Алфавит – рухани бірлік негізі

Қазір қазақ халқының рухани дамуы бір жолайрықта тұрған сияқты. Руханиятымызға батыс мәдениетін үлгі етеміз бе? Жоқ дәстүрлі ұлттық мәдениетімізді негіз етіп алып, соны одан ары дамытамыз ба? Ғаламдасу бағытына бүтіндей бейімделіп, оның ауыр да, рахымсыз талаптарына шартсыз тізе бүгеміз бе? Жоқ ұлттық болмысызды сақтай отырып, әлемдік қауымдастықтың құрамында дербес рухани құндылығы бар ұлт ретінде өмір сүреміз бе? Осының бәрі бүгінгі күннің алдындағы аса жауапты міндеттер. Осындай шешімін таппаған мәселелердің қатарында алфавит таңдау проблемасы да тұр. Бұл өзі шешімін тапқан, таңдауы біткен мәселе секілді. Басқа түркі текті халықтармен бірге латын алфавитіне көшеміз деген пікір жұрт арасында орнығып үлгерген. Түркия бұрыннан латын алфавитін қолданып келеді, басқа туысқан жұрттар да ептеп көшіп жатыр. Көптен бөлінбеу, көштен қалмаудың қамын ойлағанда бұл да дұрыс таңдау болып тұрғандай. «Барар жерді мақтай бер, қалар жерді таптай бер» дегендей латын алфавитінің ерекшелігін айтқанда таңдайымыз таңдайымызға жұқпайтын шешен болып алдық. Жұрттың көбі латын графикасын алу тиімді дегенге шынымен сенеді, оның артықшылығын дәл бір өзі зерттеп біліп отырғандай тамсана отырып айтады. Олардың тұжырымдары бойынша түркі халықтарының біразы латын графикасына көшіп жатыр. Түркілік қауымдастықтан бөлініп қалмас үшін бізде латын графикасына көшуіміз керек. Онан қалса бұл алфавит экономикалық жақтан тиімді, техникалық жақтан артықшылықтарға ие. Озық ғылыми техникаға жеткізетін жол. Көз алдағы жағдайларды ескергенде және мәселеге бір ғана экономикалық тұрғыдан қарағанда, бұл пікірлердің орынды жағы да жоқ емес. Дегенмен, біз қандай алфавитті таңдаймыз, оның болашақ үшін қандай тиімділігі бар деген сауалдың төңірегінде әлі де асықпай ойланып келелі шешім қабылдауымыз қажет әрі оған мүмкінідігіміз бар.
        
        АЛФАВИТ – РУХАНИ БІРЛІК НЕГІЗІ
Қазір қазақ халқының ... ... бір ... ... ... ... мәдениетін үлгі етеміз бе? Жоқ дәстүрлі ұлттық
мәдениетімізді негіз етіп алып, соны одан ары ... ба? ... ... ... оның ауыр да, ... ... шартсыз
тізе бүгеміз бе? Жоқ ұлттық болмысызды сақтай ... ... ... ... ... ... бар ұлт ретінде өмір
сүреміз бе? Осының бәрі бүгінгі күннің алдындағы аса ... ... ... ... мәселелердің қатарында алфавит таңдау проблемасы
да тұр. Бұл өзі ... ... ... ... ... ... ... түркі
текті халықтармен бірге латын алфавитіне көшеміз деген пікір жұрт арасында
орнығып үлгерген. Түркия бұрыннан латын алфавитін қолданып келеді, ... ... да ... ... ... Көптен бөлінбеу, көштен қалмаудың
қамын ойлағанда бұл да ... ... ... ... ... ... ... қалар жерді таптай бер» дегендей латын ... ... ... ... ... ... ... алдық. Жұрттың көбі
латын графикасын алу тиімді дегенге шынымен сенеді, оның артықшылығын дәл
бір өзі зерттеп біліп ... ... ... ... ... тұжырымдары
бойынша түркі халықтарының біразы латын графикасына көшіп жатыр. Түркілік
қауымдастықтан бөлініп қалмас үшін бізде латын графикасына көшуіміз керек.
Онан ... бұл ... ... ... тиімді, техникалық жақтан
артықшылықтарға ие. Озық ғылыми техникаға жеткізетін жол. Көз ... ... және ... бір ғана ... ... бұл ... ... жағы да жоқ емес. Дегенмен, біз қандай
алфавитті таңдаймыз, оның ... үшін ... ... бар деген сауалдың
төңірегінде әлі де асықпай ойланып келелі шешім қабылдауымыз қажет әрі оған
мүмкінідігіміз ... ... ... рухани болмысын қалыптастыратын ... ... ол бір ... ... ... ... ... ықпалымен шешілетін мәселе емес.
Екінші алфавит болашақ үшін де ... үшін де ... ... ... Латын алфавитіне көшу түркі халықтары ортақ тұжырымға келіп барып
қабылданған шешім деп көңілімізді алдарқатамыз. Солай бола тұрса да ... ... ... қабылдауда алфавит таңдаудың алғы шарттары ... ... ... ... ... отырған жоқ.
Алфавит таңдауда үш түрлі басты шарт болуы керек: бірінші – ... ...... шарт, үшінші – саяси шарт.
Тарихи шарт – қабылданатын алфавит руханияттың тарихи тамырын тануға
қызмет ететін, төлтума ... болу ... Сол ... ... ... жадын сақтауға негіз болуы лазым.
Ғылыми шарт – қабылданатын алфавит сол ұлттың дыбыс ... ... және ... даму ... кедергі болмайтын алфавит болу
керек.
Саяси шарт – таңдалатын алфавит ұлттың рухани жадын дамытуға, саяси
және ... дара ... ... ұлттық мемлекеттің, ұлттық
идеологияның дамуына қызмет ету керек.
Міне, осы үш түрлі шарттың бірі кем болса ол ... ... ... ете
алмайды. Сонымен бірге техникалық ... ... ... ... ... ие ... да алфавиттің артықшылығы болып саналады.
Алфавиттің техникалық және экономикалық ... ... ... ... ... ... үш ... шарт бірдей болғанда соңғы екі
шартқа лайықты мән беруге болады. Біздің латын алфавитін қабылдауда қосымша
шарттарды бірінші ... ... ... сияқтымыз. Өйткені,
экономикалық факторлар ... ... ие. ... ... әлеуетіміз
бекемделген соң тағы ... ... ғой. Ал, ... ... әр алфавиттің өзіндік артықшылықтары бар. Бұл
жерде шешуші ... адам ... ... ... аталған ең басты үш түрлі шартты негізге алғанда бізге ең
тиімдісі көне түркі алфавитін жетілдіріп, пайдалануымыз. Оның ... ... ... ... көне ... ... жетілдіріп ұлттық алфавит
ретінде пайдалану. Көне түркі алфавиті біздің тарихи төлтума алфавитіміз.
Сонымен ... ... ұлт ... бір шарты дербес тіл, дербес жазу, таңбасы
болу. Бұл тұрғыдан да төлтума алфавитіміздің маңызы зор. 80-жылдарда батыс
социологтары ХХІ ... ... ... 5-7 ұлт қана ... Ол ұлттар
дербес тілі, дербес жазуы бар және оны сақтап дамыта алған ... ... ... ... ... да ... ... ұлттар тіл, жазу
мәселесіне ерекше көңіл бөліп отыр. Кезінде қытайда латын алфавитін аламыз
ба, Қытайдың таңбалы жазуын ... ... ба? ... ... ... ... жүрген еді. Сонда қытай зиялылары ұлттық болмысызды жоғалтып
алмаудың, ұлт ретінде жойылып, құрып ... ... бір ... ... ... жазуын сақтап қалу деп шешкен. Бір ... ... бар, 5000 ... ... тарихы бар қытайлар жазуымыздан айырылсақ ұлт
ретінде жойылып кетеміз деп осынша алаңдап отырғанда, біздің ғаламдасудың
қадамына ілесеміз деп ең ... ... ... ... бас
тартуымыз қандай батырлық. Ал, еврейлер ұлт ретіндегі даму болашағын
кемелдендіру үшін әлдеқашан өліп ... көне ... ... ... ... Сонда олар ағылшын тілі мен ағылшын алфавитінің ... ... отыр ма? Әлде ... ... отыр ма? Жоқ, олар ... тарихи шартты заң ретінде қабылдап, сол заңның талабына жүгініп
отыр. Бұл тұрғыдан біз олардың озық тәжірибесін қабылдаудан бас ... ... біз ... ... ... ... қалыптасыру үшін
күресіп жатқан елміз.
Екінші дербес жазудың ...... ... сақтаудың
техникалық кепілі. Бұл өз кезегінде ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің
де бір ... ... біз ... ... ... қолданамыз.
Сондықтан біздің компьютерлеріміздегі құпия деректеріміз сол программаларды
жасаушылар мен оны ... ... үшін ... ... тең. ... компютерлік жүйесін әлемге ашпай құпия ұстауда. Ол құпиялықтың
басты кепілі ... ... ... ... күні ... ... алмайтын дүниедегі бірден бір жүйе осы жапондықтарға ғана тән.
Біздің ел даму үстінде және даму ... ... мол ел. ... ... ... ... ... үшін емес, ертеңгі күннің асқақ
мұраттары үшін де жауап бере алатын жол іздеуге тиіспіз. Техникамыз ... ... ... ... ... ... және рухани
құндылықтарымызға басқа ... ... ... ... ... өзіміз
қорғай алатын, өзімізде бар құндылықтарды басқалардың алдында бағалай
алатын құралға ие болуға ... ... ... және ... ... алфавиттен басталады.
Үшінші ұлттық төл алфавиттің болуы – ... ... ... таза ... және оны ... ... ... Табиғаты жат бөтен халықтардың дыбыстық ерекшеліктеріне арналған
алфавиттердің қайсысы болса да біздің дыбыстық мүмкіндігімізге ... ... ... ... ... ... Тіл қатынас құралы
ғана емес – ойлаудың да ... Тіл ... ... Қабы ... ой құтысы
бұзылған аспен тең. Ойдың қабын таза ... ... ... ... сөз қозғаудың өзі артық. Орыс алфавитін қабылдаудан біздің ... ... ... «ң» дыбысын айта алмайтындар мен ести
алмайтындар қазақ жастарының үштен екісін құрайды. Олар ... ... ... ... деп, ... ... зат ... «мен» деп дыбыстайды. «Ң» деген
дыбысты жеке айтсаң құйрығы бар «н» ба, ... жоқ «н» ба деп ... ... «і» ... ... «и» ... «ө» ... орнына
«у» дыбысын қолданады. Мысалы, Өмірбек деудің орнына «Умирбек» дейді.
Темірді «Тимур»-ға алмастырады. «Ә» ... адам ... ... Оның ... түгел «А» дыбысын қолданамыз. Мысалы, Әбдібекті
«Абдыбек» ... ... ... ... жазу ...... ... келтірудің ұлттық патриоттық сезімді жетілдірудің, отаншылдық
тәрбиені сіңірудің ең тиімді жолы. Тарихымыз ... көне ... ... олардан қалған мұралар біздің рухани байлығымыз ... ... ... ... ... ... ол тарихтың өзінікі
екеніне сенімі аз. Сенім болмаған соң нақты тарихи таным да қалыптаспайды.
Тілі бөтен, өзі біле ... жат ... ... ... ... қабылдайды. Біздің жастардың көне түркі ескерткіштерін зерттеуге
көп қызықпауының себебіде осында болса керек. ... ол ... ... ол ... өздері қолданып отырса тарихи ... ... тез ... ... Ол ... ... ғана тиесілі
мұра екеніне, онда жазылған тарих өз ата-бабаларының тарихы ... ... емес ... сенеді. Сенім күшейген жерде ұлттық тарихи жады да
күшейеді. Ұлттық мақтаныш, ... ... ... ... ... өз ұлтына деген құрмет осыдан қалыптасады.
Бесінші көне түркі алфавитінің техникалық ... ... ... ... оның осы ... ... техникаға
икемділігін басты назарда ұстайды. Соның ішінде компьютерге кіргізуге
қолайлы ... алға ... ... бұл ... шарт ... ... ... дүниеде алдыңғы орында тұратын елдер ... ... ... ... қытайды алсақ, олар иероглифтерінің санына өздері
әлі жеткен емес, қанша сөз болса ... ... бар. ... олар ... компьютерге кірмейді деп өздерінің тарихи жазуларынан жерінген
жоқ, керісінше, ... ... ... ... ... ... басу үшін алдымен ағылшынша транскрипсиясын жазып алып, сонан
соң қытайшаға айналдырады. Сонда бас-аяғы 30 ... ... ... оны ... ... ... не ге бар пәлені алфавитке
(әріпке) аударуымыз керек. Реті келгенде айта кеткен жөн көне ... ... ... ... ... ... төмен, төменнен жоғары төрт
бағытта бірдей жазуға қолайлы алфавит. Бұл аса ... ... ... компьютерлік операцияларды жүзеге асыруда теңдессіз қасиетке ие.
Қазақстан қазір Орта Азия аймағында жетекші орындағы ел, оның үстіне
Орталық Азия ... ... ... ... ... ... отыр. Ғылыми
жақтан да түркологияның орталығы болуға ... бар ел. ... ... ... ... әлі де жетілдіре түсуді
қажет ... ... ... ... ... ... ... түркі жұртының болашағы үшін
басқалардан артық жауапкершілікті арқалауға тиіспіз. Себебі, біздің ... ... ... ... қарағанда әлдеқайда артық. Тіл байлығы
жағынан біз бәрінің де алдындамыз. Мысалға туыстық атауға ... ... ... ... ... ары бара алмайды. Ұйғыр, өзбектерде бала
неуере, пәй неуере арғы жағы ... ... ... ... немере, шөбере,
шөпшек, немене, жүрежат, туажат» ... ... кете ... ... тіл ... ... да қазақ тілі алдыңғы орында. Көне түркі
тілінің тазалығын сақтап қалған ... тіл – ... ... ... ... тілінің элементі басым болса, ұйғыр, өзбек тілдерінде араб, парсы
сөздерінің ара салмағы жоғары. Оның үстіне түрік ... ... ... ... ... ... ... Ол сөздерді қабылдаған кезде де түрік
тілінің ерекшеліктеріне бейімдеп қабылдаған. Ұйғыр, ... ... ... сөздері де осындай. Ол сөздердің басқа ұлттың сөзі ... ... Ал, ... ... ... ... лексикамыздағы араб,
парсы сөздері аз. Ал, орыс ... ... ... ... ... ... өзгерістерге түспеген. Орыс тілінің өз ерекшелігі
бойынша қабылданған. Бұл ... ... шет ... сөз ... ... ... ... басқа халықтардың сөздерін әуелгі
болмысын өзгертпей, өз тіліміздің заңдылығына ... ... ... сол сөздің табиғатына бейімделіп кететін ерекшелігіміз біздің
тіліміздегі шет тілдерден кірген сөздерді оңай ... ... ... ... ... ... ... жақтан да Түркиядан басқа ешбір түркі текті мемлекет
Қазақстанмен ... ... ... табиғаи байлықтарымыз, географиялық
жағдайымыз басқалар орындай алмайтын талаптарды ... ... ... ... қарағанда түркі халықтарының ... бола тұра ... ... ... ... ... да аса маңызды.
Н.Назарбаевтың Орта Азия одағын құру идеасы да осындай ... ... ... Ал, ... ... ... ... арқылы біріктіре
алмайтынымыз анық. Экономикалық мүдделер ұлттардың одақтасуына түрткі
болғанмен, біртұтастыққа жеткізетін жол бола ... Таза тіл ... ... ... ... шеше ... ... әр халық өз тілін сүйеді,
өз тілін сақтап қалғысы келеді. Ал оларға ортақ тіл жасап беру ... ... ... ... ... ... біріктіру деген сөз олардың
басын қосып жаңа ұлт жасау емес, ... ... ... ... ... қол ... ... тектес халықтардың тағдырының ортақ екеніне
әр түркі тектес азаматтардың көзін жеткізу. Бұл рухани ... ... жолы – ... ... ... Ол ... ... сөзсіз көне түркі
алфавиті негізінде жасалуы керек. Сонда бұл алфавитке түркі халықтарының
бәрі де ... ... ... Ал онан ары ... ... ... ... болса, рухани тұтастықты одан әрі бекемдей түсетіні анық.
Қазақы дәстүрлерді берік ұстану, шариғат шарттарына ... ... ... жете ... достық, қарызға беріктік, ең бастысы ұлт
мүддесі үшін бәрін құрбан ету сияқты асыл қасиеттерді Алаш қайраткерлерінің
баршасының бойынан ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Радиоастрономия тақырыбы5 бет
Тілдің таңбалық, құрылымдық және жүйелілік сипаттары6 бет
Автоматтар теориясы5 бет
Ауыстыру шифрлары10 бет
Ақпаратты қорғаудың криптографиялық әдісі5 бет
Графиканың қалыптасуы және дамуы28 бет
Кестелік шифрлау. Плейфердің биграммды шифры. Трисемустың шифрлайтын кестесі4 бет
Криптогафиялық кодтау мен шифрлік программаны жазудың тәсілдері6 бет
Файлдар , каталогтермен және тегеріштермен жұмыс істеу38 бет
ХХ ғ. басында Қазақстанда латын алфавитіне көшу идеясы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь