Шығарма тілін лингвистикалық талдаудың сипаты

Шығарма тілін лингвистикалық талдау әдеби туындының эстетикалық табиғатын, көркемдік қырын түсінуге құбылыстардың көптеген мәселелерін шешуге тигізеді. М. Жұмабаевтің шығармалары тіліндегі тілдік құралдар мен олардың семантика.стилистикалық жақтары бүтіндей лингвистикалық талдауға түскен жоқ. М. Жұмабаев прозасы мен өлендеріңдегі тілдік құралдар лексикалық деңгей элементтері мен одан жоғарғы тілдік қабаттардағы бірліктермен шектелмей, жүйелік құрылымдағы барлығы тілдік деңгей элемнттері мен дыбыстың көркем әдебиеттегі поэтикалық қызметімен де ұштастырылады. М. Жұмабаев шығармаларындағы тілдік құралдардың қолдану мақсатын айқындау, шығарма шырайын кіргізетін сөздердің экспрессивтік.эмоноциалдық бояуын көрсете отырып, олардың көркемдік.стилистикалық қызметін саралау, соның негізінде М. Жұмабаев шығармалары тілінің көркемдік ерекшеліктерін көрсету, сол арқылы қаламгердің көркем шығармаларының басқа суреткерлерден ерекшеленетін стильдік қолтаңбасын анықтау, үшін біраз поэзияллық шығармаларын мен прозалық шығармларын салыстыра талдағанымызда көркем шығармадағы лингвомәдени тілдік бірліктерді айқындап, олардағы ұлттық сипаттық басымдығы, метафораның фразеологиялық тіркестермен арақатынасы фразеологияның бейнелігін тудырудағы метафораның орны және оның жазушы тіліндегі қолданыс ерекшеліктері байқалды. Жазушы шығармаларының тілдік ерекшелігі кейіпкер тіліндегі берілу жолдары, тілдік құралдардың қолданыс мақсаты, троп түрлерінің стильдік қызметтері, жазушы шығармаларындағы кірме сөздердегі өзгерістерді көрсету үшін қоғам, ондағы адам келбетін таныту мақсатында алынған бірліктер болып табылады. М. Жұмабаев шығармаларындағы көркемдегіш амалдардың қолданылуы әрқилы.Өлењдегі эпиттер: жалғыз жан, толқын шаш, қарақат көз, алма қан, қозы көз.. Эпитеттер, біріншіден, кейіпкердің келбетін, портретін, өзіндік ерекшілігін нақты, дәл көрсетуге қызмет етеді; екіншіден, кейіпкердің көңіл.күйін, ішкі жан сезімін ашады. Эпитеттердің құрылымдық жағына келсек, сын есімнен, кейде зат есімнен жасалынған эпитеттер көп кездеседі. Ақын өлендегі теңеудің стильдік мәніне көңіл аударсақ, теңеулерді бірде кеейіпкердің кескін.келбетін, бет пішінін, сыртқы көрінісін, тұлғасын, портретін беру үшін қолданса, бірде кейіпкердің мінез құлқын, көңіл.күйін,
        
        ШЫҒАРМА ТІЛІН ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУДЫҢ СИПАТЫ
Шығарма тілін лингвистикалық талдау әдеби туындының ... ... ... түсінуге құбылыстардың көптеген мәселелерін
шешуге тигізеді.
М. Жұмабаевтің шығармалары тіліндегі тілдік ... мен ... ... ... ... ... түскен
жоқ. М. Жұмабаев прозасы мен өлендеріңдегі тілдік құралдар ... ... мен одан ... ... ... бірліктермен
шектелмей, жүйелік құрылымдағы барлығы тілдік деңгей элемнттері ... ... ... ... ... де ... Жұмабаев шығармаларындағы тілдік құралдардың ... ... ... ... ... ... ... көрсете отырып, олардың көркемдік-стилистикалық қызметін саралау,
соның негізінде М. Жұмабаев шығармалары ... ... ... сол ... ... көркем шығармаларының басқа суреткерлерден
ерекшеленетін стильдік ... ... үшін ... поэзияллық
шығармаларын мен прозалық шығармларын ... ... ... лингвомәдени тілдік бірліктерді ... ... ... ... ... ... тіркестермен арақатынасы
фразеологияның бейнелігін тудырудағы метафораның орны және оның ... ... ... ... ... ... ... кейіпкер тіліндегі берілу
жолдары, тілдік құралдардың қолданыс мақсаты, троп ... ... ... ... ... сөздердегі өзгерістерді көрсету
үшін қоғам, ондағы адам келбетін таныту мақсатында ... ... ... Жұмабаев шығармаларындағы көркемдегіш амалдардың ... ... ... жан, ... шаш, ... көз, алма ... көз..
Эпитеттер, біріншіден, кейіпкердің келбетін, портретін, ... ... дәл ... ... ... екіншіден, кейіпкердің көңіл-
күйін, ішкі жан сезімін ашады. Эпитеттердің ... ... ... ... ... зат ... жасалынған эпитеттер көп кездеседі.
Ақын өлендегі теңеудің стильдік мәніне көңіл аударсақ, теңеулерді бірде
кеейіпкердің кескін-келбетін, бет ... ... ... ... беру үшін ... бірде кейіпкердің мінез құлқын, көңіл-күйін,
ішкі сезімін ашу үшін таптырмас тәсіл ретінде пайдаланады.
-Ақ қанатты періште,
Былдырлаған бұлақтай,
Көрінген жанды күлдірген,
Жаңа ... ... де, ... әлдиле» Шығармалар жинағы., 111 бет)
М. Жұмабаевтың өлеңіндегі теңеулер-эпитетті ... ... ... ... ... оттай сұлу.
Ақын өлендерінде метафоралар көп кездеседі.
«Метафора тек ауыспалы мағына емес, ол өзі бойыа ... ... ... сыйғыза білген күрделі процесс. Метафораның табиғи болмысы бір
уақытта екі мағынаны бір сөзде ... өмір ... ... ... А. ... ... бау, жынды жүрек, жібек мінез («Қарындасыма»
Шығармалар., 78 бет), ... түн ... ... ... жел, отты ... ... ай» 68 бет) жібек тіл (Анама ... ... тек ... тән ... ... ... де ... өзінше бояу қосып қолданған. Жансызға
жан бітіре суреттеп, көз ... ... ... ... леппен таранып,
Қамыс та тұр
тербелеп».
(«Жазғы жолда» 38 бет)
«Жұлдызды-жүзік, Айды
алқа ғып ... ... ... Айды алқа ғып ... ... ... да эмоционалды- экспрессивті мәні ... ... Адам ... ... ... табиғаттың керемет қырларынан
немесе белгілі бір зат қолдану арқылы ақын өлеңнің кімге арналғанын және
сол ... ... да бір ... ... ... ... күн бетінде көрейін,
Сүйші, сәулем, тұншығып мен өлейін.
Жет, жұлдызым, жылжып ... Айды алқа ... алқа ғып ... 161 бет )
Ақын синекдохасы қаратпа сөз болып келеді. М. Жұмабаев кейіпкерлердің іс-
әрекетіне, мінез құлқына қарай метонимия табады. Мысалы:
Жас қырандар-балапан,
Жайып қанат ... ... ... ! ... ... 163 бет)
Бұлардың барлығы образды қолданыстар. Ақын ... орыс ... ... ... кейіпкердің мінез-құлқын ашуда, оның
білім дәрежесін ... ... Ақын ... кірме сөздер
стильдік мақсатта қолданған.
-Толстов, Колчак,
Давй сюда коньяк
Ой,Иван,аламан,
Мені өйт, атаман !
Өрледі батыр, өрледі,
Ағаш ... ... ... ... көрмеді… («Жай әшейін саясатымыз ғой… 162 бет» 162 бет)
Әр қаламгердің өзіне тән стилі, сөз ... ... ... ... Қаламгер ойын билейтін қуатты құрал-тіл, шұрайлы сөз. Осы шұрайлы
сөз-халықтың тіл байлығы.
М. Жұмабаевтың шеберлігі-халық тіліндегі ... ... өз ... ... мәнерлі, айқын етіп жеткізуінде.
Көркем әдебиетте қандай да бір ... ... ... ... ... даралап көрсетуде сол таптың ... ... тән ... ... ... ... тұтастай алғанда белгілі бір топтың
әлеуметтік ерекшелігіне хабар ... ... ... ... образ жасауда қажетті көптеген амал-тәсілдер қатарында үлкен маңызға
ие ... ... ... ... тілі ... өзінің болмыс-бітімі мен
қабілетінен хабардар етіп, өз орнын ... Сол ... ... ... әлеуметтік топтың келбетін танытады. Бұдан кейіпкер бейнесін
сомдауда тілдік құралдардың қаншалықты маңызды екенін, ... тіл ... ... ... айқын аңғарамыз.
Жазушының стиль даралығы сөздерді белгілі бір мақсатта қолданылуына
көрінеді. Қрапайым сөздер-сөйлеу тілінің ... М. ... ... тіліндегі қарапайым сөздерді кейіпкер мінезін ашу
үшін пайдаланады.
М. Жұмабаевтың «Шолпанның күнәсі» әңгімесіндегі ... ... ... сөздер, диалектизмдер). ... ... ... ... ... келіп, қажетті тұста оларды ұтымды пайдалана
білген, сөз қазынасын мол ... оны ... ... ... ... ... тілінің бір шоғырын ... ... ... ... Әр ... өзіне тән даралық стилі ... ... ... ... ... ... ... дыбыстардың қатарына дыбыстардың созылыңқы айтылуы
да жатады. Мысалы:
«Әзімбай !.. Ім-м-м-е-е-деді Шолпан» («Шолпаның күнәсі» 183 ... ... ... ұмыт бола ... және ... ... ойын ... да кездеседі. Мысалы: «Мен сенен қыз сұрадым ба ? Саны
көп, сапасы жоқ қыздары ... ... ... ғой ... ... бе ? », «Қыз ... ... Жұмабаев прозасындағы рухани лексикаға қатысты ұлт өкілдерінің нанам-
сенімін сипаттайтын атаулары бір жағынан, ұлттық болмысты көрсетсе, екінші
жағынан ... бір ... жүк ... ... ... ... қып-
қызыл бетті қожа бесті бұқадай суға қарап:» Tфу-Тфу ! деп ... ... лебі ... бытырмай, тура түгел ішіме барсын деп, жүрегі
ойнап, жүзі бір қызарып, бір ... ... ... ... ... ... еді ... «Дұғалық нағыз, ішірткі ішу, үшкірту, түкірту, қақтыру-
соқтыру, намаз, ораза, нәзір һәм басқа басы-аяғы жоқ құлшылдықтан ақырында
Шолпан шаршады.» ... ... 174-175 ... ... ... ... кейіпкердің қандай әлеуметтік
топтың өкілі екендігі, сол арқылы олардың тұрмыс-тіршілігі, кең масштабта
алғанда қазақ даласындағы ... ... ... ... ... ... оның мінез-құлқын ашуда пайдаланады:
«Кимешегін қисық киіп, ... ... іле ... ... ... ... елді басына көтерген отағасылар, мәсісін қоңылтаяқ киген, өзінен-
өзі ұялатын келіншектер, кең қоныш етік, кең қолтық ... ... ... ... ... ... да семіз адамдай талтаң-талтаң басатын жаңа
атқа мініп келе жатқан кісімшектер… сырыған ақсұр ... ... ... ... ... жиып жүріп, бір үйде қонып ... ... қожа ... ... ... ... ... әңгімесіндегі грамматикалық тұлғалардың, қос сөздер мен
одағайлар, шылаулардың стильдік қызметтерін ... ... М. ... ... мақсаттта қайталама қос сөздер мен қосарланған ... ... ... Ол да ... ... сүйеді. (172 бет)
Жаңа шолпы тағып, сол шолпыныың әдейі сыдырлату үшін ... ... ... ... ... ... Жұмабаев шығармаларындағы сөз тіркестері, бейнелеуіш сөздер, сол
кездегі қазақ ... ... ... ... қолданылған сөздер мен
сөйлемдерден тұрады.
Қазақтың жалынды ақындарының бірі, қайталанбас жазушы Мағжан Жұмабаевтың
өлеңдері мен ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу барысында қол
жеткізген нәтижелер ... ... ... ... ... үлес ... ... өлендері мен әңгімесінің ... ... ... ... ... жетілдіру мен дамытудағы рөлін айқындаудың, көркем
туындыларындағы тілдік құралдардың ... ... ... талдап
көрсетудің мәні зор.
Әдебиеттер:
1. Е. Жанпейісов «Қазақ прозасының ... ... 1968-264 ... ... Х. «Көркем тексті өнер туындысы ... ... ... // ... шығармалар тексін талдаудың мәселелері. Алматы,
1993 ж. 17-18 бет.
3. ... А. ... ... ... және ... Алматы 2002 ж. 165 бет.
4. Сыздыкова Р. «Сөз құдіреті» Алматы, 1997 ж. 224 бет.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Беруші және қабылдаушы оптикалық модульдер10 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Принтердің түрлері және олардың жұмыс жасау принциптері22 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
Шығармашылық іс-әрекетке оқушылар мотивациясын қалыптастыру70 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь