Қазақстан Республикасындағы монополиялардың іс әрекетін мемлекеттік реттеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ САЯСАТЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ

1.1 Нарықтық экономиканы монополияға қарсы саясат арқылы
реттеудің жалпы түсінігі және мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.2 Монополиялардың ұлттық экономикадағы
артықшылығы, кемшіліктері және ролі ... ...
1.3 Шетелдердегі монополияға қарсы саясат ерекшеліктері ... ... ... ...

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАНЫҢ ТАБИҒИ МОНОПОЛИЯЛАРДЫ РЕТТЕУ АГЕНТІГІ ІС.ӘРЕКЕТТЕРІ

2.1 Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.2 Қазақстан Республикасы табиғи монополияларды реттеу агенттігі қызметінің нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...





3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ ЖҮРГІЗІЛЕТІН МЕМЛЕКЕТТІК ШАРАЛАР ЖҮЙЕСІН ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1
Қазақстан Республикасындағы бәсекелестікті жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...



3.2
Қазақстан Республикасындағы монополияға қарсы жүргізілетін шаралар жүйесін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... .





ҚОРТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 |
| ... |
| ... | |
| | | |
|1 ... ... САЯСАТЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК | |
| |НЕГІЗДЕРІ | |
| | | ... ... ... ... ... ... | |
| ... жалпы түсінігі және мәні | |
| ... | |
| | |6 ... ... ... |18 |
| ... ... және ... | ... ... ... саясат ерекшеліктері |25 |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... ТАБИҒИ МОНОПОЛИЯЛАРДЫ РЕТТЕУ АГЕНТІГІ | |
| ... | ... ... ... ... реттеу агенттігінің | |
| |жалпы сипаттамасы | |
| ... | |
| | |41 ... ... ... ... ... агенттігі | |
| |қызметінің | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| | |53 |
| | | |
| | | |
|3 ... ... ... ... ЖҮРГІЗІЛЕТІН | |
| |МЕМЛЕКЕТТІК ШАРАЛАР ... ЖӘНЕ ... ... ... ... | |
| |ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ | |
| | | ... ... ... ... ... | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... жүргізілетін | |
| ... ... ... ... ... | |
| | |78 |
| | | |
| | |83 |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР |90 |
| ... | |
| | |93 |
| | | ... ... ... ... ... тек елдің ішкі
экономикалық процестерін ғана емес, сыртқы байланыстарды жүйеге келтірудің
бірден бір жолы. Осы ... ... ... ... ... ... жиі ... отыр. Қазақстан Республикасы жедел дамуды ... етіп ... ... ... ... ішкі және ... ... рөлі күннен күнге артып келеді. Әлемдік деңгейде ... ... ... ... ... ... шаралардың бір
қатары осы монополияға қарсы саясат арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... институттарының экономиканы
реттеушілік қызметін көрсететін маңызды ... ... ... ... ... өту деңгейі мемлекеттің монополияға қарсы
саясатын қалыптастырумен қатар жүргізілді.
Монополияға қарсы саясат нарықтағы субъектілердің ... ... ... ... ... біркелкі нарық жағдайларын
тудыруға, сонымен қатар нарықтағы монополистердің үстемдік жағдайын ... ... ... және ... ... ... ... нарықтардағы қызметті реттеуге, сондай-ақ тұтынушылардың, табиғи
монополиялар ... және ... ... ... ... ... ... бағытталатын мемлекеттік шаралардың
жиынтығы.
Монополияға қарсы ... ... ... үрдістер мен
саясат факторлардың ықпалдасуы, араласуы, біріне бірінің ... ... ... ... ... ие ... ... қарсы саясаттың
экономикалық негізі, әлеуметтік мақсаттар мен саяси әрекеттердің мән-
мағынасы осы ... ... ... ... даусыз.
Нарықтық қатынастар қалыптасып, дамудың ... ... ... ... үшін жан жақты қамтылған монополияға қарсы
саясаттың ... ... ... ... мәселе. Монополияға
қарсы саясат пен бәсеке саясаты Қазақстан Республикасының экономикасын
қабілеттілігін арттырудың ... жолы ... ... Бiз ... ... ... қабiлетiн арттыру арқылы қол жеткiземiз. Бұл
елiмiздi дамытудың 2010 жылға дейiнгi жоспарында көрсетілген.
Тұтынушыларды қорғау институттары мен құқықтық ... ... ... ... және орта ... экономикалық және ұйымдастырушылық
шектеулер мен ынталандыруларды белгілеу арқылы монополиялардан қорғауға
бағытталған мемлекеттік ... іс - ... ... ... іс ... деп аталады [1]. Қазақстанның 2030 жылға дейінгі ... ... ... Республикасының Президенті Н.Назарбаев
мемлекеттің белсенді рөл атқара отырып, экономикаға араласуының шектеулі
болуы ... ... ... ... ... бәсекелес рынок пен
монополияға қарсы күресті реттеудің сенімді ... ... ... және ... база ... аяқтау көзделіп отырғандығын атап
көрсеткен [2].
Мемлекеттік билік ... ... ... іске асыра отырып, қоғамды
оның кері әсерінен сақтауға және экономиканың динамикалық дамуына ықпалын
тигізуі тиіс. Қоғам ... ... ... ... ... ... қарсы саясаты монополистердің ұсынатын қызмет түрлерінің ... ... ... ... «Үкiмет ырықтандыру мен табиғи
монополиялар салаларын: телекоммуникацияларды, ... ... ... жолдарды қайта құрылымдау бағытындағы жұмысты жандандыруы керек. Бұл
салалар ... үшiн ... әрi ашық ... тиiс, ал ... ... қызмет сапасының жақсарып, бағаның төмендегенiн сезiнуге тиiс»
[3.]. Монополиямен күрес ... ... ... органдарының
ұйымдастыратын шараларының барлығы тұтынушылар мен қоғам мүддесіне сай
келуі тиіс. Қоғам ... ... ... ... ... ... оның ары қарай дамуына белсенді үлес қосуын жандандыру да маңызды
міндеттердің бірі болып саналады.
Қазақстан Республикасының Президенті 2005 ... ... ... ... ... ... ... – бәсекеге қабілетті
елдердің қатарынан лайықты орын алу деп атап ... [4]. ... ... реформалау арқылы, отандық және ... ... ... ... ... үшін ... және ашық
жағдайлар туғызу арқылы бәсекелестікті арттыру керектігі ... ... 2006 ... Қазақстан халқына арналған жолдауында
да айтқан болатын [5]. Шетел тәжірибесі ел ... ... ... осы ... монополияға қарсы саясатты дұрыс жолға
қойылуына тікелей байланысты екендігін дәлелдеп ... ... ... мен ... Қазақстан
Республикасының монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар ... ... ... ... ... ... қалыптастыру ерекшеліктеріне
талдау жасау дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты болып табылады. Сонымен
қатар осы шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... да мақсат етеді. Осы мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... шаралар жүйесін және оларды
жүзеге асыру әдістерінің жалпы теориялық негізін зерттеу;
экономикасы дамыған елдер мен ... ... ... ... ... ... тарихы мен даму барысын саралау;
- монополияға қарсы бағытталған мемлекеттік шаралар жүйесін ... ... ... ... ... ... ... қарсы бағытталған мемлекеттік шараларды жүзеге асыру
барысында қоғам мүшелерінің мүдделерінің қорғалу деңгейін көрсету;
- мемлекеттің монополияға ... ... ... процесіне
байланысты келешектегі негізгі бағыттарын анықтау.
Зерттеудің ... ... ... ... ... мемлекеттік шаралар жүйесі және оларды жүзеге асыру әдістері.
Зерттеу пәні. ... ... ... ... ... институттар мен нарық субъектілерінің монополияға қарсы
саясатты жүзеге асырудағы іс ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының монополияға қарсы
саясатының қалыптасу ерекшеліктерін зерттеуде институционалдық, жүйелілік,
құрылымдық-функционалдық, ... және ... ... қолдандық.
Тақырыптың зерттеу көздері. Тақырыптың зерттеу көздеріне негіз
болған теориялық және ... ... ... ... ... ... нормативтік актілер мен ... да ... ... ... саясат монополияға қарсы заңдар жүйесі арқылы жүзеге
асырылады. Монополияға қарсы заңнама мемлекеттің бәсеке мен ... ... ... ... ... ... ... ресми түрде
белгілейтін құрал ретіндегі заңдар жинағы. ... мен ... ... ... екендігі белгілі. Бәсеке түсінігіне әр ... ... ... ... Біз солардың бірнешеуіне талдау жасайық.
1 МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ САЯСАТТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ-
ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... ... ... арқылы
реттеудің жалпы түсінігі және мәні
Қоғамның жедел дамуы технологиялық инновацияларды тек материалдық
игіліктерді ... ғана ... ... ... де ... қолдануға
итермелейді. Бүгінгі күні адамдардың тұрмыс - тіршілігіне ... мен ... ... сан ... ... ... ... жылдам, әрі
ыңғайлы болуы заман талабы. Қоғам неғұрлым жедел дамыса, ... ... ... өсіп отыруы заңдылық. Электр, байланыс, транспорт,
жылу ... тағы да ... ... ... ... түрі күн ... ... Ал өндірушілер тұтынушының күнделікті осы ... ... ... ... өз ... ... ... басты
мақсаты - орасан пайда табу. Осы құбылысты, өндірушімен тұтынушы арасындағы
өзара байланысты ... үшін ... ... ... ... ... мен сұраныстарын қалыптастыру мақсатында нарық алаңында болатын
түрлі іс - әрекеттерді бір жүйеге келтіру- өндірушіге де, ... ... ... өндірушілер нарықтағы үлес - салмақтарын өсіру үшін таза
жарыс, бәсеке ... бұза ... ... ... баруы мүмкін.
Осындай келеңсіз нарық кемшіліктерін реттеу үшін ... ... ... заңнамалар арқылы парасатты саясат жүргізеді. Нарықты ... ... ... ... аса ... ... Оның бір бағыты -
 монополияға қарсы саясатты қалыптастыру. Нарықтық қатынастар шаруашылықты
жүргізушілер ... ... ... ... ... ... ... емес. Нарықтық экономика
субъектілері үнемі өз ... ... ... ... қабілетін көтеруге ұмтылуда болады. Сондықтан олар үшін
мемлекеттік мүдде, жалпыхалықтық ... ... ... ... ... ... топтардың экономикалық ... ... даму ... ... ... заңдары мен
салықтары екені белгілі. Монополияға қарсы саясат мемлекет пен халықтың
ортақ мүдделерін іске ... ... ... ... мақсат тұтады.
Монополияға қарсы саясаттың ... ... ... ... ... ... ... рет американ экономисі Дж.Бейн еңбегінде монополияның пайда
болуының объективті себептері айқындалған. Әдетте монополизмнің ... ... ... ... ... ... қойылатын шектеулер
әсер етеді. Мемлекет кейбір шаруашылық ... тек ... ... ... ... қоғамды су, электр жарығы, байланыспен
қамтамасыз ету ... ... аса ... ... ... ... жатады. Монополистік қызмет әрине табиғи ресурстарды өндіру,
өңдеу істерімен тікелей байланысты. Мемлекеттік билік ... ... ... құқығын тек біраз ғана кәсіпорындарға береді.
Содан ... ... ... ... ... мен ... ... Нарықта кейбір тауар сату мен қызмет түрлерін ... тек ... ... ... ... тиіс ... тек бір ... өз
өнімін өзі сатуға құқылы. Монополизмнің шығуының тағы бір себебі ... ... ... ... аса ірі кәсіпорындардың болуы. Осындай
кәсіпорындар тек ірі ... ... ... ... ... ... ұсақ кәсіпорындар көтере алмауы әбден мүмкін. Бұл монополистік
құбылыс көбіне машина жасау сияқты ірі өндірістік ... ... ... ... жеңіп шыққан ірі кәсіпорындар да ... ... ... ... ... әр ... белгіленген нарықтағы үлесіне
байланысты анықталады. Кейбір кезде ... ... ... монополизмді
туындатады. Ірі фирмалар жаңадан нарыққа енген субъектілерді жою ... ... ... қою ... ... ... біріктіріп, қосып алу
сияқты заңсыз жолдармен монополистік қызметке ие болады. Кез ... ... ... ... ... Демек, мемлекет нарықты
реттеу мақсатында монополияға қарсы ... ... ... мемлекеттің монополияға қарсы жүргізілетін ... ... ... ... тұтынушы -
 қарапайым көпшіліктің ... ... ... пен,
бәсекелестікті және шаруашылық белсенділікті арттыруға бағытталған шаралар
жүйесі болып ... [5]. Осы ... ... ... ... жүзеге асырушы мемлекеттік билік органы монополиямен ... ... ... ... Бұл ... әр елде әр ... ... Агенттік, басқа елдерде Қызмет, Департамент т.б аталады. Кейбір
елдерде Сауда Министрлігі осы саясатты ... ... ... ... қарсы саясат жүргізуші орган жосықсыз бәсекені,
монополистік қызметті алдын алу, тыю және ... және ... ... ... мемелекеттік іс - шараларды жүзеге асыратын арнайы
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы
жүзеге асырылады. Монополияға қарсы заңнама мемлекеттің бәсеке ... ... ... ... ... нарықтағы «ойын ережесін»
ресми түрде белгілейтін құрал ретіндегі заңдар жинағы. ... ... ... ... ... ... ... Бәсеке түсінігіне әр
зерттеулерде әр түрлі анықтама беріледі. Біз ... ... ... ... ... жақтың қарама - қарсы
формадағы үстемдік етуші ... ... мен ... ... ... ... ... немесе бір саладағы күресі.
Экономика ... ... ... ... жеке ... ... шикізат ресурстарына, материалдық игіліктерге және тауар өткізу
нарығына қол жеткізу деген ... ... [7]. ... ... ... ... ... топтың жарысы, қазіргі күні біз бәсекенің дәл осы
бағытын байқай аламыз. Тек ... ғана ... ... ... барлық
саласына бәсекенің енуі оның дамуының жаңа сатысына көтерілуі деп түсіну
қажет.
Бәсеке саясаты - ... ... ... пен ... ... мен ... түсіндіруге бағытталған насихаттау сияқты шаралар
жиынтығы. Ресей зерттеушісі И.Князева монополияға қарағанда ... ... ... ... ... ... ... Нарықтағы субъектілердің,
әсіресе монополистердің іс – қимылында кездесетін нарық заңдарының бұзылу
фактілерінің алдын алу ... ... ... ... ... ... тиімді екендігі баршаға мәлім, ал өндіруші мен
сатушыларға да ... ... ... ... адал бәсеке
шарттарына бейімдеу маңызды шаралардың бірі болуы тиіс.
Бәсеке саясаты - ең алдымен ... ... ... ... осы ... өмірде іске асыратын механизмдердің болуы ... ойын ... ... ... мен қоғам мүшелерінің мүдделерін
ұштастыра отырып қалыптастыру, оларды жүзеге ... сол ... ... ... қарсы саясаттың нақты механизмі болмақ.
Экономикалық бәсеке - пайда табу мақсатында тұтынушының ықыласы
үшін ... ... ... үшін ... ... ... ... жарыс. Бәсеке нарық механизмінің маңызды элементі,
бірақ оның сипаты мен формасы әр нарықта әр ... әр ... ... ... ... келеді [9]. Қалыптасқан түсінік бойынша бәсеке ... ... ... ... отыратын механизм, қоғам мүддесі үшін
емес, тек өз пайдасы үшін болатын жарыс. Әрине ... ... ... ... ... даму сатысына өтуге өз үлесін қосып отырады.
Монополистік капитализм дәуірінде бәсекенің сипаты ... ... ... ... көбірек алуды мақсат ете отырып, нарық субъектілері
қоғамның алға ... ... ... ... ... ... ... елдердегі экономиканы мемлекеттік реттеу
жүйесінің міндетті элементі - ... мен ... ... ... ... ... жағдай туғызу.
Монополияға қарсы реттеу - құқықтық актілер мен сот практикасы
арқылы ірі бір ғана ... ... ... ... өткізу, баға
тағайындау, олигополия мен картелдік сөз байласу ( жолдастық фирмаларға
қатысу үшін ірі ... ... көп ... ... ... тура ... құру) сияқты монополиялық биліктің мүмкіндіктерін
шектеу. Монополияға қарсы реттеу ...... ... ... ... ... ... бағыттағы мемлекеттік іс. Бұл
тауар нарығында бәсекені қорғау және ... ... ... ... ... ... мен ... бақылау жүргізу арқылы мемлекеттің экономикаға
араласуға ... ... ... – бәсеке қатынастары нарықтық
қатынастар ... ... ... ... ... бағытына айналу
заңды құбылыс. Әр түрлі тарихи кезеңдерде әр түрлі елдерде мемлекет ... ... ... ... ... ХIХ ... аяғы мен ХХ ... АҚШ- тың экономикалық саясатында бәсекені сақтау –баламалық
таңдаудың басы болды. Бұл ... ... ... сапалық белгісі
ретінде түрлі өзгеріске ұшырағанына қарамастан кейіннен де сақталды. Басқа
елдерінде картель, синдикат сияқты рұқсат ... ... ... орын ... ...... ... (тауарлардың, жұмыстардың)
белгілі бір түрін өндіру мен ұсынудың технологиялық ... ... ... (тауарлардың, жұмыстардың) осы түріне
сұранысты қанағаттандыру үшін бәсекелестік жағдай жасау ... ... ... жағынан тиімсіз болатын көрсетілетін қызметтер
(тауарлар, жұмыстар) нарығының жай-күйі. Бұл салаларға ... ... ... жасалады. Мемлекет қолайлы жағдайлардың өтемі ретінде осы
фирмалардың монополиялық билікті асыра пайдаланбауы үшін ... ... өз ... ... ... ... қоғам өміріне өте
қажетті ... ... ... оның ... ... саясатын жүргізуге мүдделі. Бұл мүдделілік табиғи монополиялар
туралы заңдар арқылы көрінеді. ... ... ... адамдардың
күнделікті қалыпты өмір сүру қажеттіліктерін орындау талаптарынан
туындайды. Сол ... ... ... ... ... етуіне
көмектесу саясаты елдің әлеуметтік саясатының басымдылығына да байланысты
іске асып жатады.
Қоғамда тұтынушыларды сумен, электр ... т.с.с ... ... ... ... өте ... болар еді. Нарықта бірнеше
коммуналдық қызмет көрсетуші фирмалардың ... баға ... ... ол ... ... ... ұшырауына, ал аман
қалғандарының бірігуін тудырады. Дамып келе жатқан таза ... ... ... нарықтағы жаңа жағдайдан орасан көп пайда көреді. Себебі,
нарықта үстемдік ете ... өз ... мен ... ... жоғарғы баға
қояды. Сондықтан мемлекет өз тұрғындарының ортақ мүддесін қорғау ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейде тежеу саясатын
жүргізіп отырады.
Қоғамды осындай келеңсіз көріністерден қорғау үшін үкімет тек бір
мекемеге тұрғындарды сумен, ... ... ... ... байланыспен
қамтамасыз етуіне жеңілдік жасайды. Оның есесіне үкімет ... ... ... оның ... мен қызмет түрлеріне белгіліген бағасын
үнемі ... ... ... ... ... мемлекет
ұйымдастырылған монополия қалыптасады. Оның ісі тұтынушыларға тиімді болу
үшін өндірісте өнімнің өзіндік құнын азайтуға ... [10]. ... және ... ... ... кәсіпкерлікті шектемейтін дәрежеде
болғаны маңызды. Оның ... ... және ... ... ... ... ... жүргізудің түрлі әдістері қолданылады. Соның
біріне нарыққа кіру үшін ... ... пен ... ... ... қою жатады.
Лицензиялау саясаты - кейбір салаларға ... ... ... ... лицензия беру арқылы шектейді. Мемлекеттің
лицензиясынсыз кейбір ... ... ... ... ... ... нотариус, аудитор, банк жұмыстарына, кейбір аңның
түрлерін аулауға, спирт тауарларын ... мен ... ... беріледі.
Бұндай лицензиялар белгілі бір салаға кіремін деушілерге тосқауыл ... ... ... мүмкін [11].
Монополистердің пайда болуының бір себебі - патент. Патент - жаңа ... ... ... мен өнер ... өз өнімдірін
сатуға беріледі. Патенттердің мәні жаңа ... ... ... ... ... ... ынталандырып,
патент арқылы авторлардың пайда табуына кепілдік береді. Сонымен қатар,
патент оның иесіне белгілі бір ... ... ... монополист болуын
қамтамасыз етеді. Монополиялық үстемдік мемлекеттің парасатты саясатынсыз
дәл осындай келеңсіз көріністерге ... ... ... ... ... ... ... жетілмеу салдарынан болатынын
тәжірибеден ... ... ... ... ... ... ... қаупі
бар, өйткені билік мықты төзімділікке ие. Үлкен ... ... ... ұласады және көп жағдайда тұтынушылардың немесе ... даму ... ... ... ... ... ... жағдай
туғызуда монополияға қарсы заңнамалар мен монополияға қарсы ... ... ... ... шешуші рөл ойнайды. Монополияға қарсы
заңнаманың орындалуы әкімшілік, сот ... ... ... ... ... ... бір ... патент арқылы монополист
болуға рұқсат етсе, екінші ... ... баға ... ... басқа да
нарық субъектілерімен қарым қатынасына қадағалау жүргізіп отырады. Соның
кесірінен нағыз кәсіпқой қызметкерлердің, өнертапқыштар мен жаңа ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету жұмысына әкелетін пайдасы тым мардымсыз. Сондықтан
ғылыми ... ... ... ... маңызы арта түсуде. ... ... ... ... тікелей байланысты екендігін ел
Президенті «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау ... ... ... ... ... ... авторлық құқық пен сауда белгісін қорғаудың қатаң
кепілі ретінде беделін нығайту бізге ... жаңа ... ... дамытып, әр жан-жақты етуге мүмкіндік береді ».
Монополиялық қызметтің ... алу ... ... ... ... кейбір шаруашылық субъектілерінің нарықтық билігін
монополияландыруға жол бермеуге ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық шаралалары
жатады.
Монополияға қарсы заңдылық - ... ... ... ... ... мен бәсекені қолдау мақсатында ... ... ... қабылданған заңдар жиынтығы. Мемлекеттің монополияға қарсы
саясаты осы ... ... ... ... ... табылады. Біздің
елімізде толыққанды бәсекенің ... ... ... ... мен ... ... ... толық жетілмеуі,
мемлекеттің нарықты реттеушілік қызметінің әлсіздігі әсерін тигізеді.
Қазіргі қалыптасқан жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... бәсекені қорғау
мен дамыту, жасырын немесе ашық ... ... ... алдын алу аса
өзекті мәселе болып отыр.
Осы процестерде бәсекелі қатынастардың кепілі ретінде басты рөл
мемлекетке беріледі. ... ... ... ... ... ... мен мүдделеріне негізделген мемлекеттің кешенді шаралары
құрайды. Осы шараларға ... ... ... ... ... ... ... еркін алмаса алатындай мүмкіндікке ие бола алады.
Монополияға қарсы саясатты ... ... ... ... ... монополизмді реттеу тәжірибесінде көзделеді:
1) ел территориясында ... ... пен ... ету;
2) нарықта үстемдік етуші кәсіпорындардың жұмыс тәртібін,
ережелерін белгілеу;
3) фирмалардың экономикалық ... мен ... ... ... ... шарттарына зиянсыз болуын қамтамасыз ету;
4) монополияға қарсы органның басқа да билік органдармен өзара
байланысының дербес болуы;
5) жосықсыз бәсекенің ... алу, тыю ... ... ... ... ... ... жүйенің негізі еркін
кәсіпкерлік екендігі Қазақстандағы нарықты қалыптастыру тәжірибесінде тағы
да байқалды. Нарықта ... ... ... ... субъектілермен
қоса монополистердің болуы да ... ... ... нарық
шарттарын бұзуы әбден мүмкін. ... ... ... дұрыс бөлінбеуі мен бағаның орынсыз өсуінің белес ... ... ... бәсеке жағдайында күшті кәсіпкерлік, не
болмаса финанстық топ басқа топтарды ығыстырып сол ... өзі ... ... мол ... табуға ұмтылыста болады. Монополистердің пайда табуға
ұмтылысының кері әсері тек нарық қатынастарымен ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Монополияға қарсы саясат қазіргі экономикалық саясаттың маңызды
құрамдас бөлігі болып ... ... Оның ... ... ... ... мен қызмет түрлерін ұсынуға және өндірушілерге
бәсекеге ... өз ... ... мүмкіндік туғызады. Сонымен бірге,
зерттеуімізде ұлттық ерекшеліктеріне ... әр ... ... ... әр ... ... қалыптасатынын байқадық. Тарихи себептерге
байланысты батыс елдерінің монополияға қарсы саясаттың даму ... мол. ... ... ... ... мәселесін
реттеудегі мемлекеттің міндеті - ... ... ... ... ... сол ... ... елеулі дәрежеге көтеру.
Сонымен қатар, үкіметтің нақты мақсаты - ... ... ... ... мен ... түрлерімен қамтамасыз ететін және ... ... ... өзгертіп отыратын кәсіпорындардың болуын
қамтамасыз ету.
Қазақстандағы монополияға ... ... ... ... ... өз ... жинақтай отырып, дамып келеді. Осы бағытта
шетел ... ... ... ... бұл шараларды одан әрі
жетілдіруге ... ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Отандық экономика ... ... ... ... тұрмыс - тіршілігі одан әрі жақсара түседі.
Адамзаттың қалыпты өмір сүруі үшін қажетті материалдық игіліктерді
өндірудің сан ... ... ... ... сайын күрделеніп отырады.
Адамдардың рухани - материалдық зәруліктері мен қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ойнайды, басқарушы элита
шаруашылық қатынастарын қалыптастырады. Саяси экономикалық ойда әлеуметтік -
 экономикалық үрдістер деп ... бұл ... ... ... ... ... ... толғандырып келді. Шаруашылық пен саясаттың
қарым - қатынасын ... ... ... Ежелгі Грек ұлы ... ... ... заман саясаткерлерін толғандыратын бұл мәселе
әлі де толық шешімін тапқан жоқ. Себебі, осы ... ... ... ... ... Уақыт озған сайын, экономикалық үрдістердің
техникалық жетістіктермен ... және ... осы ... адамдардың рөлдерінің әр түрлілігіне байланысты бұл үрдістерді
үкімет ... ... ... ... ... ... ... араласу дәрежесі саяси реттеушілік рөлі, өз ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан реттеу немесе
оларға толық бақылау жасау, нарықтық қатынастардың өзін өзі ... ... ... ... ... әр ... даму басымдылықтарына
байланысты қолданылады. Мемлекеттік ... ... ел ... ... ұмтылады. Монополиялық қызметті реттеу саясаты ұзақ уақыт
бойы ... ... ... ... ... ... ... К.Маркс, Дж.Робинсон , А.Смит, ... ... ... ... ... ... зерттеушілерден байқағанымыздай монополиялық құбылысты,
өнімдерге монополиялық баға тағайындау ... ... ... ... ХIХ ... ... ... іске асырыла бастаған. ... ... ... ... тұрғыдан жан-жақты зерттеу өткен
ғасырдың 1920-1930 ... ғана ... ... ... ... жүрген монополиялық саясаттың бағыттары сөзсіз
саяси - экономикалық теориялық тұжырымдарға ... ... ... ... ... ... ... екі әдісі қалыптасқан - Гарвард және Чикага мектептері.
Гарвард мектебінің парадигмасының негізі - «құрылым ... - ...... ... ... ... ("structure – conduct
- performance") парадигмасы. Чикага мектебінің өкілдері бұл ... ... ... ... ... ... ... шоғырлануы
мен олардың монополиялық билік деңгейі ... ... ... ... билікті ұстап тұру фирманың пайдасынан бөлінетін шығындарды
қажет етеді, экономикалық ... көп ... ғана ... аз ... ... ұстау мүмкін болады. Құрылым – қимыл - ... ... ... ... ... алмайды. Қазіргі өндірісті
ұйымдастыру теориясы фирманың нарықтық билігін, оның көлемін, ... ... ... ... саясаттың мазмұны мен нәтижесін зерттейді.
Сондықтан бұл теория монополияға қарсы саясаттың ... ... ... ... ... ... монополистік үстемдік қатынастарының экономикалық
теориясы жүйелі ... ... ... ... ... ... ... қарсы реттеу саясатын жүргізу монополияның ... және ... ... ... негізделген. Неоклассикалық
монополия теориясы жетілген бәсеке теориясына ... Ал, ... ... ... ... ... ... сипаттарға ие болғанда
ғана, нарықта көптеген ... мен ... ... ... ... нарықтың аз ғана бөлігіне бақылау ... ... ... ... ... ие болады. Нарықтағы ... ... ... ... ... анықталады және олар үкіметтің реттеушілік қызметі
арқылы нарық субъектілеріне белгілі ... . ... ... ... ... ... ... бәсеке саясатымен тығыз байланысты
екендігін көрсетті. Монополиялық қызметті реттеу ... ... ... ... ... ... шаралармен қатар жүргізіліп отырды. Бәсеке
саясаты мен монополиямен ... ... ... ... ... қоғам мүшелерінің материалдық әл – ... ... ... ... ... ... ... бәсекені дамыту саясатында монополияны
реттеу осы мақсатқа жеткізетін құрал ретінде ... ... ... ... топ ... ... ... монополиялық қызметті реттеу
саясатынан кеңірек құбылыс деп есептейді. Нарық ... ... ... ... ... ... пікірі маңызды. Смитің
теориясына сәйкес, еркін нарық - ұлттың ... - ... ... ... А.Смиттің "Халықтар байлығының табиғаты мен себептері туралы" атты
еңбегінің ... ... мен ... ... деп ... IV ... ... нәтижесінде адам өз еңбегімен тапқан өнімдері оның өзін
толық қанағаттандырмайды. Сондықтан ол басқа адамдардың өздерінен ... ... ... ... ... ... ... барып әр
адам айырбаспен өмір сүреді. Кейбір есеппен ол саудагерге ... ... ... одағына айналады [32]. Қоғам сауда ... ... ... бұл қатынастарды реттеп отыратын құралдың немесе ... ... ... ... Нарықтың еркін болуы бәсекенің табиғи даму
дәрежесімен тікелей байланысты. Нарықтағы ... - ... ... ... ... негізін қалаушы А.Маршалл да нақтылап
берді. Маршалл еңбектерінде еркін бәсекелестік қоғам ұйымдастырудың ерекше
құралы ретінде сипатталады. ... ол ... ... пен ... ... жүзеге асады деп есептейді. Экономикалық бостандық барлығына да
тиімді: өндіруші пайда табады, тұтынушы тұтыну ... ... ... ғалымның еңбектерінде еңбектің ... ... ... ... нәтижелігіне әкеледі деп түсіндіріледі. Қоғамдағы
экономикалық ... ... ... ... ... ... беруі
қажет. Абсолюттік еркіндікті осы ... ... ... ретінде
түсінбеуіміз керек. Нарықтық экономикада абсолюттік ... ... ... ... ... топтар мүдделерімен
шектеулі. Саяси билік нарықты ұйымдастыруға, реттеуге осы ... ғана ... ... ... тапшылығын қамтамасыз ету барысында
бұл жайлар белгілі бір жүйемен, ортақ мүддеге сай ... ... Осы ... іске ... мемлекеттік билік қана ықпал ете алады. Экономикалық
үрдістерді реттеуде жеке меншік иелерінің тек пайда ... ... ... адал ... ... ... қамтамасыз етуін үкімет тарапынан
қадағалаудың теориялық негіздері белгілі экономистердің ... Қай елде ... ... ... ең алдымен монополия,
үстемдік жағдай, ... ... ... монополия сияқты негізгі ұғымдарға
анықтама беруден басталады. Мысалы, Й.Шумпетер ... ... ... атты ... «Монополистік практика» атты 8
бөлімінде «монополия -"жалғыз ... деп ... ... Демек,
монополист деген кез - келген ... ... ... ... ... ... және қызмет көрсету әдісі») және басқалардың сататын тауарларынан
ерекшеленетін тауар сатушы адам. Сөз ... ... ... ... не
өздерінің іс-қимылдарынан, не басқа фирмалардың ... ... ... ... ғана сатушы туралы болып отыр ... ... ... мен оның жақтаушылары мол билікке ие ірі
фирмалардың болуы экономикада ... ... ... және олар ... ... монополиялық билікті ұстап қалу үшін ... ... ... ... ... мүмкін екендігін
айтады . Зерттеу жұмыстарымен ... ... олар ... да ... ... ... ... монополиялардың техникалық прогресті жетілдіруде
үлкен рөл ойнайтынына ... ... жоқ, ... ... зиян келтіретін болса, техникалық прогресті дамытуды тежеуі де
мүмкін [36]. Нарықта өзіндік рөлі бар, ... мен ... ... ... ... мен ... түрлері олардын өзгеше, немесе дәл сондай
тауарларды ... ... ... ... ... билеп, баға
саясатын өз бетінше реттейтін фирмаларды монополист деп атайды. ... ... ... бұл монополиямен күрес ... ... ... болуының аса қажеті жоқ, нарық өзін өзі
реттеуі тиіс деген түсінікке ... ... ... ... бостандығын
барлығынан да биік қояды. Мемлекет тарапынан ешқандай араласу, мәжбүрлеу
болмау керек ... ой ... ... ... нарық үрдістеріне
араласуының артық, оған негіз жоқ деп санайтын американдық ғалымдардың бірі
Чемберлин. Нарықтағы болып жатқанның бәрі ірі ... ... ... ... ... ... ... және оларға тосқауыл қою –
нарықтың қалыпты жайынан ауытқу. Монополия нарық ... ... ... ... ... ... зерттеушісі Н.М.Розанова монополиялық реттеудің теориялық
зерттелуінің дамуын бірнеше кезеңдерге бөледі. Алғашқы ... ... ... ... Бұл ... бәсеке нарығының толық сипаты өмірге
келеді. Еркін бәсеке мемлекеттік саясаттың негізгі мақсаты деген ... ұғым ... ... ... ... ... ... бәсекені
шектейді, тежейді деген тұжырым қалыптасады. ... ... ... мен
монополияның тығыз байланысты екендігін түсіну процесі пайда болады.
Монополиялық ... ... ... Оған ... әр ... әр салаға
монополияның да, бәсекенің де ... тән ... ... бірге
мемлекеттік билік монополияның ... ... да ... ... мүлде жаңа көзқарас - жұмыс істейтін бәсеке мен жарыс нарығының
концепциясы пайда болды. Баға мен сату көлемі ... ... ... тыс және ... ... болады деген концепция дами ... ... ... ... «бәсеке» концепциясынан гөрі «фирмалардың
нарықтағы өзара араласы» деген кең ... дәл ... ... емін ... ... үшін ... ... де бәсеке нәтижесінің де
маңызы бірдей.
Таза бәсеке идеясына негізделген жаңа концепия бойынша ... ... ... ... ... Экономикалық шоғырлану ұғымы
үнемі монополияны білдірмейді. Жаңа ... келе ... ... ... мен ... ... монополияға басқаша
қарауға итермелейді. Заман талабына сәйкес ең бастысы ... ... ... ... ... осы ... жаһандану үрдістері
барысында рөлі үлкен болмақ. Ал, ... ... ... ... атты басты еңбегінің «Монополиялар теориясы» атты 14 бөлімінде
картелдердің ісіне басқаша түсінік береді. «...Жанжақты ... ... ... ... тежейді деп шамалауға ... ... дәл ... ... ... ... ... қоғамдық және жеке шығын
жұмсау арқылы ол да жете алады деп болжауға да ... ... ... ... жалпы монополияға қарсы реттеуіне қарсы
бағытталмайды. Эмоционалдықтан өзгеше рационалды түрде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... болуы заңды құбылыс. Бәсеке ірі және ... ... жай ... алып ... ... ... айналады. Бәсеке монополияны тудыратынын ең алғаш К.Маркс ... ... ... біз ... ғана ... монополияны да және олардың
антогонизмін де табамыз, сонымен қатар олардың синтезін де ... ... ... ол ... ... бәсекені тудырады, бәсеке монополияны
тудырады. Монополия ... ... ... ... ... ... ... болатындығының арқасында монополия
қалыпында тұруы мүмкін. Осы ... ... ... қай уақытта болсын
үкімет тарапынан қолдау тауып, экономикалық жетістіктерге ... кей ... ... даму ... ... ... бәсекенің қас жауы деп монополияны оған қарама қарсы қояды. А.Смит
қоғамның ... ... ... табиғи дамуына кері әсер ететін
факторларға ... ... да ... ... үлкен жауы» деп жазған А.Смит. А.Маршалл еңбектерінде де осындай
көзқарас бар, монополия бәсекенің қарама - ... ... ол ... - ... ... мүмкін деген ойлар айтылады. Мемлекеттік
араласудың бір ғана мүмкін ... ... ... деп ... ... еңбегінде монополияға қарсы ... ... бар ... ... ... экономикалық теория мен марксизм арасындағы ... ... ... бар аз ғана ... бірі – монополия
мәселесі. Неоклассикалық теорияда монополия мемлекеттің ... ... ... ... ... ... монополия өз өнімдерінің бағасын
жасанды түрде өсіреді, өндірістің тиімсіз құрылымдарына әкеліп соқтырады.
Негізгі «жау» ... ... ... мен ... ... ... ... болып саналады. Ал, марксизм бағаның
өсуіне және монополияның аса ... ... ... ... ... ... табысты бөлудегі теңсіздіктің шиеленісуі мен монополистердің
саяси ықпалының өсуі болып ... [42]. ... ... ... және марксизм теорияларының тұжырымдарын ... ... ... монополизмнің «жауларының» алдын алу шараларын орындап
отыруы маңызды. Әсіресе монополизмде қаржының шоғырлануы саяси ... ... ... ... монополистік құбылыстардың саяси ықпалын
төмендетіп отыратын саясат мемлекеттің қауіпсіздігін сақтаудағы бір жолы.
1.2. Монополиялардың ұлттық экономикадағы артықшылығы, кемшіліктері және
ролі
Монополиялар, сонымен қатар ... ... өз ... Монополиялардың артықшылығына себепшiм орнықтылық және
жансебiлдiк болады, ал кемшiлiктер белсендi монополияға қарсы саясатты
мемлекеттi өткiзудi қажеттiлiктердi анықтайды.
1.3. Шетелдердегі монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... қалыптасуына елдің ішкі
ахуалы және дүниежүзілік экономикалық, саяси ... әсер етіп ... ... экономикалық дамуға байланысты монополияға қарсы
саясаттың мазмұны мен оның ережелерінің орындалу ... де ... Әр елде ... ... ... осы елдің саяси, экономикалық және
әлеуметтік дамуына байланысты оны дамытудың өзіндік ерекшеліктеріне ... Ол ... ... және ... ... ... ... коньюктура Қазақстанға да ықпалын тигізеді.
Монополиялық саясаттың қалыптасу тарихы бірнеше кезеңдерден тұрады.
Бұл саясаттың мақсат – ... ... әр ... ... ... болғандығы белгілі. Бірталай елдің даму тарихына
сәйкес монополияға қарсы саясат бірде экономикалық саясаттың негізгі ... енді бір ... ол ... ... мәселе ретінде қаралды.
1980 -1990 жылдарда болып ... ... ... ... ... ... тағы да ... берді, мемлекет қатаң түрде
осы қатынастарды реттеуден бас тартып, біртіндеп нарықтық ... ... ... ... еркін түрде халыққа ұсынатын дәрежеге жетуіне ықпал
етті. Бірақ, мемлекеттің тек бақылаушы рөлінде болуы да дұрыс ... дәл ... ... ... ... ... нарыққа кері әсерінің
алдын алушы немесе жалпы нарықтың халықтың тұрмыс - тіршілігіне тек ... ... ... ... ... арта түсті.
Қазіргі уақытта монополиямен күресу мен ... ... ... ... ... ... Осы саясаттың мақсаттары мен міндеттері
бір-біріне ұқсас келгенімен, орындалу механизмдерінде ... ... ... ... мемлекеттің монополияға қарсы жүргізілетін
саясаттарының үш түрлі ... бар: ... ... және жапондық
моделдер. Жапон моделіне сәйкес, монополист ... ... ... ... ... сол фирмаға біраз уақытқа нарықта монополист ... ... Ал, ... ... ... өте қатаң заңнама, ... егер ... ... болса, оның нарықтағы ... ... ... [47]. ... ... монополияға қарсы саясат
үлгілері 2-ші суретте көрсетілген. Еуропалық ... ... ... ТМД ... ... ... қызметті реттеуде осы моделді
жақын санайды. Бірталай ... осы ... ... ... ... ... нәтижелігі мен озық тәжирібиесі әсер етті.
Америка Құрама Штаттарында монополияға қарсы ... ... ... ... ... пен ... бәсекені дамыту екендігін осы
саясаттың даму эволюциясы дәлелдеп отыр. 1890 ... ... ... Заңы деп аталған монополизмге қарсы заң қабылданып, АҚШтың осы
бағыттағы ... ... ... ... Бұл Заң ... қызметке тиым салды. Осы шара әрине қатаң түрдегі саяси шешім
болып есептелінеді.
Сурет 2 . ... ... ... ... ... ... ... осы кезеңде АҚШ - та экономикалық ... ... ... ... ... ... болуының себептері де жеткілікті болатын.
Шаруашылық субъектілерінің белсенді түрде тауар өндіру мен қызмет ... ... өте ... ... ... субъектілердің дараланып
шығуына, олардың нарық бағасын келісіп қою нәтижесінде көптеген ұсақ
шаруашылық ... ... ... жиі ... ... Сонымен
қатар ұсақ жекеменшік субъектілерінің нарыққа еркін еніп, өздігімен
шаруашылық ... ... ірі ... ... ... ... тым жиі кездесіп отырды. ... ... ... өзара
бөліске салып немесе бірігу ... де орын ... ... ... ... тұрмысына нарықтағы жағдайлардың кері әсерін сараптай
келе, монополист мекемелердің іс - қимылын мемлекет тарапынан қатаң ... ... ... ... ұсыныстарды қабылдады. Солардың
негізгісі трестке қарсы ... Заңы ... деп ... Осы ... баға ... ... ... жасаған фирмалар ... ... ... ... ... үкіметке қарсы жасалған
қылмыс деп саналынды. Шерман Заңы бойынша ... ... ... ... ... ... да тұлғалар заңды бұзушы фирмаларға айып беруге
құқылы болды. Соттың шешіміне байланысты заң ... ... ... ... ... деп ... іс - ... тиым салынған. Айыптың нәтижелігі
бас бостандығынан айырылу мен ... ... де ... [15].
Шерман Заңы бойынша корпорацияға 10 млн. АҚШ ... ... ... 350 000 АҚШ ... есебінде айып - пұл салынуы мүмкін. Жеке
тұлға үш жыл бас ... ... да ... ... ... ... ... зиян шеккендердің шығындарын үш есе етіп қайтарып
беру жөнінде ұйғарым жасауды да ... ... ... осы ... бастапқы сот тыңдалымдарынан – ақ, бұл ... әлі де ... ... ететіндігіне көздері жеткен еді. 1914 жылы қабылданған
Клейтон Заңы ... ... ... ... ... ... Заңының
негізгі ережелері төмендегідей болды:
1) Баға саясатындағы барлық кемсітушіліктер жойылды;
2) Мәжбүр ететін тауар түрлерін сату мен өткізуге ... ... ... ... ... ... ... сатып
алуының бәсекенің төмендеуіне әкелетін бірігулерге тиым салады;
4) ... ... мен ... ... кеңесінде
басқару қызметін қатар атқаруға тиым салынады;
Сонымен бірге Клейтон ... 4 ... ... ... немесе
бизнес иесінің зиян шеккендігін анықтайтын 2 шарты бар. Біріншіден, ол
өзінің зиян ... ... дәл ... ... заңның бұзылғандығына
байланысты зиян шеккендігін тағы да дәлелдеуі ... ... ... жауап
берушінің заңды бұзғанға дейінгі және одан ... сату ... ... ... ... сату көлемі төмендемесе де
немесе өскен жағдайда да оның ... ... ... бар. ... ... ... үлесінен айырылып қалу себебін ... ... ... ... ... ... ... жауап берушінің заңның бұзғандығының салдары екендігіне
назар аударады. Экономикалық үрдістерге саяси араласудың ... ... ... ... ... ... ... етіп отырғандығын
дәлелдейді.
АҚШ заңнамаларында фирмалардың
келісімдердің ... ... ... ... ... ... бақыланып
отырады. Оның мысалы ретінде аукционда бағаны төмендету жөніндегі оған
қатысушылардың келісімі де ... ... ... ұзақ уақыт бойына
тиісті мемлекеттік билік органдары тек бақылап қана ... ... ... ... ... 1936 жылы ... Робинсон-Патман
Заңы күрделі болды, тауарды қайта сатуға байланысты бағаны ұстап тұруға
тиым салды. ... ... ... бір ... ... ... ... жарнамаларға және жаңа тауарды төмен бағамен сатуға тиым салады
[49].
Мемлекеттік билік орындары Клейтон ... ... осы ... ... ... енгізілген Федералдық сауда комиссиясының Заңын да
Конгресте қабылдады. Федералдық сауда комиссиясы тәуелсіз ... ... ... ... кез ... ... ісінде монополияға
қарсы заңдылықтың бұзылу фактісін анықтау құзыреттігіне ие ... ... ... бірге жарнама берілу тәртібін де ... ... ... ... ... де қолға алды. Комиссия монополиялық
құрылымдардан тәуелсіз, өз ... заң ... ... сотта іс қозғау
құқығына ие ... ... ... ... ... ... ... Соның арқасында 1912 жылдары президенттікке сайлау барысында
қоғамның басты назары үкіметтің ... ... ... ... ... ... «Жаңа бостандық» (Новая свобода) атты
бағдарламасын сайлаушылар мен үкімет назарына ұсынған ... Онда ол ... ... ... байланысты қылмыстық іс қозғалуы мен нарықта
ұсақ жекеменшік иелерін қорғау жөніндегі биліктің рөлін арттыру ... ... ... ... бұл ... ... көңілінен
шығып, тек сайлауда жеңіп шығуына ықпал етіп қоймай, үкіметтің экономикаға
араласуына және реттеуіне жаңа жол ... ... ... ... ... ... сияқты әкімшілік органның құрылуын қолдады. Комиссияның
басты мақсаты - таза бәсекеге қолайлы жағдай туғызып, ... ... ... алу ... [16].
АҚШ-тың монополиямен күресу саясатын жүргізу тарихында осы аталған ... ... ... аса ... ... ... жүргізіліп отырған
монополияға қарсы саясаттың негізін осы ... ... ... де болады.
Аталған заңнама ... ... ... ... ... доктринасының қалыптасуына негіз болды.
1976 жылы қабылданған Харт – Скотт - Родино заңы ... ... ... одан әрі ... ... Осы ... сәйкес
шаруашылық субъектілері өздерінің бірігіп іс жүргізетіндіктері ... ... мен ... ... ... ... ала ... Бұл билік субъектілері тұтынушылардың құқығының қорғалуын басты
назарға ала отырып, осы фирмалардың бірігу салдарын ... ала ... ... жағдайда билік органдары шаруашылық субъектілеріне
активтерінің жартысын сату ... ... ... ... ... бірігу
процесін толығымен тоқтатуға да ... Егер осы ... ... жағдайда заңның бұзылуына байланысты сот орындары 10 000 АҚШ
доллар көлемінде ... ... ... ... ... ... сәйкес
бұл заңнамалар әрі - қарай жетілдіріп, қосымша бөлімдер енгізіліп отырды.
Соның бірі 1993 жылы ... ... ... және ... ... жөніндегі заңы, осы заңға сәйкес монополияға қарсы
заңнама шеңберінде біраз компанияларға бірігіп ғылыми-зерттеу мен тәжірибе
- конструкторлық жұмыс жүргізу істеріне ... ... ... ... заңы әр ... ... ... ұйымдар мен ассоциацияларға
бірігіп экспорттық операцияны жүзеге асыруға монополияға қарсы шектеулі
жеңілдіктер беруді ... ... ... ... ... 1994 ... ... қарсы заңының қолдануына халықаралық ықпал ету заңы
да жүзеге асырылады. Осы заңға сәйкес Федералдық сауда комиссиясы мен ... ... ... ... ... ... ... өзара
көмек көрсету жөнінде келісім жасауға мүмкіндік береді. Бұл заң АҚШ пен шет
мемлекеттер арасындағы монополиялық қызметті ... мен ... ... анықтауға көмек береді [17]. АҚШ-тағы монополияға ... ... ... сауда комиссиясы мен Юстиция Министрлігі
қатар қадағалайды. Жалпы алғанда АҚШ-та ... ... ... жасалуы мен
орындалуын Юстиция Министрлігі қамтамасыз етеді де, ФСК ... ... ... ... ... ... ... қарсы бөлімшесі де
монополиялық қызметке бақылау жасайды. Бөлімшенің трестке қарсы заңнаманы
бұзушыларға қарсы іс ... ... ... құзыреттілігі бар. Заңнаманың
бұзылғандын дәлелдеу мен оның орындалуын қадағалау көбіне АҚШ-тың Жоғарғы
сотының ... ... ... ... үкімет тарапынан айрықша
реттеліп отырады. Сонымен қатар бұл жұмыстар көбіне салалық ведомстволарға
жүктеледі. Бұл ... ... ... ... ... мен ... сіңіру мәселелерімен көбірек айналысуына тура келеді. Комиссия мен
Министрлік қадағалайтын қызмет салаларын өздерінің ... ... ... және олардың бірігулерге ... ... да ... Осы екі ... ... ... ... механизмі
нақты жасалған. Юстиция Министрлігінің монополияға қарсы бөлімшесі
монополияға қарсы заңнаманы негіз ете ... ... ... кең жол
ашады, оған кедергі келтіретін ... ... ... алу ... ... шаруашылықтың барлық саласында аталған заңдылықтың толық
орындалуына байланысты мемлекеттік ... ... ... ... Жалпы
АҚШта кәсіпкерлікті бақылаудың екі типі бар:
1) қатаң түрдегі шектеулікті қолданатын табиғи монополияны бақылау;
2) фирмалардың бірігуі мен ... - бірі ... ... ... жеке ... ... ... мен тауардың сапасы
мен зиянсыз болуына, жосықсыз бәсекені ... ... ... АҚШ-та моноплияны реттеуге бөлінген қаражатты
көбінесе қоршаған ортаны ластауды болдырмауға пайдаланды, бағаны ... ... ену ... ... ... пайдалану жөнінде
ұсыныстар жасайды.
АҚШ-тың трестке қарсы қолданатын заңнамасының ерекшелігі кез-
келген ... ... ... деп ... ал ... елдерде көбіне
басқа әдістер қолданылады. Кейінірек, Құрама Штаттарында осы заңнаманы
жеңілдететін ... ... ... ... ол іске ... Бұл
әдіс барлық монополиялық қызметке қарсы бағытталмаған, билік институттары
осы әдісті тек ... ... ... ... монополиялық қызметті
шектейтін құрал ретінде ... ... ... да ... ... бәсекені дамыту мен нарықты тұтынушының ыңғайына қарай реттеудің
жаңа жолдарын да ... ... ... ... ... нәтижесінде
монополиялық қызметті аса ептікпен қадағалау мен сотта істерді ... ... ... ... ... ... сот заң
бұзушыларға қарсы шешім қабылдайды, сот ... ... тиым салу ... бөлу ... ... қарастырады, осының барлығы да ... ... ... нәтижесінде бәсекенің жандануы мүмкін деген
үмітінен туындап отыр. Негізінен АҚШ фирмаларының бәсекеге қарсы іс ... ... ... қызметке қарсы заңға мүлдем қайшы келетін ... оған ... ... ... ... ... көлбеу бөлісу жөніндегі
келісім, үшінші бір фирмаға оны нарықтан шығарып тастау мақсатымен топтасып
байкот ... сату және ... алу ... ... келісу, сату, тауар
жөнінде бір-бірімен байланысты ... ... беру ... ... ... ережесіне» сәйкес заңсыз іс - қимылдары
соттың шешімі фирманың бәсекеге әсер ететін ... және ... ... байланысты қабылданады. Соңғы жылдардағы осы ... іс - ... ... ... ... ... ұшырамағанын, бірақ оған қосалқы нормативтік актілердің өзгеріп
отырғандығын байқатады. Нормативтік актілердің үнемі ... ... ... ... ... ... мен жаңадан ... ... да ... ... бірігіп жұмыс істеудегі түрлі
жолдардың пайда болуымен байланысты. ... ... ... заңдардың
біршама жеңілдірек түріне алмасуының бірнеше себептері бар. Экономистердің
пікіріне сәйкес, ... ... және ... ... дамуына кері әсері үлкен деуі орынсыз. Керісінше фирмалардың
бірігіп жұмыс істеуі соңғы жылдары америка ... ... ... ... ... дәлелденіп жүр. Ірі компаниялардың бірігуі нәтижесінде
акция иелері қосалқы фирмалар мен кәсіпорындардың қызметкерлерінің ... ... ... ... Егер ... ... ... бірігулер мен сіңірулер тек ішкі экономикалық процесс ретінде
қарастырылса, бүгінгі күні ... ... ... бүкіл Америка экономикасының айнасы ... ... ... ... одан әрі ... өнім ... жақсаруына бірден бір
көңіл бөледі, ... ... ... аз уақыт аралығында өндіріске
енгізіп, оның нәтижесін тұтынушыға жылдам мерзімде ұсынып отырады. ... ірі ... тек өз ... ішкі ... ғана ... дүниежүзілік
нарықта жоғарғы бәсекеге қабілетті екендіктерін толығымен дәлелдеп жүр.
Демек өркендеген нарықтық қатынастарға саяси ... ... ... пен тиімділік принциптеріне негізделуі абзал. Ешуақытта биліктің
жасанды диктаты мен себепсіз зорлығы болмауы шарт.
Дегенменде, ... ... ... ... аса ... ... басты назарда нарықтағы ... ... ... ... ... ... мақсат ете отырып, заңнамалардың орындалуын
әлі де қатаң қадағалайды. Компаниялардың бірігіп кету ... ... ... ... ... ... ... орындалуын
қамтамасыз етіп отырады.
Осындай шаралар мемлекеттік биліктің реттеушілік қызметі ... ... ... ... әкеледі. Баға келісімдерін
анықтау АҚШ - тың монополияға қарсы қызмет органдарының ... ... ... ... ... бір ғана федералдық юстиция министрлігі
сотқа фирмалардың баға келісіміне байланысты азаматтық және қылмыстық 500
тексерілген істі ... 1987 ... ... ... баға ... электроөндірісі, спирт ішімдіктерін, шойын трубаларын ... ... ... мен ... тасу және жою ... ... ... үшін айыпталған 92 істі ... ... 1988 ... басында ғана осындай істер саны 36
ға жеткен. АҚШ - та ... ... ... ... ең жүйелі, қатаң
және нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... заңнаманы
бұзу жауапкершілігі қатаңдатылған. Мысалы, компанияларға салынатын айып
-пұл мөлшері 10 млн. долллар көлемінде. ... ... ... ... ... 100 млн. ... дейін көтеруді дұрыс санап, парламентке
өтініш білдіріп отыр [53]. Оның себебі, ... ... ... ... мен алдында белгіленген айып–пұл мөлшерінің қуатты
компаниялар үшін ... ... ... ... ... ... заң бұзушылықтан тапқан табысынан немесе запа шеккен жақтың
шығынынан екі есе ... ... ... осы ... ... ... ... алғанда АҚШ-тың экономикалық үрдістерге мемлекеттің саяси
араласу ... аса ... ... да ... ... және ... осы саясат бөлек қаралады. Ғылыми - зерттеу жұмыстарында да
американдық ... ... ... ... ... ... көптеген елдерде іс жүзінде пайдалану да өзіндік ... ... ... ... ... аударған АҚШ - тағы ... ... ... ... ... ... реттеу саясатын
жүзеге асыруда көмектесетіні сөзсіз. Жалпы Құрама Штаттары ... ... ... ... ... ұмыт бола ... ... назарын өздеріне қайта
аударды. Акция курсы атақты Dow Jоnеs ... ... ... аса
ірі компьютерлік компания бәсекелестерді басу мақсатында нарықта үстемдік
ететін монополист деп танылады. 1990 жылдан бастап Майкрософт ... ... ... ... ... тексеру объектісі болды. ... ... ... ... ... ... ... жүйеде монополияға ие, ... ... ... осы ... заңсыз әрекеттермен стратегиялық түрде
нықтап алған дегеннен туындайды. ... ... Windows ... ... ... ... көптеген шағымдары тексерілді. Осы
тексеріс 1995 жылы тар ... ... ... ... Бұрын
компьютер шығарушылар әр ... ... Windows ... ... ... ... Майкрософт компаниясына
авторлық гонорар төлейтін еді. Қабылданған Декретке байланысты Windows
жүйесіне лицензия ... баға ... ... ... тиым салынды.
Майкрософт ісі трестке қарсы органның Интернет заманындағы технологиялық
жаңалықтардың ... ... ... ... жаңа ... ... ... фундаменталды сұрақтарды көтереді. Майкрософт
компаниясының қорғаушылары алдыңғы ... ... өзі ... ... отыруы керек, сондықтан жоғарғы технология нарығындағы
жаңалықтар деңгейі үкімет тарапынан бұған араласуды аса ... ... ... ... ... ... жаңа ... күрделілігі мен
тереңдігін аса бағалай алмай, ... ... ... ... ... ... деп ... Шынымен-ақ, монополияға қарсы
реттеу жаңалықтың толық енуі мен нарықтың өзін өзі ... ... ... [18]. ... ... созылған Майкрософт компаниясына
байланысты іс ... ... ... бағытталған заңнамасын жүзеге
асыруда көзқарасын өзгертті.
Билік органдары үкіметтің монополияға қарсы ... ... мен ... ең ... ... мүддені көрсетуі және
қорғауы керек екендігін айтады. Алдында ... сот ... ... ... ... ден ... ... заманның талабы бұл істі
тексеруде билік институттары аса ептілікпен, технологияның ... ... ... ... ... ... ... отырды. Айтылған
мысалдар АҚШ дүниежүзінде монополияны реттеуде қатаң саясат ... мол ... ... әлі де ... келе ... ... мүше елдерінің ішінде Францияның монополиялық қызметті реттеу
саясаты өзіндік сипатымен ерекшеленеді. Францияда басқа да ... ... ... ... ... тығыз байланыста болуы
осы саясатты жүзеге асыруда нәтиже ... отыр деп ... ... ... ... ... ... араласу жолдарының осы ... ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілетті тауар ұсынуына әкеліп отыр. Франция елінің монополиялық қызметті
реттеу саясатының тарихында осы ... ... ... ... ... керісінше 1980-1990 жылдар аралығында фирмалардың ... ... ... ұсақ ... ... жасауларына жол беріліп отырған.
Үкімет тігінен бірігулерді тіпті ынталандырып, ... ... ... істерді дамыту жөнінде саяси шешімдер қабылдаған. Мемлекет
тарапынан бәсекеге кедергі келтірілетін істерді қадағалап ... ... ... ... ... мен Экономика Министрлігі болып
саналады. Бұл ... ... ... ... оған ... бәсеке
Комиссиясы бар. Оның құрамына 16 мүше кіреді. Мүшелер 6 жылға ... ... ... ... ... осы саясатқа тығыз
араласуымен жүреді. Тұтынушылардың Ұлттық Кеңесі бағаға бақылау жасауды
белгілеу ... ... ... отырады. Бұл Кеңес сонымен ... ... ... ... ... ... басты назар
аударады [60]. Франция тәжірибесіне ұқсас ... ... елде де ... ... ... да дәл осы мақсатта жұмыс істейтін
тұтынушылар ұлттық Лигасы монополиялық қызметті шектеу мен ... ... және ... мен ... ... ... ... ретке келтіріп отырады. Бәсеке ісі жөніндегі Кеңес
Франция үкіметі мен ... ... ... ... ... Федералды басқару органының негізгі атқаратын ... ... ... ... ... орындалуын қадағалау;
2) Жосықсыз бәсекені ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың ісіне бақылау
жүргізіу;
4) Бағаға бақылау жасау;
Францияның монополияға қарсы саясат жүргізуші органы баға ... ... ... Мысалы, осы елдің заңнамасына сәйкес, бір данадан
сатылатын тауарлардың да бағасын өзіндік құнынан төмен ... тиым ... заңы ... жалпы табысына емес, заң бұзушылық нәтижесінде тапқан
пайдасына ... ... ... ... ... монополия
заңнамасы осы елдің территориясында шаруашылық операцияларын іске асыратын
барлық отандық немесе шетел фирмаларының заң ... ... ... ... заң ... жағдайда оларды қомақты айып-пұл төлету шараларын іске
асыру арқылы нәтижелі болып отыр. ... ... ... ... ... ... екендігі мәлім, монополияға ... ... осы ... ірі ... және косметика өнімдерін
сатушы фирмалардың іс – қимылдарына қатаң бақылау жасап отырады. Баспасөз
мәліметтеріне сүйене отырып ... ... ... осы ... ... нарығына жаңа енуші субъектілерге қысым ... ... ... ірі ... ... ... ... байқалды. Әрине, бұндай операциялар жалпы монополиялық заңнамаға
қайшы, сондықтан айыптаушылар заң ... ... ... ... Франциядағы
осындай заң бұзушылыққа ірі қонақ үйлердің баға ... ... де ... ... ... ... монополияға қарсы
заңнамалардың орындалуын, заң бұзушылардың істерін тексеру ... ... ... ... ... ... ... кеңірек.
Кеңес - министрге бағынышты және сот органдарымен тығыз ... ... ... ... Кеңес жанында нақты мәселер бойынша тұрақты
комиссиялар жұмыс істейді. Ал орталықтандыру мен ... сату ... ... ... ... заң ... ... Кеңестің
пікірін ескеріп отырады. Кеңестің шешімдерін Париждің аппелияциялық соты
қарастырады.
Бастапқы ... ... ... ... ... ... ... мен нормативтік актілердің базасын одан әрі жетілдірумен
айналысып келеді. ... ... ТМД ... ... ... қызметті реттейтін, бәсекені дамыту барысында негізгі заңдар
қабылданған, олардың көбі арнайы дербес заңдар ... ... ... 1 – ТМД ... ... ... ... жүргізуші органдар
|Мемлекеттер |Монополияға қарсы саясат ... ... ... Республикасы |Кәсіпкерлікті қолдау және монополияға қарсы |
| ... ... ... ... ... ... ... және сауда Министрлігі ... ... ... ... баға және ... |
| ... саясаты жөніндегі Департамент ... ... ... жанындағы монополияға |
| ... ... |
| ... Республикасының Табиғи монополияларды |
|Қазақстан Республикасы |реттеу агенттігі және Бәсекелестікті қорғау |
| ... |
| ... ... ... және ... |
| ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік департамент ... ... ... және ... Министрлігі ... ... ... монополияға қарсы саясат жүргізуші |
| ... |
| ... және ... ... байланыстар |
|Тәжікстан Республикасы |Министрлігі ... ... ... Министрлігі жанындағы бәсекені дамыту мен |
| ... ... ... ... ... саясат жүргізуші Комитеті |
| ... ... ... – 2005. – ... – № |
| |
| ... ... ерікті кәсіпкерлікті қалыптастыру, іскерлікті
белсендіру, монополиялық қызметтерді реттеу сияқты қызметтер монополияға
қарсы билік органдарының құзырында. Әр ... ... ... ... ... ішінде монополиямен күресуге саяси араласу
жолдары да әртүрлі. Олар осы елдің даму тарихы мен ... ... ... ... анықталады. Алдында айтып өткендей,
мемлекеттік билік нарықта бәсекеге қолайлы жағдай ... ... ол өз ... ... ... монополиялық құбылыстармен
күресуге бағыттайды.
Ресей Федерациясының монополияға қарсы ... ... ... осы ... ... дамуы мен ... ... ... ... экономикалық байланыстардың үзілу
себептерін ескеру қажет. Ресейдің революцияға дейінгі және ... ... ... ... ... және ... авторларының
тұжырымдамаларына сүйене отырып жасалған Ресейдегі монополияның ... ... ... ... жыл. Ауыр ... аса қарқынды дамуы.
Оларды ... ... ... Монополиялық өнеркәсіпте ірі
синдикаттардың құрылуы;
1917-1929 жылдар. Жаңа Экономикалық Саясат. Ірі ... ... және ... ... ... ... ... Орталықтандырылған мемлекеттік монополия;
1957-1965 жылдар. Аймақтық монополиялық құрылым - совнархоздардың
пайда болуы;
1965-1987 жылдар. ... ... ... ... құрылуы;
1987-1997 жылдар. Экономикалық ... ... ... бұзылуы мен бәсекені дамыту;
1998 жылдан бастап капитал мен меншікті қайта бөлу;
1990 жылдың басында ... ... ... ... ... монополиялық
жүйеде бәсекені жеке кәсіпорындар, қаржы иелері мен кәсіпкерлердің дамытуға
мүдделі емес ... ... ... алға ... ... ... тек
мемлекеттің дамытуы қажет екендігін түсіне бастады.
Ресейдегі ... ... ... ... ... көпжақты
монополиядан бәсекеге өту болды. Дәл осы кезден бастап Ресей Федерациясында
монополияға ... ... ... дами ... [19, 162 б.]. Ресей
тарихындағы монополияның даму эволюциясы ТМД ... ... ... 1990 жылдың қазан айында заңды түрде монополияға қарсы және жаңа
экономикалық құрылымдарды ... ... ... ... ... құрылды. «Ресей Федерациясы Федерациялық монополияға қарсы
органның және олардың ... ... ... ... ... мен ... Заңмен және басқа Ресейдің нормативтік – құқықтық
актілерімен анықталады. Монополияға қарсы орган заман талабының өзгеруіне
байланысты ... рет ... ... отыра дамыды. 1995 жылы Ресей
Федерациясында кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау және дамытуды жүзеге
асыратын Ресей Федерациялық Мемлекеттік комитет құрылды. Ал 1998 ... ... № 1142 РФ ... ... ... сол кездердегі
монополияға қарсы органдар таратылып, оның ... ... ... ... ... ... және кәсіпкерлікті қолдау ... Бұл ... ... ... ... органдарының құрылымының
жұмыс нәтижесін одан әрі арттыруға, құзыреттілігін нығайтуға бағытталған
еді. 2004 ... ... ... басында осы Министрлік таратылып, Федералдық
монополияға қарсы қызмет органы ... ... ... ... негізгі
монополияға қарсы күрес жүргізу мен бәсекені нығайту жұмыстарымен ... ... ... ... ... қоса ... ... тариф саясатын реттеу қызметі бұл жаңа құрылымның
тұтынушылар мен нарық субъектілері алдындағы ... одан ... ... тәжірибесінде бұл жаңа бағыт болды, ... ... ... ... монополияға қарсы органның қызмет бағытын
біраз өзгеріске әкелген саяси ... ... ... ... ... ... ... бұзуын тежеу мен алдын алу қызметі осы
органның құзырында сақталынды. Сонымен бірге, әкімшілік іс ... ... осы заң ... ... шағымданушының ақшалай зардап
шеккендігін дәлелдеген ... ... ... керек деп шешілді. Осындай
саяси инициативалар Ресейдің монополияға қарсы заңнамасын Еуроодақ үлгісіне
біршама жақындатқан еді.
Кесте 2-де Ресей ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші бейнеленген.
Ресейде 2003 жылдың күзіндегі мекемелер мен жеке азаматтар арасында
жүргізілген сауалнамаға сәйкес нарықта ... ... ... жосықсыз бәсекенің формалары мен түрлері жиі ... ... ... ... ... пен ... сатумен қатар, ресей азаматтары
мен кәсіпорындарын нарықтағы тауардың жалған көшірмесі, басқа фирманың атын
және жарнамасын ... ... ... ... ... ... ... бәсеке түрлері алаңдатып отыр .
2008 ж. монополия қарсы ... ... мен бұзу ... байланысты
қаралған жалпы фактілер саны - 3326 құраған, ол 2006 жылмен салыстырғанда
6,7 %-ға өскен, ал ... ... 6,3 ... 2 - ... ... монополиялық үстемдік жағдайларды нарықта
асыра пайдалануға байланысты заң ... ... ... ... |2008ж. |
| | ... |
| | ... |
| | |2007 ... (%) |
| |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 | |
| | | | | | |2006 |2007 ... ... |2097 |2478 |3129 |3566 |3326 |93,27 |106,30 ... ... мен | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| ... ... | | | | | | | ... ... саны | | | | | | | ... ... |1026 |1273 |1537 |1420 |1354 |95,35 |88,09 ... | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... |48,91 |51,37 |49,12 |39,84 |40,7 |102,16 |82,86 ... ... | | | | | | | ... ... ... |488 |545 |673 |591 |518 |87,65 |76,97 ... фактілер | | | | | | | ... заң |47,80 |42,81 |43,79 |41,62 ... |87,37 ... % -дық | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... |533 |728 |864 |829 |836 |100,84 |96,76 ... заң |52,20 |57,19 |56,21 |58,38 ... |109,84 ... % -дық | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... заңды |295 |447 |527 |430 |441 |102,56 |83,68 ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... қозғалуының % -дық |55,35 |61,40 |61,00 |51,87 |52,75|101,70 |86,48 ... | | | | | | | ... ... |242 |316 |329 |306 |303 |99,02 |92,10 ... ... |82,0 |70,69 |62,43 |71,16 |68,71|96,56 |110,06 |
| | | | | | | | |
|% -дық ... | | | | | | | ... ... : ... ... – 2009. – ... – № 12. |
2008 жылы ... ... ... ... заң ... 38,26 %-ды құраған, ол 2007 жылмен салыстырғанда 6 %-ға, ал 2007
жылмен салыстырғанда 10 %-ға ... ... ... ... ... субъектілері елдің
экономикалық жағдайын толығымен анықтап, бәсекенің ... ... ... ... ... жинастырады. Сонымен қатар, Заңда көрсетілгендей
түрлі жеке ... ... ... ... монополияға қарсы органдарға
тиісті, коммерциялық құпия болып саналатын ақпараттарды да беріп отыруы
міндетті. Ал, 1996 жылы 25 ... ... ... ... ... ... қарсы заңдылықты бұзуға ... ... ... ... ... реттеуші органдар ондай
ақпараттарды коммерциялық салаларға да, мемлекеттік салаларға да таратпау
және қорғауға кепілдік беру ... де ... ... Монополиялық
қызметті реттеуші орган бәсеке заңы ... ... ... ... жасайды. Бақылау негізінде бәсекеге кері ... ... ... ... пайда болуына әкелетін ірі
келісімдерді қадағалап, істің алдын алу сияқты ... ... ... ... ... бойынша нарықтағы бірігулер көбіне үстемдік
ететін шаруашылық субъектілерінің ... ... ... ірі ... қайта бөлуіне ... ... ... ... ... ... ... жасау мен экономикалық
үрдістерге саяси араласу да ... ... ... кері ... ... ... туғызады.
Ресейдегі нарықтық экономиканың дамуы қоғамда түрлі топтардың пайда
болуына әкелді, топтық ... ... ... де ... ... ... пен ірі ... иелері арасындағы байланыстар саясат пен экономиканың
одан әрі ... ... ... ... ... ... нәтижесінде елде саяси және экономикалық элитаның бірігіп кетуі
интенсивті түрде орын алды. «Олигархиялық жүйе» деп ... топ ... ол ... мен ... экономикаға тікелей қауіп болды. Ал
ресейлік тағы бір зерттеуші ғалымы А.К. ... ... ... ... ... мен ... ... сыбайлас
жемқорлығы салдарынан меншік ... ... ... ... ... Олар ... негізгі байлығын, мұнай қорларын, газ,
түсті металл ... ... ... ... өз ... үшін пайдаланып
отыр, немесе БАҚ құралдарына ... ... ... Атқару және заң шығару
органдарында күшті лоббистік топтар ... Елде ... ... типі ... олар ... ... билікті басқарып
отыр. Осы дағдарыстан шығудың жолы экономикада демократиялық негіз құру ... Осы ... ... ... ... бизнестің саяси
ықпалының күштілігін үнемі ескертіп отырады. ... ... ... ... үстемдік етпеуін қадағалап отыру ... ... ... ... халықаралық қатынастар байланысында халықаралық
монополия түсінігі ене ... бұл ... екі ... одан да ... ірі ... капиталының шоғырланған түрінде әлемдік нарықта
орын алып отырған аса ірі тресттерге қолданылады. ТМД –ның ортақ ... ... ... ... тәртібін реттеуге байланысты
құқықтық базалар құрыла бастады. ТМД елдерінің монополияға қарсы саясат
жүргізудегі басты ... осы ... ... ... болып
отыр. Сонымен қатар, осы саясатты жүзеге асырушы мамандарды бір ... ... де ... ... ... ТМД шеңберінде тәжірибе
алмастыру, ақпараттарды ... озық іс - ... ... ... ... ... ... билік орындарына осы саясатты
жетілдіруде, оның ... ... ... ... ... ... осы ... негізгі базасы дамыған шетел тәжірибесіне сүйене
отырып жасалынуда. Монополияға қарсы іс - ... ... ... ғылымға
негізделген саясат етіп құру маңызды. Бір ел көлемінде осындай ... ... шешу ... ... ТМД ... ... бірлестік құру
барысында адал бәсекеге қолайлы жағдайдың болуы барлық елдердің әлеуметтік,
саяси және экономикалық мәселелерінің дұрыс шешуілуіне әсер ... ... ... ... одан әрі ... түседі.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТАБИҒИ
МОНОПОЛИЯЛАРДЫ РЕТТЕУ АГЕНТІГІ ІС-ӘРЕКЕТІ
2.1 Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу
агенттігінің ... ... ... ... ... ... ... дамыту және монополиялық қызметті шектеу туралы» 1991 ... ... ... ... ... ... ... басталды. Аталған Заң
экономикалық реформалардың жаңа ... ... ... ... ... ... заңы еді. Қабылданған заңға
сәйкес Қазақ ССР Президентінің жарлығымен Казақ ССР жаңа ... ... және ... ... ... мемлекеттік Комитет
құрылып, «Казақ ССР жаңа экономикалық құрылымдарды қолдау және ... ... ... ... ... туралы» 1991 жылғы 31
тамыздағы №428 Үкімет қаулысына қол қойылды.
Құрылған Комитет ... ... ... болған және
Жоғарғы Кеңестің алдыңда есеп ... ... ... ... ... үстем немесе монополиялық жағдайды
теріс пайдалану, монополиялық қызметін ... алу, ... кесу және ... ... ... ... Сонымен қатар, Комитет бәсекелестікті
дамыту және монополиялық қызметті шектеуге байланысты нормативтік-құқықтық
актілерінің және заңдардың сараптамасын ... ... ... және ... Кабинетінің алдыңда ... ... ... даму жағдайы туралы есепті және монополияға қарсы саясатты
жетілдіру ... ... ... ... ... ... қабілетті
жаңа өндірістерді құру және дамыту мақсатында жеңілдетілген ... ... ... ... ... Қоры ... жылы ... ССР жаңа экономикалық құрылымдарды қолдау ... ... ... мемлекеттік Комитеті таратылып, орнына
Министрлер кабинетінің ... ... ... ... ... ... ... құрылған. Комитет жеңіл өнеркәсіп
Министрлігінің, тамақ өнеркәсіп Министрлігінің демонополизациясын ... жылы ... ... ... жүргізу Комитетін ... ... ... және ... қарсы саясатты жүргізу»
мемлекеттік Комитетті құрылған болатын. Бұл Комитет ... ... ... ... және ... ... ... демонополизациясын өткізді, сондай-ақ
«Тұтынушылар құқығын ... ... ... нормаларын жүзеге асыруда
бағыттаушы функциясын атқарды.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылғы 13 қазандағы ... ... ... ... ... ... ... реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын бизнесті ... ... ... Республикасы Президентінің 1999 жылғы 13
қазандағы жарлығына сәйкес Агенттік тікелей Президентке бағынышты ... бір ... ... 2004 жылғы 9 маусымдағы №1382 Президент жарлығына
сәйкес Агенттік ... ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы 29 қыркүйектегі №1449
жарлығына сәйкес табиғи ... ... және ... ... бөлінді. Табиғи монополияларды реттеу Агенттігіне бағаларды
реттеу функциялары берілді, ал бәсекелестікті қорғау функциялары ... ... ... ... ... және ... Министрлігінің
құрамында бәсекелестікті қорғау Комитеті құрылды.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жылғы 13 қазандағы №425
«Қазақстан Республикасының ... ... ... одан әрі жетілдіру
жөніндегі шаралар туралы» жарлығына сәйкес Қазақстан Республикасы Индустрия
және ... ... ... ... ... ... ... Бәсекелестікті қорғау агенттігін (Монополияға қарсы
агенттік) құрылды.
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы ... 1991 ... ... ... ... ... өз істерін жетілдіру мақсатында қазіргі
кезде ... ... ... ... ... жеке екі
органдардан Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... ... агенттігінен
тұрады. Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаттың басты
ерекшелігі ... ... ... ... жеке ... ... айту керек. Көптеген өркениетті елдерде табиғи монополия
субъектілерді ... ... ... ... Республикасы Бәсекелестікті қорғау агенттігі (Монополияәа
қарсы агенттік) Үкіметтің құрамына кірмейтін ... ... ... ... және ... ... шектеу және тұтынушылардың
заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... үйлестіруді және өзге де арнайы ... ету және ... ... жүзеге асыратын орталық атқарушы орган
болып табылады[2].
Агенттіктің аумақтық бөлімшелері – жеті өңірлік инспекциялары бар.   
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау агенттігінің міндеттері:
- адал ... ... ... Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасын ... ... алу, ... және ... ... ... ... шоғырлануға бақылау;
- бәсекелестікті шектейтін нарық субъектілерін монополиясыздандыру
болып табылады.
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті ... ... ... сәйкес мынадай функцияларды жүзеге асырады:
мемлекеттік саясатты қалыптастыру ... ... ... ... және монополистік қызметті шектеу саласындағы
мемлекеттік саясатты іске асырады;
бәсекелестікті қорғау және ... ... ... ... органдар мен өзге де ұйымдарды салааралық үйлестіруді жүзеге
асырады;
монополияға қарсы орган ... ... ... ... ... асырады;
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасының сақталуына
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және жоюға бағытталған
актілерінің, іс-әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) жолын кеседі;
экономикалық шоғырлануға бақылауды жүзеге асырады;
Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар және реттелетін ... ... ... бұзушылықтарды қоспағанда, тиісті тауар
нарығында үстем ... ... ... ... ... ... ... оны жояды;
нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдерін және келісілген
іс-әрекеттерін, жосықсыз бәсекені болдырмайды және олардың жолын кеседі;
Қазақстан ... ... ... ... ... ... әзірлейді;
бәсекелестікті дамыту, монополистік қызметті шектеу және ... ... ... салаларында нормативтік құқықтық актілерді
әзірлейді және келіседі;
тауар нарығындағы бәсекелес ... ... ... және ... ... ... нарығында үстем немесе монополиялық жағдайға ие ... ... ... және оның ... ... ... немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектілерінің мемлекеттік
тізілімін қалыптастыруды және жүргізуді жүзеге асырады;
тауарлардың өзара алмастырылу ... ... ... алуға
қолжетімділікті, сондай-ақ тауар нарығының шекараларын ... ... - ... нарығы мен қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалауды жүзеге
асыратын мемлекеттік органмен келісім ... ... ... тауар
нарығындағы бәсекелес ортаның жай-күйіне талдау және бағалау жүргізу
әдістемесін бекітеді;
тауарларын ... ... ... ... ... үстем немесе монополиялық ... ие ... ... ... ... ... ... төмен бағаларды
айқындайды;
монополиялық жоғары (төмен) және монопсониялық төмен бағаларды айқындау
жөніндегі әдістемені бекітеді;
нарық субъектілері мен ... ... ... ... ... заңнамасын бұзушылық фактілері бойынша
Қазақстан Республикасының монополияға ... ... ... тергеу жүргізеді;
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасында көзделген
өкілеттігін жүзеге асыру үшін ... ... ... тәртіппен мемлекеттік органдардан, оның ішінде ... ... және ... ... ... ... сондай-
ақ лауазымды және өзге де жеке және заңды тұлғалардан қажетті ... ... ... және өзге де ... ... ... ... ... ... және ... субъектілеріне Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... жою, ... ... келтіру, Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасына
қайшы келетін шарттарды бұзу ... ... егер ... бір ... сатып алушылармен шарт жасасудан негізсіз бас тарту не жалтару бұзушылық
болып табылса, нарықтың өзге субъектісімен шарт жасасу ... ... ... шығарады;
мемлекеттік органдарға өздері қабылдаған актілердің күшін жою немесе
оларды ... ... ... ... ... ... ... Республикасының монополияға қарсы заңнамасына қайшы келетін
келісімдерді бұзу немесе өзгерту туралы ... ... ... ... ... ... бұзушылық туралы кодексінде
белгіленген тәртіппен әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарайды ... ... ... ... ... және ... ... сондай-ақ соттар Қазақстан
Республикасының монополияға қарсы ... ... мен ... істерді қараған кезде процестерге қатысады;
реттеуші органдармен бірлесіп, Қазақстан Республикасының Үкіметіне
тауар нарығын ... ... ... ... ... ... Республикасының монополияға қарсы заңнамасының бұзылуына
байланысты қылмыс белгілері бойынша ... іс ... ... ... Үшін құқық қорғау органдарына материалдар жібереді;
мемлекеттік органдарға Қазақстан Республикасының тауар нарықтарындағы
бәсекелестікті қорғауға және дамытуға бағытталған іс-шаралар өткізу ... ... ... нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйі ... ... ... жөнінде қолданылатын шаралар туралы ... жыл ... ... ... ... Әкімшілігіне және
Қазақстан Республикасының Үкіметіне 1 маусымнан кешіктірмей жібереді;
мемлекеттік кәсіпорындарды, акцияларының елу пайыздан астамы ... ... ... және ... ... ... ... құру Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... ... ... ала ... ... ... субъектілеріне мемлекеттік көмек беруін
келіседі;
тауар нарықтарын талдау нәтижелері бойынша реттеуші ... ... ... ... ... ... ... жатқызу жөнінде, оның ішінде мемлекет реттейтін бағалар ... ... ... және ... ... ... ... енгізеді;
тауар нарығын реттелетін нарықтарға жатқызған кезде реттеуші органдарға
және осы нарықта Үстем немесе монополиялық жағдайға ие ... ... ... ... ... ... табиғи монополиялар субъектілерінің немесе қызметін
реттелетін нарықтарда жүзеге асыратын нарық ... ... ... ... және ... ... туралы
заңнамасын бұзуының анықталған белгілері туралы хабарлайды және ... ... ... ... бірлесіп, нарық субъектілерінің Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... ... ... жолын кесу жөнінде бірлескен іс-шаралар жүргізуге
қатыса алады;
құқық қорғау органдарына монополияға ... ... ... ... ... хабарлайды;
құқық қорғау органдарына тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйі
туралы талдамалы ақпарат пен мониторинг деректерін ұсынады;
құқық қорғау органдарының сауал ... ... өз ... шегінде
зерттеулер, сараптамалар жүргізеді және Қазақстан ... ... ... ... ... ... береді;
құқық қорғау органдарының, оның аумақтық бөлімшелерінің қаулылары ... ... ... өз ... ... ... ... заңнамасының бұзылуын тергеу жөніндегі іс жүргізу әрекеттері мен ... ... Үшін ... ретінде жібереді;
тиісті тауар нарықтарының шекараларын айқындайды;
экономикалық шоғырландыруды жүзеге асыру туралы ... ... ... елу ... ... ... заңды тұлғаны және олармен аффилиирленген тұлғаларды құру туралы
өтінішхаттың, нарық субъектілері ұсынатын ... ... ... өндіру мен өткізу көлемдері, өткізілетін монополиялық тауарлардың
босатылу бағалары мен табыстылық деңгейі;
Қазақстан ... ... ... ... ... ... субъектісін мәжбүрлеп бөлу немесе оның құрамынан құрылымдық
бөлімшелері базасында бір ... ... ... тұлғаларды бөліп шығару
туралы талап қойып, сондай-ақ ... ... ... ... іс-әрекеттер жасау салдарынан алған монополиялық табысын алып
қоюдан босату туралы өтінішхатпен ... ... ... ... ... нарығында үстем немесе монополиялық
жағдайға ие ... ... ... және ... ... елу ... ... мемлекетке тиесілі заңды
тұлғалардың және монополияға қарсы органның келісімі бойынша құрылған,
олармен аффилиирленген тұлғалардың тізбесін ... ... ... монополияға қарсы заңнамасында көзделген
жағдайларда ... ... ... ... субъектілерін, сондай-ақ
жылжымайтын мүлікке және олармен жасалған мәмілелерге ... ... ... ... ... ала ... ... ұсынады,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де
функцияларды атқарады.
Агенттік және оның ... ... ... біртұтас жүйесін
құрайды. Агенттікті Қазақстан Республикасының Үкіметі ... және ... ... ... ... ... Төрағаның Қазақстан Республикасының Үкіметі қызметке тағайындайтын
және қызметтен ... ... ... ... ... ... ... табылатын төраға басқаратын ... ... ... ... ... ... ... табылады.Басқарма бес адамнан тұрады.
Басқарманың құрамына монополияға қарсы органның басшысы, оның ... ... ... ... екі өкіл ... [18].
Монополияға қарсы орган басқармасының құзыретіне:
бәсекелестік саясатын қалыптастыру және дамыту саласындағы ... ... ... ... жатқызылған әдістемелерді бекіту;
экономикалық шоғырлануға келісім беру немесе тыйым салу туралы, осы
шешімдерді қайта ... ... ... жою ... ... ... ... нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйі және
монополистік ... ... ... қабылданатын шаралар туралы жыл
сайынғы жылдық есепті ... ... ... бөлу ... оның ... құрылымдық
бөлімшелер базасында бір немесе бірнеше заңды тұлғаларды бөліп шығару
туралы талап қойып ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді алдын ала қарау нәтижелері туралы
қорытындыға жасалған ... ... ... ... туралы шешім қабылдау;
монополияға қарсы орган Басқармасының жұмыс регламентін бекіту;
монополияға ... ... ... ... ... ... қарау және қабылдау мәселелері кіреді.
Агенттіктің Төрағасы Қазақстан Республикасының Парламентінде, өзге де
мемлекеттік органдар мен ұйымдарда ... ... ... ... ... ... жобаларын келіседі және қол қояды және өз
құзыретіне ... ... да ... ... ... қабылдайды.
Агенттік аппаратын Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің келісімі
бойынша Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайтын ... ... ... ... басқарады.
Жауапты хатшы негізгі міндеттері:
Агенттік Төрағасы қалыптастыратын саясатты іске асыруды қамтамасыз
етеді және оның актілері мен ... ... ... ... жасауды жүзеге асырады және оның
бөлімшелерінің жұмысын ұйымдастырады, үйлестіреді және бақылайды;
Агенттіктің ... ... ... және ... ... етуді ұйымдастырады;
Агенттік Төрағасымен келісілгеннен ... ... ... бекіткен Агенттіктің штат санының лимиті шегінде Агенттіктің ... ... ... мен штат ... ... Төрағасымен келісілгеннен кейін Агенттіктің құрылымдық және
аумақтық бөлімшелері туралы ережелерді бекітеді;
Агенттіктің тәртіптік, аттестаттау және ... ... ... ... ... ... атқарушылық және еңбек тәртібін
сақтауды, кадр қызметінің жұмысын және ... ... ... ... қамтамасыз ету және оған жүктелген міндеттерді
орындау мақсатында ... ... ... ... ... ... келісілгеннен кейін Агенттік департаменттері мен
басқармалары басшыларын, сондай-ақ Агенттіктің аумақтық бөлімшелерінің
басшылары мен ... ... ... ... және
қызметтен босатады;
еңбек қатынастарының мәселелері жоғары тұрған мемлекеттік органдар ... ... ... ... қызметкерлерді қоспағанда,
Агенттіктің қызметкерлерін қызметтерге ... және ... ... ... ... ... іссапарға
жіберу, демалыс беру, материалдық көмек көрсету, даярлау ... ... ... ... Үстемеақылар мен сыйақы төлеу мәселелерін
шешеді;
Агенттік Төрағасының келісімі бойынша еңбек қатынастарының мәселелері
жоғары ... ... ... мен ... ... ... қызметкерлерді қоспағанда, Агенттік қызметкерлерінің тәртіптік
жауапкершілігі ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі
және Агенттік Төрағасы бекітетін ... ... ... ... әзірлеуді қамтамасыз етеді;
Агенттіктің жыл сайынғы жұмыс жоспарын және оның қызметінің нәтижелері
туралы жыл сайынғы есебін әзірлеуді қамтамасыз ... және ... ... қаржыландыру жоспарлары мен қаржылық есептілігін әзірлеуді
қамтамасыз етеді және Төрағамен келісілгеннен кейін бекітеді;
мемлекеттік қызметтер көрсету регламенттері мен стандарттарын әзірлеуді
ұйымдастырады;
Агенттіктің ... ... ... құқықтық актілердің жобаларын
әзірлеуді ұйымдастырады;
Агенттікке келісуге келіп түскен нормативтік құқықтық актілердің
жобалары бойынша ... ... ... ... ... мемлекеттік органдармен және өзге ... ... ... ... ... ... заңдарында және Қазақстан Республикасы
Президентінің актілерінде жауапты хатшыға жүктелген өзге де өкілеттіктерді
жүзеге асырады.
Агенттік ... ... ... ... ... алқа ... ... сандық және дербес құрамын ... ... ... және ... ... басшыларының
қатарынан бекітеді. "Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... және қорғау орталығы" акционерлік қоғамы 100%" қызмет ... ... ... ... реттеу агенттігі Үкіметтің
құрамына кірмейтін, телекоммуникация  және ... ... ... ... ... ... және ... нарықтардағы
басшылықты, темір жол көлігі, электр және жылу энергетикасы, мұнай өнімдері
мен газ, мұнайды тасымалдау, азаматтық авиация, порт ... ... ... ... ... ... мен қызметтеріне
бағаларды реттеуді, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... және қызметтерге бағаларды
реттеуді, мемлекеттік органдардың ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік
монополияға жатқызылған салада өз ... ... ... ... ... ... ... "Электр энергетикасы туралы"
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес энергия өндіруші және энергиямен
жабдықтайтын ... ... ... мен ... ... асыратын
орталық атқарушы орган болып табылады.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің аумақтық
органдары - заңды тұлғалар болып ... ... ... ... реттеу агенттігінің облыстар және Астана, Алматы қалалары
бойынша департаменттері ... ... ... ... реттеу агенттігінің
негізгі міндеттері:
Агенттіктің ... ... ... ... мемлекеттік
саясатты қалыптастыру жөнінде берілген ... ... ... ... және ... ... субъектілерінің қызметін
реттеу және бақылау;
темір жол көлігі, ... және жылу ... ... ... ... ... ... азаматтық авиация, порт қызметі саласындағы
реттелетін нарық субъектілерінің тауарларына ... ... ... ... ... ... бойынша
өнімдерге, тауарларға және қызметтерге бағаларды реттеу;
мемлекеттік органдардың ақылы қызмет көрсету ... ... ... ... ... өз ... жүзеге асыратын
мемлекеттік кәсіпорындардың қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес реттеу;
табиғи монополиялар және реттелетін нарықтар субъектілерінің ... ... ... ... ... қорғау;
Агенттіктің қарамағындағы мемлекеттік басқару салаларында ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
табиғи монополиялар және реттелетін нарықтар субъектілерінің тиімді
жұмыс істеуін ... ... және ... ... саласындағы нарықты қоспағанда,
реттелетін нарық ... ... ... қызметтеріне)
және инфрақұрылымына кемсітусіз қол жеткізуді қамтамасыз ету;
берілген өкілеттіктер шегінде Агенттіктің қарамағындағы мемлекеттік
басқару салаларындағы бәсекелестікті ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі және оның
аумақтық органдары Агенттіктің бірыңғай жүйесін ... ... ... оған ... ... жұмысы үшін жеке жауап беретін
Агенттіктің төрағасы және басқарманың ... ... - ... ... ... ... ... монополияларды реттеу агенттігінің пайда
болу тарихы келесі кестеде берілген:
Кесте 3 – ... ... ... ... ... ... ... уақыты ... ... |
| 1991 ... 31 ... |Қазақ ССРінің монополиялық қызметті |
| ... мен жаңа ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| 1993 ... 11 ... ... қарсы саясат жүргізетін |
| ... ... ... ... |
| ... қарсы және баға саясатын|
|1994 жылдың 15 шілдесі ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... жылдың 4 наурызы ... ... ... баға және |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| 1998 ... 21 ... ... ... |
| ... ... және ... |
| ... ... ... ... және ... ... ... |
| 1998 жылдың 30 маусымы ... ... ... |
| ... реттеу және бәсекені |
| ... ... |
| 1999 ... 13 ... ... Республикасының табиғи |
| ... ... ... ... ... ... бизнесті қорғау Агентігі |
| 2002 жылдың 28 ... ... ... табиғи |
| ... ... және ... |
| ... ... |
| 2004 ... 9 ... ... Республикасының табиғи |
| ... ... және ... |
| ... ... ... 3 жалғасы | |
| | ... ... 29 ... ... ... табиғи |
|Кесте 3 жалғасы ... ... ... |
| ... 3 . ҚР ... монополиялады реттеу агенттігінің орталық аппаратының
құрылымы
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... төрағасын лауазымға тағайындайды және
лауазымнан босатады. ... ... ... ... ... ... ... Үкіметі лауазымға тағайындайтын және
лауазымнан босататын үш орынбасары болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... құрамына Агенттіктің төрағасы, оның орынбасарлары, ... ... ... ... ... Табиғи монополияларды реттеу агенттігі
басқармасының ... ... ... және ... нарықтар
субъектілерінің реттеліп көрсетілетін ... ... ... ... алым ... немесе олардың шекті
деңгейлерін есептеудің ... ... ... ... ... және реттелетін нарықтар субъектілерінің мемлекеттік
тіркелімінің республикалық ... ... ... ... ... ... субъектілерінің нормативтік техникалық ысыраптарын
бекіту туралы, табиғи монополиялар және реттелетін нарықтар субъектілерінің
мемлекеттік ... ... ... ... ... және реттелетін нарықтар субъектілерінің шикізат, материалдар,
отын, энергия шығысының техникалық және технологиялық ... ... ... ... және ... ... ... тіркелімінің республикалық бөліміне енгізілген ... және ... ... субъектілері персоналының нормативтік
санын бекіту туралы, табиғи монополиялар және реттелетін
нарықтар субъектілерінің мемлекеттік ... ... ... ... монополиялар және реттелетін нарықтар
субъектілерінің инвестициялық бағдарламаларын бекіту ... ... және ... ... ... мемлекеттік
тіркелімінің республикалық бөліміне енгізілген табиғи монополиялар және
реттелетін нарықтар субъектілерінің тауарларына ... ... ... ... ... ... олардың шекті
деңгейлерін және тарифтік сметаларды ... ... ... ... белгілеу туралы шешімдер қабылдау, темір жол көлігі, электр
және жылу энергетикасы, ... ... мен газ, ... ... авиация, порт қызметі саласындағы  ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген
номенклатура бойынша тауарларға (жұмыстарға, қызметтерге) бағаларды реттеу
жөніндегі мәселелерді қарау, ... ... ... ... Агенттік туралы ережені қарау және мақұлдау жатады[5].
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің келісімі бойынша ... ... ... ... агенттігінің Жауапты хатшысын
Қазақстан Республикасының Президенті лауазымға тағайындайды және лауазымнан
босатады. Жауапты хатшы өз ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Премьер-Министріне,
Агенттіктің төрағасына есеп береді. Жауапты хатшының ... ... ... не оның ... ... ... ... Республикасы
Президентінің Әкімшілігі, сондай-ақ Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу
агенттігі аппаратының қызметкерлеріне орындауға ... ... өзге де ... ... ... адамдардан Жауапты
хатшының құзыретіне жатқызылған мәселелерді шешу үшін қажетті ақпаратты,
құжаттар мен материалдарды сұратуға және алуға, жеке ... ... ... ... бар.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды ... ... ... ... ... алқасы болады. Алқаның саны
мен дербес құрамын ... ... ... ... ... органдарының ішінен Агенттіктің төрағасы бекітеді.     
рістер мен толықтырылулар енгізу туралы» Заңында ... ... ... қосымша енгізілген. Стратегиялық тауарларға көмір, газ,
мазут, жанар - жағар май және электр энергиясы жатады. ... ... ... тауарлары тек өндірушілердің өздерінен ғана сатып
алынуы тиіс. ... ... ... ... ... ... сектордағы
отын, әсіресе жылу жүйесінің шығындары 70 % жетуіне байланысты. Бұндай
шығын деңгейі тауар өндіруші мен тұтынушы ... ... ... де ... Заң есеп қондырғылар
ымен қамтамасыз етудің жаңа механизмін енгізуді ұсынып отыр. 2009 жылдың 1
қаңтарына ... ... ... ... ... ... реттейтін
ТМС су және жылу шығындарын есептейтін қондырғыларды орнатуы тиіс. Сонымен
қатар осы ... ... алу мен ... ... ... ... ... монополияларды реттеу
Агенттігі қызметінің нәтижелері
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі орталық
аппаратының әкімшілік практикасы ... 2010 ... ... ... ... нәтижелері бойынша мыналар белгілі болды.
Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер.
Көрсетілген мерзім ішінде Агенттік Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... 4- ... ... ... ... туралы кодексінің 375-2 бабының бірінші ... ... ...... және ... - 375-2 ... екінші бөлігі бойынша.
Бұл ретте, әкімшілік құқық бұзушылық туралы көрсетілген істі қарау
жөнінде сот ... ... ... ... ... 2010 жылғы 11
наурыздағы № 11-11-07/447 хатпен әкімшілік ... ... ... ... ... ... серіктестігіне қатысты жасалған 2010 жылғы
9 ... № 1 ... және ... ... ... ... ... (бұдан әрі - Сот) істің материалдарын жолдаған.
Бірақ, ... 2010 ... 25 ... № 3-127 ... құқық бұзушылық туралы 2010 жылғы 9 наурызда № 1 ... ... ... ... ... жою және іс ... қамтамасыз ету үшін Агенттіктің лицензиялау жұмысы басқармасына
қайтарылды.
Агенттік, ескертпелерді жоя отырып, 2010 ... 31 ... ... ... ... материалдарды Сотқа қайта
жолдады.
Сонымен бірге, Сот 2010 ... 5 ... № 3-193 ... ... ... ... 2010 ... 31 наурыздағы
№ 1 хаттаманы және басқа материалдарды кемшіліктерді жою ... ... ... ... ету үшін Агенттікке қайтарды.
Бұдан әрі, ескертпелерді жоя отырып, Агенттік 2010 жылғы 8 ...... ... көрсетілген материалдарды Сотқа жолдаған.
2009 жылы заңнамаға әкімшілік құқық бұзушылық жасалған фактілер тікелей
табылған жағдайда әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілуіне орай, ... ... ... хаттамалардың саны осындай кезеңмен салыстырғанда 2009
жылы 7,01 есе ... атап ... ... ... ... 2010 ... 29 ... – 2 сәуір аралағында Агенттіктің
орталық ... ... ... ... ... істердің саны
жөніндегі 2010 жылғы тоқсанның ... ... ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылықтар және оларды жасаған адамдар
туралы ... ... ... Бас Прокуратурасының Құқықтық
статистика және ... ... алу ... ... ... болатын.
Олардан:
1 шағым қараусыз қалдырылды;
қараудың нәтижелері бойынша 2 шағым әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы
істер ... ... ... ... туралы ұйғарым ... ... ...... ... шағым Агенттіктің іс жүргізуінде жатыр.
Сурет 5. 2009-2010жж I тоқсанда ... ... ... ... хаттамалардың саны
Кесте 4 - Әкімшілік құқық бұзушылықтар ... ... ... ... ... ақпарат
|№ |Агенттіктің|Шағымд|Қараусыз|әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы іс |Өндір|
| ... ... ... ... ... |істе |
| |тері |жалпы |ды | ... | ... | | |н |
| | | | | ... | | | | |дар |
| | | | ... ... жою ... | |
| | | | |ды ... | |
| | | | ... | |
| | | | |із, ал | | |
| | | | ... | |
| | | | |ды | | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | |ыз | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | | ... | | | | ... |тті |
| | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |
| | | | | | ... | | | | | |ын |
| | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |
| | | |
| | | |
|1 ... ... ... ... – Том 1. – М. : ... 2003. – С. |
|693. |
| |
| |
| ... ... ... ... Агенттікке Агенттіктің Астана қаласы,
Ақмола және Қарағанды облыстары ойынша ... ... ... туралы істер жөніндегі қаулыларға 4 шағым берілген.
Сурет 6 . ... 2009 және 2010 ... ... ... ... ... туралы істер бойынша қаулыларға берілген шағымдар саны
Осындай кезеңмен салыстырғанда 2009 жылы әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... есе азайған (Сурет 6).
ҚР Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің ... ... ... 2009 ... ... ... ... нәтижелерді
берді.
Өткен жылға қарағанда 2009 жылы біздің заңымыздың сақталуына бақылау,
табиғи монополия саласында ... ... ... ... ... ... ... белсендірілді.
Сотта 13 іс қаралды немесе өткен жылға қарағанда 1,5 есе ... ... ... ... 38 ... ... немесе 6 есе артық,
15,6 млн.теңге айыппұл өндіріп алынды, 2008 жылда өндіріп алынған ... есе ... ... ... ... 100 ... астам ақпарат
берілді, бұл жерде белсінділік 2 есеге күшейді.
Жүргізілген жұмыстардың нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... ... ... нақты температурасын есепке
алып жылытуға арналған төлемге 228 млн.теңге-ден астам сомаға ... ... жылы ... 5 ... уақытша өтемдік тариф бекітті,сонымен
тұтынушыларға қызмет 152 млн.теңге көлемінде қайтарылды.
Өтініштерді ... ... ... берушімен жеке байланыс, көбінесе сол
жерге шығу ... ... ... ... ... ... технологиялық процесстерді зерделеу практикасы және аппараттық
кеңестерде өзекті жағдайларды талқылау енгізілген.
Мемлекет басшысының жолдауына сәйкес осы жылы ... ең ... бірі ... құнттылық мәселесін қойды.
Егер жылдың басында тасымалдау желілеріндегі ысыраптар 40 және одан ... ... ... ... ... ... Операциялық жоспарды
орындауға байланысты Департамент белгіленген іс-шараларды 100 пайызға
орындауға және нормативтік, нормативтен тыс ... ... ... ... ... жолы болды.
Жылумен жабдықтау саласында табиғи монополия ... ... ... ... ... оңталайландырылды,
экономикалық әсері 0,8 млн.теңгені құрады, ал су ... ... ... ... 37 ... құрады.
Одан басқа, «Алматыжылужайэнерго» АҚ-ның жылу өндіру кезінде табиғи газ
шығысының нормаларын тексеру барысындағы зерделеу нәтижелерінде 140,4-тен
136,3 куб.м.–ге дейін ... жолы ... ... ... өндірісте
газдың 4 млн.куб.м. жоспарлы көлемін немесе 80 млн.теңгеден жоғары ... жылы ... ... ... ... ... аталған іс-
шараларды іске асыру «Солтүстік-Шығыс энергетикалық кешені» МКК бойынша ... ... ... 2,5 %-ға және ... ... ... ... мүмкіндік болды.
Сондай-ақ, Департамент Агенттіктің ... ... ... техникалық ысыраптарын, шикізат, материалдар, отын және энергия
шығысының нормаларын ... ... ... және ... ... ... ... алып келісу бойынша өтінімдерін
қарады.
«Табиғи монополиялар және реттелетін нарықтар туралы» ... 1998 ... 9 ... N 272 ... 4 бабына сәйкес
Қазақстан Республикасында табиғи монополиялар аясына ... ... ... және ... ... ... ... жолдары арқылы
тасымалдау жөнiндегi ;
2) газды немесе газ конденсатын ... ... және ... ... ... тасымалдау, газ тарату қондырғыларын және олармен байланысты
газ таратушы газ құбырларын пайдалану жөнiндегi;
3) электр ... беру және бөлу ... жылу ... ... беру, бөлу және онымен жабдықтау жөнiндегi;
5) электр ... ... ... және ... техникалық
диспетчерлендiру жөнiндегi;
5-1) электр энергиясын өндірудің-тұтынудың теңгерілімін ұйымдастыру
жөніндегі;
6) магистральдық темiр жол желiлерiнiң;
6-1) концессия шарттары бойынша ... жол ... ... бар ... ... ... ... әуе навигациясының;
10) телекоммуникациялар көрсететiн әмбебап қызметтердi қоспағанда,
қызметтiң осы ... ... ... ... болмауы не
экономикалық тиiмсiздiгi себебiнен бәсекелес байланыс операторы болмаған
кезде телекоммуникациялар ... ... ... ... ... желiлерiне қосуға технологиялық ... ... ... мен өзге де ... ... ... ... немесе
пайдалануға беру жөнiндегi;
12) су шаруашылығы және кәрiз жүйелерiнiң;
13) почта байланысының жалпыға бiрдей қолжетiмдi қызмет ... ... ... ... 14 ... ... тыс ысыраптар, яғни 2%-
ға, ал жоспарланған ... ... ... Бұл 14 ... 26 млн.теңге
жоғалтылған кіріс.
Осы су шаруашылық жүйелері саласында нормативтен тыс ... 3 ... ... 1,8%-ға жойылды.
Су шаруашылық жүйесі саласындағы нормативтік техникалық ысыраптарды
төмендету бойынша шаралар төмен нәтиже ... жоқ, ... ... 5 ... төмендетілген немесе жоспарланған 2%-ға қарсы 7%. Осыдан
сараланған тарифтерді ендіру әсері көрініп тұр.
Бірақ, Департамент тұтынудың есептеу ... және ... ... мүлтіксіз орындалмауына, сондай-ақ, әсіресе, ашық су жиналу
кезінде қызмет алушыларда ыстық су ... ... ... ... байланысты табиғи монополиялар субъектілерінде ... бар ... ... ... жыл бойы «Алматы жылу жүйесі» АҚ кәсіпорынымен ... ... және ... ... ... 45 ... барлығы- 26,
қызмет түрінде есептелген, ал басқа көлемі жоғалып отырған. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдай біршама өзгерді және судың жартысы 3,5 млн.куб.м.
табылды, ал ол аз да емес көп те емес 0,5 млрд.теңгеден ... ... ... ... тұтынушының ыстық суға жеке есептеу аспабын
орнатуды ... ... ... ... ... кезде осындай
есептеу аспабы 80 пайызға орнатылды.
Осындай жағдайларға байланысты ... ... ... сот ... бастама жасауды қажет деп есептейді және
тұтынушыларды жеке есептеу аспаптарын орнатуға мәжбүрлеу мақсатында сотта
үшінші ... ... ... ... тұтынушыларын жеке есептеу аспабын белгіленген мерзімде
орнатуды міндеттейтін соттың үш инстанциясымен 7 ... ... ... ... әрі қарай жалғастыруға және оны жетілдіруге
ниеттенген.
Өткен кезеңде ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру және суды ұтымды пайдалану
есебінен ысыраптардың төмендеуіне ... алғы шарт ... ... ... ... жұмыстары 3 млрд.теңгеден жоғары сомаға немесе 2008 жылға
қарағанда 15 есе ... ... су ... МКК ... 36 ... ... ... немесе
тұтынудан 15 пайыз үнемдеді, ал суды ... бір ... 15 ... 5 - ... ... бойынша табиғи монополиялар субъектілерінің
мемлекеттік тіркелімінің жергілікті бөліміне енгізілген табиғи монополиялар
субъектілерінің ... ... ... (тауарларына,
жұмыстарына) арналған тарифтер туралы мәліметтер (12.04.2010ж. жағдайына)
|№ |табиғи монополиялар ... ... ... атаулары |қызметтердің |ағы тариф|сқа |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |ставкасы)| |
|1 ... газ ... ЖШС ... ... |3114,2 ... | ... жолдары |тг/1000м3|0ж. |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | |
|2 ... ЖШС ... ... |6,76 ... | ... ... ... |5ж. |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | | | | |
|3 ... ... ... |су ... |19,47 |01.10.0|
| |шаруашылық ... ... ... ... |9ж. |
| ... Су ... мемлекеттік|қызметтері (сумен|тұтынушы-| |
| |коммуналдық кәсіпорнының ... ... 1 | |
| ... ... ... | ... ... |
| |коммуналдық ... | |30 тг/м3 | |
| | | ... |
| | | ... 2 | |
| | | ... ... |
| | | |99 тг/м3 | |
| | | ... |
| | | ... 3 | |
| | | ... ... |
|4 ... ... әкімдігінің |су шаруашылығы |20,66 |01.10.0|
| |шаруашылық ... ... ... ... |9ж. |
| ... Су ... ... | | |
| ... ... «Су ... | | |
| ... ... ... |құбырлар мен | | |
| ... ... ... ... | | |
| | ... су беру) | | |
|5 ... ... ... ... ... |10 тг/м3 |01.10.0|
| |шаруашылық жүргізү құқығындағы |қызметтері ... |
| ... Су ... мемлекеттік| ... 1 | |
| ... ... «Тоспа | ... ... |
| |Су» ... ... | |43,44 | |
| ... ... | ... | |
| | | ... |
| | | ... 2 | |
| | | ... үшін| |
|6 ... ЖШС |су ... |17,35 ... | ... ... |9ж. |
| | ... | | |
|7 ... ЖШС |су ... |23,21 ... | ... ... |4ж. |
| | ... | | |
| | ... жүйесiнiң |24,76 |01.01.0|
| | ... ... |4ж. |
| ... 5 ... | | | |
| | | | | |
|8 ... Д.Р. жеке кәсіпкері | |26,1 ... | |су ... ... |7ж. |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
|9 |«ЛК ГЭС» ... ЖШС |су ... |0,51 |01.07.0|
| | ... ... |9ж. |
| | ... | | ... ... ... - ... ЖШС |су шаруашылығы |12,05 |01.08.0|
| | ... ... |8ж. |
| | ... | | |
| | ... ... |1516,11 ... | ... беру, |тг/Гкал |4ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... |«Алматы жылу жүйесі» АҚ ... ... |1 297,27 ... | ... бөлу және ... |9ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... АҚ ... ... |3730,02 ... | ... беру, |тг/Гкал* |0ж. |
| | ... және ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| ... 5 ... | | | ... ... ... ... энергиясын |4085,78 |08.03.1|
| |кешені» мемлекеттік коммуналдық |өндіру, беру, ... |0ж. |
| ... ... және ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... |4415,7 ... | ... ... |0ж. |
| | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... және ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... -А» ЖШС ... ... |1466 ... | ... ... ... |4ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... ... ЖШС ... ... |3787,81 ... | ... беру, |тг/Гкал |9ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... |«Алматы халықаралық әуежайы» АҚ |жылу энергиясын |2243,6 |01.02.0|
| | ... ... ... |7ж. |
| | ... және ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... ... |401,95 ... | ... ... |
| | | |-км | ... | ... ЖШС ... ... |18223,16 |01.11.0|
| | ... ... |
| | | |-км | |
| | | | | |
| ... 5 ... | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... | | | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
| ... ЖШС | |4197 ... | | ... |4ж. ... ... ЖД -Сервис» ЖШС |кiрме жолдардың |795,81 |01.10.0|
| | ... ... |4ж. ... ... ... ЖШС ... жолдардың |1600,5 |01.10.0|
| | ... ... ... | ... КАП» ЖШС ... ... |1971,2 |01.10.0|
| | ... ... ... |«Темир - Т» ЖШС ... ... |2250 ... | ... ... |
| | | |-км | ... ... лтд» ЖШС ... ... |2376,3 ... | ... ... |
| | | ... | ... |«150 ... жол» ЖШС ... ... |1040,71 ... | ... ... |
| | | |-км* | ... ... ... ... АҚ ... ... |273,63 |01.10.0|
| | ... ... |
| | | |-км | ... ... ... ... ... Агенттіктің 2010 жылға қойған міндеттерді шешу
бойынша барлық қажетті шараларды қолданады.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БӘСЕКЕЛЕСТІКТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
1. Қазақстан Республикасындағы монополияға ... ... ... ... және оларды жүзеге асыру әдістерін
жетілдіру жолдары
Бәсеке саласында мемлекеттік саясат жосықсыз бәсеке мен бәсекеге қарсы
сөз байласудың алдын ... ... ... ... ... байқалатын
нарықтар бойынша бәсекені дамытуға, монополиялық ... ... ... ... ... ... ... саласында да
демонополизация процесі бәсекенің дамуына ықпал етеді. Бәсеке ... ... ... ... ... жосықсыз бәсекенің алдын алуға,
бірыңғай тариф пен баға белгілеуге арналған сөз байласуға жол бермеуге ... ... жаңа ... ... ... кедергі жасалмауына
бақылау жасауға бағытталады. Монополияға қарсы саясаттың ... ... ... ... ... жосықсыз бәсекені жою басты
міндеті болып саналады [20].
Бәсекелестікке жәрдемдесу ... мен ... ... қарсы реттеу Қазақстанның экономикалық дамуының ... ... ... ... ... ... бекітудің ұзақ мерзімді бағдарлары 1997 жылы Қазақстанның 2030
жылға дейінгі Даму ... ... ... ... 2006 ... 29 желтоқсандағы N 1308
қаулысымен Қазақстан ... ... 2006 ... 1 ... әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру
стратегиясы" атты Қазақстан ... ... ... үшін әзірленген
Қазақстан Республикасында бәсекелестікті дамыту мен қорғаудың 2007 - 2009
жылдарға арналған бағдарламасы ... ... ... ... монополияға қарсы саясатты дамыту жаңа кезеңге аяқ басты.
Мемлекет ... ... ... 2007 жылдың қазан ... ... ... ... ... баға жөнінде мәміле
жасасуға, теріс пиғылды бәсекелестікке, ... және ... ... ... қарсы күрес жөнінде, адал бәсекелестікті дамыту үшін
қажетті жағдайлар жасау жөнінде міндеттер жүктелді.
      Сонымен қатар, ... ... ... ... үшін
жеткілікті жағдайлар жасалмаған. Себебі, тиісті ... ... ... ... ие нарық субъектілерінің Мемлекеттік тізіліміндегі
монополистердің үлес салмағы 70-тен 100 пайызға дейінгі үстем үлеспен 65 ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады.
Мәселен, Тиісті тауар нарығында үстем (монополиялық) жағдайға ие нарық
субъектілерінің мемлекеттік тізіліміндегі отын-энергетика кешенінде ... ... және ... ... 154 субъект бар.
      Жыл сайын монополияға қарсы заңнаманы ... оның ... ... ... пайдалану, тауар нарықтарында ... ... ... ... ... және ... іс-әрекеттерді
жасасу саны ұлғайып отыр. Мәселен, 2007 жылы монополияға ... ... ... үшін 205 ... ... әкімшілік жауапкершілікке
тартты (2006 жылы 5), монополияға ... ... ... жою ... ... ... шығарды. Монополияға қарсы заңнаманы бұзғаны үшін ... ... ... сома 106,1 млн ... (2,8 млн. ... ... - 2008 ... Дүниежүзілік экономикалық форумның бәсекеге
қабілеттіліктің жаһандық ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі
туралы куәландырады, 2007 жылы "монополияға ... ... ... ... ... ... нарықтарының тиімділігі" компоненті
бойынша "жергілікті бәсекелестіктің қарқындылығы" субиндексі бойынша ... ие ... 2008 - 2009 ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанның ұстанымы жақсарған жоқ: ... ... ... ... ... ... ... қарқындылығы" субиндексі бойынша ... ... ... субиндексі бойынша 89-орында. ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарды
жандандыру қажет.
Бүгінгі күні бәсекелестікті қорғау (бәсекелестікті адвокаттандыру)
мәселелері бойынша ... ... ... ... жалпы
қоғамды ақпараттандырудың тиімді жүйесі жоқ. ... ... ... мен ... жоқ ... ... ... қорғау және
насихаттау мүмкін емес. Монополияға қарсы органның қызметі ... ... ... де, бұл ... ... қысқаша үрдісте болады және қолданылған
іс-әрекеттер немесе қабылданған ... ... ... ... ... ... бойынша төмен ақпараттандыру ... ... ... ... өсуі болып табылуы ... ... ... ... база әлі де қалыпты деңгейде болмай
отыр. Монополияға қарсы ... үшін ... ... және ... даярлау
жүйесі жоқ.
Қазіргі уақытта баға жөнінде мәміле ... ... ... ... және ... ... ... пайдалануды анықтау
және оның алдын алу үшін шаралар кешені ... ... ... ... ... ... қарсы күрестің тәсілдері мен
әдістері ... ... ... ... алу ... ... ... Бұдан басқа, монополияға қарсы ... штат ... ... ... ... аз бөлігін ғана анықтай алады. Тауар
нарықтарының топтарын талдаумен қамту 2007 жылы шамамен3%-дықұрады.
     
Көрсетілген фактілер монополияға қарсы заңнаманы ... ... ... кесуде, жұмыс сапасын арттыруда жаңа тәсілдерді қолдануды талап
етеді.
Бұл ретте монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтардың ... ... ... органдардың ақпаратынсыз жәрдемдесу мүмкін емес. Тауар
нарықтарына тергеу және талдау жүргізу үшін ... ... ... ... ақпараттар монополияға қарсы органға барлық
уақытта ... ... ... ... ... және ... ... шоғырлануды тиімді
бақылаудың және монополияға қарсы заңнаманың бұзылуын уақытылы  анықтаудың
қажетті шарты ... ... ... ... ... жаңа ... нарыққа
"кіруі" үшін кедергілер анықталды, оларға бағаны ... ... ... ... және сол ... өзге ... бәсекелестікті дамытуда және монополистік қызметті шектеуде
орталық және жергілікті атқарушы ... ... ... өзара іс-
қимыл кедергі болады. Селективтік сипатқа ие мемлекеттік орталық ... ... ... ішкі іс-әрекеттері бәсекелестікке қауіпті
болып табылады. ... ... ... ... бір ... енудің әртүрлі тосқауылдарын, компания қызметінің кемсітушілік
немесе керісінше, жеңілдік ... ... ... ... ... бере отырып немесе тиімсіз кәсіпорындарды қолдай отырып,
бәсекелестікке елеулі залал келтіруі мүмкін.
Қазақстан Республикасы ... ... ... 2009 - 2011
жылдарға арналған стратегиялық жоспардағы мақсаттар мен міндеттер ... ... ... ... ... ... нормативтік
базаларын жетілдіру де өзекті мәселелер қатарына жатады. Бұл ... ... ... ... ... ел Президенті Қазақстан
халқына Қазақстанның әлемдегі ... ... ... 50 елдің қатарына
кіру стратегиясына байланысты жолдауында ... ... ... ... жылы ... жүрген нормативтік - құқықтық базаға талдау жасап, ретке
келтіру, Қазақстан Республикасының «Бәсекелестік және монополистік қызметті
шектеу туралы» заңының жаңа ... ... және 6 ай ... ... және ... ... ... заңнамаларды жетілдіру жөнінде
ұсыныстар енгізілу қажеттілігі, сонымен қатар металлургия, банк саласында,
сақтандыруда, химия өнеркәсібінде және ... ... ... қалған
«жасырын» монополияларды жою қажет екендігі, мұны ... ... ... арқылы, сондай-ақ отандық және шетелдік жаңа
компаниялардың ... осы ... ... үшін ... және
ашық жағдайлар туғызу арқылы, яғни осы секторлардағы бәсекелестікті ... ... ... ... ... Сонымен бірге, бюрократияның
өндірісті активтерге бақылау жасауға ұмтылған әрекеттеріне жол ... де ... ... пен капиталдың ... ... өсуі ірі ... ... ... арттырады, капитал
арқылы олардың саяси ықпалы да күшейеді [21, 3 б.]. Қазақстандық бизнестiң
қалыптасу процесi аяқталып ... Ол iшкi ғана ... ... ... да ... ғана ... ... әлемдiк рыноктардағы
бәсекелестiк күреске дайындауымыз керектігін 2004 жылғы халыққа арналған
жолдауында Қазақстан П
Кесте 6 - ... ... ... ... агенттігі
қызметінің стратегиялық бағыттары, мақсаттары мен міндеттері туралы мәлімет
резиденті атап көрсе.тті
|Атауы ... ... ... |Жоспарлы ... |
| ... | |
| | ... |
| | |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... ... ... ... үшін жағдай жасау |
|Мақсаты - Бәсекелестігі дамымаған ... ... ... ... ... 1) ... тауар нарығында 70-тен 100 пайызға |
|дейінгі үлеспен үстем (монополиялық) жағдайға ие нарық субъектілерінің ... ... ... үлес салмағын қысқарту: 2011 |
|жылы - 55 % (2007 ж. - 65 %, 2009 ж. - 63 %, 2010 ж. - 60 %). 2) ... ... ... ... ... ... ... "монополияға қарсы саясаттың тиімділігі" субиндексін |
|арттыру: 2011 жылы ... ... емес (2008 жылы ... 2009 жылы ... 2010 жылы ... ... ... саясатты қолдауды қалыптастыру ... ... |35 |48 |96 |120 |144 ... ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... жариялау, | | | | | | ... мен ... сөз| | | | | | ... | | | | | | ... ... |10 |15 |32 |40 |50 ... ... мен | | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... және ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... нарықтарындағы жағдайға жедел ден қою және оны болжау ... |% |3 |5 |11 |20 |39 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... талдаумен | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |- |- |2 |3 |3 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... инспекциялар) | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... және ... | | | | | | ... ... ... ... ... алдын алудың және |
|жолын кесудің тәсілдері мен әдістерін жетілдіру |
| |% |65 |70 |75 |80 |85 ... | | | | | | ... ... мен| | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... қою ... қабылдау| | | | | | |
| | | | | | | ... |% |45 |50 |65 |70 |75 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... және монополистік қызметті ... ... ... ... ... ... |бірл. |2 |4 |6 |8 |10 ... және ... | | | | | | ... жөнінде | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | ... | | | | | | ... |% |30 |30 |35 |40 |45 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... фактілері | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |бірл. |- |- |2 |2 |2 ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... И.В. ... ... в России. – М.: Омега- Л,|
|2006. – 526 с. ... ... ... база мен онда ... істейтін адамдардың
біліктілігіне тәуелді. Бұл жерде сөз инвестиция мен инновация туралы болып
отыр. Ғалым инвестиция мен инновация байланысы ... ... ... ... [20]. ... нарық қатынастарын одан әрі жетілдіріп,
отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда инновация ... ... ... білу өз ... ... ... қатар
мамандардың біліктілігі сол мекеменің нарықтағы орнын одан әрі ... ... ... ... ... ... модернизациялау
арқылы Қазақстан Республикасының қуаттылығын халықаралық деңгейде көтеру
барысында монополияға қарсы саясаттың ... ... ... Республикасындағы монополияға қарсы жүргізілетін
шаралар жүйесін жетілдіру жолдары
Қазақстан Республикасының Президенті «Дағдарыстан жаңару мен дамуға»
атты ... ... ... ... ... «Нұр Отан»
партиясын, Қазақстан халқы Ассамблеясын, барша ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат
құралдарын жаһандағы ең қатал дағдарысты жеңу жолында тізе ... ... ... бірге Елбасымыз атап өткендей, қазақстандықтар еліміздің
бұл сынақтарға жай дайын болып қана ... ... осы ... ... әрі өркендеуші мемлекет және қоғам болып шығатынын ... ... ... ... ету үшін ... одан ... жаңа ... іске асыру мақсатында әрбір ... ... ... қарсы шаралар жоспарларын бекіткен.
Қазақстан Республикасы Табиғи ... ... ... мен ... ... ... ... негізінде салалық реттеуші ретінде ... ... ... ... ... мен дамуын қамтамасыз ету
мақсатында ағымдағы жылға ... ... ... ... жүзеге асыруға
бағытталған негізгі міндеттерді анықтады.
Қазіргі таңда, Табиғи монополияларды ... ... ... жол ... және жылу ... мұнайды, мұнай өнімдері мен ... су ... және ... ... ... ... порт
қызметі салаларын реттеуші орган болып ... және осы ... және ... ... ... ... ... табиғи монополиялар ... ... ... ... ... ие ... ... субъектілері мен тауарлары (жұмыстары, ... ... ... ... ... ... реттеу нормалау мен әртүрлі рұқсат беру, кемсітусіз ... ... ... ... және лицензиялау ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта табиғи
монополиялар салаларында 1000-нан астам ... ... оның ... ... ... ... – 561, электр және жылу энергетикасы саласында –
359, ... ... – 151, ... және ... ... ... – 44
субъект өз қызметін жүзеге асырады.
Агенттік 2005 ... ... ... Азия ... экономикалық
ынтымақтастық бағдарламасының белсенді қатысушысы болып табылады. Орталық
Азия ... ... ... ... ... ... саласын тиімді реттеу мәселелерінде көшбасшы ел деп таныды.
Сонымен бірге проблемалық ... де және ... шешу ... ... Осы ... ішінде маңыздысы ысыраптардың нормативтен тыс
болуы [22].
Осылайша, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... деңгейі 20 %-ға, жылу желілерінде 30 %-ға ... ... ... ... тыс ... да орын алып тұр.
Мысалға, 2008 ж. ... ... ... тыс ысыраптардың құны
жылдық тарифтік табысы 7,5 млрд. теңге болған кезде 828 млн. ... ... ... желілерінде сәйкесінше 2,9 млрд. ... 552 ... ... асып ... ... шет елде бір ... реттелетін субъектілер үшін
әдетте бірыңғай планканы белгілейді, ысыраптарға байланысты одан жоғары
шығындар тарифке ... ... ... Австрияда электр
энергиясын беретін және тарататын кәсіпорындар үшін бұл планка 2 %-ға тең.
Шаруашылық субъектілер әрекет ... ... ... ... ... болмайды. Сондықтан Агенттік осы мәселелерді шешу мақсатында
келесілерді ұсынады:
- ... ... ... инвестициялық бөлімді де қамтитын
нормативтен тыс ... жою ... ... ... жоспарын әзірлейді және оны іске асырады. Агенттік Ережелерге
тиісті өзгерістер енгізудің нәтижесінде ... ... ... тарифтерді өзгертуге берілген өтінім қабылданбайды. Осы шараларды
Агенттік ... ... ... ... ... ... ... алдымен, коммуналдық желілерді – сумен, жылумен қамту, энергетика
және кәріздер нысандары мен желілерін қайта ... және ... ... ... атап ... Мемлекет басшысы «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» ... ... ... ... ... ... тозу және технологиялық
жағынан артта қалу проблемасы да және осыған байланысты төмен тиімділік пен
ысыраптар бар. ... ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі құралдардың тозуы орташа
есеппен 60-65 %-ды ... Бұл ... ... ... ... және ... ... желілердегі ысыраптарды төмендетуге
бағытталған ... ... жоқ. ... ... ... 1077 субъектінің 11-інде ғана бекітілген [23].
Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 ... ... № 1279 ... ... ... ... тарифтік саясатты жетілдіру жөніндегі шаралар кешенін іске
асыру нәтижесінде Агенттіктің орта мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... 50 ... бекітуі
болжануда.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің
дағдарысқа қарсы шаралар ... ... ... ... ... табиғи монополиялар субъектілері қызметінің ... ... ... ж.ж. ... ... ... отыр:
-базалық табиғи монополиялар ... ... ... ... ... кезде) төмендеуі;
-базалық табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтік техникалық
ысыраптарының бекітілгеннен төмендеуі.
2) субъектілер қызметінің тиімділігін арттыру ... ... ... ... мен ... мүдделерінің теңгерімін сақтай
отырып жетілдіру мақсатында келесі шаралар жоспарланып отыр:
-2009 ж. ... ... ... ... ... ... басқару стратегиясын әзірлеу;
-2011 ж. электр және жылу желілеріне қосылатын қосымша қуаттар үшін
төлемақыны айқындау ... ... ж. ... ... ... ... ... әзірлеу;
-2010 ж. реттелетін салалардағы тарифтік саясатты жетілдіру жөніндегі
2011 – 2013 ж.ж. арналған шаралар кешенінің жобасын ... ... ж.ж. ... монополиялар, доминанттар және ... ... ... ... реттеудің жаңа әдістерін
әзірлеу және енгізу мақсатында:
-су шаруашылығы және кәріз жүйелерінің ... ... ... тарифтерді есептеу әдістемесін әзірлеу;
-су шаруашылығы және кәріз жүйелерінің реттеліп ... ... ... ... енгізу;
-субъектілер қызметінің тиімділік дәрежесін ескеретін ... үшін ... ... ... ... енгізу;
-концессия шарты бойынша көрсетілетін темір жол көлігінің ... ... ... ... ... ... тарифтер есептеу
әдістерін әзірлеу;
-концессия шарты бойынша көрсетілетін ... ... ... тарифтер есептеу әдістерін әзірлеу;
-реттеліп көрсетілетін қызметтерді көрсеткен кезде энергия үнемдеуші
технологияларды неғұрлым ... ... үшін ... ... ... әдістемесін әзірлеу.
4) реттелетін тарифтердің (бағалардың) тұрақты ... ... ... ұзақ ... ... орта мерзімді тарифтер бойынша
жұмыс істейтін базалық табиғи монополия субъектілерінің саны 2009 ж. – ... 2010 ж. – 12-ге, 2011 ж. – 15-ке ... Ұзақ ... ... ... ... ... жұмыс істейтін базалық ... ... ... арттыру мақсатында 2009 ж. субъектілердің орта және
ұзақ мерзімді тарифтер бекітуге ... ... ... және ... ... ... жаңа нормативтік құқықтық
актілерді әзірлеу немесе қолда ... ... ... көзделген.
5) суъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметінің және техникалық жай-
күйінің ... ... және ... мақсатында табиғи монополия
субъектілерінің қызметіне ... және ... ... ... аталған шараларды Агенттік жүзеге асыруда келесі нәтижелерге
қол ... ... ... ... ... ... арттырады;
-тарифтер (бағалар) өзгерісінің болжанып отырған ... ... тыс ... жою, ... ... мен ... ... іс-шаралар жоспары бар табиғи ... ... ... үшін ... ... мен ... ... теңгерімін сақтай отырып,
субъектілер қызметінің тиімділігін арттыру ... ... ... жетілдіріледі;
-табиғи монополиялар, доминанттар мен ... ... ... ... ... жаңа әдістері әзірленеді
және енгізіледі;
-тарифтер бекіту рәсімдерінің ашықтығын қамтамасыз етеді;
-табиғи ... ... ... ... ... және тарифтердің (тарифтік сметалардың) шығын бөлігіне енгізілетін
шығыстардың негізділігі айқындалады;
-нормативтен тыс ысыраптардың электр желілерінде, жылу ... ... ... ... пен материалдар шығыстарының нормалары оңтайландырылады;
-орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді тарифтер бойынша жұмыс істейтін
базалық ... ... ... саны ... ... бұл шаралар жүйесі тарифтердің деңгейіне ықпал етуін
бәсеңдетуге мүмкіндік береді.
Осылайша, алдағы ... ... ... ... базасын
жетілдіру жөніндегі негізгі бағыттар:
1) Заңының жаңа редакциясын әзірлеу, ол мыналарды:
      негізгі ... ... ... ... тәртіптердің
деңгейіне біріктіруді;
тарифтер белгілеу кезінде субъектілер қызметінің тиімділік дәрежесін
ескеруге ... ... ... ... (benchmarking) әдісінің
тарифтерін қалыптастырудың бүгінде қолданыстағы шығын қағидатымен бірге
қолдану мүмкіндігін регламенттеуді;
тиімсіз ... ... және ... ... ұлғайтуға
субъектілердің уәждемесін арттыру тетігін көздеуі тиіс;
2) жылумен жабдықтау жүйелерін дамыту ... шара ... ... ... Республикасының концессиялар туралы заңнамасын жетілдіру
болмақ [25].
Заңнамалық актінің деңгейінде салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... ... қағидатымен
бірге қолдану мүмкіндігін есепке алу реттеудің әдіснамалық базасында осы
әдісті ... ... ... ... қалыптастырудың
қолданыстағы шығын әдіснамасының басты ... ... ... емес ... ықпал ету және еңбек өнімділігін арттыруға
арналған ... пен ... ... ... уәждемеге
алғышарттардың болмауы болып табылады.
Субъектілерге қатысты тарифтер белгілеу кезінде ... ... ... ... ... ... ... бірнеше үлгілері, мысалы, түзетілген қарапайым барынша аз
квадраттар мен ... ... ... ... әдістері
пайдаланылады. Субъектілер қызметінің тиімділік ... ... ... ... ... ... ... электр желілік
компаниялар болып табылатын субъектілер үшін ... ... ... ... ... бір қызметкерге нақты және ... ... ... ... ... күрделі салымдар көлемі
және кәсіпорындардың тиімді жұмыс істеу дәрежесін ... ... ... да ... ... ... ... Бұл ретте,
бенчмаркингті қазақстандық компаниялардың тарифтік реттеуіне дұрыс емес
көшіру мүмкіндігін ... ... ... ... оны ... ... ... жоба өңірлік электр желілік компанияларда іске
асырылатын болады. Бұл үшін ... ... озық ... ... жұмыс істеуі мен дамуының қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... монополиялар салаларындағы тарифтік саясатты жетілдіру жөніндегі
Шаралар кешенін іске асыру нәтижесінде:
тозығы жеткен өндірістік ... ... және ... ... ... арттыруға бағытталған ... ... және іске ... ... ... ... арттыру;
кем дегенде елу субъектілерге орта мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... ... уәкілетті органның бекітуі;
кем дегенде жиырма субъектілерге дейін орта мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... электр желілік компаниялар болатын субъектілерде салыстырмалы
талдау әдісінің (бенчмаркингтің) тарифтерін белгілеу кезінде пилоттық ... ... ... кеміту және субъектілер ... ... ... ... ... ... Республикасы тәуелсіздік алғаннан ... ... ... түрде енгізе отырып, нарықтағы қатынастарды түрлі
заңнамалармен реттеп отырғандығын анықтадық. Оның ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік деңгейде жүргізіп
отыратын жаңа саяси ... ... ... ... ... ... қарсы саясат жүргізуші мемлекеттік билік
органдары халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қойған. Аймақтық органдар орталық билік органдарының
шешімдерін тұтынушыларға жеткізуде үлкен орын ... ... ... ... ... басқа да билік субъектілерімен ... ... ... ... ... қатынастарды дамытудың
бағыттары монополияға қарсы саясатпен тығыз байланысты екен.
Зерттеуімізді қорытындылай келе ... ... ... ... даму бағыттары төмендегідей болуы тиіс деген
қорытындыға келдік.
Табиғи монополия ... ... ... озық ... ұтымды пайдалана отырып, тарифтік
саясатты жетілдіру;
– тұтынушыларға тиімді тариф ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету барысында, табиғи
монополияны реттеуде инвестицияны ынталандыру;
... мәні бар ... ... ... ... және
қаржылық сараптама жасау арқылы олардың ісінің тұтынушыларға ашық та ... ... ... ... ... субъектілерінің қызметіне сараптама және мониторинг
жасау үшін ақпараттық база құру;
– табиғи монополия аясында инновациялық әдістерді қолдану арқылы
субъектілерді бәсеке ортасына ... ... ... ... ... саясатының құқықтық нормативтік базаларын жетілдіру;
жосықсыз бәсеке мен бәсекеге қарсы сөз байласу сияқты ... ... ... ... ... ... ... бойынша бәсекені
дамытуға, монополиялық құрылымдарды бөлуге арналған шаралар жасау;
– жаңа субъектілердің нарыққа енуіне кедергі жасалмауына бақылау
жасау;
– қаржы ... ... ... ... реттеу;
– баға саясатының кедергісі болатын делдалдық қызмет түрлерін
қысқарту ;
– бәсеке саясатын насихаттау, ынталандыру;
... ... ... ... ... ... даярлау;
– халықаралық интеграция институтарының талаптарына сәйкес
құқықтық база құру;
– монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... ... ету;
Қазіргі монополияға қарсы саясаттың нәтижелігі монополияға қарсы
заңнамалардың мәніне, сот органдарының осы заңнаманы ... және ... ... тікелей байланысты. Монополияға қарсы саясат
жоғарғыда аталған бірнеше факторлардың ... ... ғана ... сай дамымақ. Соңғы кездерде баспасөз беттеріндегі монополияға
қарсы саясатты қалыптастырушы саясаткерлер, оны талқылаушы сот ... ... ... ... деп ... ... пікірдің негізі бар,
монополияға қарсы саясатты барлық күштерді жұмылдыру арқасында ... сай ... ... етіп ... ... ... толығымен орындап шығуға үлкен үлесін қосатынына ... ... ... ... ... ... саясаты болашақтағы
дамуында Қазақстанның экономикалық және ... ... ... ... қамтылған парасатты саясат болуы тиіс.
ҚОРТЫНДЫ
Дипломдық жұмыста Қазақстандағы монополияға қарсы саясаттың қалыптасуы
мен даму процестеріне ... ... ... ... ... ... монополияға қарсы саясат ... мен ... ... ... ... ... асып ... көзіміз жетті. Бұл
саясаттың маңыздылығы тек ішкі экономикалық мәселелерді реттеп қана қоймай,
біздің сыртқы байланыстарды бір жүйеге ... ... ... ... ... ... ... саясаттың практикалық
маңызын анықтау үшін осы мәселенің ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық процестерге араласу деңгейі мен осы
барыстағы монополия мен бәсеке ... ... даму ... және оған ... мемлекеттік
биліктің қатынасының өзгеруі эволюциясы зерттеушілер назарынан тыс қалған
жоқ. Бәсеке – монополист - мемлекет горизонталында ... ... ... ... ... ақиқат. Көпшілік зерттеушілер
монополия мен ... ... ... ... деп ... ... ... үйлесімді, бірін - бірі күйретпей ... ... ... ... ... ... ... мақсаты бәсекенің дамуына
жағдай жасай отыра, ұлттық даму ... ... ... мен ... ... қоғамдағы орнын анықтап беру.
Мемлекеттің монополияға қарсы ... ... ... ... ... - ... пікірді жақтау біз үшін пайдалы деп
шештік. Монополизмді ... ... ... ... реттеушілік рөлін мүлдем жоққа шығармайтындығын ... ... ... ... ... ... рөлі ... бір пікірде емес. Шамасы, әр елдегі нарықтық
қатынастар ерекшеліктері мемлекеттің реттеушілік рөлінің дәрежесі ... әсер ... ... ... ... ... мен ТМД ... монополияға
қарсы саясаты басқа жолдармен қалыптасты. АҚШ сияқты ... ... ... ... ... алып ... ... біздің
елде осы саясат Кеңестік дәуірдегі монополист кәсіпорындарды таратып,
нарықты қалыптастырудан басталды. Әрине осындай ... даму ... ... саясаттың өзіндік ерекшеліктерінің болуына себеп болды.
Сонымен бірге, Қазақстандағы монополияға қарсы саясаттың қалыптасу тарихы
ТМД елдеріндегі ... ... ... ... осы ... араласу дәрежесі ең алдымен ұлттық мүддені
сақтау, қауіпсіздікті қорғаумен байланысты. ... ... ... ... ... ... бақылау жасау да ... ... ... ... ... ... бет ... дұрыс. Идеалды, барлығы жетілген қоғам болмайды. Мемлекет нақты
қауіптерге қарсы күресе отыра, нақты жақсылықтар ... ... ... қарсы күрес саясаты да осы нақты ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы монополияға
қарсы заңнама үкімет пен жергілікті ... ... ... ... тыс ... тиым салады. Мемлекеттік экономиканы
жоспарлау саясаты экономикалық еркіндіктер мен ... ... Ашық ... құру ... ... ... ... өзара бәсекелестігіне негізделетінін ... ... бір сәт ... ... бірге, шенеуніктер ... ... ... ... зорлықтарына ұластыруға дайын
тұратындығын ұмытпау маңызды. Сондықтан нарық институтын толық қамтитын
заңдық - құқықтық ... ... ... ... ... ... ... құбылысын тежеп отыратын заңнаманың жасалуына мұрындық
болу, монополияға ... ... ... ... бірі ... қарсы саясатты пәрменді ететін монополияға қарсы
заңнамалар екендігі белгілі. ... ... ... ... ... рет түзетулер мен толықтырулар ... ... ... де болды. Экономикалық дамудың әр сатысында нарық
қатынастары дами ... ... жаңа ... ... ... етеді.
Нарық алаңы кеңейіп, нарық ... ... одан ... ... Кез келген нарық ... ... ... ... ... түрлі шаруашылық операцияларын жасайды.
Қазақстан Республикасы экономикасы да әлемдік нарыққа ... ... даму ... мен заңдылықтарын қабылдайды. Елде ... қоса ... да ... ... орын ... ... ... жанар - жағар майды өндіру мен сатуда, электрэнергиясы мен
жылуды өндіруде өте ықпалды. Өркениетті елдер ... орын ... ... ... пен ... қарсы күресу тәжірибесін
сараптау және дұрыс пайдалану елде өркениетті ... ... ... ... болатындығы даусыз. Сондықтан Қазақстандағы билікте, заң шығарушы
билік те монополияға ... ... ... және ... ... ... ТМД елдерінің монополияға қарсы саясат жүргізудегі басты бағыты
осы елдердің заңдылықтарын жақындастыру болып отыр. ... ... ... жүзеге асырушы мамандарды бір жүйеде дайындау мәселесі де өзекті
болып саналады. Тәжірибе алмастыру, ... ... ету, озық ... ... ... ... ... алмасу мемлекет билік
орындарына осы саясатты ... оның ... ... ... ... ... ... Нарықты  тек  өзін -өзі  реттеуші  процесс 
ретінде ... ... және ... тек бақылаушы рөл берілуі
көптеген келеңсіз құбылыстарға әкелетіні белгілі. Тек бір ел ... ... ... ... шешу ... ... ... монополияға
қарсы іс-шараларды бірлесе отырып, ғылымға негізделген саясат етіп құрудың
маңызы орасан зор. ТМД ... ... ... құруда
немесе тек бір ел көлемінде болсын таза бәсекеге қолайлы жағдай туғызуы
барлық елдерінің әлеуметтік, ... және ... ... дұрыс
шешілуіне бірден бір әсер етіп, қоғамда адамдардың тұрмыс тіршілігін одан
әрі көтере түседі.
Монополияға ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мүдде мен қоғам мүдделерін ұштастыру.
Аталған ... ... мен ... ... ... ... одан ... тиіс. Бұл саясаттың көпжақтылығы осындай әр түрлі мәселелердің
шешімін табуға ұмтылысында болуы керек.
Қазіргі саяси - экономикалық ойда, ... ... ... ... ... мен монополияны реттеуде ... ... ... ... ... даму ... ... Бұл
құбылыстарды нарықтық қатынастардағы табиғи құбылыстар ... ... ... Бәсеке нарықтық қатынастардың моторы болса, монополия
қажетті салаларды дамытудың ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономиканы, пайда табуға
тырмысқан бизнестік құрылымды ұлттық міндеттерге бет ... ... ... ... монополияға қарсы саясаттың құрылымы,
мазмұны, мән - мағынасы мен принциптері осы ... ... ... ... ... ... экономикалық саясат басымдықтарын,
экономиканы ұйымдастырудағы, реттеудегі билік институттарының орны ... ... ... ... ... тез арада өркениетті,
дамыған 50 мемлекеттің қатарына ... ... ... ... ... ... қарастыра отыра ... ... ... ... болады. Экономикалық үрдістерге саяси
араласудың әдіс - тәсілдерін зерттеу Қазақстан ... ... ... ... ... үлес болып табылады.
Қазақстандағы монополияға саясат даму барысында, бірақ оны әрі ... ... ... бар деп айтуға әбден ... ... ... ... отырып жасалған монополияға қарсы саясаттың
сенімді және толық ... ... ... ... да ... ... ... Ел экономикасы алға қарқынды дамитын болса, әрине, ... одан әрі ... ... ... ... ... ... под. ред. Л.А.Байдельдинова. – Алматы: Бастау,
2002. – 248 с.
2. Назарбаев Н.А. В потоке истории. – Алматы: Атамура, 1999. – 267 ... ... А. ... и ... ... и экономические
реформы в Восточной Европе и Латинской Америке. Пер. с англ. ... ... ... В.А. – М.: ... 2000. – 320 ... ... Учебник под.ред. Нысанбаева Н.А. – Алматы: Ақыл кітабы,
1998. – 367 с.
5. Нигматуллин Н.З. ... ... и ... ... в ... ... ... казахстанского
общества (политологический анализ): дисс. док. ... ... ... 2001. – ... ... Н.А. «Бәсекеге қабiлеттi Қазақстан үшiн, Бәсекеге
қабiлеттi ... үшiн, ... ... ... ... ... ... халқына жолдауы, Астана, 2004 жыл 19 наурыз.
– Алматы: Жеті жарғы, 2004. – 64 б.
7. Социологическая энциклопедия. – Том 1. – М. : ... 2003. – С. ... ... Н.А. ... – 2030» ... ... өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл - ауқатының артуы: Ел Президентінің
Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Білім, 1997.– 48 ... ... И.И. ... роль ... и ее ... ... ... дисс. канд.полит.наук. – М., 2000. – 147
с.
10. Назарбаев Н.А. «Қазақстан экономикалық, ... және ... ... ... ... Республикасының Президенті 2005 ... ... ... ... // Егемен Қазақстан. – 2005 жыл.
– 19 ... – №32 (23990). – 1-4 ... ... Н.А. ... өз ... жаңа ... жасау
қарсаңында» Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың
Қазақстан халқына жолдауы // Егемен ... – 2006 жыл. – ... – № 52. – 3-4 ... Даниленко В.И. Современный политологический словарь. – М.: ... 2000. – ... ... В.Д. ... по основам экономической теории. – ... 1997. – 384 ... ... И.В. Антимонопольная политика в России. – М.: Омега- Л,
2006. – 526 ... ... А., ... С. Адвокатирование конкуренции как ... ... // ... ... – 2005. – № 12. – С. ... ... И. ... монополии с государственным и политическим
аппаратом. – М., 1963 . – 75 ... ... Н.К., ... А.И., ... Ш.С., Брузати Л. Государство
и бизнес. книга 1. Государство, предпринимательство и общество. –
Алматы: Экономика, 2002. – 222 ... ... и ... регулирование /учебное пособие для
ВУЗов /Авдашева С.Б., Аронин В.А., Ахполов И.К. и др.; под ред. ... ... // – М.: ... 1999. – 368 с.
19. Липсиц И.В. ... в ... и ... – М.: Вита – ... –208 с.
20. Андросов К.Г. Государственное регулирование естественных монополий:
Препринт. – СПб.: Изд-во СПб. ГУЭФ, 2000. – С. 36.
21. Бункина М.К., ... А.М. ... ... / ... – М.: ЗАО «Бизнес - школа Интел Синтез», 1999. – 336 ... ... С., ... М., ... М. ... и ... // МЭ и МО. 1994. – № 77. – С. ... Макконнелл Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: ... ... ... – Т.2. – М.: Республика, 1992, –400 с.
24. Қазақстан Республикасының ... ... ...... 2005. – 18 ... Икранбеков А.А. Становление и ... ... ... Казахстан: политический анализ. дисс. канд. полит.наук.
23.00.02. Алматы, 2005. – 135 с.
26. Нуреев Р.М. Курс ... / ... для ...... группа НОРМА- ИНФРА-М., 2002. – 572 с.
-----------------------
Монополияға қарсы саясат белгілері
Еуропалық
Жапондық
Американдық
Монополияға қарсы заңнама қатаң, мемлекет монополистік қызметті үнем ... ... ... ... ... ... ... –бәсекені қорғау мен
дамыту.
монополист компанияның ісінде жаңалық болса, мемлекет сол фирмаға біраз
уақытша нарықта монополистік билікке ие ... ... ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының көлік саласында табиғи монополия құрылымдарын мемлекеттік реттеу77 бет
Шаруашылық iс-әрекеттерiн реттеудегi салық жеңiлдiктерi30 бет
Құқықтық реттеу механизмі (тетігі)6 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты17 бет
Монополия түрлері, түсінігі, ерекшеліктері және монополиялық қоғамдастар9 бет
Салалық монополиялардың қызметін реттеуді жетілдіру36 бет
Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласындағы монополиялары14 бет
"шжбм жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері"5 бет
«Ақсай» ХБК ЖШС-нің маркетингтік іс-әрекетін бақылау61 бет
Адам іс-әрекетінің философиялық, психологиялық және педагогикалық негіздері44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь