістерді қолданып, тиімді жаңа дәрілік препараттарды алу;
- аурудың түрін анықтау мен ауруды емдеу үшін жаңа тәсілдерді жасау;
- адамдың, барлық жұқпалы аурулардың профилактикасын іске асыру үшін жаңа тиімді вакциналарды құру және иммуномодуляторларды шығару;
- әр түрлі заттарға қарсы моноклоналды антиденелерді алу;
- генотерапияға қажет векторларды жасап алу;
- туқым қуалайтын және вирустық аурулардың генодиагностикасын іске асыру, халықты генетикалық төлқұжаттандыру;
- ауруды емдеу үшін жаңа әдістерді, соның ішінде бағана жасушаларды қолданатын әдістерді шығару;
- жаңа диагностикалық жүйелерді шығару (биосенсорларды, биочиптерді).
Қазіргі күнде медициналық биотехнологияда келесі негізгі әдістерді қолданады:
*микробиологиялық синтез,
*генді-инженериялық, соның ішінде рекомбинантты ДНҚ әдісі,
*биотрансформация,
*мутасинтез,
*инженериялық энзимология,
*гибридом технологиясы.
Жыл сайын биотехнологиялық әдістердің көмегімен алынған медицина пайдаланатын табиғи заттардың түрлері қарқынды кеңеюде, соның ішінде:
*рекомбинантты ақуыздар, адам ақуыздары,
*ферменттер,
*антибиотиктер,
*витаминдер,
*амин қышқылдар,
*гормондар,
*вакциналар,
*антиденелер, моноклонды антиденелер
*қан компонентері,
*диагностикалық препараттар,
*иммуномодуляторлар,
*ісіктерге қарсы препараттар,
*жартылай синтетикалық дәрілік препараттар,
*тағы басқа заттар.
Қазіргі күнде әр түрлі ауруды емдегенде генді-инженериялық акуыздық препараттарды кең пайдаланады, мысалы, инсулин, соматропты гормон, интерферон, эритропоэтин, урокиназа, қан ұю жүйесінің факторлары. Адам ауруларын емдегенде қосымша зиянды әсері, мысалы, аллергия болмау үшін адам ақуыздарын ғана пайдалану керек. Бұл мәселе биотехнологияның әдістерімен шешіледі.
Генді-нженериялық әдіспен алынған адам ақуыздары
Ақуыз Ауруфизиологиялық процесс
Инсулин Қантты диабет
Адренокортикотропты гормон Ревматизм
α1-антитрипсин Эмфизема
Гемоглобин Қан аздық (анемия)
Өсу гормоны Баланың өсуы баяулайды
Интерлейкиндер Иммундық аурулар, қатерлі ісіктер
Интерферондар (α, β, γ) Вирус аурулар, қатерлі ісіктер,
рассеянный склероз
Альбумин (қан сары суы) Плазма ақуыздардың жетіспеу
Плазминогеннің ұлпа активаторы Қан қатпасының түзілуі
Урокиназа Қан қатпасының түзілуі
Ісік некроз факторы Қатерлі ісіктер
Эритропоэтин Анемия, бүйрек ауру
Биотехнологиялық әдістердің көмегімен алынған медицинда пайдаланатын табиғи заттардың түрлері жыл сайын қарқынды кенейеді.
Биотехнологиялық дәрі-дәрмек ақуыздық препараттардың маңызды класы адам ферменттеріне сай келетін генді-инженериялық ферменттер. Табиғи көзден алынған ферменттермен салыстырғанда генді-инженериялық ферменттердің артықшылығы:
*иммуногендігі төмен;
*фармакалогиялық әсерінің ерекшелігі жоғары;
*препарат жұқпалы заттармен ластанбаған.
Сонымен бірге генді-инженериялық технологиялар ферменттердің өнеркәсіптік өндірісін жоғарылатуға мүмкіндік береді. Жыл сайын фармацевтикалық өндірісте ферменттерді пайдалану кеңеюде. Генді-инженериялық әдістерді қолданып ферменттердің бағытталған түрөзгерісін жүзеге асырады да, жаңа қасиеті бар ферменттерді алады. Мысалы, генді-инженериялық фермент экспандаза алынған. Экспандаза қатысуымен пенициллиндерді цефалоспориндерге айналдыру мүмкін. Сонымен, экспандаза көмегімен антибиотиктерді алу әдісі биотехнологиялық кезеңді бір ізге келтіреді.
Адам өмір сүретін ортада жұқпалы ауруларды қоздыратын микроорганизмдер мен паразиттер кең таралған. Қазіргі күнде осындай қоздырғыштардың 1000-нан астам түрі белгілі. Ауруларды қоздыратын микроорганизмдердің тобына қарапайымдылар, бактериялар, спирохеталар, рикетсиялар, вирустар, саңырауқұлақтар кіреді. Жұқпалы ауруларды қоздыратын микроорганизмдермен күресу үшін әр түрлі дәрілік препараттарды пайдаланады. Бұл препараттар келесі топтарға бөлінеді:
- залалсыздандыру заттар - ортадағы зиянды микроорганизмдерді жояды;
- антисептикалық заттары адамға енген аурудың қоздырғышына әсер етеді;
- химиотерапевтік заттар адам мен жануарлар ағзасындағы жұқпалы ауру қоздырғыштарының және ісік жасушаларының тіршілігін тежейді, ал микроорганизмдердің негізгі процестеріне әсер етпейді.
Дәрілік препараттарды қолданып жұқпалы ауруларды емдеу химиотерапия деп аталады. Химиотерапияның негізгі кезеңдері: 1909 ж. сальварсан деген бірінші химиялық препарат ауруды емдеу үшін ұсынылды. 1935 ж. сульфамидтік препараттарды, 1942 ж. антибиотиктерді, 1945-1950 жж. туберкулезға қарсы әсер ететін химиялық заттарды, 50-ші жылдарынан бастап ісіктерді емдеу үшін химиялық заттарды клиникада кеңінен пайдаланатын болды.
Химиялық заттар бактерияларға, вирустарға, саңырауқұлақтарға, ісіктерге әсер етеді, олар бактерицидтік және бактериостатикалық топқа бөлінеді.
Бактерицидтік заттар микроорганизмнің тез өлуіне себеп болады, микроорганизмдердің цитоплазмалық ақуыздарын өзгертеді, ақуыз молекуласы олардың әсерінен қайтымсыз денатурацияланады. Бұл заттардың әсерінің ерекшелігі болмайды, әр түрлі микроорганизмдерге әсер етеді. Бактерицидтік заттар адам ақуыздарымен де әрекеттеседі, сондықтан олардың әсерінен адам ағзасының ұлпалары да зақымдануы мүмкін. Бактерицидтік заттарды дезинфекция үшін пайдаланады.
Бактериостатикалық заттар микроорганизмнің биохимиялық процестеріне әсер етеді, олардың дамуы мен өсуін тежейді. Микроорганизмдердің өсу мен ұрпақтануы үшін қолайсыз жағдай тудырады. Бактериостатикалық зат белгілі бір микробтың түріне ғана өзінің әсерін көрсетеді, себебі әр түрлі микробтардың зат алмасу процесінде айырмашылығы табылған. Бактериостатикалық заттың әсерінен адам ұлпалары зақымданбайды.
Адам мен жануарлардағы жұқпалы ауруларды емдеу үшін кең пайдаланатын заттардың тобына антибиотиктер жатады. Бірінші рет антибиотик препараты екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында пайдаланылды. Сол уақыттан бастап химиятерапия тарихында жаңа кезең басталды. Антибиотиктер - жұқпалы ауруларды емдегенде кең қолданатын дәрілік препараттар. Қазіргі күнде биотехнологиялық әдістерді қолданып жаңа қасиеті бар антибиотиктерді, антибиотиктердің жаңа түрлерін, мысалы, пенициллиндердің жаңа түрлерін алады, олар медицинада кең қолданылады.
Витаминдер
Витаминдер - адам организмi қалыпты тiршiлiгі мен жас төлдiң өсуi үшiн қажетті биологиялық белсенді заттар. Витаминдер ағзадағы биохимиялық процестердiң жүруiне, тәртiпке келуiне қатысады. Мысалы, В1, В2, РР, А, С витаминдер адам организмінiң жалпы күшiн көтереді,
орталық нерв жүйесiнiң функционалдық жағдайын тәртiпке келтiредi,
жалпы зат алмасуды ретейдi.
Витаминдер жетiспесе:
*фермент өзiнiң қызметiн атқара алмайды,
*зат алмасу мен қалыпты тіршілік процестері бұзылады,
*паталогия дамиды.
Витамин жетіспеушілігі мен авитаминозды емдейтін дәрі витаминдер өздері ғана болады.
Витаминдердің кофермент формалары мен туындыларын дәрі ретінде
кең пайдаланады, соның ішінде мысалы В1, В6, ,К, В2 витаминдер.
*В6 витамин - пиридоксальфосфат, пиридоксаминфосфат трансаминдеу мен декарбоксилдеу реакцияларды катализдейтін ферменттердің коферменті.
*К витамин - гемофилия, протромбиннің карбоксилдену реакцияны катализдейтін ферменттің коферменті.
*В1 витамин (тиамин) - фосфорланған тұындысы, кокарбоксилаза ферменттің кофакторы ретінде қызмет атқарада. Мысалы пируватдекарбоксилаза мен липотиаминпирофосфаттың пирожүзімтотығу декарбоксилденуіне қатысатын ферменттердің кофакторы.
*В2 витамин - фосфорланған тұындысы флавинадениннуклеотид (ФАД), флавинмононуклеотид (ФМН) коферменттер. ФАД пен ФМН тотығу-тотықсыздану реакцияларын катализдейтiн дегидрогеназалардың құрамына кіреді. Флавиндiк дегидрогеназалар электрондарды және протондарды бөлiп шығару арқылы субстратты тотықтырады.
Витаминдердің өнеркәсіптік өндірісте негізгі тәсілі ретінде микробиологиялық синтезді қолданады. Микроорганизмдердің көбісі витаминдерді түзетін қабілетіне ие.
В2 витамин
В2 витамин (рибофлавин) - ФАД және ФМН деген коферменттердiң белсенді бөлiгi. Тыныс алу тiзбегiнде ФАД сутек атомдарының тасымалдаушысы.
В2 витаминiнiң жетiспеуi және мүлде болмауы организмдегi зат алмасуды бұзады. Адамда рибофлавин синтезделмейдi.
Өнеркәсіпте рибофлавинді табиғи шікі заттардан, сәбізден, тресканың
бауырынан бөліп алады:
- сәбіздің 1 тоннасынан - 1 г В2 витамин бөліп алады,
- бауырдың 1 т - 6 г В2 витамин бөліп алады.
В2 витаминнің өнеркәсібінде микроорганизмдерді пайдаланады. Мысалы
Eremothecium ashbyil саңырауқулақ рибофлавиндің синтезін белсенді жүзеге
асырады. Eremothecium ashbyil-ді көректік қоспаның 1 тоннасында өсіргенде
рибофлавиннің (витамин В2) 25 кг түзіледі.
В2 витаминнің синтезін тежеу механизмін бұзатын мутагенмен, флавиндік
нуклеотидтерімен, жабай штамға әсер етіп мутанты штамды алды.
Мутанты штамм ... жалғасы
Медициналық биотехнологияның жалпы сипаттамалары
Негізгі сүрақтар:
1. Кіріспе.
2. Дәрі препараттардың биотехнологиялық өндірісі.
3. Медицинада пайдаланатын төменгі молекулалық заттар
- Витаминдер
- Аминқышқылдар
- Органикалық қышқылдар
Кіріспе.
Биотехнология - ағзада іске асатын биохимиялық процестер мен олардың механизмдері туралы білімді негізіне алған индустриялық технология.
Биотехнология микробиология, биохимия, молекулалық биология, биоорганикалық химия, биофизика, вирусология, генетика, иммунология, химиялық инженерияның ғылыми жаңалықтарына және электроника жетістіктеріне негізделінеді.
Биотехнология жетіктістерін, әдістерін, биотехнологиялық өнімдерін медицинада, ауыл шаруашылық өндірістінде, әр түрлі өнеркәсіптерде және экология-ғылымы мен айналысатын мамандар пайдаланады. Осыған байланысты биотехнология медициналық, ауыл шаруашылық, өніркәсіптік және экологиялық биотехнологияға бөлінеді. Медициналық биотехнология фармацевтикалық биотехнология және иммунобиотехнологияға бөлінеді.
Биотехнологияның дамуы аурулардың ерте кезеңінде диагностикасын жүргізуге, жұқпалы ауруларды емдеу үшін жаңа әдістерді жасауға, жаңа дәрілік препараттарды жасау мен алуға мүмкіндік ашады, табиғи ресурстарды және энергияның жаңа көздерін тиімді пайдалануға, экологиялық мәселелерді шешу үшін мүмкіндіктеді кеңейтеді.
Биотехнология жетістіктерін, әдістерін, биотехнологиялық өнімдерін медицинада, ауыл шаруашылық өндірісте, әр түрлі өніркәсіптерде, экологияда пайдаланады. Биотехнология зерттеулері мен алынған нәтижелерінің 70%-дан астамы фармацевтикалық және биомедициналық препараттарын алумен байланысты.
Бірінші биоинженериялық дәрі - генді-инженериялық әдіспен алынған рекомбинантты инсулин. Адам инсулинді кодтайтын генді бактерияға енгізіп, ақуыздық дәрілік препаратты өндірісте 1982 жылдан бастап көп мөлшерде алу мүмкін болды. Бірінші рекомбинантты вакцина В гепатитіне қарсы жасалды.
Қазірге күнде 100-ден астам рекомбинантты дәрілік препараттар мен вакциналарды медицина пайдаланады. Бұл препараттардың тиімділігі жоғары, қауіпсіздігі мен бағасы төмен.
Медициналық биотехнологияның негізгі бағыттары:
*аурудың түрін анықтау, яғни диагностикасы үшін,
*ауруды емдеу және жұқпалы аурулардың профилактикасын жүргізу үшін
мумкіндіктерді жасау.
Медициналық биотехнологияның негізгі мақсаты:
- биотехнологиялық әдістерді қолданып, тиімді жаңа дәрілік препараттарды алу;
- аурудың түрін анықтау мен ауруды емдеу үшін жаңа тәсілдерді жасау;
- адамдың, барлық жұқпалы аурулардың профилактикасын іске асыру үшін жаңа тиімді вакциналарды құру және иммуномодуляторларды шығару;
- әр түрлі заттарға қарсы моноклоналды антиденелерді алу;
- генотерапияға қажет векторларды жасап алу;
- туқым қуалайтын және вирустық аурулардың генодиагностикасын іске асыру, халықты генетикалық төлқұжаттандыру;
- ауруды емдеу үшін жаңа әдістерді, соның ішінде бағана жасушаларды қолданатын әдістерді шығару;
- жаңа диагностикалық жүйелерді шығару (биосенсорларды, биочиптерді).
Қазіргі күнде медициналық биотехнологияда келесі негізгі әдістерді қолданады:
*микробиологиялық синтез,
*генді-инженериялық, соның ішінде рекомбинантты ДНҚ әдісі,
*биотрансформация,
*мутасинтез,
*инженериялық энзимология,
*гибридом технологиясы.
Жыл сайын биотехнологиялық әдістердің көмегімен алынған медицина пайдаланатын табиғи заттардың түрлері қарқынды кеңеюде, соның ішінде:
*рекомбинантты ақуыздар, адам ақуыздары,
*ферменттер,
*антибиотиктер,
*витаминдер,
*амин қышқылдар,
*гормондар,
*вакциналар,
*антиденелер, моноклонды антиденелер
*қан компонентері,
*диагностикалық препараттар,
*иммуномодуляторлар,
*ісіктерге қарсы препараттар,
*жартылай синтетикалық дәрілік препараттар,
*тағы басқа заттар.
Қазіргі күнде әр түрлі ауруды емдегенде генді-инженериялық акуыздық препараттарды кең пайдаланады, мысалы, инсулин, соматропты гормон, интерферон, эритропоэтин, урокиназа, қан ұю жүйесінің факторлары. Адам ауруларын емдегенде қосымша зиянды әсері, мысалы, аллергия болмау үшін адам ақуыздарын ғана пайдалану керек. Бұл мәселе биотехнологияның әдістерімен шешіледі.
Генді-нженериялық әдіспен алынған адам ақуыздары
Ақуыз Ауруфизиологиялық процесс
Инсулин Қантты диабет
Адренокортикотропты гормон Ревматизм
α1-антитрипсин Эмфизема
Гемоглобин Қан аздық (анемия)
Өсу гормоны Баланың өсуы баяулайды
Интерлейкиндер Иммундық аурулар, қатерлі ісіктер
Интерферондар (α, β, γ) Вирус аурулар, қатерлі ісіктер,
рассеянный склероз
Альбумин (қан сары суы) Плазма ақуыздардың жетіспеу
Плазминогеннің ұлпа активаторы Қан қатпасының түзілуі
Урокиназа Қан қатпасының түзілуі
Ісік некроз факторы Қатерлі ісіктер
Эритропоэтин Анемия, бүйрек ауру
Биотехнологиялық әдістердің көмегімен алынған медицинда пайдаланатын табиғи заттардың түрлері жыл сайын қарқынды кенейеді.
Биотехнологиялық дәрі-дәрмек ақуыздық препараттардың маңызды класы адам ферменттеріне сай келетін генді-инженериялық ферменттер. Табиғи көзден алынған ферменттермен салыстырғанда генді-инженериялық ферменттердің артықшылығы:
*иммуногендігі төмен;
*фармакалогиялық әсерінің ерекшелігі жоғары;
*препарат жұқпалы заттармен ластанбаған.
Сонымен бірге генді-инженериялық технологиялар ферменттердің өнеркәсіптік өндірісін жоғарылатуға мүмкіндік береді. Жыл сайын фармацевтикалық өндірісте ферменттерді пайдалану кеңеюде. Генді-инженериялық әдістерді қолданып ферменттердің бағытталған түрөзгерісін жүзеге асырады да, жаңа қасиеті бар ферменттерді алады. Мысалы, генді-инженериялық фермент экспандаза алынған. Экспандаза қатысуымен пенициллиндерді цефалоспориндерге айналдыру мүмкін. Сонымен, экспандаза көмегімен антибиотиктерді алу әдісі биотехнологиялық кезеңді бір ізге келтіреді.
Адам өмір сүретін ортада жұқпалы ауруларды қоздыратын микроорганизмдер мен паразиттер кең таралған. Қазіргі күнде осындай қоздырғыштардың 1000-нан астам түрі белгілі. Ауруларды қоздыратын микроорганизмдердің тобына қарапайымдылар, бактериялар, спирохеталар, рикетсиялар, вирустар, саңырауқұлақтар кіреді. Жұқпалы ауруларды қоздыратын микроорганизмдермен күресу үшін әр түрлі дәрілік препараттарды пайдаланады. Бұл препараттар келесі топтарға бөлінеді:
- залалсыздандыру заттар - ортадағы зиянды микроорганизмдерді жояды;
- антисептикалық заттары адамға енген аурудың қоздырғышына әсер етеді;
- химиотерапевтік заттар адам мен жануарлар ағзасындағы жұқпалы ауру қоздырғыштарының және ісік жасушаларының тіршілігін тежейді, ал микроорганизмдердің негізгі процестеріне әсер етпейді.
Дәрілік препараттарды қолданып жұқпалы ауруларды емдеу химиотерапия деп аталады. Химиотерапияның негізгі кезеңдері: 1909 ж. сальварсан деген бірінші химиялық препарат ауруды емдеу үшін ұсынылды. 1935 ж. сульфамидтік препараттарды, 1942 ж. антибиотиктерді, 1945-1950 жж. туберкулезға қарсы әсер ететін химиялық заттарды, 50-ші жылдарынан бастап ісіктерді емдеу үшін химиялық заттарды клиникада кеңінен пайдаланатын болды.
Химиялық заттар бактерияларға, вирустарға, саңырауқұлақтарға, ісіктерге әсер етеді, олар бактерицидтік және бактериостатикалық топқа бөлінеді.
Бактерицидтік заттар микроорганизмнің тез өлуіне себеп болады, микроорганизмдердің цитоплазмалық ақуыздарын өзгертеді, ақуыз молекуласы олардың әсерінен қайтымсыз денатурацияланады. Бұл заттардың әсерінің ерекшелігі болмайды, әр түрлі микроорганизмдерге әсер етеді. Бактерицидтік заттар адам ақуыздарымен де әрекеттеседі, сондықтан олардың әсерінен адам ағзасының ұлпалары да зақымдануы мүмкін. Бактерицидтік заттарды дезинфекция үшін пайдаланады.
Бактериостатикалық заттар микроорганизмнің биохимиялық процестеріне әсер етеді, олардың дамуы мен өсуін тежейді. Микроорганизмдердің өсу мен ұрпақтануы үшін қолайсыз жағдай тудырады. Бактериостатикалық зат белгілі бір микробтың түріне ғана өзінің әсерін көрсетеді, себебі әр түрлі микробтардың зат алмасу процесінде айырмашылығы табылған. Бактериостатикалық заттың әсерінен адам ұлпалары зақымданбайды.
Адам мен жануарлардағы жұқпалы ауруларды емдеу үшін кең пайдаланатын заттардың тобына антибиотиктер жатады. Бірінші рет антибиотик препараты екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында пайдаланылды. Сол уақыттан бастап химиятерапия тарихында жаңа кезең басталды. Антибиотиктер - жұқпалы ауруларды емдегенде кең қолданатын дәрілік препараттар. Қазіргі күнде биотехнологиялық әдістерді қолданып жаңа қасиеті бар антибиотиктерді, антибиотиктердің жаңа түрлерін, мысалы, пенициллиндердің жаңа түрлерін алады, олар медицинада кең қолданылады.
Витаминдер
Витаминдер - адам организмi қалыпты тiршiлiгі мен жас төлдiң өсуi үшiн қажетті биологиялық белсенді заттар. Витаминдер ағзадағы биохимиялық процестердiң жүруiне, тәртiпке келуiне қатысады. Мысалы, В1, В2, РР, А, С витаминдер адам организмінiң жалпы күшiн көтереді,
орталық нерв жүйесiнiң функционалдық жағдайын тәртiпке келтiредi,
жалпы зат алмасуды ретейдi.
Витаминдер жетiспесе:
*фермент өзiнiң қызметiн атқара алмайды,
*зат алмасу мен қалыпты тіршілік процестері бұзылады,
*паталогия дамиды.
Витамин жетіспеушілігі мен авитаминозды емдейтін дәрі витаминдер өздері ғана болады.
Витаминдердің кофермент формалары мен туындыларын дәрі ретінде
кең пайдаланады, соның ішінде мысалы В1, В6, ,К, В2 витаминдер.
*В6 витамин - пиридоксальфосфат, пиридоксаминфосфат трансаминдеу мен декарбоксилдеу реакцияларды катализдейтін ферменттердің коферменті.
*К витамин - гемофилия, протромбиннің карбоксилдену реакцияны катализдейтін ферменттің коферменті.
*В1 витамин (тиамин) - фосфорланған тұындысы, кокарбоксилаза ферменттің кофакторы ретінде қызмет атқарада. Мысалы пируватдекарбоксилаза мен липотиаминпирофосфаттың пирожүзімтотығу декарбоксилденуіне қатысатын ферменттердің кофакторы.
*В2 витамин - фосфорланған тұындысы флавинадениннуклеотид (ФАД), флавинмононуклеотид (ФМН) коферменттер. ФАД пен ФМН тотығу-тотықсыздану реакцияларын катализдейтiн дегидрогеназалардың құрамына кіреді. Флавиндiк дегидрогеназалар электрондарды және протондарды бөлiп шығару арқылы субстратты тотықтырады.
Витаминдердің өнеркәсіптік өндірісте негізгі тәсілі ретінде микробиологиялық синтезді қолданады. Микроорганизмдердің көбісі витаминдерді түзетін қабілетіне ие.
В2 витамин
В2 витамин (рибофлавин) - ФАД және ФМН деген коферменттердiң белсенді бөлiгi. Тыныс алу тiзбегiнде ФАД сутек атомдарының тасымалдаушысы.
В2 витаминiнiң жетiспеуi және мүлде болмауы организмдегi зат алмасуды бұзады. Адамда рибофлавин синтезделмейдi.
Өнеркәсіпте рибофлавинді табиғи шікі заттардан, сәбізден, тресканың
бауырынан бөліп алады:
- сәбіздің 1 тоннасынан - 1 г В2 витамин бөліп алады,
- бауырдың 1 т - 6 г В2 витамин бөліп алады.
В2 витаминнің өнеркәсібінде микроорганизмдерді пайдаланады. Мысалы
Eremothecium ashbyil саңырауқулақ рибофлавиндің синтезін белсенді жүзеге
асырады. Eremothecium ashbyil-ді көректік қоспаның 1 тоннасында өсіргенде
рибофлавиннің (витамин В2) 25 кг түзіледі.
В2 витаминнің синтезін тежеу механизмін бұзатын мутагенмен, флавиндік
нуклеотидтерімен, жабай штамға әсер етіп мутанты штамды алды.
Мутанты штамм ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz